Skip to main content

Full text of "Remberti Dodonaei ... Stirpium historiae pemptades sex. siue libri XXX"

See other formats 


- Zf: 

•// 


REMBERTI 

D O D O N AE  I 

MECHLINIENSIS 

MEDICI  C^SAREI  Jla/h?11  damnafti}t)-<rpta 

OrtiJJi  1—. 

STIRPIVM  HISTORIAE 

PEMPTADES  SEX. 


LIBRI  XXX. 


> ' JL  Pf**/  ^ ' 

Qyu/iar~  cr<//*3  /J  /frcM1* 

mtrr*/? tn i/icc  cfc 

***** 


A N T V E I P I i, 

Ex  officina  Chriftophori  Plantinf 

M.  D.  L XXXIII. 


AMPLISSIMIS 

AC  prvdentissimis 

A V G V S T I S S 1 M jV.  VRBIS  ANTVER- 

PIENSIS  CONSVLIBVS,  S E NA  TORIBVS  , C^VA-STORl- 

bus , T ribunis , Prasfe&is,  Decanis,  reliquoque  Magi- 
ftratui,  Rem b.  Dodonaeus  S JoLynnafafr; 

E stlrpivm  historia  Commentarios 
noftros,  quos  in  publicum  damus , vobis  j 
Viri  .amplissimi  et  magnifici, 
offerimus  & dedicamus.  Quod  non  repen- 
tina aliqua  voluntate,  aut  fortuito  dudtu,  fed 
ex  Angularis  obferuantix  verere  afFedtu  a me 
fadium,vt  perfuafum  habeatis  maxime  opto. 
Neque  etenim  iam  pridem, fed  dudum&  a 
multo  tempore  obfequium  vobis,  &veftne  huic, cui  prsefidetis,  vr- 
bi , praffiare  aliquo  pofie  modo  defideraui.  Verum  hoc  cum  nullo 
officio  hactenus  declarare  potuerim , huius  noftri  operis  dedicatio- 
ne nunc  offendere,  aliqua deereu.i.mus  ratione.  In deferibendis au- 
tem hifcede  ftirpibus  Compi^tariisquid  prpftitum  fit,  licet  fortaffis 
plerique  anobis  prolixa  oratione  narrandum  exiftiment:maluimus 
tamen  id  aliorum  ac  sequi  Ledloris  indicio  deferre,  quam  de  noftris 
lucubrationibus  n>ultapr^dicare.  Affirmare  tamen  ac  profiteri  ni- 
hilominus (8C  quidem,  vti  fperamus,  citra  arrogantia  notam)  au- 
demus, noslabprafTft  &.  qmniftudio  annifbs  effe,  vt clare, dilucide, 
& quam  commode:  neri  potu  it,  breu  iter  (fuccifis  fuperfluis)  fingu- 
iarunvft-irpium hifforix  fiu^deferiptipnes  proponerentur: deinde  in 
certas  claffes  ordinequamlicuitcpmmodiffimqatquecxpeditiffimq 
digererentu  r.  Hic  au  te  quo  |abpre,y,el-cu  i u (modi  curaacinduftria 
a nobis  fint  priffiu^  facile ig-oognquerit,’ qui-ffirpium  mulritudi-t 
nem  in  hi.fce  Gqm me n taiiis^qfGriptar^qm^ac  va  rietatem  earunj-ob-* 
ferUane,-&: curin  fex  Pemptades  fiueLtb^xxx.  hi  a nobis  fint  digeffi* 
atccfltiusexpendefeYoler.;  .•^e;hui^  yfirp-Auguftiffinii  Vrbis  exi- 
miis-, raris,  &:  priclavis  dodbns-fieri- quoque  poteff,  vt  Sc  mpltaa 
no-bis.  eXpedteti  tur^velutVq  perjs  noAri.  h^c  adyqsffiu  ius  Praffi- 

des rampliffimi:y:iri,  nunqupatp:ria:6piftpla-;pqftubre:  videtur : fed 
adeq.ro  qlta Tadeq  rnagnj|s  §de-p  .?xiroj$  jk  <pr$4ara  Tufi t , qu x hape 
exori^p^illu^raat^accp^^epdan^jy.rbEeiiiprifat-io.qe^Hiirnera-: 
ri  nequeant^  globus  pqMnqverlhi^prplixa^uq.oraKQfl^deferii» 
,.brr.d  > t z opor- 


EPISTOLA 

oporteant.  Siueenim  antiquitas  vrbis,aur  limitis  eius,fiue  fitus,  fiuc 
maxima  commoditas,  fiue  elegantia,  vel  alia  ciuicemodi  haud  pau- 
ca expendantur, vel  etiam  Principes, qui  h uic dominati  funt,  propo- 
nantur ,nufquam  non  ampliflima  locupletiflimaquc  ad  dicendum 
Sifcribendum  fele  offert  materia:  maior  certe  &copiofior,quam 
a nobis  angufto  tempore  ac  pro  dignitate  fua  tradari  ac  expoliri 
queat.  Antiquitate  enim  in  primis  ha:c  vrbs  nulli  cedit,  filimeseius 
confideretur.  Eft  autem  hic  appellatorum  olim  Ambiuaritarum, 
quorum  Iuli  u.s  Cazfarin  Commentariis  fuis  de  bello  Gallico  memi- 
nit. Si  etenim  huius  verbadiligenter  expendantur, non  alij  poterunt 
efle  Ambiuaritse , quam  qui  limitem  An tuerpienfem  incolunt  ac 
habitant.  Refert  fiquidem  lulius  Ga»iar,  Vfipetes  St  Tenchteros 
Germanos,  occupatisMenapioramfcdibus,  magnam  fui  equitatus 
partem  ad  Ambiuaritas  trans  Mofam  praedandi  frumentandique 
caula  mififle , atque  eos  aliquot  diebus  abfuiffe,  cum  ad  ipfumho- 
rum  legati  mitterentur : qui  relponfo  accepto,  poft  tres  dies  fe,re  dfe* 
liberata,reuerfuros  dixerunt.  Tantam  temporis  moram  interponi 
cupientes,  vt  interea  equites,  (prout  verifimile)  qui  expedabantur* 
adefle  poflent.  Ex  quibus  fane  Ambiuaritas  vitra  Mofam  etiam  re- 
motiora loca  occupaffe,  St  haud  anguftis  finibus  comprehenfos 
fuifle,  fatis  apparet.  Alioqui  fiquidem  opus  non  fuiflet , longioris 
temporis  moram,  ad  equitum  reditum  defiderari.  Nam  ex  proximis 
& vicinis  redire  cito  integrum  fuiffet.  Iam  Si  magna  equitatus  pars, 
non  nifi  ad  ample  patentia  loca  mitti  potuit.  Coniederant  autem 
Vfipetes  Sc  Tenchteri  illo  tempore  haud  procul  a confluente  Mofae 
ac  Rheni,  hoc  eftj  in  eo  noftta  hac  xtate  nuncupata;  Geldria:  tradu, 
qiii  infra  Neomagum  ciuitacem , inter  Mofam  ac  Vahalim  Rheni 
partem  a Mofa  receptam,  fitus  eft.  Abhoc  Geldri*  agro-Vltra  Mo- 
fam late  patentia  S c remotiora  loca  ad1  Ambi  naritas  pertinent,  -nem- 
pe ab  appellata  Bufcoducis  ciuitaie  ad  ripam  Scaldis  vfque : tota 
nempe  illa  regio, quam  aliquando  falb  fubfuiflenon  obicura  indicia 
ac  veftigia  oftendunt-,  prius  videlicet  quam  aggeribus  eredis  maris 
lictora,SC  fluuiorum rip« coardarentur i-qux  idcirco  &C  Stnttoarpten 
(Latine  alluuio  aut  adiedib  dixeris^uncupata  fuit . Vocem Cx- 
far, quoad  potuit, proxime ex^primereconatus,  huius  incolas  Ambi- 
uaritas dixit.  Et  populorum  hoc  fui  fle,  non  Oppidi,-  praterquam 
qiiod  ex  Iuli)  C^efaris  ComihencariisTatispatet,  feftatur  quoq-ueSc 
AudoenusinvitaD.Eligijjq-uemfcribit.in Flandris  laborafle,aciri 
Ahdouerpis  iugi  inftantia  pugrtafle  ; cirCa  annum  a Chrifto  nato 
vi'-  xl.  Ex  his  autem  riianiftftuift  ac  euidens,antiquiflimamefle 
AmbiUati tarum  fiue  AndbuerpbrUm  gentem,  ac  nullis  Galliae  Bel- 
gic{e,fiue  inferioris  Germaruajregionibus  aut  populis  scate  poftha- 

bendam. 


NVNCVPATORIA. 

bendam.  Referuntur  autem  Ambiuarits  ad  eos,  quos  Ptolomstis 
Geographia lib.  i i.  Tongrosappellat, quorum  duitatem  Aduacu- 
tum  elfe  tradit:  Ab  hac ciuitate  I ulius  Csfaripfos  populos  Aduati- 
cospro  Tongris  nominafle  videtur,  qui  & ipfos  Belgis  annumerat: 
Gallis  Belgica: terminum  Rhenum conftituens.  Plinio  vero  Natu- 
ralis hiftoris  lib.iin.  Tongri  fiue  Aduatici, Germani  funr.  Toto 
hoc, inquit,  mari  (Germanico  videlicet)  ad  Scaldim  vfque  fluuium 
Germanis accoluntgentes  haud  explicabili  menfura.  Etfane  filin- 
gusSc  morum  ratio  habeatur, olim  Tongri  fiue  Aduatici  di<5bi,  atq. 
cum  his  Ambiuarits,  quorum  maxima  pars  Brabantis  agroconti- 
netur, Germanis  citius,quam  Gallis  erunt  annumerandi.  In  hoc  au- 
tem Ambiuaritarum  late  patente  territorio  olim  sdificatum  extat 
oppidum, quod  ab  ipfa  ditione  nomen  accepit, & modo  retinet,  Ant- 
warpten  didlum:  reliqua,velfaltemmaximaagri  parte,  a Campano 
quodam  Campanis  nomine ( vt  creditur ) mutuato.  Quo  autem 
tempore  sdificatumiftud  fuerit,  licet  hiftorisaperte  non  referant, 
peruetuftum  tamen  £>C  ipfum  elfelatis  conftar.fuit  enim  circaan- 
num  Domini  vinc'  xxx v ii.  a Nortmannis occupatum, direptum, 
& igne  deuaftatum,&  ante  illum  annum  multo  ante  haud  dubio 
conltru&um  ac  habitatum.  Feliciflimis  autem  aulpiciis*  hoc  oppi- 
dum conftrui  ac  habitari  coeptum  eft;  id  quod  Ispiusaudia, amplifi- 
cata,nunc  ampliflima  &C  celeberrima  vrbs  manifefte  oftendit.  Initio 
quidem  exiguum  fuilfe  oppidum, non  modo  porta, led  &£  veteres  ali- 
quot reftantes  muri  pleniflime  docent.  Accepit  vero  deinde  iftud 
haud  exiguaincrementa,&;  non  lemel  quidem^ledfepiusacceflioni- 
bus  nouis  infigniter  c-reuit  ac  amplificatum  eft.  Prioris  incrementi 
reftesfunc  vis  ac  vici  publici  a moenibus  noineti  retinentes,  tum  &C 
ports  qusdamnon  ita  dudumdirutS.-Bt  tametficum  iftis  terminis 
ac  muris contineretun,non  exigua forecduitas,  accedente  tamen  po- 
puli multitudine,  & ciuium  numero  multipliciter  adau&o  , cito 
etiam  in  maiorem  duitatem  creuit,  eam  amplitudinem  magnitudi- 
nemqueconlequuta, quam vifa eft  habere  anno  Xvc.  xiii.  cum  a 
Martino  Rolfemib  aliisque  coniuratis,<aiiquot  diebus  obfideretur. 
Aquorurfus  tempore  non  folum  compluribus  vicis  ] 8 L magnificis 
sdificiis  exornata  eft,  fed  & haud  mediocre^  au&tiami  m a Septen- 
trionisparte, moenibus  late  extenfis, accepit : Vehiti & a paudlfimis 
annis  ad  Meridiem  huic  q u oque  a m pi  iifi m a accCflio  fadta  eft":  occa- 
fione  videlicet  caftri,  a D uee  Albano  erafti, quod  riUnc  ex  parte  diru- 
tum ad  vrbisamplificationemy& mororum  exccnfioriem  , oportu- 
nilTimam  occafionem  prsbuit.Si  verb&  delitu  huius  vrbisqus- 
damadducenda:  Notiflimus  quidem  hipeftj& quidem  non  ad  ma^ 
iis  littus  politus,  fed  ad  dextram  Scaldis  ripam  , X-Vn.  aut  xvfiis 

t 3 (plus 


EPISTOLA 

(plus  minus)  horarum,  fi  pedibus  metiri  liceret,  itinere  ab  Occano 
diftans  j loco  videlicet  periculis  & tempcftatibus  minus  expolito , & 
ab  exorbitantis  maris  flu&ibus  ac  inundationibus  fatis  tuto  -5  nec  ita 
tamen  longe  a mari, quin  commode  altiflimoarftu  ,quo  Scaldis  O- 
ceani  vndis  ac  veniliis  oblu&ans  attollitur,  retrorfumque  fluit , ma- 
gnxaconerarixnauesinportumappcllerequeant.  Quem  adeo  ha- 
bet oportunum,vtqua:uis  onera  &L  merces, facile  Si  haud  magno  ne- 
gocio  eximantur.  Facit  vero  Si  ad  huius  Vrbis  celebritatem  non  pa- 
rum,quod  in  huius  portum, ex  omni  orbis  terrarum  parte,  omnisge- 
neris  merces  aduehantur:  fic  vt  tametii  in  extremis  Gallia:  Belgica  fi- 
nibus Antuerpia  fita  fit,  in  medio  tamen  orbis  pofita,ac  vniuerfi  or- 
bis forum  effe  videatur, 8i  vere  meritoque  ad  hanc  applicari  debear, 
quod  de  Morinis  haud  inelegans  noftri  temporis  Poeta  his  verbis 
feriptum  reliquit: 

Extremi  ,fateor,furvL>  ofMorini,  tamen 

Si  merce svideasfi  populos,/!  opes, 

Concurfusfo  r at  esc/,  in  medio  /itum 

Orire,  Orbis  referes  forurru. 

De  elegantia  vero  tanta:  vrbis,  vicorum,  & viarum  fplendore.vel  ni- 
tore, aedificiorum  magnificentia,  commoditate,  ornatu,  fuburbio- 
rum  laxitate,  hortorum  amoenitate,  atque  in  his  nafcentium  herba- 
rum ac  florum  varietate, non  pauca  etiam  feribenda  occurrerent, ni- 
fi  de  his  tacendum , quam  feribendum  potius  videretur,  adeo  enim 
omnium  oculis expofita  ha:cfunt,vt  pluribusverbis  celebrari  non 
referat.  Quod  fi  vero  ad  huius  vrbis  dignitatem,  au&oritatem,  &C 
gloriam  non  parum  conferant,  qui  primi  extiterunt  limitis  Antuer- 
pienfis  ad  Scaldim  Sacri  Romani  Imperij  Marchiones , & vnde  ifti 
& quando  initium  fumpferint,  non  poteritnon  maximum  dignita- 
tis incrementum  huic,  vel  hinc  quoque  accedere.  Nam  qui  olim 
huius  Marchionatus principatum  obtinuerut,velipfi  magni  & po- 
tentes Principes  fuere,  vel  maximorum,  fortiflimorum,  ac  potentif- 
fimorum  Ducum,  Regum, ac  Imperatorum  progenitores.  Primus 
autem  huius  Marchionatus  Princeps  extitit  Anfbertus  fiue  Anfel- 
bertus,  Vauberti  & Lucilia:  Zenonis  Romanorum  Imperatoris  fo- 
roris  filius : Vaubertus  vero  patrem  habuit  Alberonem  Clodionis 
Comati  Francia:Regisfilium,a  Meroueoipfius  tutore  regno  orba- 
tum: qui  occupata  Arduenna  fylua,  complura  cum  Meroueo  ac 
eius  filip  Childerico  bella  fortiter  geffit.  Vaubertus  autem  ifte  inter 
Principes  inhonore  habitus,  & eximia  virtute  commendatus  fuit. 
Ex  Argdcta  autem  Theodemiri  Gotthorum  Regis  filia,  & Theodo- 
rici Gotthorum  in  Italia  Regis  forore natus:  horum  amicitia  & affi- 
nitate fretus,  Meroueum  atque  cius  fucceflores  haud  magni  facie- 

bar. 


NVNCVPATORI  A. 

bat.  Bellum  vero  gerente  Clodoueo  Francorum  Rege, qui  poftea 
Ludouici  magni  nomen  obtinuit,  cum  Alarico  Vifegotthoru m 
Rege,  Tolofs  regni  fedem  habente,  Alberonis  liberosomnesque 
Clodionis  Comati  nepotes  ac  affines  feueriifime  perfequente,  Vau- 
bertus  liberos  fuos  ad  Zenonem  Imperatorem  mifit,a  quo  fenatorio 
honore  donati  funt.  Anfelbertus  vero,  etiam  fenior , perpetuam  ac 
hereditariam  Sacri  Romani  Imperij  adScaldim  Marchionatum  de- 
indealuftinianolmperatoreobtinuit.  Huic  vXor  contigit  Blitildis 
Clotarij  Francorum  Regis  filia:  Ludouici  Magni  filius  hic  erat,  Sc 
Sueffionum  primum,  deinde  mortuis  fratribus, Francis  quoque  to- 
tius Rex, qui  Anfclberto  genero  fuo  Mofellanicam  prouinciam  a ci- 
uitate  Metenfi  ad  Coloniam  Agrippinam  vfque  Ducatus  titulo  per- 
mifit.  Ab  hoc  autem  Anfelberto  , primo  illo  Sacri  Romani  Imperij 
Marchione, originem  habet  nobililfima ac  omnium  hiftoriis cele- 
brata Carolinorum  ftirps.  Anfelberto  fiquidemfuit  filius  Arnoal- 
dusjhuic vero  Arnulphus, cuius  filius  Anfigifus  Beggamvxorem 
habuit  PipiniLandenfis  filiam,  ex  qua  natus  Pipinus,  cognomento 
Craflus,  Caroli  illius  Martelli  pater,  qui  rebus  valde  fortiter  geftis, 
multisque  vidoriis  celebris,  maximam  fibi  apud  Francos  audorita- 
tem&  potentiamconciliauit.  Carolo  Martello  progenitus  eft  Pipi- 
nus Breuis  didus : Chilperico  Regis  filio  fubmeto , Regni  Francis 
gubernationem  & diadema  hic  accepit,  annuente  Zacharia  Roma- 
no Pontifice.  Pipino  huic  fucceflit  Carolus,  qui  propter  res  domi  fo- 
riscpie  fortiter,  geftas , frequentesque  de  hoftibus  partas  vidorias, 
Magni  cognomen aflecutus  eft,  & tandem  Romanorum  Imperator 
ac  Auguftus falutatus, ad  Germanoslmperij  dignitatem  tranftulit* 
Numerantur  vero.&  inter  huius  vrbis,  & Sacri  Imperij  MarchioheS 
& alij  rerum geftarum  magnitudine  illuftrescelebresquePrincipes;, 
vtGozelofiueGothelo,tum8c  exhoc  natus  Gothefridus,  item  8£ 
huius rurfus  filius  Gothefridus,prsftantisingenijvir,fedgibbo  de- 
formis, Lotharingis  inferioris  Duces,  Henrico  iniit.  & mt . Roma- 
norum Imperatoribus  A A A.  gratiflimi  ac  amicitia  coniundiffimi. 
Horum  temporibus  Marchionatum  Antuerpienfem  in  nonullis  ve- 
teribus monumentis  reperitur,pr^ter  alia  loca, vniuerfam  quoq^Va- 
urienfem  fyluam(vulgo|$aucrVDaiDtuncdidam)complexamfuifre« 
qus  illa  state  ab  Ijcptt,  non  incelebri  Brabantics  Campanis  pago, 
adufque  Bafrodium,  infra  Teneramundam  adScaldim  fitum,&  fu- 
pra  vtrumque  Nitham,tum  & Diliam  extendebatur, Rumeftam  ac 
Mechliniam  comprehendens.  Ab  iftis  autem  Principibus  origi- 
nemacvits  incunabula  fumpfitGothefridus  ille  Magnus,  Bullonij 
Comes, ex Itta nempe Gothefridi  Gibbofi  forore  natus, qui  profe- 
dionem  ad  Hierofolymam  fufcipiens , feliciter  etiam  perfecit , 8t 

t 4 Vrbe 


EPISTOLA  N V N 'C  V P. 

Vrbe potitus,  Rex  eius  coronatus;quam deinde firmauit, & loqua- 
cibus fuis  aliquot  annis  poflidendam  reliquit.  Debent  vero  & Du- 
ces,Reges, & Imperatores  alii  non  pauci  generis  fui  primordia  Sacri 
Imperij  Sc  liuius  vrbis  Marchionibus,  nempe  ex  Gothefrido  Barba- 
to Brabantia:  Duce  maternum  genus  agnofeentes:  vel  uti  Ioannes 
Burgundii  Dux,  ex  Ludouici  Flandria;  Comitis  filia  procreatus, 
qua;  au  um  habuit  Ioannem  Brabanti?  Ducem,  ex  Gothefrido  illo, 
intermediis  tamen  aliquot, progenitum;  Ioannis  filius  Philippus  fuit 
Bonus-,  nepos  vero  ex  Philippo  Carolus  Audax, filiam  cuius  vnicatn 
Maximilianusprimus Romanorum  Imperator  vxorem  habuit.  Ex 
qua  deinde  multi  Duces,  Reges,  Imperatoresquepotentiflimi  pro- 
dierunt,quosnoftra  vidit  &C  agnouitxtas. 

Cum  igitur  tanti  Principes,  Duces, Reges,  ac  Imperatores  Sacri 
Imperij  ac  huius  Vrbis  Marchionibus  vita;  fux  initia  ac  primordia 
accepta  referant,  non  poterit  non  ifte  Marchionatus  & Vrbs  hxc  re- 
liquis & nobilitate  8 C dignitate  potior  haberi,  qua;  alioqui  magnifi- 
centia, mercatu,  opulentia,  fplendore,  alias  ciuftatesifuperataclon- 
ge  antecellit.  Ha;c  autem  qualiacunque  breuiter  de  huius  Vrbis 
praftantia  a nobis  prolata , non  in  hoc  feripta  exiftimari  debent , vt 
Iluic  tanta;  Vrbi  gloria;  aliquid  hinc  acceifurum  lperemus,led  ne  vel 
Audio  vel  officio  defuifle  videremur,  8Cquorundam,  fi  non  plene, 
aliquatenus  tamen  . expe&ationi  fatisfierec. 

V eftrar  u m n unc  erit  parti  um,  a m pi  i s s i m i viri,  no  modo  fi  qc, 
fed  Sc  Commentarios  noftrosde  ftirpibus , vobis,  inferiptos  , grato 
benignocjue  animo  fuiciperejquos  optamus  tanramftudiofis  vtili- 
tatem  conferre  poffe,  quantam  hxc  Vrbs  rerum  venalium  copia  ac 
varietate  vniuerfo  orbi  commoditatem,  prxbet . .Quam , Deum 
Optimum  Maximum  rogamus,  vt  feliciter  florentem  ac  incolu- 
mem quam diutiflime conleruer , ac fimul , vt  & cbn  filia  veftraad 
fui  nominis  gloriam  & honorem  dirigit. 

...  Antuerpia;  An,  m.  d.  LXxxiu  !:.  .-.i  - : 


iju“rrj;  t. 


'X  IOKAX. 


RE  M- 


I 


REMB.  DODONAEV 

T\afb*f- 

LECTORI  S. 

Ngenvvm  ac  liberale  femper  habitum  fuit,  amice  Le- 
ctor,agnofcere  quorum  vel  fcriptis  vel  opera  quis  adiutus 
fuerit  ac  promouerit.Quim  ob  caufam  cum  nos  in  deferi- 
bendisStirpium  hiftori^  Pemptadibus  iftis  non  modo  plu- 
rimorum veterum,  fcd  & recentiorum  noftriquc  temporis 
feriptorum  teftiffioniis  vfi  fumus  i nomina  quoque  om- 
nium afferibenda  putauimus,  ex  quotum  videlicet  monu- 
mentis ac  pofteritati  relictis  fcriptis  nos  profeci  fle  &adiu- 
tos  inficiari  haud  poflumus.  Adiecimus  vero  & horum  fimilicer  nomina,  (Ted 
tamen  feorfim)ex  quorum  hortis  nobis  copiofa  locuplesque  fubindepraritita 
eft  ftirpium  multitudo,  & coram  videndarum  cognofcendarumque  copia  & 
poteftasfa&a:  tum  & eorum,  qui  etiam  vel  aridas  &aliaqua:damadnos,fiue 
ex  Italia,  aut  ex  Germania, vel  aliunde  miferunt.  Vtrifque  autem  nos  plurimum 
debere  vti  agnofeimus , ita  &non  paucis  locis  teftatum  etiam  elfe  voluimus. 
Icones  autem  plurimas  quidem  noftra  opera  & cura  iam  olim  delincatas  fuilfe 
facile agnou erit, qui  frumentorum,  florum*  & coronariarum  ,purgantiumque 
hiftorias  cum  appendice  prius  habuerunt  aut  viderunt.  His  acceflerunt  non 
pauca?  fprster  nonnullas  nouas  Sc  ante  non  editas ) & me  quidem  procurante 
fupra  aliquot  annos  expreflx,  qua:  in  vernaculis  ac  Gallicis  de  ftirpium  hiftoria 
commentariis  dloanne  Loeo  quondam  editis  extant:  reliqua:  partim  ex  Caroli 
Clufij,  fedplures  ex  M.Lobelij  obferuationibus  acceflerunt.  Quod  quidem  no- 
bis ea  de caufa  licuit,  quod  omnes  noftras  in  fuis  obferuationibus  ipfe  Lobelius 
inleruerit : fed  tamen  haud  prater  confenfum  & voluntatem  noftram,&fub 
conditione,  vt  viciflim  fuacuradelineatas,mihiliceret,in  meas  Pemptades, qui- 
bus opus  haberem,transferre.  Non  exiftimauimus  enim  eafdem  (nifi  forte  non 
faris  re&e  expreifas ) iterum  depingendas , ac  duplici  fumptu  Chriftophorum 
Plantinum  typographum  diligentiflimumgrauandum,  qui  olim  noftras  de  flo- 
ribus, purgantibus,  frumentisque  hiftorias,  ac  deinde  Caroli  Clufij  & M.Lo- 
belij obferuationes  fuis  typis  in  publicum  dedit.  Vale. 


AV- 


AVCTORES  Q^VI  IN  ISTIS 

STIRPIVM  PEMPTADIBVS 

CITANTVR. 


AB  syrtv  s Hippiater. 

iA  il narius. 

\A  damus  Lonicerus. 
lAetius. 

Agrippa  apud  Aetium. 
v Alexander  Benedicius. 
Alexander  T rallianus. 
Aletfius  Anguillara. 
Anacreon  Teius. 

Andreos  Lacuna. 

Andre  as  T heuettu. 

Angelus  Palea. 

Antonius  GuaneriusPapicnfts 
Antonius  Mizaldus. 
Antonius  CMufa  Brafauolus. 
Apollodorus  apud  Plinium. 
Apuleius. 

Archigenes  apud  Aetium. 

apud  Galenum. 
AriilohulusapudStrab. 
AriBomachus  Athenienfis 
apud  Plin. 

Aristophanes. 

Aristoteles. 

Arnoldus  ViHanouanus. 
Afaranius. 

A fclepiades  apud  Gal. 
Athenaus. 

Auicenna. 

Augerius  Busbequius. 
Aurelius  N eme  fumus. 
Aelianus. 

Aemiliams  apud  Athenaum. 

Baptista  SarduS. 
Barptolomeus  ab  vrbe  ve- 
terum. 

Benedicius  Arias  Montanus. 
Benedicius  Curtius  Sympho- 
rianus 

£ er  nardus  Gordonius. 
Berytius. 

BionSmyrneus. 

Car.olvs  Cluftus. 

Cafiius  Bionyftus  Vticenfis. 
Cato. 

Catullus. 

Chere<u  Athenienfis  apud 
Plin. 

Cicero. 

Claudianus. 

Clearcbus  Peripateticus  apud 


^Athenaum. 

Codex  Cafareus  manu  fer  i- 
ptus. 

Conradus  Gefnerus. 

Cornelius  Celfus. 

Crateuas. 

Crito  apud  Gal. 

Damocrates  apud 
Gal. 

Dauid  Kyberus. 

Demetrius  Ixion. 

Democritus  in  Geopon; 
Didymus  in  Geopon. 

Diocles  apud  Gal. 

Diodorus  Siculus. 

Dionyfius  Halicarnaffaus, 
Dionyftus  Iunior 
Diofcorides 

Diphilus  Siphnius  apud  A- 
thenoum. 

Donatus. 

Erasmvs  Roterodamus. 
Eratoflhenes  apud  Strabonem, 
Eros  Iulia. 

Eumelus  Hippiater. 

Euricius  Cordus. 

Festvs  Pompeius ; 
Florentinus. 

G alenvs. 

Garcias  ab  Horta. 

Garcias  Lopius. 

Glaucias  apud  Plin. 
GuidodeCauliaco. 

Guilhelmus  Placentinus  i 
Saliceto. 

Guilhelmus  £ h/acelbenus . 
Guilhelmus  Rondeletiusi 
Guilhelmus  T umerus. 

Hali  Abbas. 

Hecataus  -s 
Hegefander  Lapud  Athenau 
Hellanicus  ) 

Henricus  Stepbanus. 
Hermolaus  Barbarus. 
Herodotus. 

Hefychius. 

Heftodus. 

Hierocles  Hippiater. 


Hieronymus  Cardanus. 
Hieronymus  Fracastonus. 
Hieronymus  Heroldus. 
Hieronymus  Tragus. 
Hippocrates  Coys. 
Hippocrates  Hippiater. 
Homerus, 

Horatius. 

Hugo  Solerius. 

Hyginus  apud  Plin. 

Iacob  vs  a Manliis. 
lacobusS Huius. 

Janus  Co-r narius. 

Io annes  BaptiBa  c. Montanus , 
Ioannes  de  choul. 
JoannesGorraus. 

Ioannes  Guinterius  lAnder- 

nacus. 

Ioannes  Leo. 

Ioannes  LManardus. 

Ioannes  'JMcfues. 

Ioannes  Rue  Ilius. 

Ioannes  Spiringus. 

Iodocus  WiHichius. 

Iofephus  belli  Iudaici  feriptor 
lofephus  Scaliger. 

IubaRex  apud  Plinium. 
Iulius  Pollux. 

Iulius  Solinus  Polyhifior. 
Iuuenalis. 

Leonhartvs  Fuchftus. 
Leontius  in  Geopon. 

Lucos  Chynus. 

Lucianus. 

Macer. 

Mago  apud  Plin. 

Marcellus  Empiricus. 
Marcellus  Vergilius. 
Martialis. 

Majfurius  apud  Plinium, 
Mathias  Lobelius. 

Matthous  Syluaticus. 

Matron  Parodusapud  kA  the- 

Melchior  Guilandinus. 

C Menander . 

Mne fit  heus  apud  Gal. 

Nicander. 

TQcandri  interpres. 

tt  t Nicon- 


Nicander  Colophonius. 
Nicolaus  'Lconicenus 
Nicolaus  Monardis. 

Nicolaus  Myrcpfus. 

Nicolaus  Nicolus. 

O c t a v i v s Horatianus. 
Olaus  Magnus. 

Oneficritus  apud  Strab. 
Oribafius. 

Orp  heus  apudPhn, 

Ouidius. 

PULADIVS. 

Pandccla  luris. 

Paulus  kA  Egineta. 
Paufanias.  . 

Pelagoniusl 

Petrus  o/ ndreas  Matthiolus, 
Petrus  Eellonius. 

Petrus  Crefcentius. 

Petri  Hi f pani  thefaurus  pau- 
perum. 

Petrus  Pena. 

Philoflratus. 

Philotimus. 

Platearius. 


Plato. 

'Plautus. 

Plinius  Secundus. 

Plinius  Valerianus. 
Plutarchus. 

Pofidonius 

Prudentius. 

T [almorum  interpres. 
Pfeufippus  apud  A thenaum. 
Ttolomaus. 

Pythagoras. 

Q ^Serenus  Sammonicus , 
cpuintily  in  Geopon. 

Rhasi  s. 

Scribonivs  Largus. 
Seleucus  apud  <^A thenaum. 
Serapio. 

Seruius  Virgily  interpres. 
Simeon  Zethy. 

Simon  Ianuenfis, 

Sophocles. 

Soranus  apud  Gal. 

Sotton  in  Geopon. 

Strabo. 


Strabus  Gallus. 

Sura  Manilius. 

Tarentinvs  inGeopon. 
Terentius. 

Theocritus  Syracufms. 
Theodorus  Ga^a. 
TheophraSlus. 

T heopbraslus  Paracelfus. 

T homas  Iordanus. 

Tibullus. 

Timachidas  apud  A thenaum. 
Titus  Calphurnius. 

Valerivs  Cordus. 
Varro. 

Vegetius  Renatus. 

Verrius. 

Vitruuius. 

Vlijfes  Aldrouandus . 

Xenocrates. 

Xenophon. 

Y s a a c. 

ZOROASTER. 


NOMt 


NOMINA  EORVMEX 

v QVORVM  HORTIS  STIRPIVM 

COPIA  PACTA  EST,  ET  A QJT  I B V S 

aliunde  quadam  acceflerunt. 

IOannes  Branchion  vir  generofus,  ex  cuius  ditiffimo  horto  locuples  ftir- 
piura  fuppeditata  eft  varietas. 

Ioannes  Dilfius  vir  fimiliter  generofus,  ftirpium  D.Branchion  ha:res. 
Ioannes  Boifotus,vir  non  minus  dodus  quam  generofus , ftirpium  herba- 
rnmque  ftudiofiflimus. 

ChriftinaBertolfia  vidua  amplifT.  ac  clarilT.  I.  G.  JoachimiHopperi. 

Ioannes  V reccomius  Bruxellenfis,  herbarum  fuo  tempore  cultor  diligentifs. 
Martinus  Tulemannus  Traiedeniis,in  qu^redis  ftirpibus  fedulus  ac  diligens. 
Petrus  Coldenbergius  ? nL  ..  . r 

r i a j > diligentes  Pharmacopcei  Antuerpienies. 

Guilelmus  Andreas  S ° r r 

Georgius  Rhetius  7 . ..  r 

t>  i r'  ■ r ciues  Mechlimenies. 

Raphael  Coxia  S 

Iacobvs  Antonius  Cortufus patritius  Patauinus. 

Alphonfus  Pandus  111.”  Ferrarienfis  Ducis  Medicus. 

Seuerinus  Gobelius  Regis  Danis  Medicus. 

Georgius  Marius  111.“  Principis  Eledoris  Palatini  Medicus. 

Ioannes  Ayckholtzius  Medicina:  profeflbr  Viennenfis. 

Gafpar  HoSFmannus  in  Academia  Francofordiana  ad  Oderam  Medicus. 
AdamusaZafchfllauweiuis  Glafenfis. 

Achilles  Cromerus  Nilfenfisi 


REM- 


REMBERTI  DODONAE  lAn^L 

STIRPIVM  HISTORIA 


PEMPTADIS  PRIMA 

LIBER  PRIMVS. 

P R1FATIO. 


J N t e r (Medicina  partes, qua  haud  pauca  exiStunl,  Stirpium  acfim- 
9 plicis  Medicina  notitia,  vt  nec  minima  nec  pofirema,ficpracipua  fiem- 
| per  habita  fuit : vtpote  antiquifiima , qua  fi  ipft  arti  originem  con- 
11  tulit, ac  exordium  prabuit.  Ciim  enim  adhuc  nulla  ars  Medica  effet, 
a a notitia  nonnullarum  fi ir pium  initium  fumpfit.  quas  veteres  illi  He- 
J roes,  quibus  artis  inuentio  affer ibitur , vel  ca fu  aliquo  monflrante , 
1 vel  alio  modo  cognouerunt ; & deinde  frequentibus  experimentis  ad 
| curationes  variorum  morborum  adhibuerunt , ac  vtiles  obferuarunt. 
*•  Reliqua  artis  partes  po fi  nata  fiunt,  qua  tamet fi  Medicum  aptiorem  dr 
perfectiorem  reddant , a nonnullis  tamen  quadam  neglecta , vel  etiam  contempta  fiunt. 

Phyftologicen  fiquidem  plerifc  non  neceffariam  exifiimant ; qui  videlicet , ex  (olis  vfits  & 
experientia  obferuatis,  artem  confiitui  iudicant : quos  e/anapnuiCi;  nominant.  T^onnulli  tamet  fi 
Phyftologicen  in  totum  non  reiiciant,  non  omnes  tamen  eius  partes  recipiunt.  Anatomiccn  enim 
plcrify  tam parui  faciunt,  vtveluti  crudelem  & f cedam  damnent.  Pulfiuum  doctrinam  multi  ve- 
terum neglexerunt-, neque  de  hac  Hippocrates nifi paucifiimamemoria  prodtdiffe legitur. 

Nullorum  autem  ex  tat  memoria,  qui  non  fi  ir  pium  herbarum  fi  notitiam  plurimi  fecerint, 
quam  nec  barbari  fima  gentes  contemnunt ; herbas  alia  fi  fimilia  fimp  licia  quadam  in  auxilium 
vulnerum  & morborum  cognoficentes. 

Tanti  vero  fiemperapuaveteres fiirpium  herbarum  fi  cognitio  asiimata,vt  vel  Diis  immorta- 
libus inuentio  nem  earum  affcripferint-,vel  mortales , qui  aliquas  adinutnerunt  ac  monfirarunt, 
diuinis  honoribus  dignos  iudicauerint. 

(Molyos  herba  cognitio  Mercurio  affcribitur,quam  Vlyfii aduerfius  Circes  veneficia  osiendiffie 
Homerus  refert.  Huius  & Mercurialis  herba  inuentum,  nomen  ab  ip fio  retinens.  Apollo  mul- 
tas quoque  mortalibus  communieaffe  dicitur:  atque  idcirco  huic  Medicina  inuentionem  Ouidius 
tribuit.  Panaces  appellata  Aeficulapio  ac  Herculi  accepta  habentur.  Nymphaaa  Nympha,  qua 
prima  hanc  ofiendit , nomen  habere  fertur.  Chiron  autem  Centaurus  & Achilles , quibus  diuini 
honores  tribuerentur,  digni  aHimati  fiunt : propter  eas  quas  variis  modis  vtiles  ,ab  ipfis  appel- 
lationem fiortitas  herbas,  primi  adinuenerunt:  vt  fiunt  Panaces  Chironium,  ac  C ent aurium  v- 
trumque,tum  & (_Achillea,qua  fianitati  T elephumreBituiffe  Achilles  ab  Homero  canitur. 

Coluerunt  vero  harum  notitiam  non  modo  Heroes  i sii, aut  fiolipoft  eis  Medici , verum  & Re- 
gibus ac  Principibus  herbas  cognoficere  cura  fuit  :veluti  Gentio  Illyriorum,  Lyfimacho  (Macedo- 
num, Attalo  Pergami , Iuba  Mauritania  Regibus ; Attemifia  Maufioli  Caria  Regis  coniugi, 
item  & Methridati  Ponti  ac  Bithynia  Regi , a quo  non  modo  S cor dium  repertum , fied  & ab  ipfio 
nomen  habens  celeberrima  Antidotus,  apudveteres  omnes  (Medicos  Gracos,  Latinos,  rabes 
fiemper  in  pretio  habita,  dr  apud 'pofieritatem  vbife  freqnentifiimi  vfius. 

(Jtfedicorum  autemveterum  nemo  fuit, qui  non  er  Stirpium  ac  fimplicis  medicina  notitiam 
fibi  comparare  fiuduent-,  fi  non  omnium,  earum  fialtem,  quas  ad  medicationes  adhibuerunt. 

Neque  opus  e fi  vniuerfiam  illam  veterum 'Medicorum  turbam  huc  te  fi  es  aduocare , quorum 
fiubinde  Galenus  meminit.  A bunde  fi  quidem  confiat,  hos, vt  nulla  Pharmacopaorum  opera  vfios-, 
fic  (jr  fiuls  acdificipulorum  manibus  medicamenta paraffie, commi  fcuiffe, ac  agrotis propina  fie.  qua 
citra  cognitionem  Stirpium  fimpliciumfi  praSlare  non  potuerunt.  Hippocratem  vero  Medicina 
principem fimiliter quoque  feciffie, vel  vna  ad  Crateuam  epifiola  fiatis  manifefle  'ofiendit. 

Mtque  hinceft , quod  Galenus  omnes  Medicos  an  is  fi  fiudiofis  ad  Stirpium  cognitionem  ad- 
hortetur:  Medicus,  inquit  lib.  \.de  Antidotis , omnium  Stirpium , fi  fieri  poteSf, peritiam  habeat, 
confiulo-, fin  minus, plurium  fialtem, quibus  frequenter  vtimur. 

Rationes  autem,  cur  Medicos  ad  fiirpium  notitiam  comparandam  admoneat, pracipuas  quidem 
duas  habet-,  locis  tamen  fieparatis.  Vna  lib.  v i l.cap.  ii.de  Pharmacorum  compofitione  fecundum  lo- 
cos reperitur:  altera  lio.  i n.  de  medicamentis  fecundum  genera. 

Prior  ratio  e fi,  vt  compofiti  alicuius  facultatem,  & ex  quo  ordine  medicamentorum  fit,  cogno- 

A febri 


fcere  Medietis  queat, quod  citra  fimplicium  exactam  cognitionem  impofiibiti  affirmat.  J£uod 
enim, ait,  circa  fimplicium  pharmacorum  tractatum  eff  e pracxercitatum  opon cat  cum,  qui  dicen- 
da ajfcqui  velit,  (ape  a me  dictum  efi.  Citra  enim  fi  naulorum  fimplicium  exquifitam  ac  certam  no- 
titiam,impofiibiti  clt  cogno fcere,  ex  quo  ordine  eiufdem  generis  medicamentorum  compofitum  fit, 
Num  ex  mol/ifimo,an  vehementi  fimo , aut  medio, aut  alio  aliquo  inter  hunc  & altos  intermedio. 

Itera  vero  ratio  e fi, ne  per  ignorantiam  patiantur  fibi  mediet  a Rhopopolis  impomwos  ergo , 
inquit , amici  admoneo ,vt  in  hoc  quoque  me fequamini  tj fi  artis  opera  pulchre  obire  velitis.  Noni- 
siis  etenim  quomodo  ex  omni  natione  prafantifima  quotannis  medicamenta  mihi  ad  ferantur,  eo 
qiiodperditi  illi  omnigenarum  rerum  co'emptores( Graci  pcoan cnruXuevocat ) variis  modis  ca  con- 
taminant. Pr astiterat  autem  non  folitmhos,(cd  multo  magis  etiam  mercatores , qui  ilUadnebunt, 
incufare : atque  his  mult  o magis  ipfos  herbarios:  item  nihil  minus  eos, qui  radicum  liquores,  fuc- 
cos, fructus, fores,  (fi  germina  ex  montibus  invrbes  conferunt.  H i ji quidem  primi  dolum  in  eis 
exercent,  jfuifquis  igitur  auxiliorum  vndique  copiam  habere  volet, omnis  materia  stirpium, ani- 
malium, efi  metallorum ,tum  efi  aliorum  terre (trium  corporum, qua  ad  Medicina  vfus  ducimus, 
expertus  e fio ; vt  ex  ets  efi  exacta  efi  nota  cogno  [cat. 

Et  tatis  quidem  Galeni  rationes  fi  vnquam,nofiro  certe  faculo  vel  maxime  locum  habent:  quo 
adeo  neglecta  hac  Medicina  pars  tacuit, vt  ad  imperitos  homines  efi  mulieres,  herbarum  collecto  - 
res,  relegata fuerit,  nec  ad  Medicos  pertinere  exiftimata.  Jguod  non  abfque  magno  Medicorum 
dedecore,  efi  agrotantium  fimma  accidit  iniuria.  Jfiua  ratione  enim  , quis  ft  artificem  profiteri 
poterit, fi  artis  fua  in  frument  a haud  cognouerit ? lM  editina  ex  artium  efi  numero : verus  M edi- 
cus  artifex  quoque  eff.  Abfqueinftrumentis  nulla  ab foluitur  aut  confit  st  it  ars. 

eyt  rtis  medica  in firumenta,  plurima  parte  fiunt  fimplitia  medicamenta  a ftirpibus  fumpta,  eius 
videlicet , qua  Pharmaceutice  dicitur.  Chirurgices  fi  quidem  manus  efi  machina  quadam  in  firu- 
menta fiunt  -nec  tamen  a medicamentis  aliena  hac  efi.  Medicamenta  autem  fimplitia  fiunt ; aut 
ex  fimplitibus  componuntur.  Si  igitur [implitia  medicamenta  efi  ftirpes  non  ncuerit  Medicus, qua 
ratione  agro  t antibus  recfe  poterit  confutire?  At  Pharmacopiros  ( re  frondent ) hac  at  as  habet,  qui- 
bus veteres  car nerunt.  n ergo  vniuerfa  agrot antis  fialus  Pharmacoptto  credenda ? Jfiuid fi  im- 
peritus,nec  ei  cura  fit,  vel fimplitia  cogno  fcere,  vel  ex  optimis  efi  genuinis  recte  componere,  Me- 
dicus coniuebitne?  patietur  pro  falutanbus  noxia,  pro  calidis  frigida, efi  econuerso  pro  frigidis  ca- 
lida, pro  recentibus  exoleta,  efifitu  corrupta  affumi?  Conniuere  eum  oportebit , qui  cognitionis 
fimplicis  materia  medica  rudis  ac  imperitus , errores  efi  imposturas  deprehendere  nequiuerit. 
Jfiuid  interim  mi  fero  agroto?  Medicus  falutem  promittit:  experientiam  fuam  commendat:  agro- 
tus ferat:  dicto  audiens  esi:  pharmacopeus, vel  imperitus, vel  in  fidus  omniaperturbat. 

Sit  pro  exemplo  Electarium  Diamargariton  calidum  ab  Auicenna  deferiptum  Canonis  tertij, 
fen  xxx.tracl  .w.cap.w.vterum  gestantibus  conueniens , incitius  compofitionem  Seitaragi  Ara- 
bibus dictum, venit  admifcendtim.  Huius  autem  loco  indocti  Pharmacopmi  Tnrbith  appellatum 
accipiunt:  radicem  valide  purgantem,  (fi  corpus  infigniter  commonentem,  tta  falut are  medica- 
mentum in  noxium  commutant,  Jpuis  hic  venit  culpandus?  cui  imputandus  error?  Pharmacopao 
ne  an  Medico? . Pharmocopaus  f orta  fis  fe  alicuius  Medici  auctoritate  tuebitur : culpa  idcirco  in 
Medicum  recidit  imperitum , efi  fimplicis  materia  medica  ignarum.  Si  etenim  ftiret  Seitaragi 
tigno fum  quoddam  ejje, tenue , garyophyllis  fimiti  (qualia  fiunt  ligno  fafarmenta  qua  cumgaryo- 
fhy  Ilis  inferuntur)  vt  Auicenna  feliatur,  nec  Hali  Abbas  repugnat -,haudquaquam  Turbith  eius 
loco  fubstitui  permififfet. 

Similis  error  in  Lycio.  Prafcribuntur  d Medicis  glandes  ex  Lycio  facta  (Lytinia  appellant) 
imponenda  ano  fi  quando  7 ine fimus  vehemetius  vrget  .ab  his  vero  contingit  non  raro  amplius  ir- 
ritari malum, quod pro  Lycio  fucco  adst tingente,  Pharmacopaei  fubstituant  Periclymeni  ( Capri- 
f otium  vulgo  vocant ) fiucluum  fuccum  acrem  efi  mordacem.  Si  medicis  cura  fuiffet  Caprifolij 
facultates  vel guslucogno fcere, cito  errorem  deprehendi(fent:fed  tanta  fuit  fupinitas,  tanta  ne- 
gligentia,  tantus  notitia  fimplicis  materia  medica  ac  fiirpium  contemptus,  vt  omnis  Pharmaco- 
preo  cura  r elici a fit. 

l Memini  me  in  officinis  videre  formulas  quafdam  vnguentorum,  quibus  addendus  erat  Cy- 
clamini fiuccus.  quo  cum  ficirem  Pharmacopceos  carere , percontanti  vbi  hunc  nacti  ejf ’nt,  moxPy- 
rolamofienderunt , quam  pro  Cyclamino  habebant.  Et  tatis  quidem  in  nonnullis  officinis  fre- 
quenter errores  occurrunt. 

Non  lubet  autem  hic  referre , quam  multis  modis  impofluras  ac  fraudes  moliantur : vel  dum 
compofitiones  ex  vetuflate  exoletis  aut  fitu  corruptis  parant : aut  eafdem  deprauat , quadam  omit- 
tentes, alia  addentes:  vel  cum  fpuria,factitia,  adulterata f pro  legitimis  exqutfitis  f venum  ex- 
ponunt. velutipro  Aloe ,aci^oi  fuccum  cum  (ordibus  aloes  decoctum : pro  Rha,  radicem  q nandam 
croco  tinctam:  acerbi  cuiu fidam fruclus  exprefrum  (fi  liquidum  fuccum,  c-Anchufia  radice  colora- 


tum, pro  vino  fiue fucco  Granatorum  acidorum : fi  alia  plura, qua  non  tantum  Pharmacoptri  ,fed 
fi  Rhopopola,  tum  vitiare,  corrumpere,  contaminare,  tum  fi  comminifci,ac fingere  didicerunt: 
adulterina  & factitia  pro  legitimis,  imprudentibus  ac  imperitis  obtrudentes. 

Proinde  Medicum  vel  maxime  ( illicitum  ejfe  de cet,vt  ftmplicis  materia  medica  ac  flirpiii  no- 
titiam f/bi paret, ne  videlicet  a Rhopopolis  aut  pharmacopais  ipfi  imponatur : Deinde,  vt  ,fi  fieri 
poter  it,  ab  externis  ab  ii  in  eat',  domi  vero  natis  vtatur ; qua  fi  paratu  facilia  funt , fi  adulterari, 
aut  contaminari  facile  nequeunt.  Hac  fiquidem  ex  illoru  exatfa  cognitione  fi  notitia  cofequetur. 

Laudandus  idcirco  omniii  efl  conatus  ac  /ludium,  quotquot,  in  illufiranda,  ac  in  luce,  veluti  ab 
inferis,  reuocanda,  hac  Medicina  par  te, opera  fuam  ac  diligentia  contulerunt,  fi  modio  conferunt. 
Quod  fi  veritate  aliquando  minus  affecuti fuerint, no  acriter  infeffandi  aut  reprehendendi  funt 
( vt  pleriq.  contentioji folent ) fed  difiimulato  illoru,  quantu  licet,  errore,  veritas  oli  edenda  ac  do- 
cenaa, qua  ad  errores  redarguendos  folafufficit. Quod  fi  vero  talis  fit  error, vt  di fimulari  omni- 
no nequeat,  mode  fi  e corripiendus  e fi. na  errare  fi  ha/luci nari fi  alicubi  contingit, in  hoc  certi  fiir- 
pium  cognitionis  fiudio  maxime  procliueefi-,tum  propter  neglectam  & multo  tempore  cofopitam 
hanc  doctrina:  tum  propter  veter  u breuitate,  qui  multarum  flirpium  (vtpote  tue  vulgo  noti fima- 
rum)formas  no  expreff  :runt,  vel  ita  obiter  de ferip ferunt,  vt  neglexi/fe  videantur.  Quam  ob  cau- 
fam  haud  miru, fi, qui  primi  ftmplicis  medicina  fiirpiumf  peritiam  in  lucem  reuocare  labor arut, 
no  mox,fiatim,  fi  vbtq.  veritate  attigerint,  (fi  alicubi  ha fitarint, vel  indicio  lapfi  fuerint.  Neq, 
illorum  idcirco  conatus  rcprobandi,nec  laude  fua,vt diximus,  ipfi  frustrari  debent.  Multa  certe  his 
gratia  debetur,  quod  multor  u excitarim  ingenia,  qui  antecefj  orum  opera  & innent  is  adiuti,  cer- 
tius (fi  verius  aliquid  definire  potuerunt. 

Exercuimus  ante  (fi  nos  in  hoc  jludij  genere, quando  iuuenili ferebat  at  as,  fi  per  artis  medica 
exercitium  licuit:  non  tamen  eo  animo, vt  de  feripti  alicuius  editione  cogitaremus-, fed  cognofcen- 
da  tatummodo  ftmplicis  medicina  fiudio  prouocati.  ?{eq.  ad  feribendu  vnquam  animum  appuli f 
fem,  ni  fi  I oh  annes  Locus  A ntuerpienfis  typographus , quo  familiari  vtebar  amico,  a me  impetra  fi 
fiet,  vt  vernacula  dialecto  fiirpiu  carit  hi  flor  Hi  profequercr,qua  in  cognitione  mea  veniffent.  Hac 
vero  pofica  ancla  (fi  recognitafecitdb  edita  efl.  Prodierit  code  fere  tepore  icones  additis  nomini- 
bus fi  orexibus  annotationibus.Atq.fic fiudio  fis fatis facium  fperauera : fed  no  defuerit  interpel- 
latores, qui  crebrius  admonerent, vt  vulgo  /cripta  fiudio  fis  non  imiderem,ac  Latine  publicarem. 

Optaui  autem  fape  ocium  concedi, fed  illud  quam  exiguum  contigerit  in  artis  exercitio  ver fan - 
ti, facile  agno fcit, qui  quantum  curarim,  molestiarum,  ac  laborum  Praxis  fecum  ducat, expendit: 
Omitto  patria  domesticas  (fi  mi  feras  calamitates , qua  tamen  (fi  fiudia  no  [ira  interturbare  po- 
tuerunt. His  de  caufts  adoperis  editionem  ferius  accefii,  (fi  non  ni/i partes  quafdam  hactenus  edi- 
di,qua  in  hoc  opere  aucta,  recognita,  (fi  locupletata  extani. 

Stirpium  aute  hiftoriameditanti,de ordine  non  exigua  accefiit  follicittido.  Nam  queadmodum 
artes  omnes  ac fcietiafi  methodico  aliquo  ordine  defcribatur,non  exignti  ornatus  ac  lucis  inde  re- 
ferunt: Sic  (fi  stirpium  historia  ab  hoc  plurimum  gratia  ac  decoris  accedere  pojfe  haud  dubium. 

Cum  autem  ve  ter  es, qui  de  stirpibus  ferip ferunt , non  eandem  methodum  obferuent , nobis  ea 
maxime  placuit , quam  Diofcoriaes  inBituit. 

Theophrafiusfiquide  dumdifferetias  caudicum, lignorum,  corticum,  radicum,medullarum, fo- 
liorum, /orum, (thqxarum, (rutluum, feminum, fuce  orum,  (fi  fimiliu  expendit,  membra  ita  fepa- 
rat  ac  feiungit,vt  vnius  alicuius  fiirpisforma,non  ni  fi  e pluribus, (fi  fubinde  feparatis  locis, colli- 
gi ac  haberi  queat:  Quod flirpium  fiudio fis  non  parum  tadij  ac  mole  St  ia  adfert. 

Galeni  autem  ordo, quem  Oribafius,  fAetius,  Paulus  A egi  net  a,  Graci,(fi  A uicenna  A rabs  imi- 
tantur facilior  ac  expeditior  apparet:  fiirpibus  fcilicet  elementorum  ordine  di ge fi  is.  fed  dum  hoc 
modo  congeneres / eparantur,ac  ab  inuicem  diue/luntur.  differentes  vero  non  modo  forma,  fed  (fi 
viribus  difimiles  coni  unguntur, haud  exquifitus  effe  potest. 

Dio  fcorides  vero  fiirpes  membratim  non  diuidit,  fi  confimiles  coniungere  labor assit.  Huius 
exemplum  (fi  nos  imitari fludumus ; inflituto  quidem, fed  non  ordine  vbique  eius  obferuat  o.  Mul- 
ta fiquidem  cum  a nobis  defcribantur,quas  Diofcoridis  at  as  ignorauit,  plures  nobis  clajfes  consti- 
tuenda occurrerunt, (fi  fubinde  alia, quam  fint  illius. 

Dedimus  autem  operam  ,vt  qua, vel  facultate, vel parte  aliqua  pracipui  vfus  fimiles  funt , con- 
iungerentur  -,tum&  ne forma figura^  re fpondentes, quantum  foret  pofiibile,  ab  inuicem  diuelle- 
rentur-.vt  in  ipfius  hi  flor  ia  progrejfu  fatis  manifeftum. 

Sed priufquam  ad  ip  far um  stirpium  historias,  id  e fl,  de  feriptiones, nomina,  facultates,  fi  qua 
reliqua  funt,- veniamus, operapretium  fuerit, primum  ingenera  quadam  fiirpes  ipfas  difiinguere : 
partes  deinde  fingularum  explicare:  facultatum  poftea  differentias  proponere , fi  quibus  modis 
ha  cognofci  queant  docere.  Quibus  recte  pramifiis  fi  expleatis, fmgularumhiStorias  minus  dif- 
ficile erit  pro fequi. 


A 


DE 


4 


DE  STIRPI  VM  GENERIBVS. 

C A P V T I. 


BR  i m a autem  ac  Cumma  ftirpium  genera  quacuor  funt:  Aevtf  pov,  S-a/AvU, 
ypvyatov,  K&  urox.  Arbor,  Frutex,  Suflrutex , & herba. 

Arbor  liue  aW/w dicitur, quicquid mox  a radicc,craffo,lignofo,vni- 
co  caudice  fi  uc  trunco  (^ororeAs^ec  vocant ) affurgit , ramisque  complu- 
ribus brachiorum  inftar  diffunditur ; vt  funt  Pinus,  Picea,  Abies,  Quer- 
cus, Fagus,  Betula , Alnus , Fraxinus,  Platanus , Populus  vtraque , & ex 
vrbanis Pomus , Pyrus,  Caftanea , Amygdalus , Ccrafus,  Olea,  Nux  iu- 
glans , & alia;  fluides. 

Truttx.  ©aMvocfiue frutex  adiuftam  arborum  altitudinem nonattollitur,neccralIitudinem  ha- 
rum aut  amplitudinem  affequitur,lignolo  tamen  caudice  ac  durabili  quoque  perennat.  Hic 
vero  haud  perpetuo  fed  Frequenter  coplures  a radice  caudices  promit,  in  ramos 

quoque  fparfos  ac  diuifos : vt  funt  Corylus , Rhamnus,  Oxyacantha,  Liguflrum,  virga  (an- 
guinea,Cornus  (ylueftris, Sambucus paluftris.  Pliniuslib.xim.cap.xvi.  e fruticum  gene- 
re efle  refert  Laurum, Cupreffum, Cedrum, Iuniperum, Terebinthum, Lentifcum. 

Qpvytvov,  a radicibus  ac  multis  exiguis  caudicibus,  vel  potius  cauliculis  exit, 

fed  in  altum  haud  affurgit : mXdxXaJbv  quoque  ac  ramofum  eft ; mediam  inter  herbam  ac 
fruticem  naturam  & copflftentiam  habet : quialignofis  cauliculisad  fruticum  naturam  ac- 
cedit;quatenus  vero  humile, herbas  imitatur, vt  funt  Spartum, Rubus,  Rofinarinus  corona- 
ria,lauandula,  hedera, & quicquid  lignofb  caudice  vel  caule,  aut  humile  ferpi  t,  au  t non  ad- 
crtmmm.  modum  attollitur.  Gaza  Latine  Suffruticem  appellat.  Sunt  qui  Cremium  dici  affirment, 
fed  Columella  lib.xn.  cap.ix.  rufticos  Cremiadicit,nominarefurculosaridos&minutos. 
Pro  arido  aliquo  etiam  interpres  Plal.  hac  voce  vtitur : Et  offa  mea  ficut  cremium  aruerunt: 
Pfalmo  ci.  vbi  tamen  inGraxis  legitur  ippvyiot,  non  Qpvyavor.  autem  dicitur  ficcum 

& aridum. 

wi*  haba.  ‘7roa’  aPu^  Latinos  herba,  caules  autculmi  huic  funt  molles,  haudquaquam  lignofi : gi- 
gnitur vero  & abfque  caule,  pediculos  promens ; in  quibus  flores  femenque;  a radice  autem 
magnaex  parte  foliata;  vt  funt  Plantago,  Borrago,  Braffica,  Beta,  Triticum,  fecale,  Fafelus, 
Eruilia, Cicer  & olera, frumenta, & legumina  alia, ac  plures  & in  finita;  herba. 

Atque  his  quatuorvelutifummis  generum  faftigiis,  omnes  comprehendi  poffeftirpes  vi- 
dentur. Contingit  autem  quadoqueex  his  nonnullas  vel  cultura  mangonioivel  negligentia 
& incuria  colentium:  vel  alias  fuapte  natura  acfponte,  a figura  fua  defciicere,  & ad  aliud  ge- 
nus quodammodo  trar.fire . Inter  Maluas  fiquidem  , quadam  fenis  feptemfve  menfi- 
bus  tanta  longitudine  ac  cratlitudine  proficit, vt  inftar  hafta: cuiufdam grandefeat,  arbo- 
refeeosque  baculorum  vfum  prarbeat.  Similiter  & Betam  fubindeamplioremmagnitudi- 
nemaccipereTheophraftuslib.i. refert:  vbieiufmodi  olera  ArJpoXet^ivx,  Gaza  Olcriarbo- 
res,  vocat,  fic  & malua  grandior  fatfta  Jiv^putXx^ti  dicitur.  Tranfit  etiam  in  arborem  in 
quibufdam  regionibus  Ricinus,  alibi  annua  ftirps.  Eodem  modo  &Fruticcsnonnulli  in  ar- 
bores tranfeunt:  vt  Vitex  & Paliurus, adore  Theophrafto.  Et  vice  verfa,arbores  nifi  purgen- 
tur & cultu  retineantur, a natura  & forma  fua  recedunt,  & ex  arboribus  in  frutices  degene- 
rant : id  fruticare  arbores  appellant. 

Nonnulla:  quandoque  etiam  herba:  ad  fruticum  vel  tppvyxwv  fimilitudinem  accedunt, 
quas  fhbinde  &ee  pirus,  Sttpatlmevs,  dauvceirfai;  Sxuvia,  rjj  tppvyaroeiJhf  Diofcorides  appellat: 
qua:  videlicet  vel  vnicaules,  vel  alias  duriufculis  cauliculis  affurgunt.  Saluia,  Androfarmon, 
Polygonaron,Hyofcyamus,Dorycnion, Rhododendron  &c.  Srau.voi  dicuntur.  Botrys  herba 
■SBuwe/d^c.&fimiliter  Crithamum.  Melanthium  verb,Chama:drys,  Ambrofia,  Periclyme- 
num,Tragus, Paronychia, Solanum  hortenfejAftragaluSjSn^r/s-^t  nominantur.  Polygonon 
femina  Sxuviov.  Polycnemon  d-xpivo c Clinopodium  d-xpivior  Qpvytioetfru;.  Eupa- 

torium-sroa  tppuytvoetik-  Alyflon  autem  rppuydviov. 

De  Partibue  ftirpium.  C A p.  i i. 

T^Iffer  enti  a s ftirpium  fuperiore  capiteoftendimus,  nunc  ad  partium  cxplicatio- 
nem  conuertimur.  Sunt  autem  arboribus  & fruticibus  partes  quidem  plurima;:  pau- 
ciores Spvyavoi^.  nonnullis  verd  herbis  pauciffimai. 

Harum  autem  qua:dam  perpetuo  fuis  adfunt  ftirpibus : alia:  non  femper  adharrent,  fed 
fubinde  pereunt  ac  decidunt:  quas  idcirco  nonulli  partes  effe  pernegat:alij  annuas  appellant. 

Perpe- 


PEMPTADIS  PRIMJE  1. 1 B.  t.  f 

Pcrpctux  partes  funt, radices, caudiccs,rami,cortices, ligni  materies, matrix, medulla,  &e. 

Annue  vero  $£  nec  perpetuo  prxfcntcs,  flores,  calyces, iuli, fru&us,  (emina,  capitula,  filiqu^, 
valuulx, inuolucra,vmbcllx, pappi, & multis  folia  etiam,  fed  non  omnibus  tamen. 

Folia  (iquidem  arbores  multa: , & non  pauci  frutices,  deponunt;  non  dclunt  vero  etiam 
perpetua  fronde  virentesivt  omnes  conifera:  (excepta  Larice)  Terebinthus,  Lencifeus,  ta- 
xus, Cupreflus , Malus  medica, Laurus, Tinus,  Agrifolium  ,Rof  marinus,  Nerion , Myr- 
ti genera,  &c. 

Radix  liue pi^a,t ara  in  arbore  quam  in  alia  quauis  ftirpe  appellatur  inferior  pars, qua  terrq 
inferitur, atque  ei  cohxret,&  perquam  alimentum  allicitur.  Omnibus  autem  ftirpibus  hxc 
communiseft,exceptispauciflimis,qux  abfquc radicibus  viuunt, & augentur:  veluti  Cafly- 
tha,Vi(cum,&  quod  Hyphear  dicitur,  fungi  arborum,  mufcorum  Si  fucorum  genera,  qua: 
inter  tpvra  numerari  tamen  contingit. 

Caudex  in  arboribus  quidem  ac  fruticibus,  quod  i radice  fupra  terram  aflurgit,  8i  per  c«/nfc». 
quem  alimentum  furfum  defertur;  qui  in  herbis  Caulis  8i  Cauliculus  dicitur,  herbarum  fi-  cadis. 
quidem  caulis  proprius  eft:caudex  verd  ad  arbores  Si  frutices  duntaxat  pertinet. 

Stolones  appellantur, qui  iuxta  arborum  8i  fruticum  caudices  erumpunt;  luxuriantes  vi-  stolones. 
delicet  foboles , Si  inutiles  e radicibus  fruticationes,  qux  tamen  euulfx  & plantatx  fubin- 
dc  adolefeunt. 

T runcus  caudicis  pars  inferior  eft  radici  vicinior,  fiucqux  truncatis  ramis  fupereft.  Truncus. 

Rami, qui  a caudice  aut  caule  filii  multiplices  fparguntur:  funtque iplarum arborum R*w; 
quxdam  veluti  brachia, quibusfefe  late  diffundunt.  Si  in  omnem  partem  expandunt. 
Vnde&Virgilius:  'T nm  fortes  late  ramos,  & brachia  tendens.  Confiant  autem  cau- 

dices,trunci,  rami,  ac  radices  arborum,  cortice,  ligno,  8i  medulla,  qua:  8i  matrix  dicitur. 

Cortex  pars  extima  eft  Si  vltima,  a liibiecfo  corpore  feparabilis,  quo  caudices,  caules,  ar-  c»««. 
borum  rami.  Si  radices conueftiuntur;  ac  veluti  membrana,  operculo,  accrufta  integuntur. 

Eft  autem  hic  (ubinde  vnicus : nonnullis  duplex. 

Vnicus  qui  cralfior,  ex  diflimilaribus  partibus  frequenter  componitur,  exterior  pars  afpe- 
ra,mxqualis  Sinon  raro  rimofa:  alteralxuis  Si  xqualis.  Hxc  tunica  a tuendo,  Si  proprie  li- 
ber dicitur:  quibus  fcribimus  libris,nomen  hic  dedit. 

Duplici  cortice  conteguntur  Sambucus,  Frangula,  8i  plerxque  alia:. 

Lignum, interiorpars, cortice  circundata,  fiflilis,  ac  dura ; veluti  corpus  aut  caro  arborum  Lignum. 
Sifruticum.  Huius  exterior  Sicortici  vicinior  pars,  mollior,  ac  albidior,  Alburnum  a qui-  Mitmrnni 
bufdam  dicitut:facile  hxc  putrefeit, 8i  teredinibus  crebrd  obnoxia  eft. 

PcdinesfiueKTMifow^jIinex  funt  fecundum  longitudinem  in  arborum  materia, per  quas  & PcCHnes. 
findi  Si  vnitas  diffolui  poteft;  qux  Interualla  etiam  dicuntur. 

Matrix  quod  inmediolignieft,anonnullis  Cor  $£  medulla  dicitur.  Matrix. 

Medulla  quoque  eft,  quod  in  medio  ligni  fungofum;  veluti  fambuci  medulla.  Medulla. 

Caules  herbarum,  fi  exigui.  Cauliculi  aut  Coliculi  dicuntur ; quandoque  Si  Scapi  aut  cauliculi. 
CulmijVt  fabarum  (capus;  frumentorum  & arundinum  culmi.  CotiaUi. 

Folium  inquauisftirpe,quodipfam  veftit  atque  exornat:  Grxci  OvMov  dicunt;  quo  (po  -lolium. 
liarx  arbores  au  t reliqux  ftirpes  quodammodo  nude  apparent. 

Flos, ai-9-o?, arborum  & herbarum  gaudium  dicitur, futurique  fructus  fpes  eft.vnaqugque  Lies. 
etenim  ftirps  pro  natura  fua,  poft  flore,  partus  acfructusgignit.Floribus  aute  fu$  funt  partes. 

Calyx  eil,quo  primum  flos  continetur,  deinde  mox  foetus  clauditur.  Calyx. 

Stamina, qux  veluti  filamenta  ab  intimo  floris  finu  e calyce  erumpunt.  suamn*. 

Apices,  crafliufeula  quxdam  infummo  flaminum  dependentia.  apices. 

Vngues, veluti  in  rofis  & aliis  foliatis  floribus,  intelliguntur  imx  foliorum  partes,  quibus  vngues. 
calyci  cohxrent, decolores  magna  ex  par  te, idcirco  medicinx  damnatx. 

Iulus,quod  rotunda  & oblonga  fpecie  dependens  floris  loco  eft; veluti  in  Iuglande,Cory-  iulos. 

Io, Moro, Fago,  & aliis. 

Fructus, iiue  xapTo?,  in  quo  femen  progignitunnon  rard  verd  &c  ipfum  femen,  vbi  videli-  Truam. 
cct  nulli  alteri  inclufum,  nudum  nafcitur. 

Caput,  zipaA»,  quicquid  in  globum  extuberat, aut  in  orbem  glomeratur.  caput. 

Capitulum,  tuQaX tov,  quod  minus,  & magnitudine  cedit,  vtpapaueris  zaJia.  iiue  capim-  capitulum 
la;  in  quibus  femen  gignitur. 

Siliqua,  w^enoi', tegumentum  oblongum,quo  vel  leguminum  grana,  vel  herbarum  femi-  siliqua. 
na  continentur:  huc  pertinent,  folliculus,cuiu(libet  rei  theca , valuuli  Iiue  valuule , vafcula, 
loculamenta,  a loculis  nomen  habentia;qux  fi  fpinarum  agmine  marinum  echinu  referant. 

Echini  Sc  Echinata  dicuntur, 

A } Vm- 


6 STIRP1VM  HISTORIA- 

Vmbttta.  Vmbella,ff*i«e/W,quxincauliculorum  faftigus  exorta  in  plurcs  pediculos  digeritur,  qui 
fimul  in  latitudinem  expanli,in  orbem  circumaguntur, & flores  (eminaque  proterunt. 
MufcariH.  Mulcarium  hxc  eadem  dicitur  a flabri  fimilitudinc,  cuius  ventilatu  mulcari  conuiuiis 

arcentur  ac  abiguntur. 

Tappm.  (Pappus  lanofus  villus, qui  dcflorcfecntibus  aliquot  herbis  remanet,  quibus  femen  fubeft. 

De  facultatibus  stirpium.  C a p.  i i i. 

FAcvlt  ates  ftirpium,de  quibus  nobis  indi  tutus  ferino, nOn  illa:  funt,  quibus  viuunt, 
virent,  vegetantur, & in  omnem  dimenfionem  crcfeunt ; flores, frudus,  feminaque  perfi- 
ciunt: fed  illar,quibus  actiones  fuas,&  quidem  m humano  corpore , exercent. 

'Suntautem  hx  duplices.  Quxdam  enim  humanum  corpus,  autvnam  eius  aliquam  par- 
tem alterancac  permutant:  alix  vero  alimentum  prxbent,ad  nutricationem  faciunt,  & liib. 
Itanciam  corporis  augent.Huiuftemodi  facultatibus  ftirpes , vel  carum  partes  prarditar,  tum 
& alia  quecunque,alimentafunt  &:  dicuntur . Sed  qux  corpus  alterant, ac  victoria:  aliquo 
modo  fuperant, ad  medicamentorum  materiam  pertinent. 

Harum  aute  facultatu.quxda  actu  flue  inpyeta: alix  potentia  flue  Stlia/act,  id  cft,  poteftate. 
A3u-  Adu  quidem,quod  in  prxfens  tale  cft,  quale  dicitur,  nec  tempore  indiget  vt  tale  fiat : vt, 

aqua  humida : ignis  calidus. 

r tttstau.  Poteftate  vero  dicitur, quod  tale  nondum  eft,  (ed  tale  efle  poteft. 

Perfectum  namque, vt  Galenus  ait, quod  Inpyeix  fiue  adu : quod  vero  poteftate  imperfe- 
dum&:  adhuc  futurum, atq.  vtfiacidquod  dicitur  vdfc  :i  habile, non  tame  adhuc  elt.qucm- 
admodu  cu  homine  recens  natu  rationale  dicimus:&  &tellum  nondum  vidente  venaticum. 
Dicutur  autequ$  poteftate, qu$da  quide  proprie  fiue  propriiflime:alia  verd  minus  proprie. 
* Maxime  vero  proprie  fiue  propriiflime  fola  ea  poteftate  dicuntur, in  quibus  natura  fiiopte 

impetu  ad  abfolutionem  peruenit , fi  quidem  nihil  ei  extrinfecus  impedimento  fic.  Sic  ho- 
minem modd  natum, vt  diximus, rationalem,  & canem  recens  editum , venaticum  appella- 
mus, cum  tamen  infans  rati&nalis  non  fit,  fed  calis  aliquando  futurus : & canis  venator,  qui 
adhuc  non  videt, fed  quod  venari  poterit, vbi  adoleueric. 

Minus  veto  proprie  potentia  fiue  poteftate  funt,qux  materix  exiftunt  conuenientes , vt 
id  fiant  vel  tale,quod  poteftate  effe  feruntur. 

Quarum  quxdam  materix  funt  admodum  propinqux,  quas  Galenus  <sr&ot%sit , id  eft, 
concinentes  fiue  continuas  appellat, vt  id  fiant  quod  poteftate  liint : Sic  fumida  exhalatio  vi- 
cina flammx,potentia  flamma ; & fanguis  in  animantium  corporibus  poteftate  caro , quod 
nonmagnam  mutationem,  vt  id  fiat,  requirat.  Cibus  vero  qui  in  ventriculo  concodus  ha- 
betur, carnis  quidem  materia  eft,  fed  non  ■n&myf',  fiue  continua  , prius  etenim  vt  id 
fiat, (anguis  fit  oportet.  Longiusvero  etiam  abfunt  Maza, panis, triticum, hordeum , & fimi- 
lia;  qux,  vt  caro  fiant,  plures  mutationes  requirunt:  Sed  tamen  hxc  quoque  omnia  poteftate 
caro  ( vt  Galenus  teftatur)  dicuntur.  Et  talia  quidem  alimenta. 

Qux  verd  medicamenti  vim  obtinent,fimili  quoque  quadam  ratione,  qua  alimenta,  po- 
teftate talia  efle  dicuntur:  Neque  enim  (iiapte  natura, aut  fponte  ad  inpyetavfiuc  adum,  per- 
ueniunt,fedmutationeopushabent;verum  non  tanta,  quanta  qux  futura  alimenta:  Non 
enim  eoufque  mutantur, vt  in  alimentum  conuertantur,fed  vt  ad  aclum  (blummodo  dedu- 
cantur,&talia,qualia  dicuntur, fiant;  vt  calida  videlicet  calfaciant ; frigida  refrigerent ; cau- 
dica exulcerent ; narcotica  ftupefaciant ; & ita  cetera , qux  a corpore  humano,  calidoque 
naturali  prxftantur. 

Nec  enim  animantium  corpora  a medicamentis  afficiuntur, nifi  illa  prius  ab  ip(o  fint  mu- 
tata. Quod  enim  talia  adu  funt,a  nobis  accipiunt:  velutificci  calami,  qudd  accenduntur,  ab 
igne.  Itaque  nec calfacere,nec refrigerare nosvalent,priu(quam  adu  talia fuerint:veluti  nec 
ignis  augetur,  antequam  ab  eo  ligna  aut  calami  fint  mutati : Sic  nec  mirum , fi  qux  excalfa- 
ciunt, calfieri  prius  a corpore  noftro  poftulent. 

Si  etenim,exempli  gratia, perfrigerato  corpori  calidum  aliquod , quantumuis  diligenter 
c6minutum,in(pergatur,prorfus  non  calfacit,Proinde,inquit,Galenus,qux  refrigeratx  funt 
partes, eiufmodi  medicamentis  perfricamus , calorem  perfricando  excitantes,  & vna , quod 
frigore  fuit  denfum, rarum  rtddentes,quo  (cilicet  introrfum  pharmacum  penetret , & cum 
naturali  animantis  calore  coniundum,  mutetur  ac  calfiat. 

Comminuenda  autem  in  parua  82  tenuia  medicamenta  (iint,  vt  ad  adum  deducantur: 
Nam  & ligna  ficca  qux  tenuiora,  tum  82  quxeunque  gracilia,  facilius  quam  crafliora  ignem 
concipiunt.  Idcirco  82  de  facultatibus  alicuius guftatu  iudicium  faduri,  idiplum  prius  com  - 
minuunt  aut  dentibus  atterunt. 

De 


PEMPTADIS  PRIMAE  MB.  1. 


7 


Dc  facultatum  differentiis,  dr  earum  primis,  harnmque  ordinibus 
ac  gradibus.  C A p.  I 1 1 I. 

MEdicamentorvm  aurem  facultates  complures  funt : Quxdam  prim«efunt& 
dicuntur:  alia:  fecunda:, qua:  ad  has  fequuntur:  quibus  iterum  fuccedunt  tertixipofte- 
riores  quarta:, qux  a prioribus  non  pendent, led  (olis experimentis  cognofcuntur. 

Prima:  facultates  ab  iplis  clementis  nullius  interuentu  prouehiunt,  reliquarum  idcirco  fa- 
cultatum vel  uti  bafis  & fundamentum  exiftunt;  exceptis  tamen  quartis,  qua:  no  qualitatem 
aliquam  manifeftam,fed  fubftantix  potius  formam  confequuntur. 

Prima:  funt,vt  calfaciendi,  refrigerandi, hume&andi, reficcandi, & qux  per  horum  coniu- 
gationemnafeuntur:  calfaciendi  &:  humectandi : calfaciendi  &C  reficcandi:  refrigerandi S£ 
humectandi:  refrigerandi  & reficcandi. 

In  harum  medio  facultas  eft  temperata  ac  moderata,  qua:  ei , cui  admouetur , temperatu- 
ra refpondet,fic  vt  nec  excalfaciat,nec  refrigeret,nec  humecfet,nec  reficcet.Reliquxab  ex- 
cedente &prxpollen  ce  qualitate  appellantur,  in  quibus  ratio  maioris  ac  minoris  exceffus 
confideratunNequeenim  omnium  eorum, qux  ad  medicamentorum  maceriam  referun- 
tur,reque  intenfx funt  qualitates;  Quxdam  enim  mitius  calfaciunt, refrigerant,  humcclant, 
aut  reficcant:  illa  paulo  amplius:  alia  multum:  nonnulla  plurimum. 

Continentur  autem  illorum  recefliis  certis  quibufdam  limitibus , quos  ordines, i&j 
«3ss-«(pJ{:  Galenus  etiam  dpKjptovs  fiue  numeros:  recentiores  vero  gradus  appellant ; qui  om- 
nino quatuor  habentur. 

Ad  primum  ordinem  referuntur  quxeunque  a medio  ac  moderato  tam  exiguum  decli-  r. 
nant,  vt  non  euidenter  alterent,  fed  rationali  quadam  demonftratione  indigent,  qua  altera- 
re offendantur:  veluti  Oleum  rofaceum,quod  eos,quiaduftionc  tentantur, refrigerat ; refri- 
geratos etiam  offendit:  vnde  & magis  refrigerare  quam  excalfacere  apparet , fed  tamen  va- 
lida ab  eo  refrigeratio  non  percipitur, fed  qua:  proxima  temperiei  medix.  Atque  eodem  iu- 
dicandum  modo,  de  iis  qux  a moderata  temperie  ad  calidum,humidu,aut  ficcu  declinarut. 

Qua;  verd  manifefte  ac  euidenter  ficcare,  hume&are , calfacere,  aut  refrigerare  poffunt, 
nec  demonftratione  opus  habenc,ea  fecundo  ordine  cenfentur. 

Tertio  autem  annumerantur  his  potentiora,  qux  vehementius,  tamen  non  fumme,  qua-  ?• 
litatem  fuam  exercent. 

Ad  quartum  ordinem  pertinent. calida  quidem  vehementer  acria  ac  vrentia , qualia  qua:  4, 
exulcerant,&  veficas  excitant, & cruftas  faciunt:  frigida  vero  qua;  ftupefaciunc,  ac  fenfu  pri- 
uant,qux  maxime  &longiflime  a medio  ac  moderato  recedunt. 

Siccum  autem  quarti  ordinis  nullum  eft  inuenire,  inquit  Paulus  Asgineta , medicamen- 
tum,fi  non  vrat : Nam  quod  fumme  exficcat,  id  plane  vrit , vt  Calchitis,  Myfi,  calx.  T ertij 
vero  ordinis  ficcantiumpoteft  aliquod  efle  etiam  non  vrens,  quemadmodum  qua:  vehe- 
menter adftringunt  omnia. 

De  c Medicamentorum  partium  ac  fubftantia  effentia. 

C a p.  v. 

DE  partium  ipforum  medicamentorum  effentia  operxprecium  fuerit  paucis  agere, priuf- 
quam  ad  reliquarum  facultatum  explicationem  pergamusiCitra  enim  huius  cognitio- 
nem,lecunda:  ac  tertia:  facultates  definiri  ac  explicari  nequeunt.  Siquidem  lix  non  folas  pri- 
mas facultatesjfed  & partium  eflentiam  confequuntur. 

Partium  autem  edentia  nonnullis  tenuis  contigit  : aliis  vero  cradior.  Hxc  craffarum 
partium  &c  nu%tpttpf.  illa  vero  tenuis  edenti?,  tenuium  partium  & ?a^oyap^,  appellantur. 

Tenuium  autem  partium  funt,qux  facile  in  tenues  ac  minutulas  partes  diducuntur , fi- 
ue, qux  celeriter  in  tenuia  foluuntur. 

Craffarum  vero  partium  funt, qux  facile  in  tenuia  folui  non  poffunt,vt  dura,  fblida, lenta, 
vifeida;  quarum  fubftantia  haud  friabilis. 

Galenus  tenuiffimarum  partium  aquam  & aerem  effe  oftendit ; Promptidime  fiquidem, 
vtdefimp.med.facul.lib.i.cap.xnn.refert,aquaperpilos  & veftimenta  profluit,  partes ha- 
bensdiuifibilesj&quxfacileinminutiffimasdiftrahi  poffunt.  Aer  fimiliter , eodem  auctore 
lib.  1 .cap.xxi  1 11. in  tenuidimas  partes  cominuitur,per  corpora  denfiffima  exquifite  penetras. 

Atque  idcirco  qux  tenuium  funt  partium,aerex  effentix  ac  fubftantix  participantxuiufr 
modi  odorata, qux  quatenus  odorata, tenuis  funt  fubftantix;  vt  Paulus  Aigineta  teftatur:  fed 
qux  craffarum  partium,  hxc  terreftria  funt. 

Quxeunque  autem  tenuium  funt  partium , ea&  facultatem  fuam  liquori  alicui , veluti 

A 4 vino 


5 SriRflVM  HISTOHU 

vino  au  t aqua:, facile  ac  citd  communicant:  e contra,  quascraflarum  partium  difficulter  ad- 
modum facultatem  in  liquorem  deponunt. 

Exempli  gratia,pipcr,quodquidcmcrairarumcdpartium,cxiguumaut  nihil  odoratum, 
facultatem  luam  penes fe  retinet, neque  liquori  communicat , eapropter 6£  ciusvirtuscirca 
ventriculum  Intret, ad  hepar  vix  aut  non  pertingit, vtGal.lib.  i.dc  (anit.  tucnd.tcflatur. 

Calia  vero, quam  vulgo  Cancllam  6 e Cinamomum, tenuiorum  cft  partium  ,multu  habes 
aerea;  eAentia:, odorati  (fima,  vires  facile  communicat,  & in  liquorem  transfundit. 


Halneo. 

Iniurm- 


De  fecundis  facultatibus.  C AP.  vi. 

SEcvndjE  facultates  primas  nullius  alterius  interuentu  confcquuntur.  Ad  has  autem 
referuntur, qu?emolliunt,indurant:  rarcfaciunt,condcnfant:  aperiunt, condipant:  attra- 
hunt,repcllunt:  abftergunt,  expurgant,  attenuant , illinunt  ,obftruunt,  incraflant, dolorem 
(edant  atque  excitant. 

Emollienda,  yiaX costum',  funt  & dicuntur,  qua;  duros  tumores  & (cirros  molliunt. 

His  affinia  funt  JlcttsmmtoL  flue  'wmhixJ,  qua:  pus  mouent : vtraque  enim  xqualcm  ac 
(ymmetrum  calorem  polfident,atq.illire(pondetem  ficcitatem,diuer(btamc  vtraq.  modo. 

Pus  mouentiaiimillimum  corpori  calidum  producunt  ablque  vlla humiditatis  autcon- 
fumptione,  aut  adiectione. 

Emollientia  paulo  maiorem, quam  pro  natura,  calorem  accendunt,  & nonnihil  humidi- 
tatiscontrahunt,quocircaillaquantitate  quidem  magis, quam  qualitate  caloris  agunt;  qua* 
vero  indurata  emolliunt,  qualitate  potius.  Emplafticum  idcirco  medicamentum  dl,  quod 
exacte  fuppuratorium : Nam  fi  fubdantiam  caloris  innati  augcre,non  intendere  qualitatem 
conueniat,  poros  corporis  obftructos  dfe  expedit. 

Sunt  vero  Sc  alia  emollientia  qu^  humiditatemcon(equuntur;omnia  enim  humida  mol- 
lia funt,  fi  cum  calore  modico  humida  perfeuerent : ob  id  fanguismollis,  quia  confidenda 
liquidus.  Fit  autem  hume£fatio,  &:  abeamollitio;vclpenitiflime  in  totam  partem , vcluti 
per  nutritionem,qux  vera  humectatio  ed:  vel  fuperficictenus,  non  per  totum,fcd  per  (patia 
rerum  inania, qualis  fit  a balneo, vel  fotu  aqua:  dulcis. 

Induranda,  crxAnfWTixa,  proprie  ea  funt, qux  citra  caloris  aut  frigoris  exceflum  reficcant: 
Nam  & frigus  quidem  indurat, & calor  nimius.  Adipes  & alia  frigore  condcnfantur : lutum 
vi  caloris  ignei  in  lapidesconuertitur,  (ed  ha:c  alio  modo  quam  reficcatione  (bla  fiunt.  Red- 
ditur autem  durius fola  reficcatione, quod  aduendrio  humore  emollitum  ed:  veluti  in  vlce- 
ribus  humidior  ac  laxior  caro , ad  quam  duriorem  reddendam , exficcantia  conueniunt,  a 
mordacitate,  erofione,&  alienis  vehementibus  qualitatibus  aliena.  Omne  fiquidemquod 
ficcum, durum.  Siccum  autem  bifariam ficcat  & indurat ; alterando  (cilicet  & ficciorem 
reddendo  partium  eflentiam,  quod  proprie  durum  :aut  humorem  in  poris  ac  fpadis  con- 
tentum confiimendo. 

Edvcr6& durum  repletione,  veluti  cum  vter  aliquis  nimium  repletus  didenditur,  (ed 
quodrenitens&  anTimmir , non  durum  Galenus  appellat.  Inter  Indurantia  idem  lib.v.  De 
limp.mcd.  faeuk.  etiam  refert,  qua:  podea  mxra>md,\d  ed,Condenfantia  appellat. 

Durum  autem  dicitur,  cui  caro  nodra  temperata  cedit. 

Molle, quod  eidem  carni  ac  curi  cedit,  fi  quidem  corpus  fimplex  fuerit : Quod  enim  ex 
pluribus  condat,  aut  (efe  contingentibus,  ficut  tritici  aceruus:  aut  inuicem  implicatis,  vt  la- 
na,pili,  fimul  &c  cedere  poted,  nec  tamen  efle  molle. 

Rarefacientia,  d&acmxd,  fiue  JWoj:ra:ta,refoluentia,  dicuntur,  qua:  cutis  poros  dilatant, 
& partium  fubdantiam  tenuiorem  rarioremque  reddunt.  Modice  calida  hxc  natura  funt, 
& tenuium  partium, ac  quam  minimum  reficcant  ;vt  Chama:melum,  Alcluca.  Caliditas  fi- 
quidem  excedens  non  rarefacit,  fed  adurit,  & per  adudionem  condenfat  & reficcat : Mo- 
derata caliditas  vias  aperit,  & in  profundum  per  fubdantia:  tenuitatem  penetrat,  ac  dolo- 
res lenit. 

Rarum  aute  dicitur, cuius  partes  fpatiis  inanibus  intercepta:  funt,  vt  fpongia.pumex,  & c; 
E contra  vero  denfum  ed,cui  nulla  inania  (unt  (patia  au  t patentes  pori,fed  partes  copadf . 
Condenlantia,  ■mwarnY.  a,  rarefacientibus  contraria  funt, poros  contrahunt,  & rara  humi- 
daque  incraflant,  folidioraque  redd  unt.  Talia  exidunt  qua  refrigerant, non  terrena  tamen, 
nec  aerea, (ed  aquca,&  nihil  aut  exiguum  omnino  addringunt.  Debiliter  enim  ha:c  contra- 
hunt & condringunt,  nimirum  propter  mollitiem  ,vt  Semperuiuum,portulaca,&c. 

Aperientia,  afajD«5tTOta,vaforumo(cula  referant,  & aperiunt,  craffiorum  funt  partium, 
calida,  acria,&  mordacia;  vt,Cyclaminus,allia,  esepe. 

Conflipantia , cny/annd,  qua:  & Contrahentia,  Occludentia,  ac  Condringentia  dicun- 
tur. 


PEMPTADIS  PRIMiE  LIB.  I.  > 

tur,  olcula  concludunt , & fenfibiles  excreriones  cohibent ; frigida  funt , craflarumque  par- 
tium, & quidem  citra  acrimoniam : vt,  bolus  armenia,  & terrenorum  corporum  complura. 

Qua:  etenim  valenter  conftipare  conftringerc  debent , robur  quoddam  renitens  ac  du- 

rius habeant  oportet,  quod  crafla  & tcrreftris  fubftantiaconfert. 

Attrahentia , iAzmd,  , ex  alto  fuccos  cuocant  & extrahunt;  calida  funt  &r  te-  A 'trahi». 

nuium  partium.  Attrahit  fiqui.lcm  calidum  ,&  quidem  quodeoniundam  habet  partium 
tenuem  eflentiam  vehementius.  Moderate  autem  attrahunt  calida  8c  (icca  fecundo  ordine: 
potentius  qua:  tertij  funt  ordinis:  maxime  vero  qua:  quarto  ordine  calida ; pro  ratione  enim 
caionsfitattractio.  Eft  autem  attrahentium  duplex  materia,  audorc  Galeno,  vna avft- 
<pui(, hoc  eft,fponte  nara,fiue  qux  talis  ex  feipfa  eft;  altera  vero  ex  putredine  arefeente  gene- 
rationem forrita.  Sponte  nata,  vt  Dictamni  edentia,  Thapfix , Sagapeni,  &c. 

Ex  putrefadiene, qualis  eft  fermenti  & nonnullorum  fimorum  eflentia,vt  fimi  columbi- 
ni,non  tamen  omnium.  Sunt  vero  &c  attrahentia  quxdam,qux  a totius  eflentia:  fimili- 

tudine,non  a qualitate  manifefta:  talia  funt  omnia  purgantia  medicamenra,&  quxdam  ale- 
xiteria,qux  ad  medicamenta  pertinent, ad  quartas  facultates  relata. 

Repercutientia.awpz^^srxa,  in  altum  fibi  occurrentes  fuccos  repellunt : frigida  funt,  & Repm«- 
craflarum  partium.  Frigidum  fiquidem  repellit,  quod,  cum  vna  coniundam  craflitudinem ,,mUa' 
partium  obtinet,  etiam  violentius  propellitjqualia  funt  acerba &auftcra:vt  omphacium,ba- 
lauftium,malicorium,&c.  Repellunt  vero  & Adftringentia,prx)ercim,qux  a partium  te- 
nuitate adiuuantur,vt  e nucum  iuglandium  corticibus  exprefliis  fuccus,  maxime  valideque 
adftringens,qui  tenui fli mx  efle  fubftantix  oftenditur:  Adftridionem  fiquidem  tenuitas 
fubftantix  adiuuat  quam  maxime,  alia  etenim  adftringentia,ob  fubftantix  crafiitiem,facile 
in  altum  penetrare  non  poliunt:  dum  viam  fibi  ad  interiora  etiam  praeludunt. 

Abftergentia,p7i7/!i2',liuc  detergentia, Icntos,glutinofos humores  in  fuperficie,  cutis  po-  AbHir~ 
ris,veletiamvlccribusadhxrefcentcs, eluunt  atque  extergunt,  vim  habent  exficcandi  cumJO'14, 
tenuitate  fubftantia:;  nec  refert  calida  fint  an  frigida,  neutra  enini  qualitas  actionem  impe- 
dit, nifi  exceflerit.  Nam  abftergunt  frigida, veluti  hordeum,limonum  fuccus,  Telephium: 
item  &C  calida,  vt  mei , facharuni,  &c  alia. 

Expurgantia,  cKi&Sapvxa, qux  & Galeno  IzQ&x.t.xA,  id  eft , ab  infardu  liberantia,  ob- 
ftrudiones  tollentia,  fiue,vt  vulgo, deopilantia,non  tam  poros  cutis, quam  interiorum  vifce- ,M' 
rummeatus  expurgant:vtiocinoris,lienis,venarum:  qualiafunt, Nitrum, abrotonum,  lupi- 
ni,8£  extera  nitrofa,&  amara, etiamfi  exiguum  adftringant.  Sunthxc  fubftantix  ratione  ab 
abftergentibus  minimediuerfa,fed  ratione  maioris  & minoris  differunt:  Nam  quxporos  & 
meatus  internos  expurgant, tenuiorum  magis funt  partium,  ac  moderate  calida;vt  nitrofa  & 
amara.  Iam  & qux  cuti  exterius  impofita,fordes  fiue  in  ciite  fiue  in  vleeribus  extergunt,  ad- 
ftringendi  facultate  deftituuntur : intrinfecus  vero  aflumpta,  etiam  fi  adiunda  quxdam  ad- 
ftridio,  pofliint  tamen  fic  nihilominus  quoque  magnos  purgare  abftergereque  meatus , cu- 
iufmodi  in  vifceribus  & vafis  funt.  N ara  foris  meatus  exigui  prius  ab  adftridione  occludun- 
tur,quam  probe  queant  expurgari.  At  qua:  circa  ventrem  partes  omnes,quxque  in  iocinore, 
liene,ahisque  vifceribus, cum  maximos  in  fe  meatus  habeant, maius  accipiuntcommodum 
ex  vaforum corroboratione  (quod peradftridionem  fit)quam  propter  ofculorum  exiguita- 
tem autahguftiam  Ixdantur.  Proinde  interius  abfinthium  expurgare  poteft : foris  vero  ex- 
tergere nequit.  Attenuantia,  As^vmjxa.fiue  extenuantia,  huiufcemodi  omnia  fimtexpur-^WoJB4i. 

gantia, calida  quidem  etiam  ac  tenuiorum  partium.  Protinus  etenim  expurgantibus  & ob- 
ftrudiones  expedientibus  ineft,  vteraflos  humores  ac  lentos  extenuandi  vim  habeant:  au- 
dore  Galeno.  Illinentia,  abftergentibus  omnino  contraria  funt.  cutis  enim  EmpUjU. 

poris  illita  tenaciter  inlmant,  eofdemqueopplent  acobftruunt;  veluti  pinguia,  glutinofa,  «• 

&c  terreftria  acrimoma  & afperitatc  carentia;  vt  adipes, oleum, refina, butyrum, lytargyrium, 
bolus,  creta,  farinx  addito  liquore : item  & aloe,  quod  foris  admotum,cmplafticam&fub. 
ftantiam  & facultatem  obtinet;  intro  vero  afliimptum  amaritudine  fua  expurgat  Sc  aperit: 

Non  defideraturin  his  caIorautficcitas,fedf’ubftantix,qualem  diximus, eflentia. 

Obftruentia,fiue  ipt$&tx.T.xu,hxc  eadem  funt,&  9ra^v7ixa,incraflantia:Nam  veluti  deter-  ohuruti*. 
gentia  atque  expurgantia  poros  ac  meatus  ab  obftrudione  liberant,  fic  hxceofdem  ob-  '"*• 
ftruunt  atque  infarciunt;  & craffos  lentosque  corporis  fuccos  reddunt. 

Dolores  fbpientiaac  fedantia  duo  funt : quxdamenim  reuera  talia, vt  d/oJbva  &CTraptiy>-  mures 
gjxa  vocata:  alia  tantum, fed improprie, dicuntur, Hapx&TUia  videlicet; veluti  fi  quis  ho-fof*”1'** 
minem  mortuum  anodynon  dicat,  quia  dolore  vacet. 

Qua  autem  reuera  a’io  Awa  aut  7mp>fy>&iza,  partiu  m funt  tenuium,  ac  moderate  admo-  Anoijni. 
dumcalida , non  multo  quam  temperata  calidiora;  ex  primo  nempe  ordine  excalfacien- 
tium. 


te  s‘rttt.PivMHlSTOR.1/!. 

tium,ac  age/ataxd,fiue  rarefacientia.  Hxc  enim  quicquid  in  partibus  dolore  vexatis,  (Tuo 
acrium,  fiue  lentorum , aut  crafforum  tenuibus  poris  infandorum  humorum  inhxrct : vel 
etiam  quicquid  vaporofi,cra(Ii,aut  frigidi  fpiritus  exitum  non  inucnicntis  inclufuin  cft, 
cuacuant,  digerunt,  rarefaciunt,  extenuant,  concoquunt,  Sc  xquabile  rcddunqvt  flos  Clu- 
mxmeli,lac  tepidum,  Sc  oleum anethinum;  Galeno  tcfte. 

Ktrcotica.  Narcotica;Na/)«ainxa,  haud  proprie  dolores  mitigant,n'cc  dolorum  caufas  auferunt , fcd 
partes  frigore  fuo  ftupefaciunt:  Eft  autem  ftupor  paulo  minus  quam  infenfibilitas  aut  len- 
ius priuatio.  Hxc  eadem  vero  Sc  tj7rvavxd,id  eft,fomnum  conciliantia  flue  fomnifica,ac  & - 
rttQogpvfiuc  grauem  (bporem  epota  adferunt.  Refrigerant  autem  hxc  omnia  vehe- 
menter,ac  quarto  quidem  ordine, Galeno  veteribusque  aliis  teftibus , fic  vt  non  modo  fen- 
fum  obftupefaciant , fed  &c  fi  paulo  liberalius  ebibantur  aflumanturve , mortem  adferant: 
qualia  fu  nt  opium, hyofcyamus, mandragoras.  Videntur  tamen  non  tam  fola  qualitate  ex- 
treme Sc  quarto  ordine  frigida  hxc  efficere, fed  & a fubftantix  quadam  proprietate  ac  eden- 
tia concurrente  prxftare.Nam  frigidorum  multorum  qualitates  fepenumero  calidorum  ad- 
iecfione  cotemperate  obtunduntur, fic  vt  nullaaut  exigua  refrigeratio  ab  his  fentiatur.  Opij 
autem  Sc  nonnullorum  fimilium  ftupefaciendi  facultas  vehementer  etiam  calidorum  per- 
mixtione exiguum  admodum  reprimitur.  Philonis  Antidotus  omnem  dolorem  Opij  ac  fe- 
minis Hyofcyami  facultate  ftupcfacicndo  lenit, tamctfi  Euphorbium,  piper,  pyrethrum , a- 
liaque  calida  admittat, adeo  vt  & guftu  acris  Sc  feruida  fentiatur:  nec  vero  Sc  xtate  aut  tem- 
poris diuturnitate  Opij  ac  Hyofcyami  vis  in  hac  compofitionc  fuperatur.  quxinuincibilcm 
fere  horum  ftupefacientium  facultatem  offendere  videntur, & haud  a fola  qualitate  frigida, 
fed  & a fubftantix  eflentia  ftupefaciendi  potentiam  hisadefle:  frigida  fiquidem  qualitas  x- 
tate  &lapfu  temporis  calidorum  mixtura  fuperaripotelf:  qux  vero  a tota  fubffantia , non  ita 
facile  edomari:  lam  Sc  Opium  amaritudinis  nonnullx  particeps  cft,  qux  ipfum  ex  differen- 
tibus natura  partibuscoftare  oftedit, nec  omnes  extreme  frigidas  efle.  relinquitur  ab  eflentia 
fubftatiXjftupefacicdi  quoq.  vim  c6municari;nec  a fola  extreme  frigida  qualitate  proficifci. 

. Rubtfa-  Contraria  autem  Anodynisfunt,quxcunque  doloresexcitant,qualiafuntquxcalefaciut 
amu*'  ac  vnitatem  difloluunt;  veluti  cutim  rubefacientia, ac  veficas  excitantia;  vt  funt  nafturtium; 


finapi;ftercus  columbinum,prxIertim  fylueftrium;  euphorbium;  cantharides, ranunculi;  al- 
lij  nuclei;  ex  quibus  qoniypj)  Sc  cnx-mT/jjii  dicti  conficiuntur,  qux  dum-md  Sc  fui&myxei-nxcl 
«r  quoque  appellantur.  Huius  generis, fedcalidiora,fe^a^»Tixa, qux  cauftica  fiue  vrentia 

funt,R  ,hoc  cft,cruftascauterij  ritu  cum  dolore  efficiunt.  Sunt  autem  Efcharotica 
non  modo  ordine  quarto  calida  ac  ficca,fed  etiam  confiftentia  crafla , Sc  idcirco  cuicunquc 
inhxrent  parti, ftipitis  modo  infixa  ipfam  excruciant:  vtcalx  viua. 

*•  His  fimilia  eflent  antfnid; vehementer  quoq.  calida  ac  ficca,  nili  partium  eflent  tenuium, 

omninoquetenuemhaberentconfiftentiam;  qux  & idcirco, cum  exiguo  tum  dolore  tum 
morfu,autetiamcitradolorisfenfum  partem  eliquant.  Vocantur  autem  hxc  Septica, hoc 
eft,  putrefacientia , appellatione  haud  propria,  vere  enim  Septica  calefaciunt  Sc  humectanc. 
efficit  autem  fymptomatis  firailitudo  vt  fic  quoque  appellentur. 

Multis  autem  modis  corrumpi  quid  poteft:  fiquidem  qux  nimio  plus  refrigerata  funt, 
aut excalfa&a,  tum  exficcataaut  hume£fata,eaomniacorrumpuntur:Non  tamen  quicquid 
corrumpitur,  vfmcSj , hoc  eft,  putrefeere  dicitur,  fed  quibus  ideum  fcetore  accidit. 

Medicamina  autem, qux  Septica  dicuntur, funt  Auripigmentum,Sandaraca,Chryfocol- 
la,  Pityocampe,  Aconitum, Scc.  Et  de  fecundis  facultatibus  quidem  huc  vfque;  ad  Tertia- 
rum explicationem  accedere  ordo  poftulat. 


De  Tertiis  facultatibus.  Cap.  vi  i. 

T^E  r.  t I JE  facultates  non  ex  primis  modo  confiftunt:  fed  Sc  vlterius  progrediendo,  ex  iis 
-*•  quoque,  quas  ad  fecundas  referre  contingit,  fic  vt  ex  vtrarumque  mixtura confequi  vi- 
deantur. veluti  farcotica  abfque  morfu  deficcant  Sc  adftringunt : ficcare  quidem  ad  primas: 
adft ringere  vero  ad  fecundas  refertur.  Sunt  autem  ex  tertij  generis  facultatibus  qu^cunq. 
maturant,  fuppurant,  carnem  ingenerant,  conglutinant,  cicatricem  inducunt,  callum  gi- 
gnunt, vrinam  mouent , menfcs  euocant, fecundas  Sc fcetus  excudunt, tuflimfedant, lac 
generant,  genituram  gignunt  ac  extinguunt. 

Tmmo-  Pus  mouentia,  <^7n»nsM!,fiue  h&vand,  fuppurantia,  humorem  in  tumoribus  confiftcn- 

tuntm.  tem  ^ caniemque  contufam  inpusconucrmnt.  moderate  calida  funt,  Remollientibus  (vc 
fupra  oftendimus)  proxima,  fed  tamen  hoc  differunt,  quod  emplafticam  vna  facultatem 
habeant  poros  obftruentem ; caloris  fubftantiam  augent, qualitatemnon  intendunt.  Appel- 
lamus vero  hxc  eadem  Sc  Maturantia  fiue  mrifixd. 


PEMPTADIS  PRIM'.*  tIB.  I.  II 

Xap)cama,q\ix  in  vicere  cauo  carnem  gignunt, & finus  implent , ficca  funt  primo  ordine, 
modice  Siabfquc  morfu  dctergunt, citraque  adftridionem : vt  hordei  farina,  thus.  *“• 

Conglutinantia, iiue  liceant  ordine  fecundo  fcre.Sc  medio  modo  fc  habent  ad  cmgiuti- 

ea  qua;  carnem  ingenerant, ac  cicatricem  inducunt;  non  abftergunt,  fcd  adftringunt , prohi-  nm,m- 
bentque  ne  quid  humoris  labris  vulnerum  (qiiibuspcculiaritcradhibcntur)obucniat.  Non 
folii  m autc  ad  conglutinada  crueta  vulnera,  fcd  ad  nitulas, finus , vctuftaq.  vlcera  vfurpatur. 
2upi<ptsmuc  autem  Sc  hxc  dicuntur,tum&  ■v&.vwaY.x,  ac  fubuide  (vxiugi,  quod  recentibus  Sc 
adhuc  cruentis  vulneribus  adhibeantur. 

cicatricem  inducentia, valide  citra  morfumreficcanrSc  adftringunt,  quod  in  cieairiam 
carne  humidum  abforbent , iptamque  contrahunt,  Sc  tenui  callo  cuci  perlinnli  contegunt.  »»*«>«• 
quamobrem  magis  iiccare  hax-^uam  qua;  carnem  gignunt, aut  vulnera  conglutinant,  necel- 
fum;  carnem  iiquidem  conftringant, contrahant, conlbpenc,&  calli  inftar  indurent  oportet, 
alioqui  cicatricem  non  indu&ura. 

Eft  vero  Sc  aliud  iTwuXum.av  genus, quod  excrcfcente  carnem  adim  it , natura  acre  ac  mor- 
dax: hoc  ^ctSajpimov.ii  eftjdenaciorium  proprie  dicitur  GaIeno;huiusque  vius  ad  inducen- 
da vlceribus  excrefcetibuscicatrice:additur  a nor, ullis  Sc  Tcrtiu  citra  adftricHone  reficcans. 

■nu&pw. a,  callum  gignentia,  offa  fracta  ferruminant,  ac  vniunt.  vniuntur  autem  inter-  Catium 
medio  callo.  Callus  autem  neque  os, neque  caro  eft, fcd  inter  vtrumque  am  bigit:corpus  du- 
rum,  liccum,  album,  offa  coniungens:  Nam  cum  offis  fracti  partes  inter  (e  propter  ficcitatem 
coalelcere  nequeant , natura  eas  callo,  circa  oras  fractura;  coiiftcnte , quaii  vinculo  colligat. 

Adiuuant  autem  ad  huius  generationem  Sc  vidtus  ratio  conueniens , tum  Sc  medicamen- 
ta foris  admota,  qua;  emplaftica  funt  & modice  calida. 

Aiovptmxa  appellantur  medicamenta , qua:  vrinaspromouentacprouocant.  Sunt  autem  diuretica. 
hxenon  vniulmodi:  Quxdam  enim  per  accidens:  alia  proprie : tertia  medio  quodam  inter 
vtraque  modo,8£  per  accidens  videlicet  Sc  proprie  vrinam  ciunt. 

Per  accidens  diuretica , humida , liquida , Sc  confiftentia;  tenuis,  facile  penetrantia  funt:  1 
quamobrem  cum  facile  ac  citb  per  vias  vrina:  deferatur  defcedantque,Diurctica  appellatur: 
vt  funt  aquae  puriilimse,ac  leuiffimas,  vinum  album, tenue,&  pauciferum,  hordei  tenuius  ac 
dilutius  deco£tum,&c.  quae  quidem  vrina:  copiam  adaugent , fed  nec  meatus  aperiunt , nec 
crafla,  (quod  proprie  diuretica) attenuant:quandoque  tamen  fi  qu.-ein  viis  vrina;  haerent,  vel 
quae  propter  vrina:  paucitatem,vel  defectum  delcendere  nequeunt,  expellunt  atq.  educunt. 

Proxima  funt, qua:  Sc  proprie  & per  accidens  fimul  vrinam  mouent : mediocrem  hzc  ex-  2. 
purgandi  atque  attenuandi  vim  habent,  & meatus  aperiendo  liberum  vrinaetranfitumad 
defcenfum  procurant.  Talia  autem  nonnulla  etiam  frigida, fcd  tenuium  partium  funt;  ve- 
luti  Solani  veficarij  fru&us,melonum,peponum,aliorumque  cucumerariorum  femina,gra- 
minis  radices, qua:  vrinas  clementer  prouocat,&  in  viis  haerentia  non  raro  expellunt,  quam- 
obrem & proprie  diuretica  dici  queunt , tametfi  Sc  quandoque  per  accidens  hoc  praeftent : 
Quando  etenim  calor  aliquis  nimius  atque  excedens  venas  occupat , ferofam  humiditatem 
reioluens,aut  alio  abducens ; tum  frigida  huiufcemodi , cum  calorem  contemperant,  effi- 
ciunt, vt  facilius  humores  a renibus  attrahantur,  perque  veficam  defeendant. 

Qux  autem  proprie  cT/o^nnxa, meatus  expurgant, vias  aperiunt , craffos  humores , atque  5. 
ipfum  fanguinem  extenuant  ac  difFund  unt, quodque  extenuatum  cft,a  craffioribus  partibus 
fecernunt;quod  facile  deinde  renes  attrahunt, & per  vrinarios  meatus  demittunt. 

Huius  autem  generis  Diuretica  intenfe calida  funt  ac  ficca, ordine  nempe  tertio,  acria,  Sc 
tenuis  admodum  fubftantix:  vt  funt  femina  apij,petrofelini,fceniculi,dauci,  agriofelini,  fe- 
leleos,faxifragi*;  non  modo  femina,  fed&radices,&  alia  fimilia,  a quibus  humores  & (an- 
guis non  extenuatur  duntaxat, fed  Sc  funditur,  fiue  vt  Grecc  ;£«§•/, ac  fecernitur,  non  fecus 
quam  a coagulo,quod  ferofum  ac  tenue  in  lacie  feorfum  fegregatur,craffo  in  fe  coaclo  ac  ex- 
acte vnito.  Horum  itaque  natura  excalfa&oria , exficcatoria , tum  Sc  auvavmti  fide  fccreto- 
ria,  Sc  Jfcxejmkti,  id  eft,  coadotia  eft.  Exiftimantiir  haec  eadem  SC  AtSair  funfixa,  rf0- 
fiue  calculum  comminuentia  Sc  frangentia,  nulla  tamen  reuera  calculum  comminuentia  ***«• 
reperiuntur,nifi  qua:  coharentes  arenulas  lentis  vifcidifque  humoribus , veluti  glutino  vni- 
tas,difToluunt,  feparant.ac  expellunt.  Necenim  durus  calculus  vlhs  medicamentis  commi- 
nui poteft,qui  renibus  inhxret;  multd  vero  etiam  minus  is  qui  veiicam  occupat ; vfcunque  • 
multa circumferantur,qua:  tale  aliquid  promittunt: Qux fi  acria funt,& ex  proprie  appella- 
tis diureticis,nonmodd  calculum  non  comminuunt , fed  e conuerfo  ad  eius  generationem 
faciunt.T enue  etenim  fegregantes,crafiiim  cogunt, & excedente  calore  cxcofium  in  calcu- 
lum conuertunt;  Quodfi  vero  extemperatisautfrigidis  ac  mediis  diureticis  fint,nec  hxc 
cum  comminuere  queunt:  Siquidem  quod  ex  materia  terrea  lento  vifeidoque  humore  per- 
mixta 


'ji  •STIRPIVM  HISTORIA 

mixtaintenlo calore  induratum, vcluti  calculuseft, id  ncc calido ncc  frigido  diflblui  potcft: 
tritura  tantummodd  comminui  ac  atteri  poteft.Dura  namque  corpora  ab  inuicem,  & ab  al- 
perisatteruntur.Nullum  autem  eft, quod  intracorpus  atfumptum  ,alpcritatc  fuacalculum 
atterere  aut  comminuere  queat.  Tamctli  enim  lapislpongix , & fimilia  alia  afpcra , hunc  in 
fcopumanonnullis  exhibeantur, nullaccnus  tamen  ad  renes  aut  vclicam  perueniunt  ,cum 
eo  liquida  tantum  deferantur.  Lithontryptica  idcirco  ac  calculum  comminuentia  ea 

tantum  vere  funt, qux  cohxrcntes  arenulas  diflblucre  ac  expellere  queunt.  & talia  quidem 
funt  diuretica  quxdam  calida  ac  ficca  tenuiumque  partium, acria  quoque, feiiremilfius&  li- 
mul  amaritudinis  nonnihil  obtinentia, vt  Virga  aurea,  qux  crudos  lentosquc  humores,  vri- 
narios  meatus  obftruentes,  expurgat,  & arenulas  cohxrcntes  diffoluit. 
umCf.  >•  Quf  menleseuocantjfiue e, y//nfwa).(B5<t, calida  lint,acfenuium  partium  oportet, vtcru- 

■Momu».  <jos  humores  concoquant , crallos  vero  ac  lentos  attenuare  ac  incidere  valeant , & meatus 
expurgando  ab  obllruclionc  liberare:  qualia  funt  omnia  proprie  diuretica  .qux  meniium  ex- 
purgationem etiam  promouent.  Quod  (i  vero  eadem  graueolentia  au  t amara , hoc  prxftan- 
tiora  Sc  efficaciora  futura.Graueolentia  Iiquidem  vterum  deorfum  deprimunt:  vcluti  liiaue 
odorata  furfum  trahunt;  At  furfum  trahentia  ad  menfium  remoram  faciunt:  deorfum  verd 
deprimctiif  eofdem  ciunt,veluti  Ruca,parthenium,  chalbanum,fuccus  medicus, caftorium, 
& alia  ilmilia.  Amara  verd  etiam  valentius  quam  alia  menles  euocant,  quia  magis  expurgat, 
fi  quidem  cum  tenuitate  fubftantix&  acrimonia coniun&is,talia  fuerint,  vcluti  labina,  ari- 
ffolochix  omnes, Myrrha,  & fimilia;  talia  enim  cralfa  attenuant  atque  diffundunt,  vias  ac 
orificia  venarum  potenter  expurgant.  Sunt  verd  &c  alia, qux  menles, fed  per  accidens, 

promouent:  vcluti  quxcorpuslongomorboautalias  extenuatum  reficiunt: aut  qux  idip- 
lum  nimio  calore  reficcatum  refrigerant  ac  humectant.  Cum  enim  ob  (anguinis  inopia  aut 
paucitatem, menles  prodire  nequeant, corpus  ali  & optimis  alimentis  fangu  inis  copia  augeri 
debet.vbi  verd  caliditas  aduresac  reficcas  languine  abfumit, frigidis  ac  humid  is  caliditaslic- 
citasq.  teperada,&ad  temperie  languis  reuocadus,vt  tenuior, aptiorq.ad  fluxiones  reddatur. 
gtamlu  Qux  verd  flue  Jlon&t, id  eft, fecundas  a partu  relictas  expellunt , nec  non  &:  fcctuS 

afe uuia.  mortuos, eadem  limt  cum  iisqux  meniium  purgationes  procurant,  potiflimum  qux  poten- 
tiora,calida nempe, tenuium  partium,  graueolentia , ac  cum  acrimonia  amara , prxfertim  fi 
in  maiore  quantitate  6i  frequentius  propinentur. 

Galenus  diureticis  ac  menles  mouentibus  annumerat.  Sunt  autem  hxc,  eodem 
au&ore, duorum  generum, quxdam  tulfim  ledant,  alia  prouocant : Qux  etenim  ad  craffos 
humores  c thorace  excreandos  faciunt,  tulfim  vna  excitant:  econtrd , qux  tenues  humores 
incraflant, eandem  fedant.  Namquxexpemuntur,  ea  cum  tulfi&excufli  aeris  impetu  ex- 
pelluntur. Calida  autem  & tenuium  partium,  ac  extenuandi  naturam  habent,  qux  aderat 
forum  excrementorum  thoracis  expurgationem  adiuuant;Vthyffopus,lcabiola,  marru- 
bium, Iridis  ac  helenij  radices.  Sunt  tamen  & aha  quxdam  mediocriter  thoracem  ex- 

purgantia,non  multum  calida, nec  impenfe  ficca,  led  nonnihil  humeclantia,vellaltem,qux 
exalperata  funt,lenientia,vt  funt  glycyrrhiza,  vuxpaffx , caricx  & fimilia  dulcia , qux  refic- 
cantibus  lubindeprxftant:  longe  Iiquidem  commodius  e thorace  excremeta  humidis  quam 
ficcis educuntur.  Conueniuntetiam  thoraci  ac  pulmonibus  medij  generis  diuretica, 
qux  fi  frigida  funt,  tenues  humores  incraflant,&  tulfim  lcdant,vt  funt  Cucumerariorum  fe- 
mina, nuclei  nucum  pinearum, & fimilia.  Prxcipue  tamen  tenues  humores  incraflant, 

ac  tulfim  fedant, narcoticam  vim  obtinentia, veluti  Papaueris  codia,ex  quibus  varix  compo- 
fitiones  apud  Galenum  lib.vn.de  med.  fecundum  loca,  tulfim  fedantes. 
zu  imi-  La&is  ac  feminis  effeftrices  facultates  partim  in  alimentis ; partim  in  medicamentis , Ga- 

ranna.  feno  tefte,lunt.Laftis  quidem  generationem  promouet  cibus  plenior fiueboni 
fucci,& paulo  quidem  calidior  ac  ficcior, fi  pituitofus  languis  ac  frigidior  fit:  humidior  verd 
ac  minus  calidus,!!  bilis  infefta.  Medicamenta  autem  lac  prouocantin  tenuium  quoque  par- 
tium,ac  calida, & iis, qux  vrinas  proprie  mouent, affinia  atque  vicina, led  tamen  mi  tiflima,vc 
anili  Sc  anethi  femina,fceniculi  verd  non  modo  femen, fed  & luccus.  Vehementiora,&  qux 
menles  euocant,  la&is  generationem  impediunt.  Nam  quibus  menles  feruntur,  his  in 
mamillis  lac  nullum  aut  exiguum  admodum  colligitur, 
s mmge-  Semen  autem  generat,  prxter  alimenta  optimi  fucci,  & quxeunque  fanguinis  copiam  au* 
%cuuum.  g-cnc;etiam  calida  non  admodum  ficca, fed  flatuola:  vt, bulbi, legumina  pleraque,  orchics,  e. 
ruca.Et  ha&enus  quidem  de  his.qux  ad  tercij  generis  facultates  referri  contingit. 

De  Quartis  f acuit  at ibui.  C a p.  v i i i. 

DIfferentes  ac valdedifllmilesquarrxdi&x  facultates  a fuperioribus  funt:  Non 
etenim  ex  primarum  qualitatum  aliqua  dependent:  neque  fecundis  aut  tertiis  fucceduc. 


PEMPTADIS  PRIMA  1 1 B.  I.  Ij 

fed fubftantia: liue cflcntia:  proprietatem  confcquuntur.  Sola  autem  experientia  talesde- 
prehenduntur ; neque  alia  ratione  cognolci  queunt,  vcluciqudd  magnes  ferrum  ad  fc  per- 
trahat,attra&umque  retineat, & quod  vircsciusalliodcbilitcntur,uullaadinucnit  ratio,  led 
lolaobferuatio  ollcndit.Eodcm  modo  & quod  luccino  attritu  calfaito , palea:  add  ucantur, 
nec  ratione  vllacognitum : lic&nec  inultorum  aliorum,  qua:  a fubftantia:  ac  cflcntia:  Ius 
lingulari  proprietate  vires  l uas  exercent.  Atque  idcirco  occultaftpccifica: , & latentes  appel- 
lantur facultates.  Ac  tales  quidem  omnium  fune  ferarum, & io&oXuv  £a>W,fiue  venenum  eja- 
culantium animalium:  tum  & eorum  qua:  thiAiiTneraffiue  venena  appellantur  & liint , Qua: 
non  manifoliis,  aut  ratione  naturali  perceptibilibus  qualitatibus,  ied  latente  & occulta  vi 
mortifera  funt.Animaliaquidcmvenenatamorfu,iclu,pundura, vel  etiam  atta&U;  Venena 
vero  li  intra  corpus  affumantur.  Quorum  lingula  vti  diuerfas  obtinent  proprietates,lic  & di- 
ueriimode  homini  perniciem  adferunt.  Et  ferarum  numero,  Alpis  lethalem  loporem  ad- 
fert,&cito  hominem  tollit.  Vipera:  ictum  dolores, rigores,  bilioli  vomitus , litis , & aliagra- 
uilfimafequunturlymptomata:  lic&  amphisb?na:,ceraltis,dipladis,  cnwsiforec,  Dryini,  & a- 
liorum.Ab  haimorrhoo  demorlis  fanguis  ab  omni  parte  profluit.  Scorpij  ,lcolopendra, lacer- 
ta:,phalangia,&  reliqua  eius  gcncris,liiis  quoque  modis  nocent.  Rabidi  canis  morfum  Hy- 
drophobia confequitur.  Inter  venena  liue  deleteria  qua:  aflumuntur,  Cantharides  veli- VmtM- 

cx  maxime  incommodant:  Lepus  marinus  pulmonem  exulcerat:  Cerebrum  catti  liue  felis 
homines  furentes  efficit.  Metallica,vt  Cerufl'a,argeti  ipuma,ftibium  liue  antimonium, 

argentum  viuum  quocunque  tandem  modo  apparatum.  & pleraque  alia , mortifera  etiam, 
feddiuerfis  modis:  qua:dam  quoque  citius,alia  tardius  interimunt.  Similiter  quoque  & le- 
thifera:  ftirpcs,qua:  non  eodem  omnes  modo  homini  perniciofe. 

Quxcunq.  vero  venenis  8c  venenatis  ictibus  medentur, fubftatia:  Ipecific?  proprietati  hoc 
quoque  acceptum  debent.Sunt  autem  genere  duplicia,Theriacafcilicet  Sc  Alcxipharmaca. 

Theriaca  proprie  dicuntur,quxcunque  venenatis  animalibus, corumque  maligni  cati  reli- 
llunc.  Nomen  a feris  /oCoAei?  habent,qua:  G necis  dicuntur,  quo  nomine  omnia  anima- 

lia venenum  eiaculantia  comprehenduntur.  Ab  his  medicamenta  qua:cunque,  flue  fimpli- 
cia,fiue  compoiica,qu£e  ferarum  venenum  eiaculantium  morlibus,idibus,  Sc  plagis  meden- 
tur,Suerat  appellantur.  Horum  autem  quadam  feras  malignas  & ferpentes  venena- 

tos fufiitu,inftracu,aut  illitu  fugant:  alia  ab  his  male  habentes  limitati  rellituunt,  &C  vt  ictus, 
morius , aut  punctura  innocua  euadant,  proflant. 

Ex  illorum  genere  funt  Gfeidpf/jira  ac  A’wo^o/raJa,qua:  appenla  aut  alligata  venenatorum 
iniidias  arcent;  Sc  non  modo  venena,led  Sc  incantamenta  magica  inefficacia  reddunt.  Ex- 
cmplaapud  multos  auctores  complurimaextant.  Succinumproamuleto  infantibusalliga- 
ri:  Corallium  in  domo  inuidiam  omnem  amoliri:  arelcentem  Icyllam  in  limine  veltibuh 
lulpenlam  maleficioru  introitu  depellere, Fliniusprartcr  alia  multa  refert.  Galenus  lib.ii.de 
medic.fecundu  loca  pleraque  recedet,  qu  2 corona:  modo  capiti  impolita  dolores  leniunt. 

Dicuntur  heee  Latinis  Amuletaab  amoliendo,quod  Icilicet  venena  & maleficia  arceant:  Amuleta. 
Appellantur  vero  & /stefyrt&a,  quandoque  & amuleta. 

Alexipharmaca  nominantur,  qua:  aduerfus  venena  & deleteria  phatmaca  adhibetur;  non 
quidem  extrinlecuscorporiappoflta  aut admota,fed intro  afliimpta.  Eadem  exillimatur & Ks“8t‘ 
KXifyny.a.  dici.fed  Hippocrati  funt  contra  ferarum  morfus  remedia.  A-xijm- 

Cum  venenis  affinitatem  habent  multa  Cathartica, proprie  quidem  ita  nuncupata, nam  li *“• 
in  iis  propinandis  modus  aut  menlura  excedatur, non  modd  vehementer  nocent , fcd  Sc  e 
vita  hominem  fubinde  tollunt.  Dicuntur  autem  Cathartica  dupliciter: 

Generaliter  quidem  ea  omnia,qua:quouis  excrementa  expurgant  modo,vt  funtdiure-  1. 
tica,expeclorantia,menfes  niouentia,&  extera  quxeraffos  humores  attenuant,  meatus  ob- 
ftructione  Uberant, & vias  aperiunt;dc  quibus, vbi  de  tertiis  facultatibus. 

Minus  vero  generaliter  id  ell,per  excellentiam  Cathartica  vocantur,  per  infe-  2. 

riorem  ventrem  & vomitum  purgantia, qua:  proprie  ^SapTixd^&c  non  quali  tacurn,quxipfis 
infunt,  vi  aut  potentia,  fed  totius  fux  fubftantia:  proprietate  ac  limilitudine  famiharem  li- 
bi humorem  attrahunt  & educunt. 

Succedunt  Gatharticis,  qux  inter  fe  vel  maxime  conueniunt, vel  admodum  diflentiunt.  §1«*  »»«*- 
Nam  qua:  in  multis  rebusdifcordja  aut  concordiareperitur,haudaliunde  quam  ex  fubltan- 
tixeflentia proucnit.  Gra:ci  difeordiam  Krmrddew,  id  elt,dilfenfioncm:  Concordiam ov/x-  dijfmimt. 
■zrd-Siiiw,  id elt,  confenliim  vocant:  Plinius  odium  & amicitiam  nominat.  Hac au tem non 
modo  in  animantibus,  led  & in  ftirpibus  aliisque  fenfu  carentibus  obferaantur.  Apud  va- 
hos  fcriptores  exempla  non  pauca  reperiuntur,  qua  moleltum  foret  huc  referre : fatis  vilum 
fuit  nonnulla  attuliue,qua  amicitia  & odij  in  ftirpibus  teftimonium  exhibeant. 

B Perni- 


14  SllkPlVM  HlSTORtA 

Pernicialia  braffiese  cum  vite  odia : fi  etenim  contigerit  brafficatn  iuxta  vitem  plantari, 
(armentum  vitis  auge(ccns,ac  brafiicx  appropinquans,  non  amplius  refte  procedit,  fed  rctrb 
vertitur:  Sic&  braflicx,dum  coquitur, li  vinum  inlbllctur,dc  extero  non  coquitur,  & color 
eiuscorrumpitur.  Ex  multo  vino  etiam  non  inebriatur, qui  crudam  brafficam  prxfumpfcrit. 
Amica  viti  vlmus  eft,  cuius  amplexu  viuit  & feliciter  adolefcir. 

Quercus  & Olea  tam  pertinaci  odio  diffidet, vt  altera  in  alteri" ferobe  depada  moriatur. 
Filix  non  renafeitur  harundipe  fe&a,  aut  exarata  vomeri  harundine  impolita:  fimiliterfie 
harundo  intercidit,  fi  exaretur  filice  vomeri  alligata.  Inter  harundinem  verb  & Afpara- 
gos  amicitia , nulquam  enim  quam  in  harundinctis  Ixtiorcs  Afparagi. 

Amica  quoque  funt  Myrtus  & Olea : item  Ficus,  Sc  Olea. 
gut  pani  Referuntur  verd  ad  quartas  facultates, tum  ctiaad  fuperiorcsconfenticntcs  aut  diflen- 

fmtMt'  tientes, omnes, qux  vni  alicui  humani  corporis  parti  vel  nocent  vel  profunt.  Siquidcmpro- 
iutat.  pterfingularem  & fpecificam  a (ubftantixcflentia  proprietatem,  & dilTcnlionem  autcofen- 
fum,vni  parti  magis  quam  reliquis  noxam  inferunt  vel  benefaciunt.  Quod  Galenus  lib.i.de 
med. fecundum  genera, exemplo  Cantharidum  &c  leporismarini  oftendit.  Catharidesenim 
intra  affumptx,  reliquis  partibus  per  quas  tranfeunt  ill?fis,velicam  prxeipue  exulcerant:  Le- 
pus marinus  pulmoni  tantummodo  infcftus,qua[rmis  per  alia  membra  mollia  tranfeat.  Sic 
&Beconica, Stoecas,Maiorana,&quxdamalix  capiti  vtiles:Tuffilago,fcabiofa,hyffopus  pe- 
fton  & pulmoni:  Eupatorium  tum&hepatorium  iocinori : lieni  afplenion : rcnibusglycyr- 
rhiza,  virga  aurea  ;vtero  pulegium, &arthemifia,&alix  tum  his,tum  aliis  partibus. 

Etfufficiant  hxc  de  facultatibus; nunc  quo  modo  ac  ratione  ad  cognitionem  faculta- 
tum perueniri  queat , occurrit  docendum. 

Jduibus  modii  cognofcendt  facultates jlirpium primum 
per  odorem.  Cap.  i x. 

CO  c n os  cvntvr  fimplicium  medicamentorum  & ftirpium  facultates  experientia 
quidem, tum  & guftu,ac  fapore:  Ex  odore  quoque  de  his  ludicari  pofTc  apparet.  Rccen- 
tiorum  nonnulli  ex  lignaturis  flue  fignaculis , aut  ;wesuroieM>M?<:,qux  fubinde  ftirpibusi 
natura  indita  funt, de  facultatibus, maxime  quartis, mdicium  recte  fieri  autumant. 
odor.  Senfibilium  autem  gratia, odoris fenfum  Deus  Opt.Max.creauit;fcd  tamen  de  tempera- 
tura conie&uram  aut  iudicium  facere, non  perinde  tutum  per  odorem,ac  ex  guftu;  vt  Gale- 
nus ait:  Sunt  tamen  quxdam,  qux  vt  fapores  nos  afficiant,  iiquidem  acida  omnia,  &prxfcr- 
tim  acetum, odoratum  mouet : item  & acria, vt  allium, & cepe,  qux  non  guftum  modo,  fed 
& odoratum  offendunt  ac  mordicant.  Sic  in  nonnullis  propcmodumlimilis  odoris  fenfus, 
fenfiiiguftuS;verumhoc  in  admodum  paucis  contingit.  Quandoque  etiam  citra  guftum 
ex  folo  odore  quarundam  rerum  qualitates  cognofcuntur,veluti  fimi  & aliorum  fcctido- 
rum,  qux  guftare  nemo  aggreditur,  fic  & edulia  putrilaginc  corrupta, odore  folo  offendunt; 
& ne  guftare  quidem  quifquam  ea  dignatur;  fed  protinus  abiicit,  odoratui  foli  fidem  ha- 
bens. Nqn  tamen  idcirco  per  odorem  qualitates  multorum  aliorum  deprehenduntur. 

Maxima  autem  potiffimaquecauffa,quamobrem  ex  odore  nihil  euidensiudicari  queat, 
fubftantix  eft  inxqualitas , corpora  enim  pleraque  diffundi  funtconfiftentia,de  quarum  lin- 
gularum partium  temperamento  odor  non  iudicat.vcluti  Gal.  lib.nn.  defimp.med.facul- 
tatibus, exemplo  Rofx latius oftendit.  Cxterum  reium  odorabilium  vaporofaeft  fub- 
ftantia,recfa  ergo  ratione,quxcunque  odorata  eadem  & calida, vaporum  enim  copia  a calo- 
re prouenit.  Auicennaautem  odores  non  modo  a caliditate,fcd  & frigiditate  prouenire 
ait,&  bene  olentes, & i quibus  fentitiir  mordicatio,  calidos  efTe ; illos  vero  qui  acetum  redo- 
lent,frigidos.  Odorum  autem  quidam  gratijWJeis.ac  fuaucolcntcs,qui  cerebri  fpiritui 
familiares  :alij  graueolcntes,  fiue  JbraUeis, cerebri  fpiritui  non  familiares.  Diffident  hi  mul- 
tis inter  fe  differentiis,  fed  ipfisnon  fiint,vt  faporibus,nomina  impolita.  Quxcunquc  autem 
odorata,  eadem  & tenuium  partium,  fed  nonnulla  amplius , nonnulla  minus.  Qux  autem 
odore deftituuntur,  crafTx funteffentix,vt  falfa & auftera,  a quibus  fiquid  defluit, paucum 
eft  &craffum,&  mole  fua  veluti  terreum,  ac  proinde  per  infpirationem  in  cerebrum  non 
incidens. 

De  Saporibus.  Cap.  x. 

SA  p o r e s ex  quibus  de  ftirpium,tum  & aliorum  fimplicium  temperamento  ac  faculta- 
tibus ludicari, & certius  quam  ex  odoribus, poteft,noucm  funt:  T rescalidi;  acris, amarus, 
& falfus:  tres  frigidi; acerbus,  aufterus,  & acidus:  tres  medij  temperamenti ; dulcis,  vnduo- 
otcriifa-  fus,8c  infipidus.  Acris,  Jptuue,  fapor  acutuseft,  linguam  & os  mordicat,  pungit,  ac  infi- 
gniter  excalfacit:  interdum  etiam  fauces  feri  t,&quafi  vriqqualis  eft  piperis,pyrethri,euphor- 

bij. 


PEMPTADIS  PRIM.E  LIB.  >.  IJ 

bij,itcm nafturtij,finapios,alIij,  ac cep?.  ■ Eorumautcm qua; acria, quxdam efui apta: alia 
minime.  Horum  verb  nonnulla  (impliciter  medicamenta:  alia  nociua  li  a Humantur  aut 
mortifera.  Eduntur  autem  qux  humiditate  admixtam  liabent:vtnafturtiu,  allium,  cepe. 

Qux  vero  citra humiditatcm,cum  tenuitate fubftantix infra  tertium  excalfaciendi  con-  Acria  me- 
fiftunt  gradum, medicamentoia  lunt:  vt  Jlwpimzd, id  eft,  vrinam  prouocantia : qux  fudores  d:“'mn,s- 
monent  ac  ciunt : ac  quxeunque  incidendi  ac  per  halitum  digerendi  vim  habent. 

Ex  horum  genere  quoque,  fputi  e thorace  ac  pulmone  excreationem  adiuuanda,  men- 
iesque  promoucntia.  Sed  tertium  caloris  ordinem  excedentia , acria  &:  vna craflioris 
eflcntix,cauftica  lunt,  &c  aut  veiicas  excitant, aut  crudas  moliuntur, vc  Cantharis, Ranuncu-  c" 

lus,Chamxlea,  &c.  & li  tota fubftantia animanti  aduerlentur, mrUfn*,  ideft, putrefacientia 


ac  funt.  Amarus, fapor,  minus  quam  acriscalidus eft,  infiuauisactriftis, 

guftum  diuellit,veluti  qui  in  Aloe,  ablinthio,  colocynthide,  gratioia,  & id  gen  us  aliis  fenti-^- 
tur.  Grafla  autem  huius  eft  materia  & terrena. 


Amara  omnia  idcirco  calida  ficca  ac  terreftria:  reficcandi, extergendi , meatusque  expur-  -dmark. 
gandi  vim  habent,  ac  quia  deficcando  fuperuacuos  humores  ablorbent,  putredinibus  refi- 
ftunqac  dulcedini  aduerlantur,quxfouendo  humores, putredinis  parens  eft. 

Salfus,«A,Mvej5,  lapor, calidam  quoque  facultatem  habet , fed  mitiorem : ficcitatem  vero  saifm. 
latis  intenlam, cineri, vt  Galenus  ait, allimilem:  Non  admodum  linguam  cal facit, (edficcan- 
doabftergit,expurgatquc  valide  liccando.  Hic  afaie  nomen  accepit,  in  quo  elucet,  in  me- 
diocri materia  confiftit.Salfa  hinc  moderate  penetrant, incidunt, abftergunt,expurgant,  val- 
de liccando  tenues  ichores  & humores  ablorbent.  Adeft  his  oblcura  quoque  quxdam  ad- 
ftringendi  vis,non  tamen  linguam  contrahens,  qua  carnes,  pilees,  & alialale  condita,con- 
ftringuntur,deiifantur  ac  conleruantur.  Quidam  tamen  ial, altero  minus  adftringit;  atque 
idcirco  vnus  melius  condita  conferuat , quam  alitis. 

Acerbus  fapor,Grxcisrpv?roc, Arabum  interpretibus  Ponticus, linguam  valde  contrahit,  Auricu. 
& inxqualiter  exiccando  exafperat,  omnino  terrenus  frigidusque.  Huiusfaporisfuntpyra 


immatura,  vux  acerbx, corni  fructus. &rc.  Aufterus,  dvsvpos,  quem  Arabum  interpretes  afufimu'. 

Stypticum  vocant, acerbo  finitimus  eft, fed  mitior , minus  quoque  frigidus  aut  ficcus.  hic  in 
Rhoe,galla,&  malicorio  lentitur,  ac  in  aliis  plurimis.  Tanta  autem  huius  cum  acerbo 
affinitas,vt  plerique  inter  hos  diftinctionem  nullam  fecerint.  Vterque  refrigerans, reficcans, 
adftringens,&  externam  fuperficiem  condenfans eft:  Maioris  autem  minorisque  ratione  in- 
ter le  differunt ; Nam  Aufterus  minus  ficcus , linguam  non  exalperat ; Acerbus  vero  ficcior, 
humidaslinguxpartes  valde  exafperat.  Deponunt  autem  vttaque,tam  acerba  quam  aufte- 
ra,fuam  qualitatem lenlim,lemper  enim  quxveterafeunt,vel  acredinem quandam, vel  dul- 
cedinem alcifcunt,abiecta  etiam  adftrictione.  Acerbum  autem,  auctore  Galeno , trifariam 


exoluitur;  aut  incalefccns,aut  humefcens,aut  vtrumque  fimul  perferens. 

Si  calelcat  dun taxat, nec  fit  humidius,  nec  mollius , led  duram , loliim  acquiret  dulcedi- 
nem, veluticaftanex.  Si.  autem  humelcat,& humiditas  craflarumfit  partium  & aquea,au- 
fterumeuadet:fivero  humiditas  tenuium  partium  & aerea,  acelcet.  At  fi  pariter  humet 
cat  &calefiat,humiditasquidem  aqueain  dulcedinem : aerea  verd  trafibit  in  pinguedinem. 

AciduSjogvt, guftum  ferit  ac  penetrat:  citra  lenfu  m caloris  mordicat  ac  rodic:pollet  tenui-  Acidm. 
tate  fubftantix;  idcirco  penetrat,  in  aceto  & omnibus  acidis  raafl  ifeftus.  Refrigerant  autem 
acida  omnia,&  tenuitate  fubftantix  ci  to  ac  facile  penetrant:  penetrando  ac  incidend o acri- 
bus,medicamentofis , qux  infratertium  ordinem,  haud  limt  infirmiora-,  non  tamen  diffol- 
uunt  ac  diffipant,  led  fluxiones  alte  fu  beuntis  frigoris  beneficio  repellunt;  & liccitate  admo- 
dum .valida,  fanguinis  eruptiones  cohibent  ac  fiftunt: 

Dulcis  fapor,  fuauis  ac  lucundus  oblectat,  nulla  qualitatis  exuperantia  moleftiiS;  Dulcis. 

vt  in  meile  & lacharo  euidenseft.  Relaxant  autem  omnia  dulcia,  led  minus  tamen  quam 
pinguia;  alpera  leniunt, concoctionem  promouent:  maturant.  Materix  vero  mediocritatem 
obnnentj&humidam  qualitatem  nobis  familiarem  & affinem  ; temperate  quoque  calida 
lunt.  Nullum  enim  eorum  qux  valde  dulcia  frigidum  eft:  Poteft  tamenmodice  dulce  ali- 
quod frigidum  efle,  cuius  aquola  videlicet  eft  lirbftantia.  Omnium  autem  qux  nutriunt 
communis  dulcedo,  quicquid  enim  nutrit,  aut  plus,aut  minus  dulce.  • 

Pinguis  fiue  vn&uofus,  Ajmgot,  fapor,  linguam,  orisque  partes  lentore  quodam  oblinit,  tinguU. 
euidentis  caloris  expers,  oblcurx  dulcedinis  fubinde  particeps:  in  fubftantia  confiftit  inter 
tenuem  & eradam  mediocri,  & humida  quidem,  nonaquea  tamen,  fed  aerea,  in  calore  fri- 
goreque temperata.  Pinguem  faporem  referunt  non  modo  adipes  & olea  quxdam,  fed 

& malua,althxa,  lacryma  tragacanthx,  & fimilia.  Pinguia  autem  omnia  relaxant,  cmol- 
liunt,humectant,exafperata  leniunt, oblinunt,ac  in  fuum  ftatum  rcducunt,&  meliusquam 

B z dulcia; 


l£  STIR.PIVM  HISTORIA 

a""'®*  dulcia,  ad  quorum  rcmiffiffimum  gradum  pertinent.  A^wb/oc,  id  cft,  qualitatis  expers, 
f"*”'  infipidus,ac(vt  nonnullis  placet)  exqualis, non  tam  fapor,quam  laporis  omnis  priuatio  .nul- 

la qualitate  guftum afficit:  inueniturin  nonnullis  frudibus,  vt  peponibus  & cucurbitis; 
item  Se  in  famsac  Tritici  generibus.  Materia  huius  crafla,non  tamen  terrena,  aut 
ficca  adftringens,fed  humore  quodam  perfufa, qua: quoniam cmplaftica  cft,  meatus  om- 
nes infarcit  ac  obftruit , exalpcrata  lenit,  & dflloluta  vmt  ac  conglutinat.  Sunt  vero  Se 
a? ma  dulcibusaffinia,fed  materia  ipforum  paulo  crallior  & crudior  cft. 

Et  totidem  quidem  limplices  fapores , ex  quibus  de  ftirpis  aut  alterius  medicamenti 
temperatura  ac  fubftantiai  effenciaiudicatur,  atque  ex  his  deinde,  quibus  id  fecundis  ac 
fubinde  tertiis  facultatibus  iit  prarditum , cognofeitur:  quod,  vbi  vnicam  tantum  quali- 
tatem guftabilem  poflidet,  haud  difficile.  Qjjod  fiplurcs  fapores  lentiantur,  ex  omni- 
bus miftam  medicamcncum  facultatem  S{  a&ionem  edet : veluti  Abfinthium  , quod 
prater  amaritudinem  , Se  adftridionem  habet , vnde  Se  diuerfe  fubftantia  Se  faculta- 
tes ei  infime:  ab  amaritudine  extergendi;  ab  altera  adftringcndi  ac  corroborandi.  Sunt 
autem  differentes  fapores , quandoque  ita  inter  fc  confufi  , vt  nequeant  certo  medica- 
menti vim  ac  facultatem  exprimere.  Atqui  tunc  quidem  experientia  fiiccurrit,quafbla 
edam, citra faporum  dignotionem,  medicamenti  cuiufuis  facultas  reperiri  poteft.  Quam 
etiam  femper  adhibere  conuenit,etiamli  guftu  aut  ratione  facultas  cognita  videatur  aut 
peripeda.  Quandoque  fiquidem,qua  ratio  probauit, experientia  redarguit. 

De  Charatterifmis  /lue  fi  git  at  uris. 

C A P.  XI. 

"C  X characteribus  fiue  lignis  qua  in  ftirpibus, aut  earum  partibusobferuari  contingit, ipfa- 
-*-'rumcognofci  facultates  poffe , a probatis  inter  veteres  audoribus  traditum  non  reperi- 
tur : Nonnullorum pofterions  statis, &noitri  feculi  recentiorum  hac inuenta,  aut  verius 
commenta  funt.  Qui  naturam  quodlibet  a fe  procreatum  fuis  peculiaribus  lignaturis  ma- 
nifeftiftime  notaffe  exiftimant  ac  docent ; per  quas  vires  Se  facultates , prafertim  occulta:  Se 
latentes,  certo  cognofcantur:  haud  aliter  (vt  aiunt)  quam  ex  infpedionc  vultus  & non- 
nullarum corporis  partium  tpvtnoytapia  mores  Se  aftedus  hominum  percipit : Sed  Phyfio- 
gnomiaab  Ariftotele  ac  aliis  veteribus  Philofophis  probatur : Dodrina  vero  de  lignaturis 
ftirpium,anullo  alicuius  aftimationis  veterum  tcftimonium  accepit : deinde  tam  fluxa  SC 
incerta  eft,vt  pro  fcientia  aut  dodrina  nullatenus  habenda  videatur. 

Signatur^  autem  vel  in  forma,  figurave  ftirpis  aut  alicuius  eius  partis,  reperiuntur:  vel  ex 
coloribus, aut  fuccis  deprehenduntur:  aut  ex  aliis  proprietatibus  accipiuntur. 

Scrofularia  herba  nodofe  radices  extuberantia  tubercula  habent:  Idcirco  aduerfus  fero- 
fulas,  id  eft,  glandularum  duros  tumores, qui  quandoque  in  collo,  alis,  aut  inguinibus  fen- 
tiuntur,  Gracis  , tam  vtiles  Se  efficaces  affirmantur,  vt  etiam  velgeftarafbltim 

(quodvar.iffimum)  prodeffe queant.  Nec  fblum  ad  fcrofulas,  fcd  ad  hamorrhoidum do- 
lores ealdem  commendant.  Et  quidem  aduerfus  yoigpJitt;  Se  hamorrhoides,  fi  imponan- 
tur, bene  faciunt,  quia  calidi  Se  ficei  temperamenti , ac  digerendi  vim  habent, non  quia  no- 
dofe (crofulas  referant^Si enim  pfopterea  conferrent, quod  nodofe  Se maquales, confe- 
quejis  foret,&  alias  fimilis  figura  fimiliter  ferofulis  Se  hamorrhoidibus  mederi : v t funt  Te- 
lephij  radices  nodos  quoque  adnatos  habentes : item  Se  Polygonati,  qua  tuberculis  nodo- 
fis  fcrofulas  referre  poliunt,  neutra  tamen  iftarum  herbarum  vel  ad  fcrofulas,  vel  ad  ha- 
morrhoides  commendatur  vel  confert. 

Chelidonij  minoris  radicibus  veluti  oblonga  grana  adharent,  inftarhamorrhoidum  fo- 
ras prominentium ;&reficcat  ipfe  cum  radicibus  herba  hamorrhoides.  An  idcirco  Ra- 
nunculum Illyricum  radicibus  fimilem,hamorrhoidibusquilquam  adhibere  audebit? 

Nucum  nucleus  contegitur  lignolb  cortice, veluti  cerebrum  offeo  eraneo : ergo  omnes 
nuces  cerebro  fimilitudine  lubftan na  ac  elfentia  prodeffe,  male  confequitur.  Nuces  ta- 
men myrifticacerebro  &:  capiti  conferunt;  fed  nuces  iuglandes  autauellana  nullam  capiti 
Vtilitatem  prabent,  imb  non  raro  offendunt,  pracipue  dum  ventriculum  grauant. 

In  Folliculis  veficas  referentibus  gignitur  Halicacabi  fructus, velica  commodus, & vrinas 
ciens.  Alceaveficaria,  Solanum  fomniferum.  Colutea,  Nux  veficaria,  quorum  vel  fruCtus 
Vel  femina  in  folliculis  inftar  velicarum  gignuntur,  nihil  tale  praftant. 

Maioris  Heliotropij  coma.  Se  femen  Scorpioidis  refledunrur  vt  feorpionum  cauda,  per- 
hibentur a veteribus  remedio  effe  aduerlus  feorpiones.  Calendula  femen  recuruum  cft, 
Ornithopodij  filiqua  exigua  caudam  feorpionis  referunt,  quis  autem  tandem  hinc  affir- 
mare volet  has  fcorpionibus  quoque  aduerfari? 


Lutea 


PBMPTADIS  PRIMAS  LIB.  I.  >7 

Lutea  aduerfus  morbum  Regium  faccre,cx  coloris  limilicudinepcrfuafiimlibihabcnc, 
qui  lignaculis  addicti  liint.  Er  funt  quxdam  qua:  profunt : multa  verb  etiam  quorum  nul- 
lusvelnon  tutus  vfus.  Rhabarbarum  quidem  luteum  elt , Se  regium  morbum,  vitiolos  hu- 
mores per aluum expurgando, curat,  idem  vero  poteft  & Agancustotus  candidus , qui  && 
fubinde  vdlior , pituitoios  videlicet  cralfos  humores  expurgans , meatus  fellis  obltrucntes. 
Curant  vero  & multa  alia  vacuando  hunc  morbum , qua  nequaquam  lutea  funt.  Aduer- 
fus vero  &iftum  Chelidonij  maioris  lutea:  radices  valent,  verum  non  purgando,  fed  mea- 
tus aperiendo ; Commendantur  & Conyza,  Chrylanthemum , & Buphthalmum, quo- 
rum lutei  flores.  Sunt  autem  & alia:  multa: , quarum  flores  lutei , qua  tamen  ad  Regij  mor- 
bi curationem  non  expetuntur,  vt  Calendula,  Verbafcum,  Virga  aurea,  Pentaphyllon) 
Tormentilla , Lyilmachion , Elichryfum,  Chryfocome,  Ageratum , Alteris  Attici  Ipecies, 
flore  toto  luteo,  Santoiina,  Balfimita,  & lpfa  Lutum  herba,  tota  lutea.  Nonnullarum  ve- 
ro haud  tutus  videtur  vfus , Ranunculum  liquidem , cuius  flores  auri  luteo  relucent  colore, 
nemo  facile  iderico  propinaucrit : nec  Armeniaca  lutea  mala,  aut  cerea  pruna  admilcritj 
multo  vero  etiam  minus  Mandragora:  luteos  fructus. 

Simile  elt  de  rubente  colore,  qui  Sc  inter  lignationes  non  poftrcmo  loco  habetur : fupe- 
rioribus  temporibus  perfuafum  nonnulli  habuerunt, omnia  rubra  calida  efle , propterea 
quod  colorem  viderentur  referre  ignis,  qui  rubens  apparet:  verum  horum  errorem  redar- 
guit Galenus  de  limp.medifacult.lib.il.  Noltra  tetate  exiftimantur  quacunque  rubra 
funt  aditringere , &c  languinis  fluores  vndequaque  reprimere : nec  defluit  quidem  cales 
plurima:  vt  Rofa  rubra,  Balaultium , Oxyacantlra  acida: , vulgo  Bcrberis,  rubens  fructus: 
item  &C Corna, Sandali  rubentes , Sanguis  draconis,  Biftcrra  &c  Tormentilla  radices, & 
pleraque  alia:  huius  coloris,  qua:adftringendi  ac  reprimendi  languinis  fluoris  vi  pollent. 
Veruntamen  & alia  reperiuntur  rubra  autrubro  fucco  pradita  dillimilis  facultatis.  Hyperi- 
ci,  Afcyri,  Ruraque  hypericoidis  fluccus,  qui  e foliis  attritu  exprimitur,  fanguinis  initat 
rubet,  languinem  tamen  hz  herba:  non fupprimunt,  fcdecontra eundem  permenftrua 
pellunt.  Agrifolij  vero,  ea  cuius  cortice  Vifcum  paratur, frudus  rubentes, non  modb 
non adftringunt , fed  peraluumvalenterdeiedionemmoliuntur. 

Eufrafia  herba  oculis  alfumpta  prcdcll , & videndi  aciem  intendit,  huius  facultatis  li- 
gnaturam in  flore  reperiri  aiunt , qui  varietate  colorum.  Oculi  colorem  referat,  haud  dif-_ 
limilis  coloris  varietas  in  trieotofe  viola,  illa  nempe  qua:  plurima  parte  candida  (nam 
in  floris  eoiore  diuerfitas)  reperirur,  non  tamen  aa  oculorum  morbos  a quoquam  com- 
mendata i 

Roris  Solis  herba:  lignatura  fertur  clTe  humor, qui  ipfa  meridie,  & etiam  ferius  foliolis 
adlrarere  comperitur : adeo  enim  tenax  humoris  Irae  herba  apparet,  vt  etiam  fub  feruen- 
tiflimo  Solis  ardore  hunc  non  dimittat : vnde  & humidum  quoque  homini  ingenitum 
ac  naturale  conlcruare  ac  augere  polle , infertur  quidem , fed  non  rede.  Nam  quod 
rore  madida  a:ftuante  & vigencc  Sole , non  ex  iplius  herba:  humoris  tenace  proprieta- 
te euenit,  fedaloci  natura,  in  quo  nafeitur,  accedit:  in  mulco  etenim  prouenit,  cui  aqua 
fubeft.  Cum  autem  ex  hac  aflidue  vapores  efferantut , non  modb  huic  exigua:  herba:, 
fed  & ipfi  mulco  humor  adlraret : eodem  liquidem  tempore , quo  rorem  Ros  Solis  retinet, 
& Mulcus  humidus  eft. 

Prarerverb  hanc  & aliam  in  Rore  Solis  lignaturam  efle  aiunt,  qui  Theophraftum  Pa- 
racelfum  praceptorem  agnofeunt,  colorem  videlicet  liquoris  per  organa,  qua:  Alembi- 
ca  vulgo  dicuntur,  exrillati;qui  ex  luteo  pallet,  cum  aliarum  herbarum  ftillatitij  liquo- 
res, aqua:  colorem  referant:  Et  colorem  quidem  hunc  ex  eo  adefle  affirmant,  quod  felem 
(vt  ipfi  loquuntur)  volatilem  liquor  ille  contineat : ac  propterea  coriferuandi  genitalis  hu- 
moris habere  facultatem,  ac  phthilicis  in  primis  vtiliflimum. 

Rationem  addunt,  quod  fele  condita  diutillime  conferuari  queant.  Sale  fine  mor- 
tuorum corpora  & carnes  conferuantur;  fed  minime  viuorum.  viuentibus  exiguus  &:  mo- 
deratus vfusvtilis  eft,  fed  nimius  valde  nocet : phthilicis  verb  vel  maxime.  Sal  omnia 
corporaextenuat,&validiflimehumoresablbrbendodeficcat:  Phfhifi  autem  laborantes, 
non  reficcari,  fed  refici  ac  nutriri  citius  opus  habent.  Iam&filfe  cx  capite  dcftilktiones, 
pulmonem  non  conferuant,fed  exulcerant  ac  corrumpunt. 

Nec  igitur  qubd  vel rore,xftuante  Sole, mades  repenatur, vel  quod  filem(vt  illotum  ver-' 
bis  vtamur)  volatilem  contineat, ingenitum  ac  naturale  humidum  conferuat  vel  auget , aut 
phthilicis  vtilis  Ros  felis  eft : fed  alia  ex cauffa  hoc  ei  inefle  necelfum  eft  ;li  modb  conferat, 
quod  haud  verifimilc.  Na  cum  acris  & exulcerans  fit, nulla  fubeft  ratio,quare  vel  humidum 

B 3 confer. 


i8  Stirmvm  historia 

conferuare,vel  phthificisprodeffe  queat.  Atque  his  & (imilibusdccaufisqulm  dubium 
& incertum  iit  de  facultatibus  ftirpium  ex  ^upatenpurpioTe,  iiuc  lignationibus  aut  lignaturis, 
vt  appellant,  iudicium,  abunde  mamfeftum.  Non  delinit  tamen  qui  veteres  harum  etiam 
rationem  habuilfc  opinentur,  atque  idcirco  Orchics  omnes  ad  venerem  excitandam  com- 
mendatos, quia  radicum  fibris  duo  globuli  inftartcfticulorum  ad  horreant : Mercurialem  &c 
Phyllon  mares, ad  malculorum : feminas,  ad  feminarum  procreationem  conferentes  habe- 
ri, quod  hi  lexusin  feminibus  ac  floribus  euidenter  apparere  videantur. 

Et  fieri  haud  dubio  potuit,  vt  veterum  nonnulli  quandoque  Agnationum  rationem  ac 
conliderationem  habuerint;  led  praei  pue  illi,  qui  o£gyptiorum  ac  aliorum  przftigiatorum 
fuerunt  fedatores;  quales  mendaciis  ac  nugis  medicam  materiam  concaminalTe  teftatur  Ga- 
lenusiEt  hanc  ob  caulam  illis  parum  quoque, aut  nihil  deferendum.  Quod  fi  vero  & fortui- 
to cafu  vires  quandoque  Agnaturis  relpondcant;  non  tamen  idcirco  tut6,ccrt6,aut  perpetud 
ex  iis,  qua:  pro  lignaturis  habentur,  facultates  cognofci,  aut  manifcftas  fieri  conlcqucns  cft: 
Sxpcnumero  facultates  multum  differentes.  Agnaturis  repugnant, vt  fuperioribus  exemplis 
latis  dilucide  oftcnfum.  Atque  idcirco  quoque  lignaturis  nullatenus  fidendum  eft;  nili  ex- 
perientia adftipulctur.  per  quam  de  facultatibus  medicamentorum  iudiciura  ccitius  de- 
promitur; vt  luperiore  capite  quoque  fcripfimus. 

Jgualiter  fer  experientiam  medicamentorum  finiplicium  facultates 
cognofcenda.  Cap.  x i i. 

T\E  experientia  vero  fupereftvt  paucis  agatur.  Ha:c  autem  de  nonnullis  facultatibus  lola 
•*"'  & certiflimum  quidem  iudicium  facit : de  aliarum  vero  virtute  deccmit.Thcriacorum 
fiquidem,  Alcxipharmacorum,&  Carharticorum  Aue  purgantium  vis,  per  (olam  experien- 
tiam cognita  eft.  Experientia  autem  dicitur, cius  quod  frequenter  eodem  modo  vifum 
eftjcomprehenfio  atque  memoria:  Siue,  Notio  qua  ex  crebra  fimilium  cuentuum  obfcrua- 
tione  habetur.  Non  etenim  quodfcmcl  duncaxat,fedquod  frequenter  ac  Amilitcr,  ea- 
dem rerum  omnium concurllone.fapius  cuenerit,  experientiam  gignit.  Vt  etenim  ex  mul- 
tis experimentis  ars  conflatur,  & Theoremata  comparantur:  ita  lingula  experimenta,  ex 
multis  obferuationibusconftant.  Illud  autem  de  quo  experimentum  faciendum  fim- 

plex  efle  debere, non  miftum,Galenusdocer.&:  in  iis  periculum  faciendum, qui  inculpata  fa- 
nitate  fruuntur,  aut  in  iis,qui,quoad  fieri  licet,  quam  maxime  fimplicibus  tencVitur  morbis. 
Aliorum  fiquidem  admixtione, vnius  alicuius  vis  atque  potentia  facile  ita  retunditur,  vt  co- 
gnofci nequeat.  Vbi  autem  affectus  complures  vnum  agrorum  torquent,  ac  male  habent, 
cui  malo  medicamentum  profuerit  iudicare,  difficile  eft. 

Iam& hoc  ipfum  medicamentum,  cuius  periculum  faciendum , &quod  experimento 
examinandum,  omnis  aliena:  qualitatis  expers  fit  neceflc  eft:  Aliena  fiquidem  imbutura, 
non  ita  facile  aut  cito  vim  fuam  exerit:veluti  enim  (exempli  gratia)  fi  Mandragora, Hyo- 
feyamus,aut  Cicuta  vehementer  calefadta  corpori  admoueantur,  ipfum  non  refrigerare, fed 
excalfacere  ac  propemodum  vrere  fcnticntur.  aure  alioqui  refrigerant  & ftupefaciunt. 

Diftinguendum  vero  cft  &:  illud,  quod  ex  accidente,  ab  eo  quod  primario  ac  per  fe  effi- 
citur: Nam  aqua,  qua:  natura  fua  refrigerans  eft,  nonnunquam  calorem  rcuocanao , ipfum 
intendit:  Si  enim  (medio  allatis  tempore  iuuenis  bene  carnofus  ex  diftentione  neruorum 
male  habens,multa  aqua  frigida  perfundatur,  calore  reuocato  naturali,  fanitatem  confequi- 
tur,  vt  Hipp.  Aph.xxi.lib.v.teftatur.  Verum  hoc  frigida  non  fua  vi  priftat  aqua, led  ex  acci- 
dente tantummodojcalorem  videlicet  reuocando  & intendendo. 

Simili  modo  & calidorum  nimius  vius  quandoque  refrigerat  excalfacientem  videlicet 
humorem  digerendo,  quo  reloluto,  corpus  refrigeratu  m , effeminatur,  aliaque  conlequun- 
tur,qua:  Hipp.  Aph.  xvi.  eiufdem  lib.  refert.  Et  ha:c  quidem  de  ratione  ,qua  experi- 
mento vis  ac  facultas  cuiulque  medicamenti  inquirendaacinuenienda.  Quod  fi  vero  ratio 
etiam  adftipuletur, tanto  experientiacertior  habenda.  Nam  ficut  experientia  de  ratione  in- 
uentorum  virtute  decernit : Ita  experientia  a confentiente  ratione  non  exigu  um.  ornamen- 
tum ac  firmum  ftabilimentum  accipit:  fi  modo  accedere  queat.  Sed  liepe  talis  eft  facultas, 
vt  rationis  examen  non  admittat;  veluti  fubftantia:  edendam  confequentes,  qua:  folo  expe- 
rimento (vt  prius  diclum)cognofcuntur,  nec  rationem  admittunt. 

■De  facultatibus  alimentorum.  Cap.  X i i i. 

POstea  Q_y  a m de  facultatibus  medicamentorum  cgimus.confentaneum  eft  alimen- 
torum vires  explicari;  vt  videlicet  enumeratis  corpus  noftrum  alterantibus,  ea:  quoq.  de- 

lcriban- 


PBMfTADIS  PRtM.*  LIB,  I.  Ijf> 

lcribantur,qua:ad  alimenti  materiam  faciunt, quasexftirpium  facultatibus  alteras  eflecap. 
m.  oftendimus.  Eft  autem  alimentum  quod  corporis  fubftantiam  alit  &auget,hoc  vi- 
delicet, quod  defluxit, reftaurando:  In  perpetuo  enim  fluere  noftra,  tum  & viuentium  om- 
nium,corpora funt:  iemperiplis  aliquid  decedit, quod  cibo  potuque  refici  rcftaurarique  de- 
bet. id  niii  fiatjVniuerfum  corpus  radem  extenuatu  dillipatur;  vt  videre  eftin  tabelcetibus; 

Simile  autem  quodamodo  alimentum  noftri  corporis  {iibftantia: , in  quam  conuertedum 
eft.  Hoc  autem  ii  cale  fuerit,  vt  nulla  aliena  qualitate  infignitcraffi£(at,proprie,fimpliciter,&: 
abfolute  alimentum  eft.  At  fi  exuperante  qualitate  corpus  immutet/alimentum  eft  medica- 
mentolum,non  fimplexivt  liint  qua;  vna  cum  dulcedine  acidam, acerbam, amara,  aut  acrem 
qualitatem  adiunda  habent:  fed  tamen  & hxc  alimenta  generaliter  appellantur.  Atq.  hinc 
alimentorum  differentia:  afiignantur;qua;dam  enim  funt  qua;  in  bonum  ac  laudabilem  fuc- 
cumconuertuntur:  in  prauum  alia.Iam  & craflum  nonnulla fuccum  pnebent; tenuem  vero 
pleraque.  Sunt  item  quae  cito  ac  facile  concoquantur ; & econtra,qua;  difficiliter  ac  tarde. 

Boni  fucci  alimenta  Grxcisev^v.ua.faporc  dulcia, ori  grata,  odore  haudiniucunda : iteni 
& pinguia,  &:  quaidam  ex  amicit  generibus.  Referuntur  in  hunc  ordinem;  laC;Oua,przfertim 
gallinarum;  carnes  volucrium  & animalium  quadrupedum,  pndertim  qua:  no  in  cloacis  aut 
locis  fordibus  infectis  vidi  tant ; pilees  faxatiles , qui  in  alto  mari  capiuntur ; panis  ex  optimo 
tritico; vinum  odorattim,boni  luauisque  guftus,  & potiflimum  dulce. 

Cacochyma,fiue  praui  fucci  fun t, quacunque  pra; ter  dulcedinem  aliam  aliquam  qualita-  caarfy. 
tem  permixta  lubet, veluti  acredinem,  amaritudinem,  falfedincm,  acerbitatem,  aciditatem 
nimiam:  fcetida  itemomnia,odorequeingrata,acqua-cunque  corrupta  funt. 

Mali  fucci  olera,  pradertim  agreftia,  omnia  habentur,  excepta  tamen  Laduca  & Intybo^ 
qua:  inter  boni  fucci  eduliaadmittuntur:  item  frudus  horei  & cucumerarij  ,frumentucor- 
ruptum,animalium  inluto  & cceno  viuentiu  m ( praxer  porcorum)  carnes, pifcium  magna  ex 
parte  omnium,  vina  cra{Ta,auftera,acida,ceruifia  e malis  frugibus  coda,  & id  genus  fimilia. 

Quaidam  autem  horum  frigidum, pituitofum,crudumque  ingenerant  fuccum,vt  frudus 
horei, cucumeraria,olera  frigida:  alia  vero  calidum  ac  biliofum,  vt  quacunque  acrimoniam 
habent, allium, cepe,porrum, arum, nafturtium,finapi, eruca:  nonnulla  verb  etiam  melacho- 
licum, veluti  Legumina, & prarfertim  Lens,&  ex  oleribus  Braffica,tum  & carnes  ceruorum, 
hircorum,  boum,  priefertim  {ale  conditorum, -aut  fumo  reficcatomm. 

CralTum  autem  ingenerant  fucCum,valentem  ac  duram  habentia  fiibftantiam,vt  panes  c™jf, 'fucet 
fubcineritijjVcl  abfque  fermeto  omnia  ex  farinis  apparata, fafeli,fafeoli,pra;lertim  fridi,car- 
nes  bubula:, ceruina:,caprina:, hircina:;  animalium  iftorum,  tum  & aliorum  iocinora,  renes, 
glandulofe  partes, &c.loligines,fepia:,polypodes:  omnia  teftacea,vt  oftrea,pedines,  pinna;, 
mituli,  cancri,  cafeus  omnis;  caftanea:,  glandes,  tubera,  fungi ; vina  crafla,  dulcia  & nigra,  Sc 
ceruifix:  Iam  & quxeunque  vifcida  ac  glutinofa  etiam  inter crafli  fucci  alimenta  numeran-  vifdi*, 
tur, qualia  funtanimalium  pedes, aures, extremasque  partes : Qua:  tamen  fi  a ventriculo  be- 
ne fuerint  concoda,  boni  fucci  fanguinem  producunt,  Icd  lienem  & iecur  facile  obftrunnt. 
Vitandus  autem  omnibus,cibus  crafli  fucci,in  ocio  viucntibus,&  iis  qui  ante  ci  bum  exerce^ 
ri  nequeunt.  Laudatilfimi  autem  omnes  cibi  funt,  inter  incraflantes  &attenuantes  medij. 

Tenuem  fuccum  fubminiftrantac  ingenerant, non  lenta,  non  vifcida,nec  valentem  fub- 
ftantiam  obtinentia,  fed  tenuem  ac  friabilem,  pnelertim  fi  acrimonia  aliqua  coniundafit;  “ 
vt  Allium, cepe, porrum, hyflopus, origanum, fatureia,radicula,&  alia  eiulmodi  .Triticei  pa- 
nes bene  fermentati, ac  prxeipue  bifeodi:  amygdala  amara, piftacia:  animantes  calidioris  fic- 
ciorisquenaturXjVt  perdices, attagenes, phafiani,ftumi,turdi, merule, & quacunque  in  mon- 
tanis degunt : vina  alba  tenuia,  paucifera;  ferum  ladis.  Aperiunt  autem  ha’c  meatus,  vifco- 
fa  extergunt,  crafla  incidunt,&  extenuant.  Vitari  debent  ab  his, quibus  biliofum  eft  tempe- 
ramentum,diutino  fiquidem  vfu  biliofa  ab  his  &c  ferofa  in  corpore  excrementa  colliguntur. 
Conueniunt  omnibus, quibus crudus,pituito{iis, aut crafliis melancholicus  fuccus  in  corpo- 
re ac  venis  redundat.  Differt  attenuans  vidus  ratio  a tenui;Tenuis  modum  in  quantitate 
pnefigit:  Attenuans  a tenuis  fucci  alimento  appellationem  accepit. 

Concodu  facilia  fubftantiam  non  folidam  nec  firmam  obtinent , fed  vel  raram , vel  cito  Co»«s« 
relblubilem,vt  funt  magna  ex  parte  olera  omnia,  (paucis  exceptis:)  frudus  plurimi : anima-  f“c‘Ua- 
lium  iuuenum  ac  tenellorum  carnes, vt  vitulorum,  agnorum,  porcellorum , pullorum  galli- 
naceorum, ac  aliarum  volucrium  exigua:  xtatis : pikes laxatiles.  Ha:c autem  vccito& fa- 
cile concoquuntur, ita  quoque  facile  alterantur  ac  corrumpimur.  Nam  fi  in  ventriculum  in- 
cidant,cu  i calor  adiit  acris,  mordax,  ac  febriculofus,  vel  in  quem  biliofus  humor  influit, non 
in  alimentum , fed  in  prauum  conuertuntur  humorem.  Qua:  autem  concodu  difficilia, 
non  facile  vel  alterantur  yel  corrumpuntur. 

B 4 Con- 


I 


2,0  STIRMVM;  HlSIOMif. 

Comta » Concodiu  difficilia  omnia  cxiftunt,  quibus  dura  folidaqueeftfubftantia,  & omnia  qua: 

iifficili».  craili  funt  fucci, vt  panesazymi, brallica,palmul$, glandes, caflanea:,forbaanto  maturitatem, 
car  nes  boum,ccruorum,  aliorum  fimilium  quadrupedum , tum  6c  omnium  qua:  astate  con- 
lenuerunt:  omnia  falc  condita , vento  aut  fumo  durata:  cochlea:,  cancri,  paguri  ,locufta:, 
fquillx.ac  tcftocca  omnia:  vina  accrba,aut  acida.  Hxcfi  in  ventriculum  inciderint  cali- 
dum concoquuntur  citius,  quam  fi  in  mediocrem:  in  debili  ac  frigido  conco&ioncmnon, 
aut  tarde  admodum  admittunt. 

Experimentum  autem  facultatum,  de  quibusiam  fcripfimus,  per  externam  in  aqua  fim- 
plici  decoctionem  ficti poffe  apparet : Nam  quorum  decoctorum  luccus,  fiuc  ius  fuaue,boni 
odoris  & palato  gratum  eft,  omnia  boni  funt  fucci:  Econtra  vero  qux  nigratum  laporem 
aucfoetoremiun  communicant,malifuntfucci,veluti omnium  pifcium (aliamenta.  SieSe 
quorum  ius  refrigeratum  craflefcit  ,&c  loliditatcm  initat  glutinis,  fiue  (vt  vulgo)  gclarinx, 
contrahit, eradi  fune  fucci,  S e fi  bene  concoquantur  copiolum  prxbcnt  alimentum:  &c  ccon- 
uerso  quorum  ius  tenue  permanet,  tenue  & exiguum  alimentum  conferunt. 

Qua:  item  in  aqua  difficulter  ac  tarde  percoquuntur,  xgre  in  ventriculo  alterantur : & vi- 
ce veria,  qua:  facilem  in  decoquendo  mutationem  fubeunt , citb  quoque  ac  citra  negotium 
in  ventriculo  non  omnino  frigido  conficiuntur. 

Cxtcrum  prxter  lias  facultates, qila:  prxeipue  in  alimentorum  materia  confiderantur,rc- 
ftant & alia: quasdam  haud negligendx : Siquidem  fiatulenta  quxdam  funt:  alia  minime: 
Tarde  defeendunt  nonnulla-, citb  ifta. 

flatui  gi-  Flatus  autem  gignunt,  ac  fiatulenta  funt, qua:  multam  continent  humiditatem  frigidam 
Stuntia.  non  pcrc0ctam;vt  lunt  fruftus  omnes  horei,prxfertim  fi  crudi  edantur:  cx  leguminibus  Ci-  ■ 
cer,  Lupini,  Ochri : Item  quxeunque  dulcia  fimul  fune  &C  auftera , qua:  cum  citb  diftnbui 
nequeant, in  ventriculo  diutius  hxrcntia,  flatus  inducmit,  vt  mullum,  ceruifia  nondum  de- 
fecata , & alia  plura. 

txperti » Expertes  autem  flatus  funt  cibi  probe  ad  ignem  cofti,  non  ex  oleribus,  aut  leguminibus, 

fedex  carnibus  auiurn  montanarum,  vel  etiam  quadrupedum  qua;  boni  funt  fucci:  panis  ex 
optimo  tritico  fermentatus,  &c  probe  coctus : vinum  generofum  maturum , ac  vetus  potius 
quam  nouum. 

citotrmf-  tranfeuntac  per  aluum  defccndunt,  qua:  humiditate  abundant;  non  acerbitatis,  fed 

emti».  falfuginis , aut  alicuius  acrimonia:  participe  5vel  etiam  infipida ; vt  Malua,  Atriplex , Mer- 
curialis, Calendula , & plures  al  ix  fimiles. 

Facile  etiam  defeendunt,  qua:  in  ventre  copiofum  excrementum  colligi  faciunt , vt  funt 
panes  furfuracei,  & quxeunque  multum  furfuris  admixtum  habent. 

Tranfeunt  quoque  celeriter  omnia  iurulenta , prxfertim  pinguium  carnium , & gallina- 
rum, vel  etiam  caponum,  aliorumque  haud  diflimilium  iufcula,  qua:  lentorem  inteftina 
lubricantem  obtinent. 

fardhir  Hxren:  autem  in  ventre  & tarde  defeendunt  exiguum  humidihabentia,vtfuntcdulia 

[unientia-  ficca,  carnes  alia:,  oua  frixa,  panes  puri  filiginei  a furfuribus  repurgati;  tum  & quibus,  etiam 
exigua,  adftringendi  visadeil : vt  pyra,  (orba,  vinum  nigrum  aut  rubens  minime  dulce,  fed 
. citius  aufterum.  Et  de  alimentis  hxc  fatis. 

Libri  primi  pemptadis  prima 
Finis. 


ST  I R- 


> 


STIRPIVM  HISTORIA 

pemptadis  primae 

LIBER  SECVNDVS. 

PRi  f AT  IO. 


H larum hiBoriai  conuertimur.  Vt autem  inartas  clajfes ha diftinguerentur, 
a nobis  laboratum  ejfe  fuperiore  prafatione  oftendimus.  cum  autem  pro  voto 
id  non  fuccederet ,nece(fe  habuimus  nonnullas  extra  clajfes,  & elementorum 
quidem  ordine  defcribere.  quas  in  hanc  priorem  Vemptadem  dige fimus. 

Veluti  enim  elementa  omnium  prima  fiunt-,  fic  fiirpes  elementorum  ordine 
digesta  reliquas pracedant ,velmaxime  decet,  quod  tamen  ita praBitum  eB, 
vt  congeneres  ac  affines  abinuicem  haudquaquam  fint  diuulfa.  Plus  enim  affinitati  vel  fimilitu- 
dini  tribuendum  duximus,  quam  ordini  ab  elementis  petito. 

Sunt autemhuius  Pemptadis  fiirpes  non  Grxcorum,  fed Latinorum  elementorum  ordine  de- 
fcripta.  Vulgares  vero  &vt  plurimum  nomenclaturas  apprehendimus.  Maluimus  enim  fiirpes 
vulgo  cognitis  nominibus  de  ficribere, quam  veteres  appellationes  ipfis  temere  tribuere. 


jorefcens. 


Abrotonum  i 


ABrotonvm,  Diof.  inquit,  duum  eli  generum:  femina,  & mas.  qua:  Maioris  & Mi- 
noris appellatione  paffim  cognita  funt:  Prxter  hxc  vero  & Tertium  eft,  reliquis  odo- 
rarius ac  minus. 

Maius  Abrotonum  fruticis  non  raro  in  modum,cultura  accedente,  adolefcit;  ad  hominis  ii 
altitudinem  tunc  attollitur,  Sc  caudices  profert  pollicis  crafiitudine,aut  ampliores : ramulos 

vetd 


vi  Stirpivm  historia 

verb  ex  his  complurimos,foliiscircumueftitos  multipliciter  ac  minutini  incilis,  fubalbiean- 
tibuSjCum  grau  itate  quadam  odoratis,  pro  floribus  corymbi  i medio  ad  laftigium  vfquc  c 
virgulis  dependent, colore  lutei, tandem  in  (crncn  abeuntes,  radix  fibrol.i  cfl. 
a.  Minus  Abrotonum  humile  eft,  virgulis  tenuibus,  lignolis  tamen  aflurgit.  Folia  magis 
quam  fuperioris  incila , minus  inalbicant.  corymbos  in  Belgio  non  profert,  radix  fibris  mul- 
tis cohxret. 


Abrotonum  odoratum  humile» 


Tertium  genus  humilius  etiam  eft.  Folia  huius 
maioris  Abrotoni  fimilitudinc  diflefla,  led  minus 
candida,  & odoratiora , quo  Santohnam  referunt. 
Iftud  genus  leminis  admodum  fcecundum  eft,  co- 
piofi  e ramulis  corymbi  ad  furomum  vlquc  luteo 
fplendent  colore,  radix  vt  aliorum. 

Loca, inquitTheophraftus, aprica  amat : Diof- 
corides  in  Cappadocia, & Alia:  Galatia, atque  in 
Syrix  Hierapoli  gigni  refert.  Apud  Germanos  ac 
Belgas  in  hortis  leritur.  Siculum  Sc  Galaricum  a 
Plinio  commendantur. 

Augufto  menle  Abrotoni  vigent  corymbi , ac 
fubinde  Septembri. 

A^esworGrxci  appellant:  Latini  & Officinx 
nomen  retinent : Italis  Abrotano , ac  Hilpanorum 
nonnu\\is:3l\is  yernalombriguera:  Germanis®  tofo 
roiirt$/  ©mttnulj/  ©orthaglc  /@c§e(hnm$/ 2tffrufc^; 
Belgis 3tucroonc,&2lurmiyt : Gallis  Auronc,  & A- 
uroefnc:  Anglis  SotljcmUioO:  Bohcmis  ^otan.Ex- 
tant  huius  apud  Diofcoridem  & aliquot  fpuria  no- 
minant A 'fitrmor,  n&tzA&or, 

«.-ItvQioumov , ip&Kai/smho  i , y.iway%tvi,$ti?Mvctuyov, 
& Abfmthium  Ponticum,  quorum  nonnulla  Ab- 
rotono feminx  propriafunt,vtThclyphthorion,ac 
Thclythamnon. 

Maius  genus  Diofcoridi  fcmina:PIinio  Monta- 
num. Abrotonum,  inquit  lib.xxi.cap.xxi.  duum 
traditur  generum:  Campeftre  Sc  Montanum,  hoc 
, feminam,  illud  marem  intelligi  volumus. 

Sunt  tamen  nonnulli  in  ea  lententia, vt  Santoli- 


nam  Abrotonum  feminam  efle  velint,  occafionem  ex  eo  accipiunt,  quod  in  lummo  virgu- 
larum inftar  corymborum  luteos  proferat  flores.  Sed  fi  Dicfcoridis  verba  hi  diligentius  ex- 
pedillent,in  hanc  lententia  neutiquam  veniffent:Diofcorides  fiquidem  multos  femine  Ab- 
rotono flolculos  circa  ramulos  cue  ait,  qui  (fcilicct  flofculijbvaxgjt/,  id  eft,  parte  fuperiore 
corymbi  fimilitudinem  habeant  auri  colore  lutei.  Santolina  autem  inlingulis  virgulis 
vnicum  tantum  flofculum  gignit.  Verba  Diofcoridishxcfunt:  razhwix  Atiipii;  avQov;, 
In  az&v  ep cv  Et  multos  quidem,  ac  tales,  Abrotonum  maius , tum  Sc 

Tertium  odoratum,ilores  gignit.  Vtrumque  idcirco  Abrotonum  femina. 

4.  Minus  Abrotonum  Mas  eft,  & Plinio  Campeftre  dicitur. 

j.  Tertium,vt  diximus, Srfcminaquoq;  eft,Odoratum  vulgo  ex  eo  appellant,  quod  exteris 

odorepr^ftet.Diofcorides  Siculum  cognominari  videtur.  Cxterum  Abrotonum  calidum 
&:  ficcum  ordine  tertio  latis  intenlb;  digerendi  quoque  ac  rarefaciendi  vim  habet. 

Abrotoni  coma,  flores,aut  temina  decofla,au  t cruda  trita  cum  aqua  Sc  pota, non  nifi  refla 
ceruice  lpirantibus,conuulfis,ifchiadicis,vrin?  difficultati, & menfibus  fuppreflis  auxiliatur: 
lumbricos  interimit  ac  pellit:  Cum  vino  exitialium  venenorum  antidotum  eft.  ad  uerfus 
Icorpionum quoque  ac  phalangiorum  morius  prodeft.  aduerlaturautem  ventriculo. 

Cum  oleo  tritum  aut  permixtum , rigores  per  circuitum  recurrentes  tollit,corpus^ue  cal- 
facit,  fi  ante  inuafionem  eo  confricetur.  Cum  farina  hordeacea  tritum  & impolitum  phy- 
mata difcutit.  Oculorum  inflammationibus  cumcoflo  cotoneo  malo,  aut  pane  impo- 
litum fubuenit.  Vili  Abrotoni  emis  cum  oleo  tenuium  partium,  vt  Cicino,  Raphanino,  Sy- 
cionio , alopeciam  curat,  & barbam  legnius  enalcentem  elicit. 

Serpentes,leflo  inftratum,  Sc  fuffitu  abigit.  Ramo  cius , fi  fubiiciatur  puluino,  Vene- 

rem ftimulari  tradunt:  Plinius. 


DE 


ABsinthii  plura  oceurruntgcnera,Vnum  Abfinthium  Latifolium. 

latioris  folij  .quod  exteris  prseftat:alia  duo  te  ■ 
nuiorisfuntfolij : reliqua  fpuria.  Diof  tria  Abfin-  J*..  J*s 

thij  recenfetgeneraiPonticum, Seriphium, ae  San-  Jj§p 

tonicum.qux  ad  liiperiora  genera  referedaveniut. 

Latifolium  Abfinthium  caule  aflurgit  ramofo, 

dionibus  laciniofa,mollia,e  virore  canefcentia, in- 

liculos  fuperioresconueftiunt, colore fublutei,  in 
exigua  femina  ftaminea  abeuntes,  radix  fubcft  du- 

Amat  Latifolium  Abfinthium  faxofa.montOfa, 

& inculta  loca  : prouenit  non  rardeircaaggeres. 

tius.inquit  Diofcorides,in  Ponto , Cappadocia,  & 'fiWF 

in  Tauro  monte  nafcitur.  Plinius  Ponticum  Itali- 
co  amariusefTe  ait.  Valde  amatum  Abfinthiu  Pon- 
ticum  efle  &:  his  verbis  Ouidius  oftendit: 

Nafci  vero  in  Ponti  regionibus  &Latifolium  no- 
ftro  fi  mile,  ac  in  vfuConftantinopoli  medicantium 
tale  efle , Bellonius  in  primo  Angularium  fuorum 

Repentur  & in  quibufdani  frigidis  Heluetiorum  , K. 

moncibus,quod  prx  cadi  rigore  non  attollitur , fed 
per  terram  ferpit,  vnde  fupinum  a nonullis  dicitur.  \ 

Iulio  ac  Augufto  flofculi  feminaque  perficiuntur;  colligi  ac  in  vfum  reponi  tunc  abfin- 
thium vtiliter  poteft.  Grxci  d^nSiov  appellant:  Comicorum  nonnulli  etiam  aVfsS/o»,  (fl- 
ue vtpleriqueaWoiOquafi  non  potabile, quod  propter  infignem  eius  amaritudine  in  potio- 
tionem  non  videatur  ad  mittendum.  Dicitur  & <Sa5tjWfo»,aut(vti  alij  legunt)  /Sapt/W/w.  Ab 
Apuleio  Abfinthium  Rufticum:Nos Latifolium  cognominauimus  ad alioru differentiam. 

Arabum  interpretes  preftantius, quod  videlicet  Ponticum  Diofcoridi,Romanum  cogno- 
minant,& poft  hos  pofterioris  aitatis  Medici  barbaram  fcclantes  medicinam.  Itali  Abfin- 
thium Affenfo  nominant;  Hifpani  Axenxios,  AJfexfios,  pleriquc  Danzel/.  Lufitani  Alofna: 
Germani  ^eronmuf/lPfttttik:Galli  Aluyxe.  BelgxSIfent:  Bricanni,  fiue  Angli,€oinmonUioi* 
meluooB.  Bohemi  pdmef.  Facultate  autem  ae  temperie  calidum  ac  ficcum  eft  Abfin- 
thium;&calidum  quidem  fecundo  ordine;  ficcum  vero  etiam  tertio.  Amarum  eft  & expur- 
gans , & vna  quoque  potentise  aftringendi  vim  obtinet. 

Vtiliflimum  idcirco  debili  ventriculo,quem  bilis  infeftat,  nam  amaritudine  fuahanc  ex- 
purgat^ per  infernam  egeftionem  expellit, perque  vrinam  euacuat ; aftringedi  vero  fua  po- 
tentia ventriculum  roborat,  ac  confirmat.  Sed  ad  contentam  in  ventriculo  pituitam  nihil 
(addit  Galenus)  iuuat. 

Crapulam  idem  prxfumptum  arcere &faftidia  difeutere  Diof.  ait;  iuuat  vero  non  mo- 
do ante  fumptum,  fed  & a crapula  ac  largiore  potatione  ventriculum  ac  ftomachum  male 
habentem  breui  reficit. 

Aduerfus  diuturnas  & prorogatas  febres , prarfertim  tertianas , magno  fepenumero  prxfi- 
dio  eft.neque  enim  ventriculum  tantummodo  confirmat,autcibi  appetentiam  excitat , fed 
6c  iocinori  robur  conciliat , ac  ipfum  ab  obftruciionibus  expedit,vitiofoshumoresper.  vri- 
nam expurgans. 

Confert  deinde  abfinthium  plurimum  etiam  his , qui  ex  liene  fanguinem  profufum  vo- : 
munt.Quod  quidem  accidit,cum  lien  fanguine  craffo  diflentum,  ac  turgidum  feipfum  ex- 
onerat.T  unc  autem  magno  impetu  fanguis  fa:pe  plurimus  vomitu  eiicitur;  nonnullum  ver6 
&cum  excrementis  permixtum  per  inferiorem  ventrem  nigrum  & corruptum  defeendere 

contingit; 


14  STIRPI  VM  HISTORIA 

contingit; fic autem  non  raro.vtinipfa violentia, copiolioreduc  vomitione xger deficiat, aut 
viribus  rcfumptis,in  difficilem, ac  pene  incurabilem  A (citem  paulo  pdft  delabatur, pr^fertim 
fxpius  malo  recunente.  Ab  his  periculis  xgrum  ablinthium  Vindicare  potcll,fi  a vomitu  re- 
fectis, &c  vtcunque  reparatis  viribus,  multo  tempore,  quocunque  libuerit  modo  hoc  vtatur. 

Pellit  prxterea  ablinthium  & interaneorum  vermes,  non  modo  intro  alfumptum , fcd  8e 
foris  admotum ;aduerfatur  omnibus  putredinibus ;oris  graueolentiam  emendat:  velles 
etiam  a tineis  conferuaqculices  cum  oleo  corpori  illitum  abigit. Item  in cataplalmatis  ac  fo- 
mentis,adaftringendum  Sc  reiiccandumplurimum  potell. 

Diofcorides  prxterea  & ad  inflationes  vtileeffe  refert,  & ad  ventris  ac  (lomachi  dolores 
cum  leleli  Sc  nardo  Celtica;  Morbum  item  regium  fanare  decoftum, aut  dilutum  eius  quo- 
tidie cyathorum  trium  menfura  potum. 

Commodum  vero  & ad  ftrangulationes  ex  fungis  cum  aceto ; cum  vino  vero  potum  ad- 
uerfus-Ixiam, Cicutam,  muris  aranei  morfum,  &c  draconem  marinum.  Imponitur  anginis 
cum  meile  &r  nitro : pullulis  nocturnis,  \ti vocant,cum  aqua:fuggillatis  cum  meile: 
ad  caligantes  oculos, &fanic  manantes  aures  eodem  adhibetur  modo. 


De  T enni folio  ^Abf/nthio , quod  Romanum 
appellatur.  Cap.  i i i. 

Ablinthium  tentiifblium. 


Envifolivm  ablinthium  cauliculos  pro» 
-*•  mit  complures, tenues,dodrante  aut  pede  al- 
dores, foliis  circumuellitos, multo  quam  luperio- 
ris  minoribus  ac  tenerioribus,  minutiffime  acte- 
nuiffimedilfc&is:  flolculi  vti  prioris  fecundum 
cauliculos  ac  virgulas  dependent.radiculx  tenues 
per  obliquum  prolerpentes  germina  complura 
hinc  inde  promunt:  Subcandidum  quoque  illud 
ablinthium  eft  j/nulto  minus  quam  Latifolium 
amaricans ; & odore  haud  perinde  graui  aut  iniu- 
cundo , fed  potius  grato. 

In  Mylia,  Thracia , Pannonia,  aliisque  vicinis 
regionibus  frequens:  Reperitur  ac  in  Bohemia,ac 
non  paucis  Germania;  incultis  locis : In  Belgio  &: 
Britannia  hortenle  elt. 

Autumno  flores, femenque  profert, paulo  poli, 
hyeme  aduentante, herba  marcelcit,  vegeta  inte- 
rim  radice, a qua  vere  folia  caulesq.  rurlusexeut. 

Vulgo  Romanum  Ablinthium,  & iSoomftJe 
SUfrnc  appellant, quo  nomine  compluribus  medi- 
cinam facientibus , ac  Pharmacopceis  innotuit, 
qui  hoc  Ablinthio  Pontici  loco  vtuntur.  Videtur 
vero  Ponticum  illud  efle,quod  a Galeno  xi.Me- 
thodi  his  verbis  delcribitur:Ponticumad  iocino- 
ris&  ventris phlegmonas  eligi  prxftat.  Porro  id 
tum  folio, tum  flore  longe  quam  extera  ablinthia 
minore;  odor  quoque  huic  non  modd  non  infua- 
uis, verum  etiam  aromaticum  quid  prxferens:re- 
liquis  omnibus  plane  elt  fcedus.  Differens  vero  illud  Ponticum  ell,ab  eo,quod  a Diofcoride 
commentiatur.  Nam  Diolcoridis  Ponticum, ex  primi generis,fiue  Latifolij  abfinthij  efl  nu- 
mero: Quod &c Galenus  lib.  vi.de  llmplic.medic.facult.cap.de  Abrotono  affirmat : Abfin- 
thij, inquit, tres  lunt  lpccies,quarum  vna eodem  cum  genere  iplb  nomine  appellitant,  cuiuf- 
modi  potiffimum  eft  Ponticum.&c.  Ex  quibus  manifeftum , Galenum  hoc  loco  Ponticum 
non  alio  quam  ad  primum  ablinthium  retulilfe.  Proinde  non  temere  plerique  admirantur 
Galenum  in  lib.de  med. methodo  Ponticum  &: flore  & folio  minus  elTclcripiifle.Exculatur 
a nonnullis,  qui  occafionem  in  deprauatum  coniiciunt codicem, &C  xi.  Methodi  pro  puxpo- 
<rsgp/C.i.  minoribus,reftituedum  volunt ,ua> ipcrnesu  fiue  longioribus.Tenuifolium  ergo  illud 
ablinthium  haudquaquam  legitimum  Ponticum  eft.  Neque  etiam  Arabum  Romanum 
quibus  non  aliud  eft  Romanum,quam  Grxcorum  Ponticum. 

Creditur  vero  & a nonnullis  illud  efle  appellatum  Santonicum , verum  hoc  non  in  Mylia, 

Thracia, 


BEMPTADIS  FRIMiE  I.1B.  II.  tf 

Thracia,  aut  aliis  Orientem  verius  regionibus  requirendum,  fed  vitra  Alpes  in  Galliis, fi  fi- 
des Diol".  exemplaribus.  Sunt  tamen  qui  velint  non  vitra  Italice  Alpes, fcd  in  Galatia  Afiati- 
canalci&  in  Sardorum  regione  qux  in  Afia  minore,  vnde  illi  ‘Zapibtiu  Grxee  nomen, 
quod  in  Santonicum  commutatum  transfcribentium  errore.  Retinent  Diofi  exemplaria 
Sardonij  vocemiGaleni  vero  Santonici, ex  quo  ad  poftcritatcm,vt  videtur,  peruenit. 

Facultate  autem  Tenuifolium  illud  Abfinthium  calidum  quidem  cft  ac  ficcum , amari- 
tudinis quoque,  led  multo  minoris,  quam  Latifolium , particeps  ;aftringendi  autem  vis  in 
eo  fuperat. 

De  Seriphio , (jue  Ovi  ari  no  abfwthio. 

C A P.  1 1 I I. 

Ablinthium  Seriphiam.  Ablinthium  /Egyptium. 


SE  R i p h i v M Ablinthium  tenuitate,  ac  multiplici  foliorum  fectione  T enuifolio  haud. 

quaquam  cedit,  in  tenues  &:  minutulas  particulas  complures  finnliterdiflecla  funt  folio- 
la,mollia,item  & candida;  cauliculi  in  multos  ramulos  diuiduntur,circa  quos  flofculi  & fe- 
mina vti  aliorum.radix  dura&lignola. 

Amat  aggeres, incultaq;  quaruis  haud  procul  a mari  loca ; frequens  Hollandix,2elandix, 
Flandrie  littonbus,ac  vicinislocisiReperitur  & in  Gallia, Italia, aliisqs  regionibus  maritimis, 
fednon  raro  odore, quandoque  &c  colore  differens.  Quod  enim  circa littora  exit  maris  me- 
diterranei in  plerifq;  Europg  prouinciis,veluti  in  Narbonefi  Galliagraueolentius  eft,  ac  mi- 
nuscandicat:  Cadidius  vero  ac  minus  graucolet  ad  Oceani  littora  natum.  In  Africa  8c  aEgy- 
pto  odore  etiam  potentiusefbquale  olim  ad  me  Magnificus  vir  Iacobus  Antonius  Cortulus 
Patritius  Parauinus  mifit. 

Tempore  florendi, feminisque  perficiendi  cum  prioribus  conuenit. 

Nomen  a Grxcis  otzjQiov  & d4‘tSiov  SuAxcskv  habet ; Latini  Seriphium,  & abfinthium 
marinum  appellant;  vulgo  Zetalfettr:  Angli  Sratoorintuctic.  Dici  tur& a nonnullis  Santoni- 
cum, vt  DioI.teftatur:Sed  & aliud  tamen  Santonicum  a Seriphio  differens. 

Eli  autem  Seriphium, fiue  marinum  abfinthium  calidum  quoque  ac  ficcum  natura.  Sto- 
macho, vti  Plinius, inimicum.Diofeorides  per  le, vel  cum  orizadecodum,ait,  cum  meile 
fumptum,afcaridas,&rotundoslumbricos  necare:  aluumq;fimulleuiterfubduccre : Quod 
& PliniusafErmat;  Aluum,inquit,mollit,pellitque  animalia  interaneorum. 


STUPIVM  HISTORIA. 

De  Externis  & Spuriis  Abfmtiuis,  Ca  p.  v. 
Abfinthium  inodorum  ,&  infipidum.  Abfimhitim  angurtifolimn. 


Abfmthij  anguftifolij  ramulus  foliis  fiffis. 


SP  v R i o r v M abfinthiorum , qua:  non  abs- 
re  Externa  appellari  poliunt,  aliquot  fuper- 
funt  genera. 

Herba  alba  ab  Heluetiis  appellata,  vel  prima 
occurrit;  T ota  harc  mollis, veluti  lanuginofa  at- 
que albida  eft , & Seriphio  flue  Manno  abfin- 
thio  affimilis,ledcadidior,odore  & fapore  quo- 
que latis  refert, fcd  tamen  aliquanto  luauior,  ad 
Caphurse  odorem  accedens. 

In  Valefia  prope  Sedunum  in  collibus  nalci 
apricis,  Gefneruslcribit,  ac  Autumno  demum, 
&lub  As  ftatis  finem  florere. 

Proximum  genus, foliis, caulibus, floreq;  vul- 
, gare  Latifolium  refert , fed  odore  aclaporcde- 
ftituitur,vnde&  Infipidum  appellatur.  Quibus 
locis,  aut  qua  in  regione  huiufmodi  nafcatur, 
nondum  cognouimus,  in  ftudioforum  hortis  a 
nobis  repertum. 

T ertium  ex  Lauandula  & Ablinthio  mifcel- 
laneaquatda  ftirps  apparet.  Cauliculi  ciuscom- 
plures,tenues,teretes,&lignofi  in  multas  alas 
Iperguntur:  circa  quos  flolculi  abfinthij , ac  Ar- 
temifia:  fimiles;folia  oblonga, incana,  velutiLa- 
uandula:,fubinde  tamen  in  partes  quafdam  fil- 
la.odore  autem  h xc  ftirps  haud  ingrato,  Lauan- 
dulam  tenuiter  refert. 

In  maritimis  fertur , prxlertim  Adriatici  ti- 
nus 


1? 


P6MPTADIS  PRIM./E  LIB.  it. 
inis,  Ipontenalci;  in  hortis  facile  comprehendit,  Sc  mediocriter  hyemem  fert. 

Spuria  autem  hax  liint  nec  legitima  Abfinrhia. 

Primum  Conrardus  Gefncrus  Seriphium  feminam  nominauit,&  vulgo  Herbam  Albam  i. 
dicircfertj alius  Santonicum  appellare  maluir.  Nam,  vt  Diolcoridcs,  Santonicum  in  Gallia 
vitra  Alpes  reperitur,&  a regione,in  qua  nafcitur,nome  fortitum.  Heluctiorum  autem  ager 
Romanis  cft  vitra  Alpes , ad  Gallias  pertinens ; fed  longe  ab  his  abeft  Santonum  prouincia; 
Hxc  enim  Aquitanis  pars  eft , fica  ad  Oceani  oram  maritimam , infra  Garumnam  flumen, 
verius  Septentriones.  Santonicum  idcirco  Abfinthium,  fi  a Santonibus  nomen  habet,  pro- 
cul ab  Alpibus  nafeitur : Quod  fi  vero  iuxta  Alpes , a Santonibus  nemen  non  accepit. 
Alterum  Inodorum, Iniipidum  ac  Fatuum  abfinthium  rciSe  appellatur.  2..' 

Tertium  Anguftifoliu  abfinthium  dicitur:  a plcrllq.tamcn  Lauandula  flore  Abfinthij:  ab  5. 
aliis  Arcem  ilia  marina.fioretamenAbfinthio,quam  Artemifix  (hisipfisteftibus)fimilior.A 
vero  receduc,  qui  Santonicumeflecenlent;16gius  vero  etiam,qui  Seriphium  efle  exiftimant. 
Facultate  Herba  quidem  Albacaloris  Sc  ficcitatiscuiuldam  exigua:  particepseft.  j. 

Alterum  Abfinthium,vt  fepore  ac  odore  deftituitur,  ita  vix  vilius  qualitatis  calida: , mul-  z. 
to  minusexpurgatrids  facultatis  aliquid  poffidcc.  Summopere  cauendum,ne  tale  aliquod 
(fi  alicubi  occurrerit)  pro  legitimo  colligatur:  Odor  perpetuo  confidendus, atque  vna  fapor. 

Anguftifolium  abfinthium  calidum  ac  iiccum  eft , led  tamen  haud  intense , multo  certe  3. 
minus,  quam  vel  Abfinthium,  vel  Lauandula. 

De  Sementim.  Caf.  v i. 

Semenrina. 

AD  Abfinthij  genus  contingit  &referri,vulgd 
Semetinam  dicbm;non  tamen  primis  tribus 
comparandam, led  vel  inter  Spuria  abfinthia , vel  , 
alio  referendam.Caule  hxc  alfurgit,  mox  in  mul- 
tas alas  ac  ramos  diftributo,circa  quos  folia  minu- 
ta,copiofiora  vero  femina,exigua  quidem  illa,  led 
adeb  frequentia,  vtftirps  cum  ramis  vniuerfis  fe- 
mine tota  turgida  appareat. 

Peregrina  eft  ftirps;  femen  in  calidarum  regio- 
num hortis  latum, non  infeliciter  prouenit. 

Galli  Barbotinc  appellant:  Italis  Semente  na  eft; 
vnde  Sc  Latinis  Scmentina.Semen,pallim  Semen 
San£lum,&  Semen  cotra  Lumbricos  appellatur; 
aquibuldam  femen  Zedoarix. 

Amarum  alitem  admodum  hoc  femen  eft ; ca- 
lidum & ficcum  ea  de  caufe  facultate.  Aduerlus 
ventris  lumbricos,  & interaneorum  vermes  quo- 
cunque  modo  fumptum  vtile.  Vtilius  verd  & 
futurum,  fi  Rhabarbari  nonnihil  ei  addatur:  ita 
enim  non  modo  vermes  interficiuntur,  fed  Sc  per 
aluum  mortui  expelluntur;  quod  fieri  omnind 
expedit. 

De  K^igrimoniifute  Eupatoria. 

C A p.  vii. 

FOlia  Agrimonia  profert  oblonga,in  plures 
vtrinq.  partes  diuiia , quarum  lingularia  Can- 
nabisparcicularibusquadamtenus  fimilia,fed  latiora, molliora,minusque  feturato  colore  vi- 
rentia,hirfuca,&  fecilndum  margines  crenata. Caulis  tenuis,  reftus , cubito  altior,  duriulcu- 
lus,lubnigricans,&  ipfe  pilofus-,  a cuius  medio  furfum  verfus  flofeuli  exeunt  parui,  lutei;  de- 
inde feminafaftigio  latiora, qua:  deorfum  inclinantur, & prope  inambulantium  laneo  ac  pel- 
liceo vellitui  mhxrent.Radix  oblonga, mediocriscraffitudinis,  fu  bnigricat. 

Locis  parum  cultisfecus  vias,fepimeta  pratorum,  ac  aruorum,  ac  quandoq.  in  fyluis  exin 
Iunio  menfe,  ac  ferius  flores:  femen  deinde  in  multam  xftatem  facit. 

Grxciseft  tf6'roT(»eAo»;Latinisquoq.Eupatorium.PlinioEupatoria.Intcr  nothas  appella- 
tiones fimtra&uit,  ac  «wrins  etiam  appellata  reperitur.  Eft  tamen  Sc  aliud  Eupatorium  Apu- 

C 1 leio; 


1$  Stuuv 

Agrimonia  fine  Eupatorium. 


vl  HISTORIA 

leio;  ipfum  nempe  Marrubium:  Aliud  irem  Hc- 
parorium  Officinis,  vulgaris  videlicet  vfus, quod 

Hepatorium  adulterinum  appellatur : Offici- 
na: Eupatorium  Agrimoniam  nominant  ^non- 
nullis Ferraria  minor  dicitur:ab  aliis  Concordia, 
aut  Marmorella : In  vetere  verfione  Oribalij  de 
fimplicibus  lib.nn.  Agrimonia  Lappa  inuerla 
nominatur, &:  Lappa  quidem  inuerla,  quod  fe- 
mina lapparu  inftar  alpera  dcorlum  dependeant: 
Iralis  quoque  Agrimonia : Hilpanis  Agramonia: 
Germanis  “2&:ucftrurt y-  Belgis, Gal- 

lis, & Anglis,agnmoniE.  Bohemis@for(tf.  Dif- 
fert autem  Agrimonia  ab  Argemone. 

Eupatorium  autem  ab  Eupatore  inuentore 
nomen,  & Regiam,  inquit  Plinius,  audoritatem 
habet.  Citra  autem  manifeftam  caliditatem; 
adftringedi  mediocrem  vim  Agrimonia  obtinet, 
&vna  temperiem  liceam.  Galenus  Eupatorium 
tenuium  elle  partium  refert.&i  incidendi  expur- 
gandi^; facultate  prarditum  jquocirca  & c iocino- 
risoblfrudiones  expurgare,  &iimul  viiceri ro- 
bur adftringedi  lua  facultate  addere.  Decoctum 
foliorum  hepaticis, &nephriticis  fanguine  min- 
gentibus confert.  Semen,  Plinio  audore,  dyfen- 
tericis  in  vino  potum  auxiliatur:  addit  Diofeori- 
des,  iocinerolis,  & a ferpentibus  commotiis. 

Contrita  folia  ac  cum  vetere  luillo  adipe  im- 
polita , vlceribus  difficilem  cicatricem  contra- 
hentibus,medentur : Diolcoride  quoq;  audore. 


De  vulgari  fine  Adulterino  Hefatorio.  Cap.  v i ii. 


Vulgare  Hepatorium. 


VVlg  are  Hepatorium  teretibus  ac  fub- 
rubentibus  caulibus  ad  duos  cubitos, vel  al- 
tius interdum  affingit : foliis  hi  conueftiuntur 
oblongis,virentibus,  per  marginem  ferratis,  qui- 
nis feptemlve  ab  vno  dependentibus  pediculo, 
inftar  cannabinorum , fed  tamen  mollioribus: 
flolculi  exigui, mufcoli,  dilute  rubentes,  in  mol- 
libus rotundis  vmbellis,  &c  quidem  in  alarum  fa- 
ftigiis  appareqqui  tandem  in  pappos  euanelcunt. 
Radix  fubeft  fibrola, mediocris  magnitudinis. 

Circa  Icrobium  ,riuulorum,  ac  ftagnantium 
aquarum  margines,fluuiorum  ripas,  aliisqj  vligi- 
nofis  locis,  fubinde  &c  in  veteribus  ac  humenti- 
bus  muris  nalcitur:  Amat  aquofa  & vicina  aquis 
loca,non  tamen  rigari  omnino  poftulat. 

Proxima  huic  videtur,  qua:  Hepatorij  aquati- 
lis nomine,  inter  eas  quxaquofis  gaudent  de- 
feribitur. 

Iulio  & Augufto  floret  ac  viget ; radix  reftibi- 
lis  eft,  led  caules  foliaque  hyeme  intercidunt. 

Vulgo  Hepatorium;  nonnulli  etiam  Eupato- 
rium:Leonhartus  Fuchfius  Eupatorium  adulte- 
rinum nominat:Pleriquc  Cannabinam,a  limili- 
tudine  foliorum  Cannabis:  Exiftimatur  & ea 
quam  Baptifta  Sardus  Terzolam  vocat:  Germa- 
nis eft  ©.AumgunD  fraut.  i.  Sanda:  Kunigundis 
herba, & iJBa)|ctDc(l:  Belgis  23oeI&mssfecuyt. 

Hepa- 


Hcpatorium  autem  ab  ea,  qua  hepati  fiuc  iocinori  prodeft,  facultate  nomen  inuenit : ad 
Eupatorcm  inuentorem  referri  non  poccft. 

Amara  autem  fune  herba:  &:  folia  & radix,  calida &licca  ordine  fecundo,  Vim  obtinent 
cxpurgafriccm,&: aperitiuaitr, CrafTos  humores  attenuant,  & per  vrinas  expellunt,  fangui- 
nem  puriorem  reddunt.  Datur  vnlicer  decoctum  huius  fcabie,aut  alia  quauis  cutis  fccditatc 
laborantibus, tum  & iis,  quibus  vel  lien,  vel  iecurobftrudtim  aut  tumidumrvtriufque  enim 
vifceris  infarctus  expedit;  tum  &fcllis.  Proinde  & ictericis, przierdm  poft  principia,  vti- 
lis : diutu  rnioreS  ac  productas  tertianas  febres  cito  curat  ac  tollit ; aduerfus  quartanas  etiam 
prodeft. 

Succus  herba:  ac  foliorum  eadem  poteft,qui  5c  ventris  lumbricos  aflumptus  potenter  ne- 
cat. Fugantur  venenata;  fera:  ac  animalia  arida;  herba:  fuifitu.  Ccruos  telis  vulneratos,  pa- 
ltu  huius  herba:  proculdubio  lanari, quidam  affirmant. 


IN  t e r.  Allines  vna  niaior  ac  procerior  eft : aliae  minores, & humiles.funt  & quas  fpurias, 
non  abs  re  nominare  licet. 

Maior  Alline  cubitalibus,  fubinde  etiam  dirioribus  affingit  coliculis, a radice  compluri- 
bus,teretibus,tenuibus,gcniculatis:foliis e lingulis  articulis binis,digito  latioribus,longiori- 
bus  quam  Parietaria: : quibus  fatis  forma  rcfpondent,  fcd  lxuia,  pilis,  lanugineve  carentia, 
diluti  usque  virentia.  Cauliculi  aliquo  modo  tran (parentes  apparent, ac  circa  genicula  dilu- 
te admodum  quandoque  fubrubcnt,veluci  Parietarix.flofculi  in  alarum  fummo  candiduli, 
ve!  uti  graminis  Leucanthcnii.fcd  tamen  minores ; oblongis  fuccedentibus  haud  magnis  ca- 
pitulis,in  quibus  femen. Radix  ex  tenuibuscapillamentisconfibrata. 

Altera  Alfine  humi  vt  plurimum  procumbit,cauliculicius  tenues,teretes,ac  geniculati,  a 
quibus  ramuli:  folia  veluci  prioris, fed  minora  multo, veluti  & rota  eft  herba,  qux  ad  prioris 
magnitudinem  nullatenus  accedit, omnibus  partibus  minor:  flofculifimihtcralbidijcapitu- 
la  veluti  prioris:  Radix  perinde  fibrofa. 


j.  Tertia  limilisfecundx,led  longe  minor; coliculi  tenerrimi  funt5foliola  admodum  minu- 

ta; flolculi  exigui;  radiculx  tenuillimx. 

'4*  Quarta  vero  & quxdam  eft,led  maritima;  hxc  fecundam  referret , nili  caules  crafliorcs, 

brCuiores, crebrius  geniculati:  folia  Irmilitercrafiion.:  capitula  non  in  rotunditate  oblonga, 
led  latiulcula;  in  q uibus  lemina  terna , quaterna  ve. 
i.  Prima  Alline  inter  veprcs,in  dumetis,  fub  rubis, locis  opacis  82  alfiofis , prope  fontes  vel 

defluentes  aquas  exir. 

z/3.  Secunda  & Tertia  lucos, 82  humentiaetiam  amant,fcd  tamen  m hortis  inter  olera,  ac  in  vi- 
tibus' cnalcuntur. 

Quartam  fruftra  fuerit  alibi,quam  in  maritimis  requirere. 

Virent  Allines  etiam  hyeme;  vere  florent,ac  lemen  perficiunt. 

Allinem  Grxci  aXmvb  quoque  appellant : Dicitur  vero  82  f/xihc,  Sia.  i.  muris  auricula;  eft 
tamen  82  alia  Muris  auricula, a Diot.alio  delcriptaloco : Dilcrimen  harum  notum,  82  Gale- 
no quidem  qui  de  vtraque  leorfum  Ici  iplit.  Diftinguit  82  Plinius  inter  Allinem  82  Myofoti- 
dem : Paulus  autem  digineta  Allinem  a Myofotide  non  putauit  differentem, vt  in  litera  M. 
vbi  de  Myolotide,apparet.Nominaturver6  82  Alline  fpuriisquibufdam  vocibus,  Myortho- 
cos , 82  Myortolplenon. 

1.  Priorem  plerique  Hippiam  maiorem  appellant;  incognita  tamen  multis  eft,  ac  etiam 
(quod  admiramur)  diligentibus  de  ftirpium  materia  Icriptoribus. 

1.  3,  Secundam  82  Tertiam  Morfum  gallina:  vulgo  vocitant; plerique  Hippiam  minorem: 
Ruellius  ab  Italis  Pajf  irinam  dici  refert ; Gallice  verd  du  CMouron ; vnde  Belgis  JBcur  ; Ger- 
manis /)ftnerbif6 : Anglis  €f)ic6«toetbE. 

4.  Quartam  Allinem  Marinam  appellandam  natales  requirunt. 

Eft  autem  Alline  frigida  qu  idem  82  humida , ac  aquex  effentix ; quare  & citra  adftriclio- 
nem  refrigerans;  vt  Galenus. Oculorum  inflammationibus  cum  polenta,  auciore  Diolcori- 
de,  imponitur:  Succus  aurium  doloribus,  (ex  cauffa  videlicet  calida)  infunditur. 

Minore,  auiculx  caueis  inclufe,  cum  eleam  faftidiunt,  recreantur. 


De  Sp“- 


T~\ IfFervnt  a fuperioribu s Spuria:  Alfines, quod pilola: ac hirluta» appareat: foliorum 
■‘""'etiam  forma,  ac  flofculorum  color quarundam  non  refpondet. 

Prima  harum  tenuibus  cauliculis  humi , veluti  minores  Allines , procumbit : foliola  la-  i. 
tiulcula  incifuras  fere  duas  habent : flofculi  e carulco purpurei.  Radix  tenuis,  longa,  ad- 
natis  fibris  capillatur. 

Alteriusfoliaoblongiorisforma:,ambituferratafunt: flolculi  limiliter  csmilei : valuu-  a. 
Ise planx, quales  Veronicai;  Radix  limiliter  fibrofa. 

Tertia  ex  minoribus  Allinis  priorem  Omnino  referret, nili  tota  hirfuta,ac  e virore  amplius  3- 
nigricaret:  Caules  & folia  funt  minoris  Allines:  flolculi  quoque  albidi;  capitula  cum  femi- 
nibus relpondent;  nec  radices  fibrofe  deficiunt. 

Huic  caule , foliis,  flofculis  candidis,  capitulisque  fimilis  eft  Quarta  i fedaflurgens , haud  4* 
procumbens, candidior &lento quodam  ac  glutinolb  veluti  fucco  aut  rore  occupata,  tan- 
gentium manus  inficiente. 

Reperiuntur  paflim, etiam  in  agris  demeflafegete;quarta  tamen  non  vfque  adeo  frequens 
occurrit. 

Vigent  ac  virent  quo  tempore  alise  Allines. 

Priorem  & alteram,  plerique  Morfum  Gallina:  quoque  appellant:Germanice  Jpunttbif6. 
Gallice  Morfgelin. 

Tertia  a nonnullis  imo;  a-m,  & Auricula  muris  appellatur:  non  elt  tamen  legitima  Diofi 
fxub;  o>-m.  Defunt  flores  cxrulei , & radix  digitalis  crallitudinis  ( li  legitima  lectio.)  Poteft 
idcirco  non  modo  pro  Spuria  Alline,  fed  & pro  notha  Auricula  muris  haberi;  veluti  &c 
quarta  a tertia  exiguum,  vti  diximus,  differens. 

Videntur  autem  ha:  frigida:  quoque,  ac  humidx,ac  aliis  Allinis  potentia  ac  viribus  affi- 
miles. 

G 4 


De  Ana- 


AN  a g a e l i s Allines  fimilitudinem  refert, eius  pndertim , qua:  inter  minores  prior 
eft:  Cauliculi  eius  quadrangulares  non  attolluntur, (ed  per  terram  fiparfi  iacent ; pauca 
paruulaquc  folia,non  toto  ambitu  rotunda, fuperna  parte  virent , auerla  vero  exiguis  nigri - 
cantibuspundulis  notantur : Flores  in  tenuibus  pediculis  iuxta folia , aut  cxrulei,aut  phoe- 
niceo  colote  rubentes : fru&us  rotundus  inftar  leminis  Coriandri ; in  quo  femen  minu- 
tum : Radix  tenuibus  fibris  confiat. 


In  aruiSjiuxta  femitas,&  in  hortis, ac  vineis  non  raro  prodit. 

Tota  xfiate,potiflimum  tamen  Augufto  menfe, florem  facit. 

Anagallis  Grajcisfimiliterava^a^A/^a  nonnullis,  Plinio  auctore , Corchorus.  Marcellus 
vetus  Icriptor  Maciam  appellat, qux  vox  Sc  interlpurias  apud  Diof.extat:  Germanis  @0ttc|j- 
§cj)lli  Belgis ‘OuijtfidiiCTil;  Anglis  Punpern- II. 

Qua:  phcenicei  eft  floris,  mas  habetur;  eadem  Phcenicion  5i  Corallion  dicitur.  Ex  hac 
paratur  compofitioDiacoralliouaduerlus  articulares  morbos, dc qua  Paulus  rEgineta  lib. 
vii.  Appellatur  verb&hecipla,vt  inter  nothas  appellationes  fcribitur^Aeritis,  agitis,  lautiris. 

Altera, cxrulei  floris,  femma vocatur,  qua:  & Zeliaurus,&:  N ycleritis nominibus  fpuriis 
dicta  reperitur. 

Habet  autem  vtraque  Anagallis  deficcandi  vim  citra  mordacitatem;nonnihil  quoque  ca- 
loris,& quandam  trahendi  facultatem, adeo  vt  & infixa  corpori  extrahat, auctor  Galenus. 

Diofvtramque  mitigandi  vim  habere,  inflammationes  arcere , adactos  coipori  aculeos 
extrahere, &nomascohibere  tradit : Succum  item  caput gargarilatum  purgare,  naribus  in- 
fulum  dolorem  dentium  lenire,fi  in adueriam  narem  iniiciatur;  retufie  oculorum  acici  au- 
xiliari , & argema  cum  meile  expurgare:  contra  viperarum  morfus,iocihoris,ac  renum  vitia, 
fi  ex  vino  bibatur ,prodefle:  addit  dici  eam, qua:  canuleum  florem  profert,prociduam  fedem 
reprimere;  qux  vero  phceniceum,impofitione  eiiocare. 


jDe  Cap.  x i i. 

ARxe  m i s i iE  genera Pofteriores complura ftatuunt,Matricariam & Tanacetum  eo 
quoque  referentes.  Fuchfius  florem  Aphncanum  huc  quoque  adducere  conatus  fuit, 
de  quo  Pemptadis  alterius  lib.  i n.  Nobis  de  proprie  Artemilia  dicta  prunum : deinde  de 
aliis  congeneribus  agendum. 


Huius 


Huius  autem  Arteitiifise  genera  duo;vnum  latioris  folij  ralterum  tenuioris. 

Prioris  Artemifia:  folia  lata  funt,laciniola,ac  varie  dilfech,per  margines  incila,  Abfinthij  i. 
Latifolij  minora, nec  perinde  albida;  luperius  enim  herbido  colore  virent;  inferius  tantum-  . 
modo  inalbicant:  caules  rei3:i,(e(quicubitalcs,rotundi,ftriati,ac  in  paruulos  multos  diftribu- 
ti,fubinde  rubent,  folia  circa  quos  ienfim  attenuantur : flofculi  perexigui,  Abfinthij  jemuli, 
furfum  verfus  digeruntur,  radix  multis  firmatur  fibris. 

Alterius  minutiifime  diffecta  folia  Abrotoni  maris  a:mulantur;  paulo  tamen  maiora,  Sc  i. 
longiora:  cauliculi  tenues, in  tenuiores  alasdiuiduntur,  quibus  pr^ter  exigua  inferius  folio- 
la,&  parui  corymbi  copiofi  liiperius  adlnjret, minores  quam  prioris.radixcraflaalte  delcedit. 

Prior  Arremifia  iecus  vias,  agroru  m,  Sc  aruorum  margines,  m ujtis  locis  frequens  eft , Sc  i, 
non  modo  'in  locis  mari  vicinis , ied  Sc  longiifime  ab  eo  dilfitis  exit ; & nonnullis  locis  altior 
amplius  luxuriat,  alibi  humilior;pro  foli  videlicet,  ac  regionis  conditione,  qua:  ad  ftirpium 
mutationem  plurimum  facit. 

Altera  longius  a maritimis  recedit;  in  Germania,  Bohemia,  Auftria, aliis  regionibus, fecus  2.: 
lcrobes,aquarum  riuulos, quandoque  etiam  in  apricis  occurrit. 

Florent  amba:,&  femen  perficiunt  adtiuis  menfibus,  inarefeunt  inde;  ied  reflant  hye- 
me  radices. 

Qua:  Grscis  A’pit,unrut  apud  Latinos  nomen  retinet,  quod  ab  Artemifia  Maufoli  Caria; 
Regis  vxore,  hanc  fibi  adoptante,  accepit ; antea  impSivu  di&a : vti  Plinius  refert  ? Apuleius 
7mp9tt:Df  etiam  dici  affirmat, apud  quem  Sc  complures  appellationes  huius  occurrunt,  qua- 
rum multa:  in  ter  nothas  apud  Diofcoridem.Harum  pleneque  legitima:  Artemifia;:  nonnul- 
la: aliis  conueniunt,  quas  iiibinde  Artemifiis  annumerari  contingit.  Poteflhax  otAi/xAsivoc, 
&fortaflisnon  absre  Ipidaw,  %z.&i&M-/ja.>Xdj-ia>7iic,Sc  V alentina  dici. 

Priorem  Artemiliam  nonnulli  Matrem  herbarum  nominant:  Germani  2Seifu(;/  & @att( 
3»f)ann6  gurietl:  Hifpani  Artemtfa : Itali  Artemifia:  Galli  Armoifa:  Belga:  JSrjuoet, .funt 
Sane  6rurjt : Angli  JBugtoorte:  Bohemi  Sjtmofipl. 

Altera  Artemifia  AAo;  cognominatur, fiue  Tenuifolia.  Huius  &inlegitimode 

Artemifia  apud  Diof.cap.  tum  & altero  inter  notha  reie&o,  nomen,  Sc  qualifcunquede- 

Icriptio 


34  Stirpivm  msTOiiiit 

fcriptio  occurrit.  Videtur  autem  hanc  Matthiolus  pro  Ambrofia  altem  depinxi  (Te. 

Eftautem  Artem  ilia  viraque,  audore  Galeno,  excalfaciens,  ac  modice  deficcans  ; calida 
-autem  iccundo  cxccffu,  ficca  primo  aut  fecundo  rcmillb,  &c  vna  modice  tenuium  partium. 
Pliniuspriuatim  feminarum  malis  mederi  ait:  Diof  adducendos  menfes,  fecundas,  &-fce- 
tus.  item  ad  praxlulioncs,  &c  inflammationem  vtcri,  ad  inleffus  muliebres  adiici,  atque  ipfis 
incoqui : Item  cum  myrrha  fubditam,  eadem  qux  infeifu  polle : bibi  Sc comam  dccodam 
eorundem  gratia:  iam  & pubi  inftarcataplafmatis  impolitam  rnenies  ducere. 

Git  vero  & eadem  remoratam  vrinam.ac  calculos  comminuit,eodem  auctore. 

Plinius,  viatorem, ait,  qui  alligatam  herbam  habeat,  laflitudincm  non  fentire:  & fecum 
habentem  negari  nocere  mala  medicamenta,  bcftiam  vc  vllam  ne  felem  quidem:  Bibi 
vero  &c  ex  vino  aduerfus  opium. 


De  Botry , Cap.  X 1 1 1. 

Botrys. 


EX  i g v a herba  Botrys  eft  ; dodrate  vix  al- 
tior,fruticis  modo  rcde,&  vnico  caule  affur- 
gens,  in  nonnullos  tamen  ramulos  effufo, ac  di- 
ftributo;quos  folia  vtrimque  laciniaca , atq.  pro- 
fundius incila,  inftar  foliorum  Erigeri,exomant: 
lemen  in  racemulos  collectum , circa  totos  exit 
ramulos,  radix  in  fibras  abit.  T ota  herba  per  ma- 
turitatem in  viridi  luteo  langudcitcolore , odo- 
rata eft,&  tota  quoque  gummolo  lentore  prxdi- 
ta,quo  colligentiu  manus  inficit,  ante  verd  quam 
adoleuerit , ac  quum  primum  prodit , folia  infe- 
riore parte  rubent. 

Nafcitur  in  Italia  S£  Gallia  circa  profluentes 
aquas, & fontes:  reperitur  vcro,&  in  fabulofis,  ac 
aridisjinoliuetisquibufdam;  facillime  in  hortis 
adolefcit.  annua  eft. 

Augufto  ac  Septembri  menfe  ad  perfectionem 
venit. 

Grxci  fiofvr  appellant:  Latini  eadem  appella- 
tione vtutur:  Itali  Botri:  Germani  ^rflltfenfrtUlf, 
&fro(£tnfraut;  Galli  Pymn.  Belgx  l&mtnt/SUjup* 
unihrurjt.  Angli<©&e/of  Ifierufalcm:  Hilpani  Bien 
granati,  a. 

Dicitur  vero  & Artemifia,vtnon  tr.odb  Diof- 
corideSjfed  & Plinius  tcftatunapparet  autem  Ar- 
remifia:  illa  fpecies,que  fxotbx^aio;  appellatur. 

Prxter  enim  duas  illas  Artemifias , de  quibus 
cap.pr.xccdente,&  tertiam  fuperefle  Diof  &Pli- 
nius  teftantur:  Quam  Diofeor./MroxAatWjfiue  vnicaulem:  Plinius  lib.1y.cap-7.etia  Botrym 
ac  Ambrofiam  vocari  refert.T enuis  autem  hxc  defcribitur  herba,fimplici  caule , & minutis 
floribus  fcatente,flauo  colore, qux  iucundiorem  quam  prxcedentes  Artemifie  odorem  fun- 
dat: qualis  vtique  Botrys  eft.  Facit  huc  quod  Botrys , Diof  audore,  etiam  Artemifia  ac  Am- 
brofia dicatur. 

Cxterum  Botryscalida  ac  ficca  eft  fecundo  exceffu;  vim  habet  attenuandi,  ac  incidendi. 
In  vino  pota, vt  quidem  Diofcor.& Paulus,  dpflo^voixo??.  i.non  nifi  reda  ceruice  fpirantibus 
prodcft.Idem  poffunt  cum  faccharo  condita  folia,Conferuam  vulgo  appellant.  Addita  car- 
nibus, qux  cum  iure  coda;  eduntur,  gratum  adducit  faporem. 

Interponitur  arida  veftimentis  non  modo  vt  fuauitatem  odoris  contrahant  j verum  vt  Sc 
a tineis  ac  blattis  conferuentur , quodipla  quoque  pratftat. 


De  lAmbrofia.  Cap.  xriii. 

AMbrosia  vnico  fimiliter  caule, eoque  nonnihil  ftriato,  fruticis  exigui  modo  affur- 
git,duos  aut  tres  palmos  alto,  qui  in  ramulos, ac  alas  complures  quoque  diffunditur: 
folia  haud  magna, varie  fiffa,tencriora,tenuioraque,quam  Artemifia;  priori$,quorum  mino- 
ra fegmenta  tenuia,  graueolentisRutx  foliola  quodammodo  exprimunt:  flores  fecundum 

ramulos 


Ambtofia, 


PEMPTADIS  PRIMA  1IB.  II. 


IS 


ramulos  fublurei,  rotundi , mulcofi , ablque  fru- 
du  pereunt:  fubfunc  inferius  angulola,  terrcftris 
tribuli  indar  echinata  capitula  exigua,  nunquam 
florentia, in  quibus  femen  nigricans,  radix  graci- 
lis, palmaris.  Inalbicat  e virore  tota  herba,  & gra- 
tum odorem  fpirat. 

In  Cappadocia  fponte  nafeitur,  alibi  lata  in 
hortis  feliciter  adolefeit,vbi  facunditate  laeti  fo- 
li  quandoque  luxurians  altiusattollirur. 

Sub  finem  ailtatis, &:  flores , & femen  Ambro- 
fiaiin  Germaniis  perficiuntur. 

G necis  elictfAPporia-,  Latinis  quoque  Ambro- 
fia,nec  aliud  eius  nomen  cognitum.Plinius  Am- 
brofiam  vagi  nominis  efle,  & circa  alias  herbas 
flucluan  ait.Nam  & Botrys,vtlcriplimus,anon- 
Ambrofia  dicitur. 

Matthiolus  & alteram  quanda  deferibit  Am- 
brofiam,a  nobis  pro  fecunda  ac  tenuifolia  Arte- 
miliadeferipcam.  Reccntior  retas  & Ambrofiam 
quoque fiueAmbrofianam  aliam  nominat, quam 
lub  Agreftis  Salui*  nomine  expreffimus. 

Vfus  autem  Am  brofiie  ad  ea,quz  repelli  & re- 
primi fit  opus:  Nam,  vt  Galenus,  impolita  vim 
habet  adftringentem  ac  reprimentem. 


De  Matricaria  fiue  Farthenio. 
Cap.  xv. 


Matricaria. 


MAtricaria  plures  (ubinde  cauliculos 
promit  rotundos, in  alas  ac  ramulos  quofda 
fubinde  diuilbs:  folia  tenera, varie  filia, ambituq; 
crenata,  Coriandri  prima  ac  terne  proxima  *mu- 
lantu#,led  tamen  maiora;  flores  in  faftigiis  ramu- 
lorum eminent  medio  orbiculo  fiue  dilco  lutei;e 
quo  candida  foliola  per  marginem  erumpunt, 
chamxmeli  floribus  fimiles.radix  durior  adnatis 
multis  capillamentis  confibratur.  T ota  herba  di- 
luto colore  viret, grauiter  olet,  ac  guftu  perquaffl 
amara  eft. 

Nafeitur  in  fepibus,  in  hortis,  fecus  ve  teres 
muros:  locis  gaudet  ruderatis:  fubefi  fepenume- 
ro  radicum  fibris  aliquis, licet  exiguus,  carbo, 
quem  inter  rudera  facile  contingit  reperiri;  de 
quo  Cardanus  nugas  nonnullas  in  libris  De  fub- 
tilitate  adfert. 

aEftiuis  menfibus  in  vigore  ac  flore  eA. 
Diolcoridi  mpOiviov  eA , Galeno  vero  ac  eius 
fectarori  Paulo « uf/u&txav.  T eftatur  ip- 
feDiofcorides,  Parthenium  a nonnulhs  Amara- 
cum dici  & MvxavSiptor. 

Parthenium  Galeno  Perdicium  fiue  Parieta- 
ria eft;  & fimiliter  Plinio  lib.  22. cap.  1 7. 

Eft&  tertium  Parthenium  Linozoftis  videli- 
cet, fiue  Mercurialis , quam  Diofi  refert  aliquos 
Parthenion  nominare;  cui  accedit  & Plinius  lib» 

2y.cap.  j.& fimiliter  Apuleius. 

ReccntiorataSjDiofeoridis Parthenium  Matncariam  appellat:  Plerique  Amarellam: 

Itali 


HTA  nacetvm  vno  aut  altero, fubinde  etiam  pluribus  caulibus  confurgit  ftriatis,  in  quo- 
rum  faftigiis  aliquot  vmbclla:, quorum  flores  mediis  Anthemidis  aut  Parthenij  orbiculis 
perfimiles, nullis  circumpofitis  aut  ambientibus  foliolis, auri  luteo  refplendcnt  colore:  folia 
oblonga  funt,vcluti  ex  pluribus  ad  vnum  Congeftis  pediculum  compofita,  Agrimonia:,  aut 
Potentilla:  potius  fimilia,  filicis  maris  fatis  asmula ; led  tamen  molliora  ac  minora , quorum 
particularia  vti  filicis,  vtroque margine  ferrata,  radix  lignofa  in  plures  hinc  inde  diftribuitur 
fibras, quibusfubinde  late  fcrpit. Tota  amara herbaeft,&: cum  iucuditatequadagraueolens. 

Huius  & alia  quxdam  repetitur  fpecies,  cuius  folia  frequentiffimis  incifuris  diffecta,  ac 
crifpa,  denfam  aliquam  plumam  referre  videntur,  priori  &c  odore,  & lapore , nccnon  flore 
plane  affimilis. 

ExitTanacetumpaffimfecus  agromm  margines, aggeres, hortorum  (cpimenta.  Crifpi 
Anglia  ferax  eft. 


STtRPIVM  HISTORIA 

Itali  MdrcILmr.  Hifpani  Matricaria : Germani  SDlutfttfraut/  : Bclga:  JRater,  & 

j!HocDrrcruijt:  Galli  Marone-.  BohcniiiKjimbaba:  ac  Angli  ftunfOn,&C  jptb&rrfcU). 

Extaftt  & huius  inter  fpurias  voces  nonnulla:  appellationes;  vti  anSi/u/1?,  ^a/xcuiJnXot^wjo- 
3CttXi(,  iutXaCd3-esv,  dv9of  7&S ivbv,  Solis  fxculum,  M illcfolium . Putatur  haxcflc  ca  ,qux  ab 
Apuleio  ArtcmiliaTraganti  vocatur:  verum  cum  lpfe  hanc  nullis  notis  exprimat,  diffici- 
le eft  affirmare. 

Excalfacit  autem  Matricaria  infigniter;  tertio  ordine  calida;  ficcavcrd  fecundo, abftergit, 
expurgat,  aperit,  & quarcunque  amara  pofTunt  feliciter  pra:ftat;  ad  vtcrinosaflcflusnon  pa- 
rum confert:  menfesremorantescit;  fecundas,  & mortuos  educit  fcctus , fiue  cius  decocto 
epoto, vel  in  balneo  incocta, aut  etiam  cataplafmatis  modo  pubi  impolita.  Facit  &c  ad  fiiffo- 
cationcs  ex  vtero  hunc  in  modum,  & ad  eiuldem  durities. 

Diofcorides etiam  Erylipelatis,  & inflammationibus,  cum  flore  imponi  vtiliter,  tradit. 
Idem  Parthenium  aridum  cum  Oxymelite, aut  vino, aut  falc,  non  fecus  ac  Epithymum,  pi- 
tuitam,  ac  bilem  atram  ducere,  & afthmaticis  ac  melancholicis  eodem  prodefle  modo  ait. 
V tile  quoque  in  potu  calculofis, eodem  auctore. 


De  Tanaceto.  Cap.  xvr. 


Tanacetum  crifpum. 


Tertium 


T crtium  etiam  reperiri  in  Prouincia  ac 
Dclphinatu  haud  procul  Valentia  Gallix, 
Lobelius  tradit; quod  foliis  primum  Ta- 
iiacetum ; flore  vero  Matricariam  referat, 
omni  autem  odore  deftitutum  iit. 

Floresliue potius  aurei  corymbi  Tana- 
ceti,  Iunio  ac  Iulio  vigent  menle  ; deper- 
dita inde  lutei  coloris  gratia,  fuccedit  fe- 
men in  iplis  orbiculis , quod  Augufto  ad 
perfectionem  venit. 

Tanacetum  noftra  xtas  appellat : Non- 
nulli Athanaiiam, quali  immortalem, quod 
non  cito  flos  inarelcat.  Germani  Ovcmfarit 
appellat:  Belgx  i3nnbaer,&  IBocmcrugt:  Ita- 
lis Tanaceto-.  AnglisCanfp:  Bohcmis^Bro- 
llIC.Non  eft  Artemifia  f^voxAavor,  flue  vni- 
eaulis,vt  a nonnullis  creditur. 

Facultate  autem  calidum , & liccum  eft 
T anacetum;  Vtpote  omni  bu  s fuis  partibus 
amarUm;  non  tamen  fecundum  vtriulque 
ordinem  longe  egrediens. 

Semina  in  vfufimt  vulgi  aduerfus  ven- 
tris lumbricos, ac  tineas, quas  expellunt.Ex 
tenellis  herbx  erumpentis  foliis,  cum  ouis 
placenfx  vere  conficiuntur,  ori  nec  ingra- 
txneciniucundx;  ventriculo  verd  etiam 
vtiles.  Nam  liqui  in  eo  hxreant  vitioli  hu- 
mores,eospartim  ad  cococtionem  perdu- 
cit , partim  abftergendo  deorfum  deducit. 
Succus  herbf  cum  vino  potus,aut  eiuldem 
decoCtum , vrinamprouocat,  dolores  ve- 
ficx  lenit , & vrinx  ftillicidio  medetur : 
idem  fuccus  cum  oleo  rofaceo  fpinx  an- 
te accelfiones  illitus, febrium  rigores  tol- 
lere ferturxum  quouis  autem  oleo , etiam 
neruorum  contractionibus  ac  doloribus 
auxiliaris  efle. 

, Dicitur  & de  radice,  quod  cum  meile 
|aut  facharo  condita,  aduerfus  podagram 
plurimum  faciat;  fi  ieiuno  ventriculo  eius 
ali  quantula  pars,continuo  aliquo  tempore 
| fumatur. 


Tanacetum  inodorut 


De  Tanaceto  minore  fiue  albo. 


ODore  ac  faporc  proxime  hec  herba 
Tanacetum  exprimit,  minus  tamen 
odorata  aut  amara : Caules  eius  humilio- 
res , ad  pedis  altitudinem , aut  non  multo 
ampliorem  attolluntur  : folia  cum  citca 
caules,  tum  prius  enata,  varie  differta  at- 
que incila , Coriandrinis  maiora;  minora 
tamen  ac  tenuiora,  quam  Matricarix, 
kex  albido  virentia  : Vmbellx  in  faiHgiis 
cauliculorum , atque  inhisflofculi  candi- 
di,Millefolij  firoiles.  radix  Iignofa,oblon- 
ga  fenfim  attenuatur , & fubinde  in  ramu- 
los diuaricatur. 


3*  STIRHVM  Historia 

In  Germani*  ac  Italii*  agris , plcrifquc  rcperitur  locis. 

Iulio&  Augufto,&:  quandoque  Septembri  menfe  floribus  ac  femine  turget. 
Odor,(aporque,  qualis  T anaceto,  fpeciem  eius  quandam  effe  oftendunt. 

Proinde  non  abs  rc  T anacetum  minus, vel  T anacctum  albu  m nominari  poteft,pr?(ertim 
cum  nullum  eius  aliud  nomen  cognitum  habeamus.  Nam  quod  pro  Sidcntide  Achillea  (fi 
non  fallimur)  Mattbiolus  eam  exhibuerit, omni  ex  parce  probare  nonpoffumus. 

Achillea  enim  Sideritis  adftrictione  exuperat,  8i  ad  languinis  eruptiones,  dy  fenterias,  8 £ 
^muliebria proftuuia congtuit-,  at  T anacetu m illud  citius  expurgans  ac  aperiens  effe  apparet: 
maiori  T anaceto  vti  odore  ac  fapore,ita  & reliquis  facultatibus  fimile,tametfi  minus  potes. 


De  Bardana , fate  Lappa  maiore. 
Car  xviii. 


Bardana,  fiue  Lappa  maior. 

BArdana  folia  initio  promit  ampliffima, 
&c  hirfu  ta, longe  quam  Cucurbita:  maiora,  ac 
latiora, craffiora  item  & nigriora,  qu*  fuperiore 
parte  faturatius  virent,  inferiore  nonnihil  inalbi- 
cant:C.aulis  angulofus,craffus, foliis  fimilibus,  fed 
minoribus  longe  cingitur,  hic  in  alas  & ramulos 
quamplurimos  diftributus  lappas  gignit  grandes, 
globatas, pungentibus  exiguis  aculeis  recuruatis 
vndique ai'peras,&  tranfeuntium  veftitui  inh*- 
rentes,e  quibus  fuperius  flos  exit  ftamineus, colo- 
re purpureus : femen  intra  globofum  capitulum 
perficitur,quod  dehifcentibus  lappis, vna  cum  la- 
nofis  pappis, impellente  vento,auolat.  radix  loga, 
intus  candida, foris  nigricat. 

Nufquam  nonobuia  Bardana  fecus  vias : locis 
incultis,  delertisque  {ponte  nafcitur;neclapido{a 
fugit. 

Iunio  menfe  caulis  affurgit;  altero,ex  quo  nata 
eft, anno, lappa:  fuccedunt  vna  cum  flonbusac 
femine. 

Gnecis  eft  dpxeibiytem  SCtefiotramov 
Latinis  Perfonatia,Perfonata,  & Arcium:  Offici- 
nis Bardana,  & Lappa  maior : Germanis  0rof@ 
flctldl;  Belgis  «Jnroote  tlifieu : Italis  Lappela  maggio- 
re:  Gallis  Glouteron,  wxGktteron:  Hifpanis  Bar- 
dana:  Anglis  <Sreat  burre:  Bohemis  jrpijcf . Apu- 
leius  pneter  fuperiores,  & alias  quafdam  Perfona- 
tix  appellationes  refert , vt . Dardana , Bacchion, 
Elephantofis,  Nephelion,  Manifolium. 

Differt  autem  Arcion  ab  Arclio,vt  ex  vtriufque  defcnptione , qu*  & apud  Diofcoridem 
& Plinium  feparatis  locis  extat,manifeftum  eft:  tum  & ex  cap.  xxxin.  lib.  v.  huius  Pempt. 
vbieius  icon  & ddcriptio  habentur. 

Proinde  non  parum  falluntur,  qui  nominum  vicinitate  decepti,  Arcium  idem  cum  Ar- 
&io  effe  renrur. 

Facultate  autem  Bardan*  folia  moderate  reficcant,  ac  dilcutiunt : radix  nonnulla:  cali- 
ditatis  particeps  eft. 

Proiunt  radices fanguinem,&  pumlentaexpuentibuscum  pineis  nucibus , au&ore  Diof- 
coride.  Apuleiusealdem  cum  modico  lalis  tritas  morfui  canis  rabidi  vtiliter  imponi,  atque 
fic  *grum  ftatim  liberari , ait. 

Idem  fuccum  foliorum  cum  meile  potui  datum,vrinam  prouocare,&  vefic*  dolores  tol- 
lere: atque  eundem  cum  vino  vetere  potum  omnes  ferpentium  morfus  mirifice  fanare.  Co- 
lumella herbam  cum  fale  tntam,&  fuper  fcarificationem  cum  ferro  faciam  impolitam , ve- 
nena vipenepellere;plus  vero  etiam  eiufdem  radicem  contufam  contra  ferpentes  prodeffe; 
ftrumisitem  radicem  mederi  refert.  Caulis  autem  Arcij.priufquam  lappa: gignantur,  detra- 
ilo  cortice,  crudus  cum  fale  & pipere,  aut  in  pinguium  carnium  iure  deco&uslioninfua- 
uitercditurjficfumptus  femen  auget,  & ad  Venerem  inuitat : alimentum  praterea  haud 


PEMPTADIS  PRTM-E  tIB.  II.' 

malum  corpori , prtcfertim  decodtus,  confert,  additis  pineis  nucibus  amplius  conferre  po-- 
teli,  & non  minus  quam  radix  tabidis  ac  luemoptoicis  prodefle . 


Xanthiura. 


De  Lappa  minore  fine  Xanthio . 
C a p.  xix.  . 


* A p p /E  minoris  folia, quam  fuperiorisjlon- 
-,ge  minora,dilutius  viret, ad  Attriplicis  acce- 
dunt,ambitu  inciliiras  habent  .-caulis  cubitalis, 
ingulofus,punctis  exiguisnigrisnotatUr,&  in  a- 
las  funditur  r flofeuli  ante  lappas  verticillatim 
cauliculos am biunt,  fed  exigui  & cito  collaben- 
| tesrfequunturlappxiiue  fru&us  e foliorum  fi- 
| iiubUs,acinalarum  faftigiis oblongi , Oliuz  aut 
f Corni  magnitudine, veluti  Platani  pilula:  afpe- 
ri,&  contactu  veftitui  ad hxrcfcen res,qu i haud- 
n(  quaquam  dehifcunt,  fed  femen  concluii  intra  fe 
gignuntformaoblongum.  radix  plurimis  fibris 
firmatur,  & haud  alte  defcendit. 

Laxo  & pingui  lblo;  in  fcrobibus,  & lacubus, 
vbi  exarucrunt/acilegignitur. 

Iulio&  Augufto  vigent  Xanthij  Lappa:. 
Gratcis  eft  Sa?9iov-,  Latini  nomen  retinenti 
Officinis  Lappa  minor,  Lappa  inuerla, nonnul- 
lis Strumaria.  Galenus  etiam  ^airyapoor appellari 
ait.  Reperitur  vero  & ^dcytvov  inter  ipurias  %ar- 
8ku  appellationes;propne  tamen  Quirjaowgitpioj 
eft.  Germanis  iSci((crlcuf6/&;  fpitj  ffciien ; Belgis 
driue  tliflen:  Italis  Lappula  minere-.HifpanisLap- 
pamenor : Galli s petit  Glouteron : Anglis  flotnfe 
iraut/ & Itflec  fiurrt. 

SavSiov  au  tem  ab  effectu  dictum  videtur:  ftu- 
f dhisfiquidem,  priufquamtotusinarcfcat,  cone- 
is 6lus,tufus,  & in  fictili  reconditus , ac  deinde  vfii 
exigente  acetabuli nienfura in  aquatepida  ma- 
defa&us, capillos  £a?9ot};.i. rufos efficit,iifdem  illitus, capite  tamen  prius  nitro  pneparato , VU-- 
Diofcorides  tradit. 

Xanthij  femen,au£tore  Galeno, digerendi  vim  habet : proinde  calidum  ac  ficcurm 
Diofcorides  fructum  commode  tumoribus  imponi  ait. 


De  BitoniU.  C a S.  x X; 

BEtok  I c a foliis  exit  oblongis,  latis, virentibus,aliquantuium  afperis,per  ambitBm 
ferre  modo  incilis, quercus  euiufdam  fimilibus,fed  tamen  minoribus:  caulis  tenuis, qua- 
drangularis,aliquantulum  hirfutus,pedem(plusminus)altus:  flores  profert  fpicatos,  colore 
vt  plurimum  rubentes,  alicubi  tamen , fed  rarius,  albidos:  femen  fuccedit  oblongum , an- 
gulofem.  radix  ex  multis  fibris, ab  vno  dependcntibuscapite,committitur. 

Amat  loca  opaca ; reperitur  tamen  & in  pratis  fbli  expofitis,fed  humentibus ; adolefcitSc 
in  hortis. 

Iuliomenfe  praxipue  floret; 

Grxasxig-pof,  Sc^u^o^ofev:  Latinis  Betonica:  a nonnullis  Vetonica:  Plinius  Iib.ij-.cap.S. 
in  Italia  etiam  Serratulam  dici  affirmat:  Rcccntior  ictas  aliam  cfltendic Serratu lam,de  qua 
mox.  Eft  vero  altera  Betonica  a Paulo  ASgincta  deferipta.  Galenus  lib.  v.  De  fanitate 
ruenda  Kfe-pofjid  eft,Betonicam,etiam  Sarxiphagon  vocari  tradit:  Diofitame  omnino  aliam 
Sarxiphagon  deferibir.  Qfficina:  Sc  Itali  Latinum  nomen  retinent : Hifpani  Bretonica-.Get- 
mani  Q?:oun ftflonicf:  Galli  Betoine,  & Betofne  appellant:  Angli  25etonp:  Bohemi  QSucfttrfte. 

Calida  autem &ficca  Betonica  eft,  & ordine  quidem  fecundo.  Incidendi,  vcGalenus 
ait,  vim  habet.  Comitiali  morbo  obnoxiis,  necnon  & czteris , capite  ex  frigida  caufa 
male  aflfe&is,  prodeft:  Pulmonem  & pectuscum  meile  expurgat:  Iocinoris , lienis,  nec 

D i non 


Bc  Veronic a fate  Betonica  Pauli. 
C a p.  x x i. 


Vcronica  mas  (crpens. 


VE  r o n i c a caulibus  dodrantalibus, auc 
longioribus  lerpit,&  quidem  vc  plurimum 
per  terram : folia  eius  latiufcula , Cham^dryos 
repentis  maiora,  cadidioraque ; fecundum  mar- 
gines, vti  illius,  ferrata ; exigua  lanuginepubef- 
cunt.  flolculi,in  pediculis  ordine  digefti , dilute 
c-erulei.  lemen  paruum, rotundum, nigricans,in 
fili  quis  planis, exiguum  loculum  pra:  fe  ferenti- 
Veronica  a (Turgens. 


non  fellisobftru&ionibus  medetur:  Regio  mor- 
bo laborantes  reficit : concoftionem  ventriculi 
promonet: acidum  cru&antibus fubuenit.vri- 
nam  cit:  ad  renum  & vcficte  dolores  vtilis : con- 
fiftentcs  in  renibus  calculos  rumpit,  8 c expellit: 
mfenles  prouocat : vtcri  ftrangulatui  medetur: 
rupw,con_milfaque curat:  adiierfus  ferpentum 
& ferarum  morius, &epota,&:  vulneribus  impo- 
lita confert.  Laudatur  & aduerlus  Ifchiadicos 
dolores:  Aluum  drachmarum  quatuor  pondo 
fumpta,vt  quidem  Diof  tradir,{ubducit.Ex  flo- 
ribus Confcrua  fit,  ad  multa  vtilis,  ad  capitis  ta- 
men dolores  prxeipue  conferens. 

Radix  Betonica;  reficcata , &cum  hydrome- 
lite  denarij  pondo  aflumpta, vomitum  cit, Se 
craffos  ientosque  humores  educit;  vt  quidem 
huius  acatis  nonnulli  referunt. 


'mm 


B.  II. 


PEMPTADIS  PRIMA 


41 


bus,copletur:  radix  tenuis  huc  illuc  diuaricatur. 

Locis  apricis,  fabulofis , ac  arenofis,  non  rarb 
iuxea  tumulos,  ac  aggeres , agrorum  fepimenta, 
quandoque  & in  faxofisreperitur. 

Huiusautcm&alia  quadam  fpeciesnoliac-  4* 
cu  mbens  aut  proferpens,!  ed  adurgens  atque  ere- 
cta. priori  forma  fatis  fimilis,fed  viribusinferiot. 

Exit  & in  pratis  quardam,  ac  humentibus;  cu-  5. 
ius  folia  minora,  virentia, lamia* lanugine  ca- 
rent, alias  priori  foliis,  ramulis  ferpentibus, dilu- 
te cxruleis  flofculis,  &t  theculis  fimilis.  Ignaua 
autem  &:  nullius  vfus  ha:c  habetur. 

Iunio  ac  Iulio  quidem  floret,ac  viget, reliquis 
anni  menfibus  etiam  viret. 

Recentior  xtas  Veronicam  appellat : Germa- 
ni 2;§:enp:ei(i/'$:unD£cifl:Bclga:  ernipriis.  i.ho- 
* nos  & laus:  Bohemi  IJBeronpfa.  Betorticaautem 
qua:  a Paulo  Jigineta  lib.7.  deferibitur,  & alia  a 
xirpti  eft,conuemrecum  hac  videtur : Serpit  fi- 
quidem  veluti  Pulegium;  ramuli  eius  tenuiores 
fiant : folia,  forma  & magnitudine  refpondent; 
guftabilis  qualitas  longe  quam  PiHegij  inferior, 
ita  vt  huius  comparatione  nullam  referat.  De  Betmic* 
hac'  Betonica  fic  Paulus , Berfoiy.»  tenfoxhomt;,  PMli' 

7toa  ra  zXavia-niJ^iS  'iyn- 

ua,  >;aj  AS7J?6ts£5(,^  dWas  ycvopSjJoi^JiTiU 
J"e  ptahisn  it  ntSmchrt  romic,  id  eft, Betonica  her- 
ba eft  ramulis  exilibus,  Pulegio  fimilibus,  fed  tenuioribus,&  propemodum,li  guftes,nullam 
qualitatem  referentibus;  nafeiturpotiffimum  locis  petrofis. 

Eft  autem  Veronica,  quantum  quidem  guftu  agnofei  pote ft, calida &T ficca; fed  tamen 
moderate. 

Huius  autem  ad  cruenta  Vulnera,  diuturnas  exulcerationes,  conferre  decodtum  recen- 
tiores  affirmant,  tumores  item  difeutere,  prarfertim  colli : Iocinoris  ac  lienis  obftru&iones 
aperire : vrinas  mouere:  calculos  expellererrencs  Sc  veficam  expurgare:  quorum  poftremum 
de  Betoniea  fua  quoque  Paulus : in  renum , inquit, medicinis  vtuntur. 

Aqua  fepius  deftillata  phtliificis,  purulentis,  ac  tuffientibus,  vtilis  perhibetur.  Arida: 
puluis  drachma-  pondo  cum  totidem  theriaces,aduerfuspeftilentes  febres  commendatur. 


£>e  Veronica  femina  dicia  ,ftue  Elatine. 

C A P.  XXII. 

CV  m Veronica  legitima  vix  vllam  lixc  fimilitudinem  habet,  toramolli,  tenuique  lanu- 
gine contegitur;  viticulofis  fuis  cauliculis  compluribus  humi  repit:  folia  veluti  Veroni- 
cx,fed  magis  acuminata, nec  ambitu  ferrataffiofculi  fecundum  folia  lutei,  retro  propendens 
habent  corniculum  inftar  florum  Linaris,  aut  floris  Regij : rotunda  fuceedunt  veluti  Ana- 
gallidiscapitula;in  quibus  femen,  radix  fibrofa. 

Riguis  ac  humidis  gaudet  locis, in  ter  (egeres  etiam  exit* 

Asftiuis  menfibus  florem, ac  deinde  femen  perficit. 

Leonhartus  Fuchfius,&  pofteum  Matthiolus  Veronicam  appellant  feminam, quibus  fii- 
perior  mas  eft;  potius  tamen  ad  Elatinem  referenda  videtur;  quam  Diofcorides  & Plinius  Ei#»», 
aiunt, folia  habere  Helxines  minora, rotundiora,pilofa;dodrantales  ramulos  quinos  fenofve 
a radice  foliofos,nafciquc  in  fegetibus  ac  CUltis.  Cum  qua  defcriptione  hxc  herba  cohuenit: 

Folia  fiquidem  eius  multo,  quam  Parietaria:  (qua: proprie  Helxine)  minota  ac  rotundiora, 
pilofa quoque, vtiam fcripfimus;  dodrantales  etiam  ramuh, foliofi ,non paucioresquinque 
aut  fex ; nec  diffident  natales. 

De  facultatibus  autem  huius  Veronica:  nihil  apud  Recentioresextat. 

Diofcorides  & Plinius  oculorum  fluxionibus  & inflammationibus  cum  polenta  folia 
D 2 Elati- 


4* 


STIRPIUM 

Veronica  femina  Fuchfij  flue  Elatinc. 


H 1 S T O R I Jl. 

Elatincs  altera. 


Elatines  trita  &:  impolita  auxiliari  tradunt;  Eadem  coda  ( cum  lini  femine  Plinius)  in  lorbi- 
tione  a dyfenteria  liberare. 

Serracula.  T>e  Serratula.  C A P.  X X 1 1 1. 

QV  am  Recentior  xtas  Serratulam  vocata 
Betonica  differt,  folia  eius  prima,ac  a radi- 
cibus exeunda  lata,oblonga,&  per  margines  fer- 
ra: modo  crenata, maiora  quam  Betonicz:  iuxta 
vero  caules  lacm iofa,profu nd ius  altiusque  inci- 
la,inftar  fere  foliorum  feabiofe:  Vtraque  autem 
Cum  cauliculis  mediocriter  faturato  colore  vi- 
rent : caules  ramofi  complures  aflurgunt,  cubi- 
to altiores,  in  quorum  faftigiis  e minutis  fqua- 
mofis  capitulis, flofeuli  purpurafeentes.  radix  fi- 
brofa,mulus  reflat,  lingulis  regerminans,  annis. 

In  fyluis, locis  opads,ac  humentibus,velud  in 
pratis  nafcitur,  & non  modo  in  Bohemia,  An- 
glia,autNormannia, verum  &in  Belgio. 

§ub  finem  teftatis  florem } ac  deinde  femen 
perficit. 

Recentior  ztas  Serratulam  appellat;differt,vt 
diximus,a  Betonica,  qua:  & Serratula : Alia  eius 
nomina, fi  qua:  habet, nobis  incognita. 

Commendatur  a nonnullis  ad  vulnera,&  en- 
terocelas,  fiue  inteftinorum  ramices. 


be  Cbamadry  repetite. 
Cap.  xxiiii. 


CHamadryos  Veteres  nulla  quidem 
genera  ftatuere ; nobis  tamen  haud  abs  re 
tria, vt minimum,  vifa  funt;&  excepta  ea  qui- 
dem. 


PEMPTADI 
Cliam.T^rys  maior  repens. 


Chamardrys  repens  minor. 


deni, quam  Fuchfius  Ghamatdryn  feminam  facit, Chamarpityis  annumerandam.  Eli  autem 
inter  Chamardryes  vna  procumbens  iiue  Repens:  altera  dupvimou, ac  exigui  fruticis  inftar  af. 
furgens:  Tertia  Sylueftris  ac  fpuria. 

Prior  Cham^drys  complurimis  humi  (vt  plurimum)  procumbetibus,tenuibus,duriufeu- 
lis,aclignofisvirgulis,hincindefpariisrepit,quasfoliola  conueftiitnt  exigua, lata,  rotundis 
tamen  aliquanto  longiora, ambitu  ferrata,  quercus  cuiufdamfimilia,led  longe  minora,  ad 
Arietini  Ciceris  particularia  proxime  accedentia.  Flofeuli,  8c  iuxta  folia , & in  coliculorum 
faftigiis  eminens,  purpurei,  femen  exiguum,nigricans.  radii  tenuis,  & fibrola  ferpit,  ac  fub- 
inde  noua  germina  emittit. 

In  petrofis  & a/peris  nafeitur:  prouenit  vero  &c  quibufdam  aliis  locis, fed  infolatis:  In  hor- 
tis facile  comprehendit.Germaniavtrique,  Italia,  Gallia,  Bohemia:,aliisq;  prouinciis  fami- 
liaris. nafeitur  vero  quibufdam  locis  amplioribus  foliis;alibi  minoribus. 

IuTib  & Augufto  floree : colligitur  vero,  reikcatur,'&  ad  medicina:  vfUs  reponitur,  etiam 
'priusquam  floreat. 

Chamxdryn  hanc  noftri  feculi  Medici  appellant:  Italis  jQuerciuoIa,&c  Chalamandrina  di- 
citur: Hifpanis  Cbdmedreos : Gallis  Germandree  oh  chefhette:  Germanis  flfljn  Klthtngell:  Sunt 
qui  Triflaginem  minorem, Sc  querculam  minorem,aut  ferratulam  minorem  vocitent. 

A Dioicoride  appellata  XxfMuJ)>u(cffe  exiftimatur:  Si  tamen  Chamsedryos  deferiptio  di- 
ligenter expendatur,ac  deinde  Tcucrijjhzc  non  DiofeoridisChamatdrys,  fed  Teucrionef  iaurim. 
fe  mox  apparebit.Xaytaid/ay;  9a,uvhM;oyn8afuaib(,\d  eft , Chamtedrys  exiguus  eft  frutex 
dodrantalis,  frutices  autem  fponte  fuaafliirgunt,  & eredi  nafeuntur,quod  hxc  Cham^drys 
haud  facit.  Teyxpiopvero^oss  i?-/ pa/3Jb«<f«c,hoc  eft, Teucrion  herba  eft  virgulas  plures  feres: 

A quo  & Plinius  haud  eft  alienus  lib.  ay.  cap.  y.  Teucrion,  fcribens.ipargere  luncos  tenues, 
quales  vtique  huius  repentis  Chamatdryos  tenues  coliculi, qui  iuncis  exiguis  haud  dillimiles 
dici  poflunt, atque  eam.ob  cauffam  Teucrij  defcriptioni  magis  accedes  quam  .Chamedryos. 

Sed  tamen  non  abfurdum  fuerit  Chamasdryn  etiam  hanc  appellari.T efte  fiquidem  Diof 
' fcoride,T  eucrion  a nonnullis  Chamardrys  nominatur:  & vice  verfa  Chamqrdrys  ab  aliisTeu- 
cnon,propter  vnius  cum  alterius  in  foliis  fimilitudinem . 

D 4 Tcn- 


it  Stirpivm  historia 

Teuction  autcm,vt  Plinius  ait,' Teucer  inucnit:  addic  i nonnullis  Hcmionion  , ab  aliis 
Splenion  dici:  Sed  hax  nomina  ad  Hemionitidem  herbam  pertinent,  non  ad  T eucrion. 

Huiusvcro  Chamardryos&taliaiimilisfpecies  cxtat,cuius  folia  maiora  aucrfa  parte  inal- 
bicant;  coliculi, liue  potius  virgula:  duriores;  exteris  priori  fimilis.Hxc  fertur  in  Allobrogum 
fiuc  Sabandix  ac  Delphinatum  montibus  virere. 

Sunrqui  velint  Leucadem  hanc  cfle,&  quidem  montanam.  Awxac  duorum  fiquidcmeft 
gcncrum.vnaofiwii  fiuc  montana;  altefa«x«e?c  liue  iatiua.  Montana, vt  Diof.tradit,  latiori- 
bus eft  foliis, femine  amariore, acrioreque,&  omnino  efficacior  quam  fit  latiua.  Iri  tanta  au- 
tem veterum  breuitate,quis  poterit  certi  aliquid  ftatuerc  t 

At  Chamxdrys  repens  tenuium  eft  partium, ac  incidendi  facultatem  habet;  calida  & fic- 
ca  ordine  propemodum  tertio;  veluti  de  Teucrio  Galenus  feribit , quamobrem  & lieriofis 
confert:  Recens  fiquidem  cum  oxycrato,vt  Diof  aut  aridx  decoctum , potenter  lienem  ab- 
fumit.  Imponitur  verolienofis  cum  aceto  Scficubus:  ferpentum  vero  morfibus  cum  aceto 
folo.  Poteft  autem  omnia  & qux  affingens  fiue  fruticans  Chamedrys, proinde  Sc  citra  erro- 
rem pto  Chamxdry  accipi  & vliirpafi  poteft. 

De  Chamadry  altera , fiue  Adurgente. 

Cap.  xxv. 

Chamxdrys  adurgens. 

CHamadrys  altera  recto , dodrantali, 
aut  fubinde  altiore,  lignoio,  duroque  cau- 
liculoaflurgitjS^as/ffxay  fiue  exigui -fruticis  fpe- 
ciem  referens,  qui  inde  in  ramulos  complures 
difFufus,  folia  adfert  ambitu  incila  ac  ferrata, 
minora  quam  quercus , alas  eorundem  xmula. 
repentis verd  Chamxdryos maiora:  flolculi  fi- 
militer  fecundum  folia,  &:  ad  cauliculorum  fa- 
ffigia  eminent  lubpurpurei.  radix  multis  fibris 
varie  fpargitur. 

Nalcitur petrofis  &c  alperis : montes,  loca  a- 
rida,  & aprica  amat,nec  hortos  refugit. 

Eodem, quo  fuperior,tempore&  flores  &fe- 
men  perficit:  Legendam  cum  femine  Diofco- 
rides  refert. 

Grxcis  eft  nonnullis 

% A/roe$»s:Latinis  T rixago,aut  T riflago,nec  de- 
funt  qui  Ttuzpi»  vocitent,  Diof  8C Plinio au- 
doribus.  Fuchfius&  Matthiolus  pro  Teucria 
depinxere:  Germanis  ©rofs^atjKngrfl/Srofs 
©aman&erlm.  Poteft  hxc  T rixago  maior,Ser- 
ratula  maior,  Quercula  maior  dici. 

Ex  tertio  autem  ordine  eft  excalfacientium 
ac  deficcantium,Chamxdrys,  Galeno  iudice, 
cum  amaritudine  acrimonia:  cuiuldam  par- 
ticeps eft : Lienes , eodem  auctore , colliquat: 
cum  aceto, addit  Plinius.  Vrinasacmefeseuo- 
cat:cralfos  incidit  humores,  vilceraab  obftru- 
dionibus  expedit, incipienti  bus  hydropicis  au- 
xiliaris vt  Plinius:  aduerfiis  ferpentium  morfus  cum  vino  & pota  & impolita  efficax. 

T ritaad  lupra  dida, inquit  Diof.digeritur  in  catapotia,  fiue,  vt  Plinius, in  paftillas.Purgac 
vetera  vlcera  &.fbrdida  cum  meile ; caliginem  ctia  oculoru  dilcutit  cum  oleo,addit  Plinius» 

De  chamadry  fylueftrt.  Cap.  xxvi. 

SYl  vestris  Chamxdrys  ramulos  promit  tenues,  angulolos,  veluti  geniculis  diftin- 
dos, pedem  aut  fubinde  cubitum  longos;  circa  quos  per  interualla  folia  latiulcula, margi- 
ne ferrata, quam  repentis  fiue  prioris  Chamxdryos  paulo  maiora, mollioraque.quernis  mul- 
tb  minora:  flolculi  elegantes  exquatuor  foliolis  circa  faftigia  coliculorum  ordine  digefti, 
cxruleo  arrident  colorejquibusvaluulx  fuccedunt latiores ; in  quibus  femina  parua.  radix 
tenuis,fibrisnon  deftituitur.  Huius  coliculi  non  in  altum  recte  afiiirgunt,ncc  femper  pro- 
cumbentes 


/ 


PEMPTADIS  PRIMA!  tlB.  II. 


4 f 


Chamedryslilueftris.  cumbentes  (crpunt , lepc  in  latus  inclinantur, 

veluti  ea  que  Tihuy.oi-ajXci. .Tbcophraftus  ap- 
pellat; & tenuibus  pilis  vr&.cUm  foliolis  leuiter 

Nafcitur  pluribus  locis  in  pratis  iuxta  flumi- 
na, riuulos,  fcrobes,ac  fontes, fubinde  &:  in  ne- 
moralis: Et  quibuldam  locis  rarioribus  foliis, 
paucioribusque  ramis;  alibi  ram  olior. 

Iunio,Iulio,ac  Auguftocum  flqnbusviget. 
Ante  notam  Chamedryn  vel  etiam  Teu- 
crion , huic  Chamedryos  in  officinis  nomen 
acceflerat,ac  pro  Chamedry  in  medicamento- 
rum compofitionibus  admittebatur;  lupcriorL 
bus deinde  innotitiam  perdudis,  Sylueftris ac 
• Spuria  Ghamedrys  appellari  ccepit, a nonnul- 
lis verd  etiam  Tcucrion  Paluftre:  Germani 
(grbirceijraucij. 

Non  efle  autem  Teucrion  ,nec  legitimam 
Chamedryn  notius  eft  quam  refelli  opus  ha- 
beat. Veteribus  cognitam  fuifle  non  perinde 
manifeftum. 

Videreturea  efle  polle, vel  omnino  proxima 
eij  quam  Diof  hpdv  iora-vb , id  eft , Iaeram  her- 
bam appellat,  fi  modd  Herba  facra,&  Verbe- 
naca, qu?Gr?cis  «^s-tpt^differentes  funt:  fa- 
cit quidem  ditferetes  Diolcorides , vnam  poft 
alteram  feorfim  deferibens : vetum  alij  Aucto- 
res, Galenus  videlicet,  Paulus,  Aerius,  & Ori- 
baliuSjdum  Herba:  lacra:  nullam  faciunt  men- 
tionem, fed  tantummodo;  atque 

hec  ipfa  U pu  Soravn  etiam  nuncupata  reperiatur;  vnam  eandemque  efle  variis  appellationi- 
bus didam  apparet. Qua:  fi  ita  fe  habent, Chamedrys  hec  lylueftris  hpa  Soravii nequaqua eft. 

Ceterum  particeps  &hec  herba  caloris  eft  ac  ficcitatis,  aperiendi  atque  expurgandi  vi 
non  integre  aeftituitur:  Poteft  inter  ea,que  Iecur  ac  Lienem  aperiunt,  admitti. 


De  Cham£fityis.  C a p.  xxvii. 

Hamapittes  tres,audore funt Diolcoride. 

Prima  multis  per  terram  cauliculis  quali  repit,  folia  e lingulis  geniculis  proniitob- 
longa, angufta, in  tres  particulas  fifla.  flolculi  ex  alis  foliorum  lutei.  T ota  herba  nonnihil  hir- 
futa,odore  relinam  piceam  ,aiit. larignam  refert. 

Diolcorides  hanc  foliis  efleait  Semperuiui  minoris,tenuioribus,hirlutis,ac  pinguioribus: 
Atque  .huius  quidemfoliis,non  exade  intuenti,mox  efle  apparet:  Nam  lingula  foliorum  fe- 
gmenta,ipla  Semperuiui  minoris  folia  latis  referunt,eius  videlicet,quod  inter  minora  Sem- 
peruiua  primum . . 

Altera  Ipecies  cauliculis  eft  craflioribus,  quadrangularibus,  ac  geniculatis:  ramis  recuruis, 
foliis  latis, Sc  multipliciter  diuifis, dilute  purpureis : flolculis , e calycibus  veluti  Hyofcyami, 
fed  longe  minoribus:  tenui  ac  longa  radice, adherentibus  aliquot  fibris.  Et  hec  hirfuta,  fub- 
candicans,&  odore  picee  aut  pinee  Reline;  qui  Chamepityos  hanc  efle  fpeciem  oftendit;  A 
vero  idcircp  receflerunt,qui  Chamedryn  feminam  nuncuparunt. 

Ramis  hanc  Diolcorides  efle  ait  ancore  in  modum  recuruatis.  Mirum  videtur  cur  Anco- 
recomparauerit;  fed  indicare  voluit,repandas  libi inuicem  oppofitas  alas,  ancore  qualcm- 
cunque  lpeciera  exhibere. 

T ertia  Chamepitys  tenues  omnino  promit  cauliculos, palmares:  foliola  perquam  exigua:  3- 
floiculosparuos,e  luteo  pallentes, ad  faftigia  cauliculorum : radiculas  fimiliter  minutas,  & 
tenuilfimas : canefcunt  foliola  cum  ramulis ; odor  adeft , qualis  refinepityine  aurpinee. 

Loca  ruderata,laxofa,labulola,vineta,&  non  raro  oliueta  Chamepityes  amant:  In  hortis 
late  luxuriant. 

Iulio  ac  Augufto  cum  floribus;  fuccedente  mox  femine  vigent. 

XawuTrini  GreciS;  Latinis  Ibiga,Aiuga,6i quandoque  Abiga  nominatur.  In  Officinis  Iua, 


Chamitpitys  altera.' 


Chamxpityspii 


Chamzpitys 


Jua  Arthcrica,  Iuamofchata : Italis  Tua , Cha- 
mepitio : Hitpariis  & Lufitanis  Vinitho.  Apud 
Germanos  $#rgtfs  mic&  nicht : In  Belgio,  IDrit 
njprps:  A Gallis  lue  mefehate. 

Eft  autem  Cham^pitys,  vr  ait  Galenus, in 
ficcando  ordinrs  ternj  ;in  calfaciendo  verofe- 
cundi.expurgat  interna  vi  icerailocinoris  ac  re- 
num vitiis  vtilis.  atiriginofis  in  vino  pota  prod- 
eft:  mentes  cum  epota,  tum  cum  meile  appofi- 
ta  ducit : vrinam  mouet.  Ex  hydromelitede- 
co&a  quadraginta  diebus  Ifchiadicos , vt  fer- 
tur,fanat.  apud  Heracleam  Ponti, perinde  ac 
Anridoto,aduerfus Aconitum  eavtuntur. 

Puluis  huius  cum  fico  in  pillulis  fiimptus  al- 
uum  emollit;  mammarum  duritias  difcutit: 
vulnera  glutinat:vlcera  putreteentia  fanat  cum 
meile  appofita:  Et  hzc  quidem  pnecipue  prior 
prarftat;  reliqua:  dux  prioris  vim  obtinent,  fed 
non  adeo  efficacem, Diofi  au&ore. 


Ude  altera.  Cap.  xxviii. 

f CVpersvnt  pneter  legitimas  Chamar- 

I f ^pityes  & alia;  duanpfis  iimiles,  fed  Spuriatac 

notha:.  vnamaior;  alteraminoreft. 

. Maior  humi  ferpitinftar  prioris  Chamzpityos, quam  tenuibus, fed  tamen  durioribuscau- 
liculis,& foliis  fatis  refert ; nifi  quod  huiusfubinde  extremo  margine  nonnihil  ferri  modo 
incita  contpiciantur:  flos  fimilis,tcd  colore  purpureus,  femina  infinguhs  calycibus  quaterna. 

radix 


-§§m  * m 


radix  lignofa,cra(Ta,fubaIbida,guftu  atiiara , Cichorij  radici  haud  multum  diilimilis.  Tota 
haic  herba  admodum  hirfuta  eft3&  odore  graui  prodita,  haudquaquam  grato , aut  ad  Cha- 
in a;pityos  accedente . 

Altera minorprocumbentibus ac tenuibuspediculis/oliisque  interlegitimas  prim^quo-  ±, 
que  fatis  fimilis/ed  flofculi  differunt , qui  candidi  funt , & inuerfos  Lamij  referunt ; ipfis  ta- 
men longiores  & patentiores.  quaterna  inde  coharrent  etiam  femina,  radicula  mediocris 
craffitudinis. 

In  nonnullis  Hifpanhe  regnis,tum  & in  Narbonenfi  Gallia  3 in  oliuetis,  ac  fubinde  fecus 
agrorum  margines  maior  occurrit;  Minor  quoque  ex  Hifpaniis  ad  Belgas  peruenit,  vbi  locis 
incultis  prouenire  eam  Carolus  Glufius  refert. 

^Effate  ac  Autumno  vtraque  floret. 

Prior 


4s  Stirpivm  historia 

i.  PrioraLuficanis  T eruacrina  dicitur:  plerique  luam  molehatam  nominant.&T  fimilis  qui_' 

dem  lux  molchatx  fiue  Aiugx  ,quam  diximus  appellari , fcd  tamen  haudqua- 

quam  Chamxpitys,vel  odore  folo  (qui  ingratus &grauis  eft)  repugnante.  Sed  Antliylliscft 
* altera,quam  Diolcoridcs  Aiugx  foliis  ramulisquc  iimilcm  refert,  fcd  hirfiitioribus,  breuio- 
ribusacafpcrioribus;  flore  purpureo , odore  admodum  graui , qualem  hanc  efle  Icripfimus. 
Haud  perperam  idcirco  a nonnullis  Anthyllis  Chamxpityidcs  nominatur,  ad  differentiam 
prioris  Anthyllidis. . 

Duxetcmm  apud  Diofcoridem  Anthyllides.  vna  Lenti  fimilia  habctfolia:  altera  Aiugx 
fimilis; qualis eft  modo  a nobis  delcripta.  No  eft  autem  hxc,nec  Kali,nec  eius  al iqua  Ipecics. 
Omnes  enim  Kali  fpecies  fallo  humore  redundant  ifta  vero  falfugine  omnino  caret, 
i.  Altera  ad  Anthyllidem  alteram  fortaflis  & referri  poterit:  Sed  tamen  fpunam  ac  Pfeudo- 
chamxpityn  quoque  dici  quid  vetat?  eft  etenim  Aiiigx  fimilis, non  tamen  legitima. 

Anthyllidem  autem  alteram  Chamxpityosfimilitudinem  referentem, prxter  alia,  Diofi 
ait,cum  aceto  mulfo  comitiales  fanare. 


De  Chelidonio  maiore.  C a p.  x x x x. 


Chelidonium  maius. 


f-1  Heliconii  duo  ex  veterum  fententia 
^-'genera,  forma  figuraque  multum  differen- 
. tia.  Vnum  maius:  alterum  minus. 

^a*or‘s  Chelidonij  cubitales, graciles, teretes, 
«aparai  geniculati , ac  nonnihil  hirfuti  cauliculi  in  non- 

nullasalas  diftribuuntur:  folia  ex  pluribusambi- 
cu  crenatis  cohxrent , Ranunculi  hortenfis  filio- 
"V  \S<£  rum  xmula,  fed  tamen  maiora,  teneriora,  ac  lx- 

/Hi . uiora,equecxfio  fiue  dilute  cxrulco  colore  vire- 

V fcentia:  flofculi  Leucoiis  fimiles,lutei;luccedunt 
l filiqux  parux,anguft^,  multo  quam  Leucoij  bre- 
fr  (f  u‘ores:  ftmina  inhisexigua,  fublutea.  radix  bre- 
f/  Jj  u,sj  incus  forisque  croci  colore  fibras  concolores 
dimittit.  Tota  herba  graueolens  eft,  &quacunq. 
parte  kefaaut  vulnerata, lutei  coloris fuccum a- 
erem  mordacemque . ac  nonnihil  amaricantem 

guA  Locis  gignitur  incultis,  fecus  vias,  in  vepribus, 

/i  mur0S  ,in  vm^r0^scitius  quam  in 

Toto  anno  viret ; ab  Aprili  menfe  in  multam 
a:ftatem  florct:filiqUx  interea  perficiuntur. 

£ «9  XiXiSoviov  nlyt  Grxcis;  Latinis  Chelidonium 

{f  jf|  ''V  maius, ac  HirundinariamaionOfficimsChelido- 

j/kv&L  nia  dicitur;  a quibufdam  perperam  Celidonium: 

y Italis  Celidonia : Hifpanis  Celiduenha, yerua  delas 

golundrinhai: Germanis ©ZOfjScjjolrruK j/®(jjd* 
'V^^^J^,Sftau{/@c§tt)aI6enfraiU/®olCt»urt^:  Gallis  Efclere 
eu  efclayre : Belgis45ouhJC,^)tint6mfitgoutoe,<6outoortrie:  Anglis  Ctlon&mr:  Bohcmis£[dit>Pil. 
Inter  nothas,voces  & 7miovia,  n^nead  ,dw@‘os,yhavxio<;,7rdt£ioi  pi^a,<pfho/AtiS oiov,  oBmov,  & Fa- 
bium dici  reperitur.  Oribafius  Synopfeos  lib.n  i.  Othonnam  etia  dici  ait.  Diolcoridcs quof- 
dam  Othonnam  Chelidonij  efle  fuccum  opinatos  fuifle  refert.  Aliam  tamen  Othonnam  a 
Chelidonio  differentem  defcribit,foliis  Erucx  foraminofis,dc  qua  Pemptade  altera  in  floris 
Africani  deferiptione.  Athenxus&  a quibufdam  Anemonem  dici  audor  eft,  multum  ta- 
men vera  Anemone  a Chelidonio  differens. 


Auicenna  cap.  199.  Chelidonium  appellat  Gauchun ,&  l nonnullis  quoque  Memiran  di- 
ci teftatur;  addit  plerofque  minus  Chelidonium,  Memiran;  Maius  vero,  Aluardachule  fiue 
Alxardahune  appellare:  Cap. vero  486.  Memiren  lignu  elfe  ait,veluti  nodos  ad  nigredinem 
declinans, acutius  quam  fint  venx  rindorum;fatis  oftedens  Memiren  i Chelidonio  differre. 

Meminit  Mamirx  & Paulus  Asgineta , Sc  Mamiran  ceu  radiculam  quandam  efle  ait  eu- 
iufdam  herbx  veluti  nodos  frequentes  habentem;  & quidem  alio  quam  de  Chelidonio  lo- 
co: quod  & Chelidonij  ac  Mamirx  dilcrimenoftendit. 

Didum 


PEMPTADIS  PRIMA  L I B.  II.  4^ 

Didum  autem  iftud,  nonquod  aduentu  iShctv,  id  eft,hirundinum  demum 

proueniat,autabeuntibus  illis  pereat,  nam,  vti  diximus,  toto  anno  reperiri  poteft ; fcd  quia 
excxcatis  pullis  hxc  herba  matres  reftitucre  vifum  in  opinione  fit;lcd  tamen  vana,&  a veri- 
tate aliena.  Lxfam  iiquidem  cxtrinfccus  pullorum  nonnullorum  auium  oculorum  aciem, 
interpofito  tempore Iponte reftitui,  &creberrime  hirundinis,  teftatur  Cornei. Celfus  lib.6. 
cap. 6.  Vnde  (vt  idem  inquit)  locus  fabula:  per  parentes  id  reftitui  herba, quod  per  Ce  fanefcir. 
Affirmat  idem  Ariftoteles  De  hiftoria  animalium  lib.6". Pullorum  hirundinis,  ai  t,  adhuc  re- 
centi u oculi,fi  quis  ftimulo  eos  vexauerit,  rcnafcutur,& cernedi  vim  poftea  plane  recipiunt. 

Chelidonium  autem  maius euidenter  calefacit,  deiiccat,  & ordine  quidem  tertio,  atque 
vna  valide  extergit. 

Succus  herba:  ad  vifum  acuendum  vtilis  eft;  abftergitenim  &difcutit  crafla, quocirca 
oculi  pupillam  luerent  aciem  obtundentia : Et  quidem,  vt  Dioft  ait,  in  xreo  vafecum  melie 
decodus. 

Radix  regio  morbo  medetur,  & prafertim  citra  febrim,  ex  fellis  obftrudione  nato:  ape- 
ritenim,& ab  infar&u  fel  & iecur liberat.  Manducataeadem  radix  dentium  dolores  fedare 
fertur : prodeft  &c  vlceribus  (erpentibus  cum  vino. 

Succus ineunte  a:ftate, inquit  Diof  extrahendus, atque  in  fole ficcandus. 

De  Chelidonio  minore.  Cap.  xxx. 

Chelidonium  minus.  tCI"  In  v s Chelidonium  foliis  viret  lubro- 

tundisjxuibus, glabris,  ac  reiplendetibus, 
quam  hedera:  minoribus.  tenues,breues,  humi- 
que plurima  parce  procumbentes  cauliculi  ftot 
culos  promunt  luteos, quales  Ranunculi, quibus 
&veluti  huius  exiguum  ex  feminibus  conge- 
ftum capitulum  fuccedit,  verum  mirrus.  radix 
e tenuibus  fibris  conftat,  quibus  adh^rent  ali- 
quot protuberantia  velurigrana, triticeis  magnis 
tudine  iimilia-  1 - 
Nalcitur  inpratis,  fectisvias , ac  ferobes,  fdP 
lasqjjlocis  riguisac  humentibus  paffirn  vulgare. 

Circa  Martij  Calendas  exic,paulb  poft  floret; 
Aprili  deficere  incipit ; Maio  .integre  perit ; poft 
difficile  fuerit,vel  radiculam  eius  reperire. 
XsA/J&w /Mcpbr, Latinis  Chelidonium  minus,  & 
Hirundinaria  minor  appellatur:In  Officinis , ac 
anonullis  Scrophularia  minor, ficaria  minor:Se- 
rapioni  Memiren : Italis  Vauofcello Germanis 
Jflgwurtjen  fraut/^laternfraut/flcpn  fcjiwalbcm 
fraut/Pfaffm^OEtlm,  'SRfpenfrautiGallis  Efclere, 
petii  bafinet : Belgis  ^praifetupt/  riepn  45outoe. 

Poteftifttrd  ab  Hirundinibus  nomeninuenif 
le  fuum,nam  circa  ipferum  hirundinum  aduen- 
tum  apparere  incipit,  fcd  tamen  prius  quam  ip- 
fe  recedant, iam  diu  euanuit. 

Calidam  quoque  ac  ficca  facultatem  & iftud 
Chelidonium  obtinet,  iplo  etiam  maiore  aenus 
ac  calidius ; Ranu  nculis  potentia  proxi  m um. 

Cutem  celeriter,  vt  Gal.ac  Diof  aiunt,exulctrat:  Scabros  vngues  encit.  Succus  radicum 
per  nares  attra<ftus,autipfis  impolitus,  caput  per  iplas  nares  expurgat. 

Pofterior  xtas  ad  h^morrhoides  radicibus  vna  cum  adherentibus  granulis  vtitur,quc  hu- 
ius luccOjCum  vino,aut  laborantis  vrina  permixto  fepius  abIutxcontrahun’cur,acdp!bre  fo- 
pito  reficcantur.  Sunt  etiam  qui  exiftiment  vel  geftatam  folummodb  herbam  prodefle  ad- 
uerfusearundem  dolores  poffei  . . ' 

De  Scrophularia.  ' Cap.  xxx  i. 

SCrophvlari  a,  quzmaior  cognominatur,  quadragularibus,  ac  fubinde  cubito  al- 
tioribus  aflurgit  caulibus,colore  ex  obfcuriore  purpura  nigricantibus,interius  vacuis,  fo- 

E lia 


lia  ab  vnovcleti  geniculo  femper  bina,contra  fe  pofita,lata. acuminata , per  marginescrena- 
limilia,-fed  maiora,  nigriora,&  haudquaquam  atta&u  vrentia,fiuC  pungen- 
-ii^:fio©ffi in fummo alarum paruuii, colore obfcure purpurei, forma  exiguas  caflides  facis 
expnmerites;  in  rotundis,fed  tamCn  acuminatiscapitulis  femen  fuccedit  exiguum.  radix  al- 
bida,veluti  nodosae  tuberculamulta  profert,&  obliqua  vt  plurimum  nafeitur,  quandoque 
idcirco  & progerminans. 

'Secus  agrorum  margines  jin  Icrob.ibus  ficcis  noii  raro  proucnitj  ac  in  fyluis. 

Huic,  vero  & alia  caule, foliis,floribus,capitulisquc  fiinillima  eft.  caules  quandoque  pauli 
craffiores:  folia  etiam  fubinde  exiguum  maiora : radices  autem  huius  nequaquam  nodofse, 
aut  tubercula  eminentia  habentes, fed  ex  multis  tenuibusfibriscommif&,quibus  a fuperio- 
re  potifllmum  differens  eft. 

Harc  iir&ta  aquas  profluentes  emicatae  feeus  ferobium,  riuulorurhque  margines , ac  flu- 
uiorum  ripas : in  aridis  vix  tepentur. 

Vtraque  Iulio  ac  Augufto  cum  flore  viget ; femen  inde  maturefeit. 

Priorem  paflim  Scrophulariam  vocant.  Maioris  cognomen  adiiciunt  ad  differentia  Che- 
lidoni) 'minoris, quod  diximus  Scrophulariamminorem  dici:  Appellatur  vero  Si  Millcmor- 
bia,Ferraria,Caftrangula:  ac  Germanis  ‘®:atmtt>Urt3/@e.unv'Ul't$/0re£  ffi-jwurt^mfruui:  Ita- 
lis Scrofolaria:  Gallis  Scrophuldire-.  Belgis «i>root  fjjeenftnujt.  Non  eft  Galeopfis , flue  Galeob- 
dolon,defideratur  enim  prater  alia  odor  grauis,quo  Galeopfis  prxdita  eft. 

Alteram  Betonicam  aquatilem  nonnulli  nominant , pariim  tamen  cum  zi^pufiae  Beto- 
nica conuenientem:  Gly  menon  ah},  affirmant,  quod  a Diofcoride  foliis  deferibitur  Planta- 
ginis; cum  cuius  haud  huius  refpcfndent:  femen  quoque  non  hedera;,  quale  Clymeni.  Pli- 
nius efle  tradit. 

Belga:  hanc  23eedifdjupm,  & San&i  Antonij  herbam  fubinde  nominant.  Ruellius(fihon 
fallimur)  Segeiam  vulgo  Gallorum  appellari  refert. 

V traque  autem  facultate  calida  ac  ficca  eft.  Prior  ad  durOs  glandularum  tumores, quos 
Graxi  ^o/gdAt.-Latini  ftrumas.-vulgo  fcrofulas appellant harmorrhoidum  cum  dolore  tu- 
mores prodeffe  fertur.Nonnulli  vel  collo  appenfam,vel  ah&geftatam  ad  fanitatem  confer- 
re temere 


O nyz  £ duo  genera  Theophraftus  refert:  marem, &:  feminam.  Diofcorides  tertium 
addit  medium  quoddam  ibter  vtraque.  Pbfteriorxtas  circa  harum  notitiam  nonnihil 
laborat;  plenfque  has,nonnullis  alias  pro  Conyzis  offendentibus. 

Qua:  pro  prima  legitima  Conyza  habetur,  complures  a radice  fubinde  Caules  promit  te-  i. 
retes, lignofos,{e(quicubitale$,  interdum  altiores.  folia  ex  virore  pallent  frequentia,  oblon- 
ga, veluti  01iux,ied  ampliora,duploque  vtplurimum  maiora.Flolculi  ad  alarum  faftigia  al- 
terni, pediculis  ten ui  bus  in lidcnt, lutei, Erigeri  iimiles, qui  in  pappos  vanefcunt;  quibus  fub- 
eftfemenexiguum,vtHieracij.  radix  eram  non  abfquc  fibns  perennat. 

Tota  planta  cum  fuauitate  quadam  graueolens  eft,  hirluta,  pinguis,  & lento  glutine 
occupata. 

Solo  maritimo , & auftrino  calo  gaudet,  circa  Adriatici  finuslittora,  tum  & circa  Ro- 
mani,& Florentiam  reperitur.  In  Narbonenii  quoque  Gallia,haud  procul  Monfpelio,  fecus 
vias, ac  vinearum  margines:  Nec  iion  in  agroValentino  & Marciano  Hifpanix  j &Iupra  O- 
lyfliponem,tcfteCarolo  Clufio. 

Altera  Conyza  maior,ab  aliis  pro  prima  fpecieiudicata,  folia  habet,  quam  fuperioris,la-  g. 
tiora,inftar  Verbafouli  fiuePrimulx  Veris, fed  tamen  iqinora,nigriora , & lanuginofiora , li- 
ueniolliora.  caules  rotundi, feiquicubitales  quoque  vel  altiores,&  ip(i  lanugine  quadam  at 
peri, in  ramulos  diuiduntur;  quorum  faftigiis  aliquot  flofculiadfunt  oblongi, ftaminei, colo- 
ris lutei,aut  ex  luteo  nonnihil  purpuralcetes,qui  & in  pappos  foluuntur.  radix  ramulos  hinc' 
inde  in  obliquum  fpargit.  Et  hxc  ftirps  graui  quoque,  non  admodum  tamen  ingrato  odore, 
prxdita  eft,  fed  haudquaquam  glutinola. 

E t Locis 


BEMPTADIS  PRIMit  I I B.:  II.  JI 

re  temere  prxdicant:alij  radicem  cum  butyro  infullb  tufam, loco  haud  infolaro,  led  humeti 
ad  dies  xv.repOnunt,mox  lento  igne  decoquunt,  percolatum  alTeruant,  quo  ftrumas  & hx- 
morrhoides  illinunt  non  abfque  fucceffu. 

Alterius  folia  abfterforia  vi  prxdita,ad  praua,  ac  foetida  vlcera  plurimum 
tur:& cum  meile  fuccus  horum  decoctus. 


" jy 


ppMPr 

mMm 

Eb>  ' { K— 

Bw/*M 


Locis  apricis  ac  aridis  frequens;  petrofa  & veteres  etiam  muros  non  refugit. 

Medium  Conyza:  genus  candida  quoque  lanugine  pubefcit,  acgrauis  odoris  vi r<3 fu m 
quiddam  Ipirat:  folia  eius  oblonga,digitum  lata:  caules  teretes,ac  redi, cubito  altiores.  Flo- 
res in  faftigiis  ramulorum  Cliamxmeli  fimiles,  fed  non  medio  orbiculo , fiue  difco  tantum- 
modo, verum  & ambitu  lutei,  & paulo  maiores,  qui  & inpappofam  lanuginem  abeunt,  ra- 
dix fibrasdimittit  complures. 

Locis  gaudet  hurnidis,lecus  profluentes,  vel  etiam  relides  aquas  nufquam  fere  no  obuia. 

Minor  Conyza  exigua  eft  herba, palmum,  aut  dodrantem  alta,  incana  quoque  aclanugi- 
' ' nola,  odoreque  exteris  referensifolia  exigua  funt: flores  Cham^meh  mediis  orbicalis,ac  Ta- 
naceti  flmiles,  e colore  luteo  fubnigricant,qui  vti  aliorum,  inlanuginolos  ac  molles  pappos 
pereunt,  radix  tenuis  eft. 

Humidisac  riguis  locis  creberrima  exit. 

B.  Prxter  hanc  verd  & alia  oftenditur  minor, caule  cubitali, vel  altiore  afliirgens,eoquegra- 

' cili,ramofo,hirluto,  atq.  glutinofo : foliola  angufta  veluti  linarix,fed  lanuginola,ac  pinguia: 
flofculi , fecundum  ramulos  tenues , lutei  in  lanuginem  abeunt,  radix  tenuis,  hxc , quam 
priores , odoratior  eft. 

Apud  Hilpanos  in  agro  Toletano, & in  Narbonenli  Gallia  plerilq.  locis  reperta  feribitur. 

Florent  Conyza:  plurima  xftatisparte,fed  tamen  prior  maior, & altera  parua  fub  Autum- 
ni tempus  potiffimura. 

Latinis  Conyza;Plinio  Cunilago.  Gaza  Policariam  & Pulicariam  appellat;  differt 
tamen  a Plyllio,quod&:  Pulicaria  dicitur.  Officinis  incognita:  funt  Conyza:, 
j.  Priorem  nonnulli  apud  Hilpanos  yeruam  pulgeram  appellant. ; alteram  maiorem  ad  Bac- 

charim  Diolcoridis  funt  qui  referre  ftudeanr,  cum  qua  fimilitudinis  tam  exiguum  obtinet, 
vt  pro  ea  haberi  nequeat.  Extant  maioris  Conyza:  inter  fpurias  voces  multa:  appellationes, 
xtjuuJo'£iK&r?ni;,'ftwafi;,ratciytBv,tpv'iioi,i%vs1£eltoQ'fAO(,fipi<pO)i'rGvos1dtov!2ias1riJiiAiac,  Intybum, 
Militaris,  Deliarium,  Febrifuga , Phragmola,  Mufteros , Pifla;  hanc  autem  marem  Theo- 
phraftus  appellat. 

Mediam  Conyzam  Germanorum  plerique  £)umt>Uflj/  & ^Don&CVtPWtj  vocitant:  Bohe- 
migfaejvfMMf. 

Minor 


PEMfrTADIS  VKJMM  tlB.  I fi 

Minor  Theophrafto  femina  eft : aliis  Panion , vel  Libanotis ; vt  inter  nothas  appellatio-  3. 
nes  reperitur. 

Cxterum  Gonyzx  omnes  calida:  funtac  ficcx;  media  tamen , & minorum  prior , exteris 
infirmiores. 

Folia  earum,qux  viribus  prxftant,  cum  vino  ad  menfes  ducendos, & fcecusciiciendos , &C 
contra  vrinx  ftillicidia, regium  morbum, dyfenteriam  bibi , Diofcorides  refert,  & Comitia- 
les ex  aceto  pota  adiuuare.Decodum  horum  in  infeflu  vulux  medetur:  Succus  ex  oleo  effi- 
caciter horroribus  oblinitur}  capitis  dolores  hoc  modo  illitus  etiam  fanat. 

Suffitu  ac  fu  bftratu  herba  ferpentes  fugat;  culices  abigit : pulices  necat,  folia  ferpentium 
plagis,&  tuberculis  conuenienter  imponuntur;Idem  audor:  Confcntit  Galenus. 


CYnoglosso  folia  funt  oblonga,  lata,  exigua,  molli  tenuique  admodum  lanugine 
pubefcentia,attadu  Ixuia:  caulis  cubitalis,rotundus,&  ipfe  aliquatenus  incanefcens,  in 
alasdiuifus ; circa  quas  ordine  digefti  flofculi  punico  colore  purpurafeentes : fuccedunt  lin- 
gulis quaterna  fimul  cohxrentia  femina  afpeta,  8c  lapparum  modo  veftitui  inhxrentiaj 
medius  inter  qux  ftilus  exiguus, non  rard  durus  ac  pungens.radix  crafla,reda,alte  dimittitur. 

Arenofis,incultis,ac  defertis  locis,  fubinde  etiam  nonnihil  humentibus  gignitur  ,iuxta 
femitas,item  ac  vias.  Variat  autem  non  raro  huius  magnitudo  pro  regionum,  in  quibus naC- 
citur,diuerfitate , ac  cxli  mutatione : Qui  bu  fdam  fiqu  idem  in  regionibus  multo  quam  in 
Germania  amplior, maioribusque  foliis  exit;  alibi  vero  etiam  minor,  humilior,  & anguftio- 
ris  eft  folij;  quale, quod  Creticum  quidam  cognominant. 

Viget  caulis  cum  floribus  Iunioac  Iulio,tJuinon  primo, fed  altero,vel etiam  tertio  anno 
demum  afTurgit;Primo  etenim  anno  folia  tantummodo  CynoglofIospromit,caule  deftitui- 
tur, atque  hoc  temporea  Diof.  obferuata,  caule  vidua  traditur:  Sed  non  minusin  huius  HofariJk 
quam  in  Didamni  deferiptione  lapfus  eft,quod  nullum  florem,  femenque  ferre  contra  veri- 
tatem  feriptum  reliquit. 

Grxcis  K woyhcaasot  h Kt/vi^Aaoro)1  dicitur;  Latinis  Lingua  canis.Plinio  eft  CynoglofTos,qui  rlinm  tu- 
duas  eiusfpecies  refert,  fed  qux  de  priore  feribit,  ex  cap.  deBugloflo  apud  Diofcoridem  ,um' 

E 3 tranfla- 


J4  STIRPI  VM  HISTORI./E 

tranflata  apparent,  alteram  ait,  lappas  minutas  fcrre;  qua;  vtiquccft  Cynogloffosttiodd 

deferipta. 

Extantvero&apud  Apulcium,&  parti  m inter  nothas  appellationes , & alia  huius  fpuria 
nomina, Splcncio^/BaAAwjliuc  Wp- 

j^.Wxp/os,  Canina  Lingua  Maccdonica;GermaniscftJ3linDejUngcn: Belgisljoutji  tcngjje: 
Hifpanis  Lengua  de  peno:  Italis  Lingua  dicanc : Gallis  Langue  de  chien:  Anglis  ijotenbfjS  nm» 
O0c:  Bohemis  p|i)  tfOJIjf. 

limonium.  Aeti  us  lib.  i.  & Tetrabibli  tertij  lib.z. Limonium  & Cynogloffum  cademcffe  ftirpem  fen- 
tire  videtur:  Ad  cuius  lentendam  ftabiliendam  non  parum  faciunt,  Galenus  in  lib.  de  limp. 
medic.facul.Oribafius,ac  Paulus, qui  Limonij.fiue  Lcmonij  meminerunt,  Cynoglofli  pro- 
terito aut fupprdfo nomine.  Rondeletius  Glaftum  fylueftre  cfle  voluit , fed  fylucftre  Gla- 
ftum a Satiuo  perquam  exiguum  differens  eft,vtlib.3.cap.a7.  dictum  eft. 

Cotcrum  Cynoglofli  rad  ix  & folia, cum  medio  temperaturo  proxima  quadam  frigidita- 
te,emolliendi  quoque  vim  obtinent. 

Aluum, inquit  Diof  decoctum  herbo  cum  vino  emollit:  alopeciis  ( quas  videlicet  acres 
humores  excitant)  cum  vetere  adipe  fuillo  folia  permixta  ;8iambuftis  medentur,  addit 
Diol.  &C  canum  morfibus.  quod  forte  e totius  fubftantio  proprietate  polfunt.  Radix  fub  ci- 
neribus cocta,  &:  fubdita,internarum,fiuc  cocarum  homorrhoidum  dolores  lenire  fertur. 

De  Eufrafia.  C a p.  xxxiiii. 

TEnvis  ac  exigua  cft  herba  Eufra(ia,pal- 
mum  alta-, cauliculi  tenues  liibnigricant  ra- 
moli : foliola  perquam  minuta , ambitu  ferrata  5 
circa  quo  flofculi  albicantes  apparent , luteis  tz- 
menacpurpureispunctisminimis  notati,  radix 
tenuis,  nbroia. 

Nalcitur  locis  herbofis  non  omnino  aridis, 
fed  incultis,lecus  agrorum  margines, ac  vias, non ■ 
rar6  in  iplis  viis.  Augufto  ac  Septembri  menfe 
palfira  floret , tuncq;  poti  (fimum  agnolci  datur, 
& colligi  optimum  eft.  colligitur  tota,acrefic- 
cata  deinde  reponitur. 

Eufrafiam  a multis  annis  Medici  appellant: 
pofteriores  evtppoaww,  Euphrofynen  nominant: 
Eft  tame  & aliud  iwppos-ww,  ipfum  videlicet  Bu- 
glolfum:  a nunullis  vero  Ocularis  > Sc  Ophthal- 
mica.ab  effectu  vocatur : Germanis  eftSItigcttf 
fro(t:  Belgis  ©oggmtrcctt:  Itali,Hifpani,ac  Galli 
Latinum  nomen  feruant:  Anglis  42pebrirf)t:  Bo- 
hemis 2Int£>r0}f3. 

Calida  autem  & ficca  hoc  herba,  led  tamen 
magis  ficca  quam  calida. 

Ad  oculos  plurimum  commendata,  poteft  &C 
Ibla  & quouis  modo  affumpta,  videndi  poten- 
tiam conferuare,adaugere,  debilem  ac  depraua- 
tam  reftituere.  Datur  autem  commodiffime  in 
puluerem  trita:additurnonrard  feniculi  femen 
pari  pondere, & nonnihilo  maceris  addito,  qui 
interior  ell  nucis  Myriftica:  tenuis  ac  odoratus . 
cortex , quibus  facchari  tantum  additur,quantum  eft  omnium  fimulpondus:  Huius  mixtu- 
ra: cochlear  aut  per  Ce,  vel  cum  exiguo  vino  exhibetur  mane  corpore  ieiuno , & quidem  per 
continuos  non  modo  dics,fed  &l  menies  quandoque. 

Fit  & ex  Eufrafia  vinum  vindemia:  tempore , cuius  vfu  fenum  etiam  oculi  reiuueneC- 
cere  feruntur  , auferrique  omne  oculorum  impedimentum  , vifusque  defectionem, 
prarfertim  pituita  crudisque  humoribus  redundantibus , vt  audior  eft  Arnoldus  Villa- 
nouanus. 

De 


XXXV. 


PEMPTADIS  PRIM.^  I- 

l)c  Eujrafia  altera.  C a p 


w 


QVa  m Eufrafiam  alteram  vocari  contigit,- 
cum  legitima  haudquaquam  conuenit, ni- 
li quod  fimiliteracilla  vnicaulis,  &r  ramolafit. 
Prodit  huic  a radice  vnicus  teres  cauliculus  do- 
drantalis , rionnunquam  etiam  pedem  lupe- 
ransj  in  ramulos  ac  alas  complures  diftributus; 
quibus  folia  adhanent  parua , oblonga  , angu- 
lla,  acuminata , deorlum  vt  plurimum  reflexa, 
ac  veluti  dependentia,  flofculi  fecundum  fo- 
lia exeunt  colore  rubentes . radix  tenues  di- 
mittit fibras. 

Vliginolis,  non  aridis  prouenit  locis,  in  pra- 
tis fubinde  ac  vmbrofis  occurrit. 

Iulio  ac  aliquot  poti  menfibus  cum  flore 
conlpicitur. 

Eufrafia:  alterius  nomen , cur  hzc  libi  afei- 
ucrit,  dici  nequit.  Crateogonon  non  efle(quod 
plxrique  volunt)  caulis  a radice  vnicus , non 
plures,  atque  hic  quidem  nec  geniculatus,  nec 
calamo  fimilis,  oftendit. 

De  temperamento  aut  facultatibus  aliis  ni- 
hil, quod  adferatur,  occurrit. 


Libri  secvndi  pemptadis  primae 
Fimis. 


E 4 STIR- 


* STIRPIVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  PRIMI 

LIBER  TERTIVS. 

P H i t A I I Oi 

Procedente  libro,  qua  ab  elementis  A.  B.  C.  D.  E.  incitiunt,  cum  genere  aut  fimilitu. 

dine  coni  unet  is , deferipta  funt.  Hoc  vero  libro  fuccedunt  abF.G.  H.  I.  K.  L.  nominis  fui 
initium  habentes  vnd  cum  fuis  affinibus  atque  cognatis  explicanda:  Jpuarum prima  Filipendula. 

DE  FILIPENDVLA. 

Capvt  primvm. 


Filipendula.  Filipendula  montana. 


OBlonga  folia  Filipendula  funt,  ex  Tegmentis  compluribus,  longiufeu!is,&  ambitu 
ferratis  cOmpofita,  veluti  Potentillx,  fiue  Argentinx,  duriora  tamen,  nigriora,  fetura- 
tius virentia, minora, tenuiusquediuifa.  caules  inter  hxc  affingunt  flriati, duri, (ubinde  bipe- 
dales, in  ramulos  faftigiodiuifi,  quibus  infidetdenfe  coma  ex  flofculis  fex  foliorum  candi- 
dis, tenuiter  odoratis,  indar  radiantis  ftellx  ftaminibus  in  medio  concoloribus  :fucceditfe- 
menfquamofum, veluti  inrotundum  capitulum  coadtum.  radix  nigricans  fibras  hinc  inde 
fpargit,  qux  in  rotunda  capitula , ac  nodulos  extuberant  inftar  Pxonia:  feminx , quibus  ta- 
men minores. 

In  afperis,  aridis,  ac  petrofis  apud  Germanos  ac  Britannos  humilior  exit ; In  hortis  luxu- 
riat, ac  altius  attollitur. 

Iunio  ac  Iulio  in  flore  eft,fuccedente  mox  femine. 

Vulg6  Filipendula, ac  Philipendula:  a Nicolao  Mirepib pXmvib ovXa appellatur: Germa- 
nis Ovoot  (tcinfecdj.  i. Saxifraga  rubra;  item  &:  533ilDgar6tn.  i.  Millefolium  iylueftre : Italis,  ac 
Hifpanis,nec  non  Gallis  Filipendula. 

Apparet 


PEMPTADIS  PRIMA  L I B.  III.  )7 

Apparctcffe  a Diof  Oenanthe  appellata  herba,  qua-  differt  ab  Oenanthe  fylueftris  vitis 
florente  frudu.  Deferibitur  autem  Oenanthe  herbaaDiofeoridc  his  quidem  verbis:  Oirav-  ommh. 
St  QuXXa  t^ei  (iiamp  su$vX?rot;.  dv9v  StXdjud.'  jyij  nauXov  7myjjv.aui§unia7w.i<g.yBh'i  Si  cocanp 
pl^ru  uiydXnr  xstaXa^  'iyjtvaav  7iXeiora4,  s-g^/wAas:  Hoceft  Latinis  verbis: 

Oenanthe  folia  habet  paftinacx  limilia ; flores  candidos : caulem  craffum  dodrantalem; 
frudum  vero  veluti  Atriplicis:radicem  magnam  capitulamulta  rotunda  habentem. 

Cum  qua  deferiptione  Filipendula fatis  refpondct.Folium  fiquidem  eius  Paftinaac,  non 
tenuifo!ia:,qua;  Paltinacac  Dauci  nomine  a Galeno  agnolcitur.fed  alterius  latioris  folij, fatis 
(fi  forma  (pedetur)  fimile,  apparet,  minus  interim, durius,  ac  nigrius : flos  albidus  conuenih 
caulis  in  aridis  ac  petrofis  dodrantem  fepe  non  excedit : lemen  fquamofum  Atriplicis  haud 
abfimile:  radix  amplain  multas  extuberat glandulofas  appendices. 

Prxcer  hanc  vero  &c  aliam  quandam  Filipendulam  in  altorum  montium  iugis  reperiri  1- 
Lobelius  refert, caule  dodrantali,rotundo, nonnihil  ftriato ; floribus  in  cacumine  albicanti- 
bus,cuculli  aut  galericuli  forma,  foliis  filipendula:  minoribus:  cuiusradices  oblonga: , glan- 
dulo(ie,quz  non  ex  fibris,fed cauli  proxime  adhxreant. 

Matthiolus  &alias  pingit, quas  appellat  Oenanthes;  quarum  vna  vel  Bulbocaftanon,vel 
ei  proxima;  reliqua:  ad  Sij  genus  referenda:, quod  Iuncum  odoratum  fcriplimus  appellari, &c 
pro  loci  ratione  non  exiguum  formam  commutare. 

Cxterum  Filipendula, ac prxeipue  eius  radix,  manifefte  calida  acficcaeft,  aperiens, & 
abftergenSjCum  nonnulla  tamen  ad  ftndione. 

Decodum  radicis  vrinam,&  calculos  pellit:  dy  furia  ac  vrinx  ftillicidio  laborantibus  pro- 
deft.  Simile  de  Oenanthe  Diofcorides  feriptum  reliquit : Radix  e vino  vrinx,  inquit,  ftilli- 
eidioconuenit. 

Matthxus  Svluaticus,  ac  Simon  Ianuenfis  puluerem  radicis  aduerfus  morbum  comitia- 
lem commendant;atque  cibis  frequenter  permixtum  valde  vtilem  & efficacem  referunt, 
contra  tormina,inteftinorumque  flatus  conuenire,prxfertim  addito  fceniculi  femine  quo- 
que affirmant. 

i)e  Regina  Frati.  Gap;  ii. 


Regina  prati; 


/'''V  M Filipendula  fimilitudinemnonnul- 
^—/lam  hec  habet- Folia  eius  ex  pluribus  quo- 
que colleda,fed  Agrimonia:  fimiliora,dura, 
per  oras  crenata,  inferiore  parte  inalbicant , fu- 
periore  rugofa  apparent  veluti  vlmi.  caulis  ad 
tres  aut  quatuor pedes,  vel  altius  fubinde at- 
tollitur angulofus,  inanis,  coloree  rubicundo 
purpurafeens  ;in  cuius  faftigio  complures  flof- 
culi  raeematim  cohxrentes  candidi , fuauc  o- 
lentes  inftar  Filipendula::  femina  parua,recur- 
ua,tria  quatuorve  fimul  implicantur, exiguum 
capitulum  effornlantia.  radix  fubeft  odorata, 
in  diuerfa  tendens, foris  nigricans,  interius  ob- 
feure  fubrubens. 

Secus  ferobes,  &t  foffas  aquas  habentes,  nec 
non  fiuuiorum  ripas, tum  Sc in ipfis pratis gi- 
gnitur;gaudetaquofisac  humidis. 

Iulio  ac  Augufto  cum  flore  potiffimum  vi- 
get; eft  tamen  &:  fubinde  Iunio  reperiri. 

Recentior  xtas  Reginam  Prati  nominat,  & 
non  raro  Capri  barbam : Vlmariam  quoque  a 
fimilitudine  foliorum  cum  Vlmi : Germanis 
©ofjbarf.  Eft  autem  alia  ab  Hirci  barba  Grecis 
TzpyxzrayM  dida.  Belgx  vulgo  iSsijntttc appel- 
lant: Galli  Barbe  de  eheure.  Cum  Rhodora  Pii- 1 Wm 
j mj  fimilicudinis  aliquid  obtinet,  fed  tamen 
i eandem  efle  affirmari  non  poteft.  Quam  Gal- 
li, inquit,  lib.xxi  1 1 1,  cap.xix.  Rhodoram  vo- 
cant,caulem  habet  virga:  ficulnea:  modo  geni- 
culatum: 


culatum : folia  vrricx,in  medio  exalbida, eodem  procedente  tempore  tota  rubentia, florem 
argenteum. Et  eft  quidem  caulis  huius  virge  oblonga  fimilis,3d  circa  exortus  foliorum  quali 
geniculatus:  folia  Angularia (legmenta  videlicet  tocius)  ambitu,  vti  Vrtica:,  ferrata,  fed non 
in  medio, verum  fubtus  albicantia , qua:  circa  Autumni  tempus, vni cum  rubentibus  cauli- 
culis, etiam  ruborem  cito  peritura  contrahunt. 

Ca:  terti  m Barba  Capri  facultate  frigida  ac  ficca  coniunbam  adftringendi  potentiam  ma- 
nifeftam  habet. 

Radix  decoba,aut  in  puluerem  contrita  vtilis  dyfentcricis;  alui  & fanguinis  vndequaque 
fluores  comprimit. 

Flores  in  vino  co&i  quartanos  tollere  circuitus  feruntur. 

De  T halietro.  C a p.  1 1 1. 

Thalietrum  magnum.  Thalietrum  minus. 


EI  v s, quod  ad  Diof.  Thalietrum  referendum  putatur,duo occurrunt  genera : Maiiis,ac 
Minus.  Maius  non  vniuseft  modi,fed  aliquot  nonnihil  differentes  fpecies  complebitur. 
I.  Inter  maiora  primum, caulem  attollit  bipedalem,autaltiorem,ramolum,ftriatum,  quali 

angulofum,articulisgeniculatum,intrinfecuscauum,fubindeepunico  colore  purpuralcen- 
tem,  non  raro  herbacei  coloris : folia  ampla  in  multas  particulas  latas,  fed  tamen  oblongio- 
res,diuila;quarum  plurima:  anterius  duabus  ad  minus  incifuris  denticulata:,  color  foliorum 
faturatiorfuperius,inferius  dilutior,  flores  in  falHgiisracemofi,exigui, quorum  mufcofa  fla- 
mina e pallido  candicant,  incanelcentem  veluti  lanuginem  oftentantes.  fequuntur  valuulx 
triangulares  exigua;, in  quibus  femen  teres,  obliqua  & lutea  radix  eft, lareque  f erpens,&:  ple- 
rilque  locis  germina  emittens;  ftirpem  ita  multiplicans, 
a . Huic  fimile  alterum,  fed  folio  laturarius  virente,  &:  minore : cauliculo  rotundiore , nul- 
lasque  ftrias  habente. 

Tertium  Thalietmm  caules  promit  altiores,  crafllores,  punico  non  raro  colore  purpura- 
fcentes : folia  maiora,  latiora,  Carruleo  colore  virentia : lutea  flofculorum  flamina,  radix,  vt 
aliorum,  ferpens.  Grauiorisiftudodoris,quam  reliqua. 

Quarti, flofculi  dilutam  Viola:  ngra:  purpuram  reddunt.luteis  tamen  fupereminentibus 
apicibus;reliquisprimum  fatis  refert. 

r Minus  Thalietrum,  ordine  quintum,eauliculos  edit  tenellos, dodratales:foliola  paruula: 

flofculos 


PEMPTAD  ! S PRIMiS  E I B.  III. 

flolculos  raros;  eluceo  langucieunt  quorum  ftamina.radix  tenuis  nigricat,  ac  dura  eft.  Odor 
huius  grauis  quoque,  vci  prioru  m . 

Primum  in  veraque  Germania, fubindc  in  pratis  lecus  Icrobcs , & riuulos  occurrit , quan- 
doque etiam  ad  margines  agrorum  locis  vliginofis. 

Tercium  exHilpaniis  in  Belgium  venit. 

Quintum  in  campeftribus  maritimis  locisapud  Belgas  reperitur:  alibi  etiam  in  moncoiis, 
vci  in  Baldo  Italix  monte,in  quo  prodire  fertur. 

Iulio  ac  Augufto  prxeipue  florent , non  raro  tamen  vel  prius, vel  ferius,  fub  hyemem  her- 
ba perit,  radice  reftibili:  Vere  noua  prodeunt  germina  ac  folia. 

Inter Recentiorcs nonnulli Pigamum appellant, quafi  id  eft.  Rutam  ;Vndc&  i 

plerilque  Ruta  paluftris:  alij  Pleudo-Rhabarbarum , ac  Rhabarbarum  Monachorum  voci- 
tant,propter  radicis  luteum  colorem:  Sed  neutrorum  videtur  lententia  admodum  proban- 
da. Vcrilimilior  eorum  apparet, qui  Thalietrum  efle iudicanr : Quod  Diofcor.  folia  tradit 
habere  Coriandri  pinguiora  paulo, & caulem  Rutx,in  quo  folia.  Qa^h^oe,  inquit  Diolcori- 
deS,Ji/AAa  mpajdw/na.  nopicf  e%et ' ?ti7mpaTf$a S\>-^i(efii?dov  Tmytvits ra ift/Ma,id eft, 
Thalietrum  folia  habet  Coriandro  limilia, pinguiora  tamen ; caulem  rutx  craifitudine,  in 
quo  folia. 

Folium  autem  horum  ii  nobis  delcriptorum  maiorum  quidem  Coriandri  primis  foliisnon 
inepte  comparari  pot£ft,  &:iifdem  paulo  pinguius  accraflius:cauhscraflitudine  Rucxgra- 
ueolentis  relponaet. 

Dicitur  vero  8ct?dy^oi  etiam  facili  lapfu  ex  n in  r,.  Latini  nomen  feruant. 

Cxterum  a nobis  defcnpta  Thalietra  maiora, temperate  calida,  ac  vna  reficcacia  apparet. 

Folia  eorum  olcribusadmixtaaluum  nonnihil  commouent.  Radicis  decoctum  idem  po- 
tentius prxftat.Diof.Thalietri  folia  trita  vetera  vlcera ad  cicatricem  perducere  refert:  Gale- 
nus addit,  eitra  morliim  exficcatoria  efle; 


Ve  Fumaria.  Cap.  i i i i. 


Fumaria. 

VAlde  tenera  herbula  eft  Fulnariaxauli- 
culi  eius  tenues , veluti  genicula  habentes, 
ramoli,  vix  liirfum,  nili  adminiculo  fulciantur, 

. attolluntur,led  in  lacus  vt  plurimum  declinant. 
^ folia  circumquaque  exigua  funt,  per  margines 
diuila,veluti  Coriandri, qu^  limul  cum  caulicu- 
lo liibcandido  colore  virent,  flores  fpicatim  di- 
gefti  ‘exigui  circa  faftigia  ramulorum  ex  purpura 
rubent:  valuulx  luccedunt  rotundx,  minutulx; 
5 inqiiibusfemen  paruum.  radix  tenuis  rede  di- 
k mittitur. 

In  agris  frumentariis  inter  hordea  , & poft 
^ melfern  in  vineis  ac  hortis,  aliisque  perinde  cule 
risnafeitur. 

A Maij  initio  in  multam  fxpe  xftatem  cum 
| flore  reperitur, atque  tunc  colligi, reficcari,ac  re- 
‘ poni  maxime  conuenit. 

Ka7rv'o'  >i,  KstVs/ov, quandoque  etiam  -ttww;: 
r Latinis  fumaria:  Plinio  Capnos:In  Officinisfu- 
* mus  terrx.  Appellatur  vero  & xopuStlXiov,  xopiov , 
$ i xovdiSigrc , led  vocibus  inter  nothas 

y reieclis:  Germanis  l£rDtraucb/c£aubefrcpff/,£afci 
JCIlforffcl.  Italis  fumoterra : Belgis  «prijfjtom  & 
©imunikmifl:  Hilpani  sPalomilha:  Gallis  aeAn- 
glis  Fttmiterrc:  Bohemis  polnijmtfa. 

Facultate  autem  Fumaria  haud  eaftdafvt cre- 
ditum fuit)led  refrigerans  eft,  ^aliquantulum: 
(icc3Li  apcrit,&pcr  vrinas  expurgat.  : 

Confert  omnibusquibus  vel  icabies, vel  alia  quxuiscutisfceditas.molcfta  eftj  tum  &c  lue. 
Venerea  laborantibus:  hepar.  8c  lienem  abinfar&u  liberat:  ianguinem  puriorem  reddit : non 
raro  SC  quartana  laborantibus  conducit. 

' Datur 


60  STUMVM  HlSTORlit 

Datur  deco&um  herba:, vel  quod  ex  eius  fucco  Serapium  conficitur:  vtilis  eft  &!  aqua  dc- 
ftillata.  Decoquitur  fubinde  cum  la&is  fero-,  hoc  modo  fub  finem  Veris  ac  xftiuis  menfibus 
fcabiolisprodeft. 

Paulus  ALgineta  vrinas  biliofas  libcraliter  promoucre  ait:  Iocinorisobftruchoni  languori- 
que mederi:  ftomachum  confirmare,  &c  aluum  emollire. 

Diofcoridesfuccum  Fumarix(eiusqux in  hordcisnafcitur,digineta addit)  cumgummi 
^lyiaon  curare, ait, pilis  qui  pungunt  prius  euulfis, alios  enim  renalci  prohibet. 


Ve  Fumaria  altera.  Cap.  v. 

Fumaria  altera. 


"C  T hxc  admodum  tenella  eft  herbula , fed  al- 
■^-'tior quam  prior  Fumaria,  cauliculos  profert 

» perquam  tenues,&  Circa  eos  folia  exigua, ambitu 
haud  incila,  & clauiculas  paruas  ac  tenuiflimas, 
quibus  prope  adfiftentibus  adimet,  ac  fefe  affi- 
git: flofculi  circa  faftigia  albidi,  nonnihil , fed  di- 
lute admodum,  rubefcentes ; fiiccedentibus  exi- 
guis valuulis,in  quibus  femen,  radix  tenuis  vti 
prioris  altius  defeendit.  T ota  herba  e virore  quo- 
que inalbicat  veluti  fumaria  prior,cuius  no  modb 
colorem, fed  & faporem  refert. 

Circa  fepes,  fenticeta,  agroru  margines,  quan- 
doque & prope  veteres  muros  exic. 

Prouenit,  floret , vigetque  eodem , quo  prior. 

Ex  Recentioribus  nonnulli  hanc  Splith  voci- 
tant,acCorydalem  herbam  efle  exiftimant,cuius 
mentionem  facit  Galenus  lib.  x i.  defimp.  med. 
facul,  vbi  Gorydalis  auis  facultatem  refert : At 
Corydalis  herba  fumaria  apparet  fupenor , qux 
inter  nothas  voces,vtfcripfimus,  Corydalio  nun- 
cupata reperitur.  Plinij  prior  Capnos  citius  hxc 
efle  videtur,  quam  Pedes  gallinaceos  vocari  re- 
fert;nam  fuperior,Capnos  altera  huic  eft.Plinius 
fiquidem  duas  Capnos  defcribit,lib.xxv.ca.xi  ji. 

Prima, ait, quam  Pedes  gallinaceos  vocat,  naf- 
censin  parietinis  ac  fepibus,  ramis  tenuiffimis, 
fparfisque,flore  purpureo,  viridis.  Similis  &no- 
mine  &effedu,fedalia  eft  Capnos, fruticofa,pr£tenera,foliis  Coriandri,cinericij  coloris,flo- 
re  purpureo:  Nafcitur  in  hortis,&  fegetibus  hordeaceis. 

Facultate  autem  priori  vulgari  fumaria:  fimilis  hxcexiftimatur.  Plinius  vtriquefimiles 
tribuit  vires.  De  prima  fic  feribit:  Succus  caliginem  difcutit:itaque  in  medicamenta  oculo- 
rum additur:  De  altera  verri ; claritatem  facit  in  undis  oculis.  Matthiolus  prxftarc  Splith 
ait.aduerfus  colicos  dolores, fiue  virens  afliimatur,  aut  arida  in  puluerem  trita  cum  vino  bi- 
batur,pluribus  continuis  diebus. 


Ve  Geraniis, ac  primum  de  Geranio  tubero fo. 

Cap.  vi. 

GEraniorvm  complures  reperiuntur  fpecies:  Ex  his  dux  Diof  noce,  T uberofe  ra- 
dicis vna;altera  malux  folio. 

Primum  Geranium,Tuberofiim  cognominatum, multis  luxuriat  cauliculis  tenuibus,  te- 
retibus,& aliquantulum  ramofis : folia,  vt  Ranunculi  vnius , in  multas  fiffa  funt  lacinias,  ad 
Anemones  cuiufda  accedentia,  maiora  tamen:  flores  in  fummis  ramulorum  alis  eleganter, 
fed  dilute  rubentes , exiguis  rofis  perfimiles,  oblongum,  tenuem,  acuminatumque,  inftar 
gruis  roftri,poft  feftylum  relinquunt  ;vnde  nomen,  radix  Crafla, rotunda,  tuberofa, non 
abfque  nonnullis  fibris. 

In  Dalmatia, Illyrico,  nonnullisque  aliis  Orientem  verfus  Prouinciis  locis  incultis,  nullo 
ferente,  exicapud  Germanos,  tum  8c  alibi  hortenfe  eft. 

Tota 


61 


PEMPTADIS  PRIMjE  L I B.  III. 


Tota  propcniodum  xftatc  floriferum. 

Tfgpviov  Gr^cisjLatinis  Gruinalis, vulgo  Ro- 
ftrum  gruis,  auc  Rollrum  Ciconix,  a fimilitu- 
dinc  roitri  gruis  ac  Ciconia; : a nonnullis  quoq. 
Acus  mofehata,  aut  Acus  palloris : Italis  Gera- 
nio, &C  rojlro  di  grua : Hifpanis  Pico  de  ciguona, 
Pico  delgrou:  Germanis  Ot0!cfat|chnat>cl:  Gal- 
lis Bec  de  Cigognc:  Belgis  «©ijcuaersr  bcc&:  Anglis 
CorcficjS  bili;  Bohem  is  S^apijnuff f . 

Appellatur  autem  illud  primum, vulgo  Ge- 
ranium  Tuberolum : a nonnullis  quoque  Ge- 
ranium  Bulbofum,  ab  extuberantibus  inro- 
tunditatem  radicibus.  Diofcoridis  etiam  eft 
primum, quod  fpuriisvocibus  mhcovmc,,  re/i&i 
Ti&aojl&f , ouchinaftrum , aut  echinallrum 
nuncupatum  reperitur. 

At  temperie  Geranij  Tuberoii  radices exi- 
gux  cuiufdam  caliditatis  participes  videntur: 
Edules  efle  Diofcorides  refert , & drachma 
, pondere  in  vino  potas,  vtcri  in  Sationes  diflol- 
j uere.  Plinius  prxterea  reficientibus  fe  ab  im- 
becillitate huius  radicem  vtiliflimam  ait : bi- 
bique  contra  Phthilim  drachmam  eius  in  vini 
cyathis  fribus  in  die. 

De  Pede  Columbino  altera  Geranij  fbeeie. 

Cap.  vii. 

ALte  r j£  Geranij  lpeciei,cui  Pedi  Co- 
lumbino nomen,  folia  funtrotundiufcu- 


Geranium  tuberolum . 


la,mollia, exigua:,  ac  minoris  Malux  foliorum 
xmula, minora  interim, candidiora, minus  gla- 
bra,ambituque  lerrata : cauliculi  dodrantales, 
fubindeduorum  dodrantum,tenues, nonnihil 
pilofi,humi  repentes, fimilibus foliis  conue- 
lliuntur, quorum  alarum  faftigiis  flofculi  infi- 
dent  paruuli,fubpurpurei,ac  pollea  capitella 
minuta,  gru  ini  capitis  modo  rollrata.  radix  te- 
nuis &fibrola. 

Secus  vias,  locis  defertis, & non  raro  incultis 
quoque  reperitur, non  modo  in  Germania,fed 
8c  alibi. 

Floretcum  aliis  plurima  xflatis  parte. 

Pedem  Columbinum  vulgo appellant:Ger- 
mani  gaubmfucf,/  (gearter  fraut : Belgis  ©up* 
um  boct:Gallice  Pieddepigeon-,  Geranium  hinc 
dicipoteft  Columbinum.  Diofcoridis  alterum 
efle  Geranium  latis  apparet,  cuius  aliquot  Ipu- 
rix extant  voces, quarum  tamen plerxquead. 
fubfequentium  aliquod,  vel  ad  alias  herbas 
magis  referendx  videntur,  vt  funt  c?'Jcvkhof , 
tupfC^ixvpil^yjrpS  afiuns'!,  oop/aot  ,Pulmonia, 
Cicutaria,  & Gruina. 

Ad  hoc  genus  videtur  vero  & referendum 
Geranium  illud , quod  a Calceolario  libi  mifi- 
fum  Matthiolus  refert:Caules  huius  genicula- , 
ti,  molliter  hirluti , ac  in  pluresdiuifi  ramulos, , 
humi  repunt  vti  Malux,  cuius  folia  ,aut  citius 
Althex,  huius  quoque  referunt , aliquanto  ta- 
men longiora.  Flofculi  infummis  ramulorum 
F faftigiis 


f 


Ci  S TUJ1VM  HISTORIA. 

faftigiis  c purpura,  &C quandoque  quidem  dilutiore  rubent,  exigui, oblongioris  forma;, qui- 
busfucceduntgruumroftrisfimilia,oblonga,&  acuminata,  radix  tenuis  & oblonga  cft. 
luxtaMonlpelium  nonnullis  locis  (ponte  naicitur. 

Csetcrum  Geranium  alterum  Diofeorides  quidem  nullius  ait  in  medicina  clTe  vfus : Re- 
ccntiorum  tamen  plcrique  Pedem  Columbinum  ad  mccftinorurti  tormina  vtilcm  referunt, 
6 c balneis  percommodum. 

De  Geranio  Robertiano.  C a p.  v i i i. 

Geranium  Robetrianum. 

E r a ni  v M Robercianum  cauliculos  pro- 
fert, cubito  fepenu mero  altius  adurgentes, 
teretes , geniculatim  articulatos , vt  plurimum 
rubentes,nonnullisque  pilis  oblitos.  Folia  ex  in- 
tcruallisfifla.  Cicuta:  aut  Myrrhidis  fimilia,led 
minora,  ad  Chxrephylli  magis  accedentia,  non- 
nihil hirfuta,  colore  quoque  Ikpenumero  rubi- 
cunda. Flofculi  in  cacuminibus  emicant  purpu- 
rei,ex  quinque  compofiti  foliolis, quorum  fingu- 
los  mucronatus  & acuminatus  lequitur  gruini 
roftri  modo  eminens  apiculus.  radices  fubfunt 
fibrofe.  Tota  herba  odore  cftgraui  fatis,  atque 
haudiucundo. 

Exit  Geranium  iftud  non  raro  iuxta  veteres 
parietes,  ac  maceries , in  ruderibus , ac  arborum 
cxcifarum  caudicibus, locis  humentibus,ac  vm- 
broiis,&  frequenter  alfiofis. 

Floret  ab  Aprili  in  multam  sedatis  partem; 
hveme  etiam  viret  herba ; a frigoris  iniuria  nec 
facile  offenditur. 

Germani  Qttipjcdjfe  freutf/  fubinde  ©cfiflttm* 
frauf/aut  flrirt  fc§o!ttnjttJ : Belga:  Ciobjccfits  femgt 
appellant,atque  inde  Ruberta,  ac  Roberti  herba 
nuncupata  eft.  Ruellius  Robcrtianam  dixit  her- 
bam:Nos  Geranium  Robercianum. 

Conferenti  autem  Geranium  iftud  cum  ter- 
tia Diofcoridis  Sideri tide, conuenire  fatis  appa- 
ret,atque  ipfa  tertia  effe  Sideritis.  Diofeorides  fi- 
quidem  tres  adfert  SideritidesjVnam  Marrubij; 
Proximam  Filicis  folio;  Tertiam  vero  in  parietibus  ac  vineis  nafccntem. 

Refpondent  Geranij  Robertiani  nataiestfolia  qua:  fcripfimus  ad  Charrcphylli  accedere. 
Coriandri  non  repugnant:  in  ramulis  fiue  cauliculis  ac  floribus  exigua  remora. 

Defcribitur  autem  Sideritis  tertia  a Diofcoride  his  quidem  verbis:  'tyet  TroXKa^m 

aiicritis  jiiat, plfyt; o/jgia  xc&iava mriduuiaiois Xuoii,  &npdiSiom.  ctvSuSl 

/pom>ta,Mx^,yuo^u  mr.ey.  id  eft:  Folia  a radice  habet  numerofa , fimilia  Coriadri, 

circacauliculosdodrantales,lxues,teneros , fubalbidos , ac  fubrubentes : flores  phceniceos, 
guftu  amaros  Sz  vifcofos.Hanc  autem  & a Crateua  Heraclean  appellari  ait,ac  in  parietinis  & 
vinetis  nafci. 

Facultateautcm  Robercianum  Geranium  aliquantulum  quidem  refrigerans  ;fed  tamen 
&abftcrgens  cum  adftrnftione  quadam.ad  mamillarum, pudendorumque  vulnera  acvlcera 
conducit; fanguinem  etiam  profluentem  fupprimerc  poffe  putatur.  Quod&deTerciaSi- 
deritide  Dioicorides:Huius, inquit, impofita  vis  eft,  vc  cruenta  & recentia  vulncraglutinet. 

De  Geranio  pipino,Jiue  quarto.  Cap.  ix. 

QVa  r t i Geranij  oblonga  funtfolia , tenuibus , multiplicibusque  fectionibus  diuifa, 
velutiex  pluribus  minoribus,Coriandrifimilibus,ad  vnum  pediculum  compofita:cau- 
liculi  viticulofi,oblongi, modice  hirfuti,non  raro  dilute  rubentes ; in  quorum  faftigiis  vcluti 
laxa:  paruxvm  belle, e quibus  flofculi, in  reflexis, rccuruis  aliquantulum  pediculis  feni  aut  fe- 
pteni  apparent, exigui, quinquefolij,rubences;  ac  deinde  parua  capitula  acuminatis  ac  mu- 
cronatis apicibus  roftrata;  ad  balim  quorum  conceptacula  quxdam,  in  quibus  femina  mi- 
nuta 


PEMfTADIS  pR.IM.iE  tlfi.  III. 


«3 


De  Geranio Batrachioide.  Cap.  x. 


Geranium  fupinum. 


nuta&  oblonga,  radix  gracilis  & candida, alci 
dimitcicur.Stcrmintur  humi  non  modi  folia,(cd 
& cauliculi  late  fubindc  profcrpentcs. 

Iuxtavias,aciemitas,  marginesque  agrorum, 
ac  non  rari  in  ipfis  amis,  locis  aridis , ac  arcnofis 
fpontc  natum  frequenter  repentur : rigua  ac  her- 
boiailonamat. 

Totaarftatc  floriferum  eft : liyemis  tempore 
herba  ipfa  viret. 

Germani  hoc  Geranij  genus  proprie  @fo:cfnv 
fcljna&cl  appellant:  Bclgc  ©pruarrs  bctl=,id  cft,Ro- 
ilrumCiconiar.  Dicitur  etiam  anonnullis  Acus 
: palloris:  A Valerio  Cordo  Gcraniu  fupinum  j cll 
tamen  non  modi  illud  fu  pinum  ac  repens, led  &C 
) alterum  genus,  quod  Pede  Columbinu  diximus 
* vocitari.  Habetur  veri  iftud  & a quibufdam  pro 
i Plini}  Geranio:  Quodabipio  primo  defcribitur 
loco  lib.xxvi.cap.xi. his  verbis.  Geranion  aliqui 
I Myrrhin;alij  Merthrydaappcllant.SimilecftCi- 
cutar,foliis  minutioribus,  Sc  caule  breuiore,rotu- 
do,  faporis&  odoris  iucundi : Sed  quod  pro  Ge- 
1 ranio  hoc  loco  a Plinio  refertur , Graxorum  cll  ptimm  ni- 
Myrrhis,quam  cum  Geranio  confundit.  'Mur- 

Facultatem  autem  iftud  Geranium  cognitam 
aut  exploratam  nullam  habet ; videtur aucem  re- 
frigerans,& aliquantulum  effe  reiiccans,cu  non- 
’ nulla  adflri6tione:ac  recentibus, cruentisqucvul- 
neribuscommodum : Sc  aduerfus  inflammatio- 
nes incipientes  vtile. 


Geranium  Batrachioides  alterum. 


Batrachioides. 


GEranivm  iflud  Ranunculum  horrentem  i ac  prxcipuc  Sylucllrium  alterum,  foliis 
fuis  refert, qua;  profundis  ineifuris  dilleda,  ambituque  (une  (errata : cauliculi  aflurgunt 
complures, teretes, aliquatulum  lanuginoli,mox  a radice  rubcntesdnquorumfafligiis  flores 
quales  fere  Ranunculi, atcolorecamilei:  fuccedunt  leminum  exigua  conceptacula,  e medio 
quorum  tenuis  prodit  Itylus  grumi  roltri  aemulus,  radix  craflipr  multis  cirris  confibratur. 

Huius  vero  &C  aliaquxdam  tpcciesefl  priori  fimilis, foliis  pauld  minoribus,  cuius  flofculi 
eleganti  colore  rubent, &c quandoque  odorati  quodammodo  molchum  referunt,  radix  hu- 
ius proferpcns,plu  ribus  etiam  fibris  capil  latur. 

Sunt  hxc  Gerania  naturafua  quoque  fyluedriii,ac  locis  exeunt  parum  cultis,  acplanis po- 
tius quam  montanis:  Vtrumque  ad  hortos  non  raro  transfertur. 

Flores  ablatis  plurima  parte  vigent. 

Geramum  Batrachioides,  a Ranunculi  fimilitudinc  nome  inuenit. 

Primum  genus  vulgo  Ranunculum  Caeruleum  appellant:  Fuchfius  «Sottcjs  gnati,  id  ed,Gra- 
tiam  Dei  vocitat.  Quod  rubentis  eft  floris  Acus  mofchata  a non  paucis  dicitur,  quo  nomine 
& Geraniu  Tuberotum  appellatur,  cuius  flores  cu  huius  fatis  & colore  & forma  coucniunr. 

Ad  Medicina:  vfum  neutrum  recipitur : Fuchfius  tamen  quod  caerulei  eft  floris,  in  ligni, 
ait, in  fanandis  vulneribus  effe&u  praeditum. 

De  Reliquis  duobus  Geraniis.  Cap.  x i. 

Geranium  fepumum,  (iue  Geranium  gruinum.  Geranium  montanum.  - 


T)R  & t e r hactenus  memorata,ac  tradita  Gerania, &:  alia  duo  L.Fuchfio  defcribuntur. 

1 Vnumfoliisadmodumlaciniatis:cauliculislanuginofis,&vti  aliorum  a radice  ftatim 
rubentibus,  flofcuhs  purpureis,  ex  quibus  capitella  gruini  capitis  indar  rodratanafcuntur. 
radix  intus  candida, foris  fublutea  ett. 

Alterum  priori  fimile  quodammodo,  fed  foliis,  floribus,  radicibusque  maius, ac  amplius: 
ramuli  eius  tenues  lanuginem  quandam  quoque  habenc:folia  tenu  ia  in  lacinias  diuifa:  Flores 
infafligiispurpurei, quibus  fim  ilia  capitella,  gruini  quoque  capitis  formam  referentia,  (ub- 
nafcuntur.  radix  interius  exteriusque  rufo  colore  rubet. 

In  agrorum  limitibus , ac  iuxta  fepimenta,  ac  fcrobes,’quod  prius  ed : alterum  vero  & in 
montanis  ac  laxofis  in  Germania  gignitur. 


PEMPTADIS  PRIMAE  1 1 B.  Iit.  £f 

Asftatc  flores  vtriulque  apparent. 

Nomen  Fuchfius  priori  franichalfj/  id  eft,  collum  gruis  dedit;  fecundum  QJilftfttUrt},  hoc 
eft,fanguinariam  radicem  appellat, a mirifica  in  ii  (tendo  fanguinisprofluuio  facultate. Mon- 
tanum  Geranium  vero  & iftud  dicitur. 

Nullam  autem,  vt  idem  refcrt.ad  fanguinem  vndequaque  emanantem  compcfecndum 
prarftantius  hoc  Geranio  eft,  quoa  vnicum  de  eius  potentia  ac  viribus  referendum  occurrit. 

De  Gnayhdio.  C A P.  XXI. 

Gnaphalium  marinum.  Avlicvli  ac  ramuli  Gnaphalio  te- 

^-'nues, palmum  alti, circa  quos  foliola  par- 
ua,  oblonga,  vna  cum  cauliculis  ac  ramulis 
denla, candida, mollique  lanugine  pubefeen- 
tia;quorum  pro  tomento  vfuscflepoteft:ca- 
pitula  in  faitigiis  emicant  Abrotoni  corym- 
borum xmula:  flofculi  lutei  ex  his  prodeunt, 
aut  aurei  fulgoris,  radix  in  diucrfa  tendit,  du- 
ra ac  lignola. 

Haud  procul  a mari  inculta  amat:  In  Nar- 
bonenli  Gallia  pleriique  lociscopiofum. 

Flores  vigent  menie  Iulio;femen  inde  per- 
ficitur. 

G rare  i yraqdhio-/  appellant.  Dictum  autem 
Gnaphalion , quod  foliis  iplius  teneris  loco 
yia<$d\c,v,  id  eft,  tomenti  vtantur,  vt  Paulus 
AEgineta  feribit.  Plinius  etiam  Ghamaizelon 
diciaucioreft,lib.i7.  cap.io.  reftius  fortaflis 
Chamatxylon,  quafi  humile  Golfipion : To- 
ihenrolaiiquidemfua  lanugine  molli  candi- 
daque Goflipij  lanuginem  refert :vnde  &a 
nonnullis  Tomentitia  & Coronaria  nomi- 
natur : Ab  aliis  Centunculus, & Centuncula- 
ris  dicitur, qua:  vox  inter  Ipurias  ac  nothas  oc- 
currit.Plimus  autem  Centunculu  lib.xxim. 
cap.xv.  ait  Grxcos  Clematidem  vocare. 

Extant  vero  huius  &lixe  inter  nothas  ap- 
pellationes vocabuIa^^au^sTBJMC.arafflaA/?, 
a’ra'g»TOC,5«Aaffb,Centuncularis,  & Albinum, 
quxpofterior  appellatio  propter  albicantem  colorem  huic  haud  perperam  conuenit. 

Porro  Gnaphalion  cum  modica  quadam  adftri&ione  reficcat. 

Bibuntur,inquitDiofcorides,eificaciter  folia  cum  vino  auftero  ad  dyfenteriam. 

Ve  Gofipio  fiue  Xylo.  C a p.  x i i i; 

O s s i p i v m cubiti  altitudine  fruticat:  ramulis  brachiatur:  latiufcula,&  quafi  tfian- 
^-•gula  Vitis  aut  Alcex  inftar  fere  incila  lunt  folia,fed  minora, molliora, incana,ad  tomen- 
ta etiam  vrilia:  flores  lutei  in  medio  nonnullo  purpureo,qui  poft  fe  nuculas  veluti  parua  ma- 
la relinquunt,  Ariftolochix  rotunda:  vnius  fructui  haud  abfimiles,  qui  & maturefcetes  {pon- 
te finduntur,in  his  autem  vna  cum  femine , molliflima,  candidiflima  lanugo  ex  iplis  hianti- 
bus fructus  rimis  non  raro  dependens, qux, ad  veftes  ex  ea  conficiendas,netur:  femen  oblon- 
gum eft.guftu  haud  infuaue.  radix  exigua, fibrofe. 

Nonmodd  in  Alia, Africa, aur  in  Tylo  Arabici  finus  Infula, de  qua  Theophraftus;  verum 
& in  non  paucis  ad  Europam  pertinentibus  loers  diligenter, ac  ftudiofe  colitur,  veluti  in  Me- 
lita & Cadia  infulis  maris  mediterranei,  tu  & alibi  in  calidis  Auftrum  verius  fitisregionibus. 

Grarcis  cftgeAoV  yjj  yesmor.  Latini  voces  feruant:  Officinis  Lanugo, Bombax, & Cotum: 
Italis  Bombagia  Cotone : Hifpanis  Algoion.  Germanis  SBauntinoU:  Gallis,  Belgis,  & An- 
glis£ottocn. 

Meminithuius  Theophraftus  lib-4.cap.5.  fed  ablque  nomine,  & arborem  ait  effeLani- 
gcramTyli  InfulanNec  mirum  videri  debet,fi  ftirpem  incognitam, & in  remotis  regionibus 
nafccntem  arborem  efle  putauerit,cum  hac  xtatc,qua  plurima  in  cognitionem  venerunt», 
lanugo  huius  SSiWMIiWlUd  eft,  arborea  lanaa  Germanis, vt  diximus, appelletur. 

F y De  hoc 


Wmm 


Filagofiuelmpi 


Dc  hoc  autem  Theophraftus  itafcribit}  Pro. 
ferre  vero  eandem  infulam,  Tylon  (cilicct,  Se 
arbores  lanigeras  multas  proditum  cft ; has  au- 
tem folium  habere  limilc  viti , Icci  minus ; fru- 
dum vero  in  quo  lana  magnitudine  mali, quem 
cum  tcmpcftiua- maturitatis  iit  apenri,ac lanam 
excipi, ex  quatclascontcxunt. 

In  Grarco  exemplari,  vbi  legitur  K apvrlr 
vSb,&c e.  fuperflua  aiclio  iSh : ii  enim  frudum 
fert  magnitudine  mali, in  quo  lana, quo  tandem 
modo  nullum  ferre  affirmari  poterit? 

Plinius  deeode  lib.xix.  cap.r.  Superior  (ait) 
pars  jfcgypti  in  Arabia  vergens  gignit  fruticem, 
quem  aliqui  Godipion  vocant,  plures  Xylon,  & 
ideo  lina  inde  fada  Xylina. Paruus  eft,iimileque 
barbata;  nucis  defert  frudum,cuius  ex  interiore 
bombyce  lanugo  netur.  Necvllafunt  eiscan- 
dore  mollitiavc  prxfercnda.  Velles  indcfacer- 
dotibus  iEgypti  gratiffima:. 

Lana  huius  fruticis,  quam  multis  vfibus  ler- 
uiat.non  elt  huius  infticuci  referre. 

Combuftus  cinis  non  minus  quam  papyri, 
languinem  profluentem  e vulneribus fillit. 

Seminis  medulia  tuffientibus,  difficulterque 
refpirantibus  auxiliatur,  &:  adaudo  genitali  fe- 
mine ad  Venerem  inuitat. 

Oleum  exlemine  expreflum  lentigines  tol- 
li t,aliasque  cutis  infediones  delet. 


GolTipi uni  fiuc Xylon. 


PEMPTADISPRIMjELIB.  It  i. 

MOllis  quoque  ac  tomentofa  herba  Filago  cft,  cauliculos  promit  tres  atitquatuor  t. 

dodrantales, quandoque  altiores, circa  quos  foliolaoblonga,  angufta, vrraquc  autem 
molli  ac  araneola  lanugine  pubefcentia : flofculi  in  faftigiiscauhculorum  eminente  luteo 
pallentes, in  pappos  tandem  euanefcentcs, quorum  poftcrius  natijongioribus  iniidcntcs  pe- 
diculis,priores  fuperanr.  radix  tenuibus  cirris  confibrara. 

Huius  & alia  fpecies  cauliculis  foliisqj  incanis,  mollibus,  ac  lanuginolls,  priori  fimilisjve- 
riim  flores  non  in  cacuminibus,  fcdfecundum  coliculos  ordine  difpofiti  pone  folia  exeunt, 
priori  fimiles,  qui  & in  pappos  loluuntur. 

Tertia  etiam  cft  quadam  Filago , lanuginofis  coliculis,  foliis , floribusque  in  cacumine  3- 
priori  fimilis,fed  humilior  ac  multo  minor. 

Reperiuntur  Filagines  locis  fterilibus,arenofis,fubinde  circa  aridos  fcrobes, in  lyluis,  & in 
neglectis  agris. 

A Maio  in  Auguftum  vlq.  cum  flore  vigent,  atque  his  menfibusoportunu  eas  colligere. 
Recentior  astas  Filaginem  appellatmonnulli  quoque  Pilofcllam;  funtramen&alias  Pilo- 
fellx.  Gnaphalij  autem  fpeciesexiftimatur;quam  obcauffam  & a nonnullis  Gnaphaliondi- 
cimr:Germani 9i§urfraut vocant.  Plinij  Impia  effeapparct,de  quo  lib.xxmi.cap.xix.  his  Iafia- 
verbisrHerba  Impia  vocatur  incana, rorifmarini  a(pedu,thvr(i  modo  vcftita,  atque  capitata: 
inde  alij  ramuli  exurgunt  fua  capitella  gerentes:  ob  id  Impiam,  appellauere,  quoniam  liberi 
iiiper  parentem  excellant. 

Renccantem  ac  nonnihil  aftringentem  facultatem  hasc  herba  habet. 

Aquaabhacdeftillata  ad  Cancrum, prascipue  mammillarum,  magni  eftvfus:  Continet 
enim  occultos  cancros  ne  exulcerentur, cum  linteolis  femel  in  die  impolita. Sunt  vero  & qui 
Afari  foliis,huius  aqua  madefa<ftis,non  infeliciter  ad  Cancros  reprimendos  vrantur. 

DtFilofeHa,acprmumde Maiore.  Cap.  xv.  Pilofclla maior. 

■p\V  je  reperiuntur  appellata:  Pilofclla:, forma 
differentes, quaru  vna  Maior:altera  Minor. 

Maior  Pilofclla  tenuibus  ac  viticulofis  colicu- 
lis,afperis,&  hirfutis  humi  ferpit,fubinde  & ra- 
diculas dimittens:  folia  forma  oblonga, lata, non 
tamen  magna, &ipfa  hirfuta,  fuperne  virentiora, 
inferius  inalbicant : flores  in  tenuibus  pediculis 
finguli  farftijlutei,  Hieracij  asmuli , fed  minores; 
qui  & in  pappofam  lanuginem  relbluuntur , cui 
fubeft femen,  radix  digitalis  longitudinis  fibris 
multis  capillatur. 

In  colliculis  terrenis, &aggeribus,circum  agros 
frequens  per  Germaniam  vtramque  reperitur. 

A primo  quoque  tempore  in  multam  arftatem 
floret. 

Pilofcllam  recentior  xtas  appellat,  & ad  diffe- 
rentiam fequentis  Pilofcllam  maiorem.  Nonulli 
Auriculam  muris  nominant ; differens  tamen  eft 
a vera  muris  Auricula:G  ermanis  5?aaelfr<?Ut:  Ita- 
lis vero,Gallis,&:  Hifpanis  Pilofelle : Belgis  etiam 
©agdcmijt  8 c JBupfoo:. 

Facultate  autem  hxc  aliquantulum  calida , & 
reficcans, abftergens  quoque,  & vna  fimul  ad- 
ftringens.  Alui  fluores  reprimit , dyfcntericis,  & 
cceliacis  ea  propter  vtilis.  ad  vulnera  curationem 
eadem  plurimum  poteft,cum  foris  admota  , tum 
& potionibus  admixta, ad  horum  curationem  in- 
ftitutis.  Laudatur  & decoctum  eius  ad  entcroce- 

las,quas  recenter  natas  curare  poffe,  aliquot  diebus  epotum, fperatur.Succus  dolentibus  au- 
ribus immiffus, dolores  lenit. 

Baptifta  Sardus  hepaticis  admodum  Vtilem  fcribit, omnes  fiquidem  Iocinoris  obftruelio- 
nes  aquam  ab  hac  deftillatam  aperire;  eandem  quoque  ad  vlcera  tibiarum  com mendat,prx- 
fertim  Rhodomelitis,Lithargyri  & Myrrha:  Ungulorum  vnc.ij.  ad  libram  vnam  aqua:  addi- 
tis,cum  quibus  vbi  triduo  infolata  fuerit, colanda,&  ad  vfum  referuanda  eft. 

F 4 De 


STIRPIUM  HISTORIA 
De  Pilofe/la minore.  C a p.  x v i. 
Pilofclla  minor. 


MInor  hxc , quam  fu  perior,  mollior,  8£ 
candidior : foliola  eius  renui  lanugine  in- 
candicant,  inter  qua:  cauliculusexir,  cuius fafti- 
gio  fiofculi  infidentparuuliquatuor,  quinque, 
plurcTve  fimul  coniun&i,ftaminci , non  raro  al- 
bidi ,quandoque  e rubro  purpurei,lubindc  e pur- 
pura nigricantes, alias  varie  colorati. radix  tenuis 
adnatis  fibris  dclcendit. 

Aliam  huic  limilem  Lobelius  refert,  foliis 
oblongis,  anguftis , hirlutis,  ac  incanis , duorum 
pollicum  longitudine , in  cuius  caulis  hilpidi, 
tres  quatuorve  digitos  alti , cacumine  capitula 
emineant  lata,vna  cum  floribus  viol?  purpure^, 
colore  faturato  nigricantes,  in  quibus  quadam 
foraminula  imprefla  apparent,  radix  vti  alterius. 

Prior  Germania  vtrique  fatis  familiaris,  ari- 
dis locis, in  collibus, ac  montium  iugis. 

Alteram  in  Alpibus , ac  Baldo  Vcroncnfi 
monte,fimilibusque  locis  reperiri  contingit. 

Floret  apud  Germanos  prior  Maio  acluniq 
menfibus. 

Vtraque  ad  Leontopodium  refertur, quodi 
Dioicoride  his  deicribitur  verbis : AtonoesreJiot 

Jijay.wXtSiCiv  egi  fior uviov , t%cv  $uMagj.a  gwa'd( 
nt&a&v  Jkxifator  n ioj.a>v  m fxiixoe  Jttaia. 
ieiO)0  istgx  ia  ilw  p/£co>  vmh&xgt,  ksr 
ax^t  7$f  i@vhair MO/atja eomtp  npty^Bcpof;, 
avSl 


TEMPTA  DIS  PRIMA  LIB.  III.  69 

dvSm  /JiAatct.  0 S i n^pmoe  aurS,  Jltrdidpmv;  J)a  rit  me*** y/fS/fer  aura!  yySi.  pi^a  S’C'msi /***£&• 
Qua:  Latine  lonanc : Leontopodion  herbula  duorum  digitorum,  folia  ferrangufta , longi- 
tudine quaternorum  triumvc  digitorum, hirfuta,  circa  radicem  lanuginofiora,  & (ubcandi- 
da:  capitula  in  fummis  cauliculis  veluti  perforata:  dotes  nigros:  femen  adeo  fpiffa  lanugine 
inuolutum,  vtflspe  fallat,  radix  fubeft  exigua. 

. Cui  dcfcriptioni  pofterior  quam  prior  fimilior.  Appellatur  autem  LeontopodiurA  fpuriis 
quidem  vocibus  ^aoiv^oy,  dirdiv^or,  mubc , JhptvapSpti,  iJlbqvm,  xg/ayiop,  x&t- 

troaSssr:  Romanis  Mineruiu  m, aliis  Pallad  iu  m . 

Diuerfum  autemiftuda  Leontopodio,quod  Pliaiuslib.i6.cap.8.ddcribit:Nccconueiiit 
cum  coquod  ab  Apuleio  cap. 7. refertur, quod  haud  aliud  quamLeontopetaloneft. 

Leontopodij  autem  Galenus  & Paulus  yEgineta  non  meminerunt;  Oribafius  Leontope- 
talondici  Leontopodium  refert:  Actius  Leontopodij  radicibus  omnes  eas affcnbit  facu Ica- 
tes,quasalij  Leontopetali;itaoftendensale  appellatum  Leontopodium, Diofcoridis,  Gale- 
ni,^ Pauli  Leontopetalon  e(Te. 

Priorem  noftra retas  dicit  Pilofellam  minorem:  funt  qui  ad  Gnaphalij  genus  referant,  Sc 
Gnaphalium  montanum  appellitent,aquonon  admodum  differens, veluti  neque  Filago.:  Sc 
a nonnullis  appellata  Stcechas  Citri  na, qua:  tenui  & tomentofa  lanugine  tota:  canefeunt. 

Pilafella  autem  minor,tametfi  vfum  in  Medicina  nullum  habear,  eft  tamen  natura  refie- 
cans  &:  adftringens. 

De  Leontopetalo.  Cap.  x V i i. 

Leontopetalon.  T Eontopetalo  folia  fune  lata , veluti 

J-foraffica^fedle&ionibus  diuifaxaulisdodran- 
talis,fubi  nde  maior, in  ramulos, iiue  alas  non  pau- 
cas diftribuituqin  quarum  faftigiis  flofculi  ruben- 
tes:deinde  liliqua:,in  quibus  femina,Ciceres  refe- 
rentia. radix  magna,  ftrumofa,inftarraporum,fo- 
ris  nigra. 

Nafciturin  aruis,  in  campis,  inter  fegetes.  Re- 
periturin  nonnullis  Italicioris,  veluti  in  Hetruria 
& Apulia:  item  Sc  in  Creta,  aliisque  prouinciis  ac 
infulis,  Meridiem  ac  Orientem  verfus. 

Flores  liyeme,tefte  Petro  Bellonio, profert. 
Aiormrhwhot  Grreci  nominant, id  eft.  Leonis 
folium,  Plinio  Leontopetalon  quoque : Apuleio 
Leontopodion, vt  fupenore  capite  oftenaimus: 
Italis  Leontopetalo ; Patam  Leonis  Officinis  Sc 
Herbariis  dici  au&or  eft  RuelliuS;  vulgo  tamen  a- 
lia  pro  Pata  leonis  oftenditur , Alchymilla  videli- 
cet dicia. 

Sunt  vero  &: huius  complurimafpuria  nomi- 
na: vt,  Ad6z»ogji',  AsoraoPjJlaie/c,  \vyyv% 

cty&utiTmpSdhiiydvpilinS-spv,  opuftnS&v,  pt&xeov  xagp- 
rmt; , dnpuon , Rapeium , Papauerculum , Semen 
leoninum,  Pes  leoninus, Brumaria. 

Cauterum  Leontopetalon,  auctore  Galeno,  di- 
gerendi, exficcandi,  & excalfaciendi  facultatem 
interdo  ordine poffidet.  Radix,inquitDiofcori- 
des,  invinofumpta,a(erpentibusdemorfis  auxi- 
liatur, citiffimc  dolorem  fopiens:  Mifceturene- 
matis  ifchiadicorum. 

De  Heliotropio  Maiore.  Cap.  x v i i i . 

HEliotropia  duo  funt:  Maius  vnum;  alterum  minus. 

Heliotropium  maius, fiue  magnum  duftum , cauliculo  affingit  rotundo, ramofb, 
nonnihil  hirfuto,&  fubalbido:  folia  latiufcula  funt, rotundis  tamen  longiora, veluti  Ocymi,  - 
fed  albidiora,  afperioraque,  vtpote  aliquantulum  quoque  pilofa : flofculi  candidi , ordinata 
ferie  digefti,(eniim  prodeunt  ramulorum,cauliculorumque  faftigiis.  Scorpionum  cauda:  m- 
ftar  reflexis,  radix  tenuis, dura,ac  lignofa. 


Multis 


HISTORIA 


Multis  Itali*  & Narbonenfis  Galli*  locis 
inaruis  lecus  agrorum  margines Ixtolb- 
lo  exit. 

Huius  generis  &c  alterum  cft,  foliis  mino- 
ribus, quod  non  atrolhtur,  led  ramis  luis  hu- 
mi Iparlis  lupinum  procumbit. 

Tale  iuxta  Monlpelmm  in  Narborienfi 
Gallia  repetitur. 

Circa  sftiuum  lolftitium  potilfimum  floret. 

Gneci  «A/opOTnov  pttyt , vj)  exopmov&v  vo- 
cant: Latini  voces  leruant : ab  Herbariis  qui- 
bufdam,  tefte  Ruellio,  herba  Cancri.  Helio- 
tropium  autem  ex  eo  nomen  habet, no  quod 
ad  Solis  diurnum  motum  conucrtatur,lcd 
quod  afliuo  Solftitio  floreat, quo  tempore 
Sol  longiflime  ab  squinoctiali  circulo  digrefi 
lus,  adipium  rurius  (vnde  & circulo 
nomen]  iiue  conuerfionem  facit.  Scorpiuron 
vero, a ramulorum  falligiis  inftar  Scorpionis 
cauda:  recuruatis  dicitur. 

• Hcliotropium  autem  calidam,  liceam , & 
abftergentem  vim  pr;e  le  fert,vt  Paulus  ^Egi- 
neta  tradit.  Huius, quantum  manu  compre- 
hedi  poteft,decoclum,potu  bilem,  pituitam- 
que per aluum  extrahit.  Contra  vero  Scor- 
pionum iftus,  ex  vinoHcliotropium  epotum, 
&:  impolitum  prcdeft.Seminisgranaquatuor 
ante  acceflione  vna  cum  vino  lumpta , quar- 


Heliotropium  lupinum.  . 


tanas  finire;  tria  vero  tertianas  aiunt.  Penliles  verrucas,  thymos,  epinydtidasque  applicatum 
reficcat:  auclor  Diofcorides. 


De  Heliotropio  minore.  C a p.  x i x. 

MI  h v s Hcliotropium  foliis  maiori  apparet  proximum , led  tamen  iifdem  e virore  ni* 
grionbus : flofculi  lutei  funtj  quibus  luccedunt  e tenuibus  pediculis  dependentes  tri- 
cocci  frucius, inftar  T ithymallorum.  radix  aliquot  fibras  habet. 

In  vinetis  plerilque  Italia:  locis,  alibi  in  oliuetis  quoque  reperitur : Diolcorides  in  palu- 
ftribus,&  iuxtalacus  nalci  refert.  Germania:  peregrinum  eft. 

.lEftiuis  quoque  menfibus  floriferum,  lemen  Septembri  menfe  perficitur. 


HVu»- 


PEMPTADIS  PRIMA  tIBi  III. 


H'A/ot£jotop  /ux&t  Gncci  appellant,  id  e It, 
Hcliocropiuni  paru  uni.  Accius  Tccrab.4.1ib. 
3-c.ap.14.  Hcliocropiuni  tricoccum  nominat: 
Plinius  fimiliter  lib.22.  cap.zi.  a le  Tricoc- 
cum  appcllacum  refert,  & alio  nomine  Scor- 
piuron  quoque  vocari.  Hac  xtate  a nonnul- 
lis Verrucaria  dicicur:  Gallis  elt  Torncfol, 
apud  quos  huius  fiicco  linea;  ccl^  imbuuntur, 
qua:  purpurei  coloris  lu ne  reficcacx, quibus 
deinde  fapOres,  incinctus,  & fecunda  menfe 
^ bellaria,  non  modo  apud  Gallos,  led  apud 
Belgas  inferiores  Germanos , rubente  purpu- 
reo inficiuntur  colore.  Quod  tametfi  ab  aliis 
veteribus  non  fuerit  obferuatum,  Plinio  ta- 
men  haudquaquam  fuit  incognitum, qui  lib. 

' xxi.cap.vn  i.vnum  ex  purpureis  coloribus  in 
Heliotropio  intelligi  feribit. 

Cxterum  Heliotropium  minus  cum  femi- 
ne fuo  ex  aquapotura,adiecto  nitro,  hyfTopo, 
&nafturcio,vcrmes,tam  latos,  quam  rotun- 
dos pellit,  acrochordoncs  cum  fale  appofl- 
tum  tollit,  vtauclorDiofcorides. 

Ve  Scorpioide.  C a p.  x x. 

TAmetsi  vnius  Scorpioidis  Diof  tan- 
tummodo meminerit  jpoftra  tamen  ae- 
tate plures  oftenduntur. 

Prius  parua  ac  humilis  lierba  eft,  aliquot 
teneros  ramulos  proferens,  femipedem  aut 


Scorpioides  prior.  Scorpioides  Matthioli. 


Stirpivm  historia 

Scorpioides  tertia.  dodrantem  longos  , qui  fubinde  vel  in  latus 

declinant,  vel  humi  procumbunt,  raro  affin- 
gunt, circa  quos  folia  oblonga,latiufcula,  haud 
multa:  flolculi  tenuibus  pediculis  inlidcnt  lu- 
tei , ochri,  Lachyri,  vicia:,  aliorumque  legumi- 
num fimiles , led  minores:  fucccdunt  hirfuta, 
articularim  coharcntia  ,&  inftar  Icorpionum 
cauda:  incuruata  femina,  radix  tenuis  eft. 

Plerilque  locis  aridis  & montolis  , in  oli- 
uctis  quoque  in  Narbonenli  Gallia  Ipontc  nat 
citur:  alibi  horteniiscft.  VnacumHeliotropiis 
hib  xftiuum  Solftinum , aut  paulo  poli  floret: 
lemen  interea  perficit. 

Et  hxcquidem  ad  Scorpioidcs  proxime  ac- 
cedit,ac  legitimum  apparet,quod  Diol.Ronmor 
efle  ait,  ®t>M«  oAaja,  Kj  at npt&&  »£?/;  o-iMp- 
OToi/lpt^epPjidell,  herbulam  paucis  foliis,  !emi. 
ne  fcorpionts  cauda:  effigie. Dicitur  ono/woet^^ 
Plinio,Latine  Scorpius  herba,  lib.xxn.cap.xv. 
Ex  argumento  nomen  accepit , ait , Scorpius 
herba : Semen  enim  habet  ad  fimilirudinem 
cauda:  lcorpionis,folia  pauca.  V alet  Sc  aduerfus 
animal  fui  nominis.  Eli  tamen  Sc  Scorpius  her- 
ba alia, qua: a Theophrafto  Nepa, de  qua  fuo 
loco. 

Alterum  Scorpioides  Matthiolus  exhibet, 
quod  coliculos  edit  latis  numerolos , Sc  foliis 
abunde  multis  conucftitur , quorum  qux  circa 
ramulos  terna  fimul  cohxrent , quorum  tamen 
medium, reliquaduo  magnitudine  fuperat,& rocundo longius  cft  ,ad  Portulaca:  accedens: 
lutei  flofculi  in  fummis  virgulis  eminent:  fubnafcuntur  articulata:  ac  tenues  filiqux  falligio 
acuminata: , ac  inftar  fcorpionis  cauda:  recuruatx;  in  quibus  lemen  Galcgx  fimile.  tenuis  SC 
paruula  radix. 

Gallia:  nonnullis  locis  in  vinetis  comparet. 

Floret  eodem, quo  fuperior,  anni  tempore. 

Minus  hoc  Diofl  delcriptioni,quam  fuperius  relpondet , vtpote  non  pauca  habens  folia. 
Exiftimatur  a nonnullisTelephium,quoanec  nobis  nec  aliis  do&is  probatur. 

Tertium  Scorpioidis noftrxxtatisgenus,cauliculos promit  angulofos : hinc  inde  foliis, 
led  raris,  conueftitos,qux  virentia  funt, oblonga, & femidigitum  fere  lata , ac  veluti  ipfi  coli- 
culi exiguis  pilis  hirluta  apparent:  ramulorum  ac  cauliculorum  faftigia  vnacum  florum  ru- 
dimentis inftar  fcorpionis  caudxrccuruantur,fen(im  autem  his  fele  explicantibus  particu- 
Iatim  flolculi  panduntur, qui  cxrulei  funt  ex  quinque  foliolis,  medio  luteo,  Chamxdryos 
fylueftris  fere  limiles, minores  tamen  ac  dilutiores,  radix  exiguis  fibris  conftat. 

In  vineis.in  aruis, inter  fegetes,  in  locis  herbofis,  in  pratis,  iuxta profluentes  aquas  exit,  Sc 
quo  humidiore  loco, eo  amplior  ac  maior  gignitur;  quo  Yero  aridiore,  hoc  minor,  tenerior, 
ac  quoque  hirlutior  reperitur. 

Ab  Aprili  in  multam  xftatem  floret. 

Scorpioidem  nominari  contingit,  a recuruatis  Sc  reflexis  ramulorum  cacuminibus , qux 
veluti  Heliotropij  maioris  contracta  apparent. 

Non  efle  Auriculam  muris  (quod  plerifque  videtur)  oftcndunt,non  modo  folia,  haud- 
quaquam  geminata, fed  Sc  radix  nequaquam  digitalis  craffitudinis. 

Cxterum  Scorpioides, vt  Diofcondes  refert,appofitum  fcorpionum  ictibus  prxlentaneo 
eft  auxilio. 

De  Hippuri  fme  Equi  feto.  Cap.  x x i. 

HI  p p v r i s ad  paluftres  quidem  pertinet,  led  tamen  extra  earum  ordinem  delcriben- 
da  fuit,  propter  alias,  quas  limilitudine  lua  lecum  trahit. 

Duo  autem  eius  paflim  cognita  funt  genera:  vna  maior  Hippuris, altera  minor. 

Maior  caule  tereti,ac  culmi  modo  inani  aflurgit,cubito  altiorc/ubindc  fubrubente,a(pe- 
ro,  Sc  geniculis  pyxidatim  cohxrentibus  articulato,  iunceis  ac  tenuibus  ad  genicula  foliolis, 

Hippu- 


74  STUPIVM  HISTORIA 

aut  potius  geniculatis  cirris, fed  tamen  fcabris : repemur  vero  & abfque  his, culmis  tantum- 
modo geniculatis, driatis,&:  afperis:  pro  floribus  vcluti  Iuli  aut  Alparagi  eius, qui  myacanrh» 
dicitur, cacumina, in  (imilibus  eminent  cauliculis,  radix  (ubeft  geniculata  &c  ferpens. 

Minor  Sc  cauliculis  in  fe  fardis, cirrisque  iunceis.ac  tenuibus  priorem  latis  refert,  fed  hu- 
milior,ac  non  raro  comofior.minusque  lcabra : Iuli  minus  compafti  flolculos  promunt  can- 
didos. radix  nigricans  late  ferpit,geniculis  quoque  articulata. 

In  ferobibus  ac  locis  aquas  habentibus  maior  reperitur,  Cubinde  in  pratis  humentibus 
ac  riguis . 

Minor  in  fabulofisacarenofisexit,  fed  tamen  haud  irriguis ; in  vliginofis  non  raro. 

Aprili  Sc  Maio  prodeunt. 

Gra:cis  iWouplc;  Latinis  Equifetum,Equinalis:  a Pliniolib.  xvm.cap.  xxvm.  Equiferis, 
a limilitudine  equina’  leta;:  a nonnullis  quoque  Salix  equina  : In  Officinis  Cauda  equina: 
Germanis  ©c^afft|et»/0iefjfc^roan4/Pftrt5fctjirantj:Gallis  £>ueuc de  cheual : H ifpanis  Coda 
de  mttla,Sc  Rabo  de  mula-.  Italis  Coda  di  cauallo  : Belgis  $ccrtftcttt : Anglis  ijojfc  taile : Bohemis 
prrflicfa.  Qua;  maior  ed,AfprcIla  non  temere  nominatura fcabritic  ac  alperi tate  fua , qua: 
tanta, vtmaterianj  fabri  multorum  minutorum  ligneorum  operum, veluti  pe£Hnum, &ma- 
nubriorum,fcabritiem  huius  caulibus  in  nitorem  expoliant:  Notacd  & mulierculis, qua: 
danneam  fuam  fupelle&ilem  hac  clegantiffimc  extergunt;  vnde  Sc  Germanis fannflifrcillt. 
Dicitur  vero  spu^cv.quod  videlicet  in  aquofis  proueniat.  Differt  tamen  ab  ea, qua:  Ephedra 
Sc  Anabalis  etiam  Hippuris  di&a;  vtcap.  dcEphedrafubfcquenteodendctur. 

Minus  Equiferum  hJvov , veluti  Equition , a nonnullis  nominatur.  Defcribitur  illudi 
Diofac  Plinio  breuioribus  ac  mollioribus  comis:  Et  quidem  breuiusac  mollius  ed,quam 
non  Ephedra  medo, verum  etiam  quam  Equiletum, a nobis  M aius  appellatum. 

Poffidet  autem  Equifetum,Galenoau£lore, facultatem  addringentem  cum  amaritudine, 
ac  proinde  valenter,  fimulque  citra  mordacitatem  cxiccantem. 

Cruenta, inquit  Diofcorides, vulnera  tritis  ac  impofitisglutinari;  etiam  fi  ncruospraxifos 
effe  contigerit, addit  Galenus.T anta  autem  in  his  lolidandis  generofa  facultas , vt  Sc  vclicz 
ac  intedinorum  vulnera  Sc  ramices  hac  coalefcere  poffe  credantur  ac  ferantur. 

Ad  fanguinem  e naribus  erumpentem, ac  alias  eius  profufiones : ad  muliebria  profluuia; 
Sc  dyfenterias,  reliquasque  ventris  fluxiones,  ftrenuum  eft  remedium  herba, aut  ex  aqua, 
aut  ex  vino  pota,  eadem  poted , Sc  efficacius , ipfius  herba:  fuccu  s,  eodem  modo  affumptus. 

De  Ephedra  fue  Anabafi.  Cap.  x x i i. 

AD  Equiferi  fimilitudinem  accedit  & alia  quaxkm  ftirps,  verum  maior  ac  altior;  caudi- 
ce fubinde  affurgit  brachij  craffitudine,  in  alas  didributo,  a quibus  tenues, deindeob- 
longa:, plurimisgeniculis articulata: virgul?  proueniunt, Equiferi  cirris fimiles.  Flofculicirca 
genicula mufeofi, minuti, pallentes, veluti  Corni;quosfru&usexcipiunr  rubentes, acidi  fuc- 
ci pleni, exiguis  moris  haudabfimiles,inquibus  femen,  radix duraefl  &: lignofa.  Affurgit 
hac  in  magnam  fubinde  altitudinem,  quandoque  breuior  ac  humilior  confidit : rariflime 
folitaria,pone  arbore  vel  fruticem  fere  femper  nafeitur, quarum  etiam  altitudine  affequitur. 

VifamhancBellonius  in  Angularibus  fuis  refert  Platani  altitudinem  attigiffe.  Humilius 
iuxtabreuioresac  minores  arbores  aut  frutices  adolefcit.  Nullis  autem  clauiculisfefe  arbo- 
ribus , aut  eorum  ramis  innectit , multd  minus  fe  iis  circumuoluit : iuxta  ac  pone  confide- 
re gaudet. 

Inconuallibus  nonnullis  Olympi  montis,  & haud  procul  Rhagufio  in  Illyrico  repertum 
fibi,  feribit  Bellonius. 

Maio  menfe  floret, Augudo  fru&us  maturi  apparent. 

A Plinio  \yiJpa.  fiue  iiptd&r  Sc  Caucon  appellatur:  ab  aliisara'/3a;r<;,qudd  fcilicet  in  altum 
confcendat.  Defcribitur  a Plinio  lib.xxvi.cap.vi  i.  his  verbis : Caucon, qua:  Sc  Ephedra,  ab 
aliis  Anabafis  vocata, nafeitur  ventofo  fere  tractu,  fcandens  arbores, &:  ex  ramis  cius  propen-. 
densffolio  nullo, cirris  numerofis,qui  flint  iunci  geniculati  :radice  pallida. 

Meminit  huius  Sc  eiufdem  lib.  cap.xm.vbi  de  Hippuri,  circa  quam  varias  ait  Graxorum 
effe  opiniones.  Alij  Hippurin  (inquit)  alij  Ephcdron,alij  Anabafin  vocant, traduntque  iuxta 
arbores  nafci,&  fcandentem  eas  dependere  comis  iunceis  multis, nigris, vt  cd  equorum  cau- 
da,geniculatis  ramulisffolia  habere  pauca,  tenuia, exigua : femen  rotundu  m,fimilc  Corian- 
dro: radice  lignofa.  Nafci  in  arbudis  maxime. 

Duas  autem  has  dirpes,  Equiferum  maius  videlicet  & Ephedram , quarum  vtraque  Hip- 
sitfem-  puris  vnadeferiptione  Diof  complexus.  Hippurim  ait  in  nguisac  ferobibus  nafci ; qua:  pro- 
Oti notatur  pnum  primo  Equifeto:  deinde  addit,  in  fublime  attolli,  Sc  vicinos  arborum  ramos  confceh- 

dere. 


PEMPTADIS  P R I M A.  . Lil  B..  1 1 1.  7J 

dcrc,quod  Ephedra:  conucnic,qux  non  in  riguis, (ed  in  arbuftiuis, Plinio  tcfte,nafeitut. 

Ca;terum  quod  ad  Ephcdrx  temperiem  atcinct,8£  hanc  frigidam  quoque  & ampliusfic- 
cam, facultates  cius  oftcndunt  omnino  limilesEquifcti  viribus , cui  iplatota  planta,  vtnoil 
admodum  diflimiliSjita quoque  facultate  proxima. 


DcJAtarina  Vua. 


Vua  Marina. 


HA  vo  abfimilis  Ephedra:  Vua  appellatur 
Marini, verum  minorac  humilior, -multoSj 
graciles, tenues  ac  teretes, 'mncorum  fere  inftar, 
cauliculos  promit.geniculis  compluribus  difere- 
cos, veluti  Equiferi, ac  in  multas  alas  -,  ramosque 
diuifos,quorum  omnium  apices  acuminati , au- 
riufcuIi,acfpino(i  : foliis  caret:  flores  e geniculis 
in  tenuibus  pediculis  racemofi, exigui,  ex  herba- 
ceo colore  inalbicant:  fruclus  e pluribus  minutis 
acinis  congeftus,Idxi  rubi  paruulum^noftdumqj 
completum  morum  refert , per  maturitatem 
cocci  colore  nibet,lapore  dulcis, origtatus:  feme 
flue  vinaceum, durum, triangulare , verinq;  acu- 
minatum, (apore  adftringens.  radix  geniculata, 
oblonga , per  obliquum  proferpit.  Ipfa  quoque 
jftirps  magis  humi  accumbit, quam  auurgat, cau- 
liculis ac  ramulis  ampliter  late  luxuriat. 

Amat  aggeres,  locaque  arenofa  in  maritimis 
oris.  Repcriturin  Narbonenfi  Gallia  haud  pro- 
cul Moipelio,&  alibi  iuxra  mare:  In  hortis  Ger- 
mania: ac  Belgij  fata  fubinde  prouenit  ,-duratq;, 
fed  Herilis , qua:  alioqui ; natura  fcecunda  admo- 
dum eft,fru&uque  turgens. 

Autumno,vbi  fux  fponris  eft,fru&us  matura- 
tur,herba  ipfa  hyemis  patiens  diutine  viret. 

Vuam  marinam  Recentiores appellant:  Galli 
Ruifin  de  mer-,  a frudu  acinaceo,  ac  ipfius  mori  in 
Rubo  nati  xmulo,qui  veluti  vua  aliqua  ex  plu- 


^ ribus  acinisconftat.  GrxciseftT©8j!>c,aut^aja- 

rov,fiue  fdytyo;:  a nonnullis, inquit  Diofcorides,  vzopmev.T raguS  autem  & T raganos,non  ab 
hirco, aut  ab  eius  virofo  odore, dicitur, led  quia  frudum  ferat  efui  aptum,&  cibo  idoneum,  a 
verbo  fc/ye , id  eft , comedo , vnde  & fayi/i&m  fecunda:  menfe  bellaria  nomen  accepere.  *&&& 
Scorpion  ex  eo  dici  poteft,quod  eius  virgula:  in  acutum  ac  pungens  faftigium  definant,  velu- 
ti feorpionum  cauda. 

Facultate  autem  acini, &pra:fertim,qua:  eis  infunt  femina,  adftringendi  vim,  vt  diximus, 
poflident:  reficcantvero  ordine  fecundo  latis  intenfo;  Diof.  Tragi  acinos  cccliacis,&  mulie- 
ribus fluxu  nimio  obnoxiis  auxiliari  refert; 


De  Hyperico.  Cap.  xxiiii. 

HYvericon  pedalis  vel  amplioris  altitudinis  furculola  & ramofe  ftirps  eft : foliis  la- 
tiufculis,quam  rotunda  longioribus, quxfoli  aut  lumini  oppofita  foraminofa  apparet, 
multisque  minimis  veluti  poris  pertufa : lutei  ex  quinque  foliolis  in  faftigiis  cauliculorum 
flofcuh  apparent;  flaminibus  in  medio  concoloribus:  filiqux  fequuntur  oblonga: , magnitu- 
dine & forma  grani  hordeacij;  in  quibus  femen  minutiflimum,  quod  odore  refinam  confri- 
catum redolet,  radix  dura,  lignofe,  hinc  inde  fibrofisac  tenuibus  veluti  ramulis  Ipargitur. 
Huiuscoma,flores,ac  folia  atcrira,atro  fanguini  haud  abiimilem  fuccum  fundunt. 

Nafcirurpaffimiuxta  (epimenta  hortorum,  & margines  agrorum;  ac  non  raro  in  locis 
herbo  (is, fubinde  etiam  humentioribus,in  quibus,  quod  alibi  rotundis , hic  quadrangulari- 
bus cauliculis  affurgit. 

Iunio  ac  Iulio,Auguftoque  menfibuspotiflimum  floree. 

Similis  huic,fed  omnino  minor  quxda  ac  humilis  occurrit  herba,  qua:  ad  palmi  altitudi- 

G a’  nem. 


Hypericon . 


Hvpcricon  minus. 


nem, vel  amplius  paulb  attollitur  , cauliculis  praetenuibus,  foliis  minutis:  flores&filiquz 
quales  Hyperici. 

Inagrisfrumentariisnonnullis,  praefertim  quo  tempore  a ferendis  frugibus  conquief- 
cunt.vel  fponte  nafcitur. 

Viget  affiate  fub  Autumnum, fu  binde  fubrubentem  colorem  folia  contrahunt. 

Hypericon  Graeci  JsreaoMs  nominant:  Officina:  Perforatam:nonnulli  Fugam  dcmonura: 
Germani  @ant f raui:  Itali  Hyperico : Hifpani  Caraconzi/lo , aut  Cumioncillo : Angli 
a§-3.ofjans  tooue:  Bohemi  ©.^utia  jiconcff-  Dicitur  vero  idem  & Androfaemum , a (iicco 
qui  preffis  coma, foliis, &floribus,fanguini  atro  fimilis  profluit.  Appellantur  ea  de  cauffaSC 
' Afcyrum  & Ruta  lylueftris  Androfaema.  Eft  vero  & Androfaemum  fuigeneris  herba.  Voca- 
tur vero  praeterea  Hypericon : a nonnullis  Corion : item  & Chamaepicys , a refinaceo  nem- 
pe feminis  odore. 

Minutula  herba  Hyperico  fimilis  creditur  effe  a Diof  Coris  difla;  quae&r  Hypericon  a fi-, 
militudine  vocata  eft:  Coris  eft, inquit  Diof., folio  Ericae  rubro, pinguiore,  ac  minore, nonal- 
tior  dodrante.  Ericarum  autem  multae  funtfpecies,&  vnaquidem  cum  hac  herbafolio  non 
admodum  diffidet:  Appellaturverb  & vulgo  Hypericum  minus. 

At  Hypericum,vt  Galenus  tradit,  calfacit  acdeficcat  effientia  tenui, adeo  vt&menfes&: 
vrinas  prouocet:  Ad  haec  vero  totus  fumendus  eftfru£tus,non  tantum  femen.  Cum  foliis  ve- 
ro virens  appolitum  adcicatricem  cum  alia,tum  etiam  ambufta.  Siccum  vero  contufum,ac 
infperfum, mollia  nimis,humidaque,& putredinofa  vlcera  fanat.Diof  a tertianis  ac  quarta- 
nis cum  vino  potum  liberare  ait,  & femen  quadraginta  diebus  hauftum  Ifchiadicis mederi. 

De  Ruta  fylueflri  Hypericoide.  Cap.  xxv. 

SYlvestris  haec  Ruta  cauliculis  & foliis  Hyperico  fimilis,  fed  virore  faturato  nigri-. 

cans,mollior,ac  tenui  lanugine  pubefcens:floreslutei;nec  differunt  filiquae;in  quibus  mi- 
nutum eftfemen,nifi  quod  minutiffimis nigris pun&ulis notata  appareat,  refpodet & radix.' 

Non  vfque  adeo  frequens  haec  eft : reperitur  quandoque  locis  aliquantulum  opacis,  aut 
vliginofis.  vna  cum  Hyperico  floris  huius  exitus  apparet. 

Huc  vero  &c  referendum  illud  Hyperici,  genus,  quod  a do&iffimo  Carolo  Clufio  lupi- 
num 


num  cognominatur ; rami  cius  hitfiiti  humi  fter- 
nuntur:  folia  qualia  Hyperici,  (cd  lanugine  qua- 
dam molli  incanefeentia.  Flolculi  fecundum  ra- 
mulos lutei:  filiqux  tenues,  vtraque  Hyperici 
fimilia : radix  dura. 

In  nonnullis  Hifpanixcduallibus,velun  haud 
procul  Salmantica  reperitur.-tum  &:  in  maritimis 
Regni  Valent ix. 

Prius  ac  citius  quam  prxcedens  floret : fubin- 
de  Martio. 

Ruta  (ylueftris  8c iriyttw ayeion  a Diofcoridd 
appellatur:difFert  tamen  & a Graueolente  Ruta; 
tum  etiam  ab  Harmala. 

Hyperici  (pedes  potius  haberi  debet,  &cam 
obcauflamHypcricoides  cognominari  non  abs 
tepoteft.  Extat  vero  huius  Ruta:  delcriptio , iri 
prius  editis  Diof.  exemplaribuspoftcap.de  Ruta 
. Ii b. tertio : In  pofterioribus  vero  inter  fpuria  ac 
notha  relata  eft;  his  verbis.  QvM ae%ei  7nry*tu>( a- 
lias  VTnzjxSi  ) folmu.  Bzti-tviov  <ppuyavo&£h' 

iJ7ripv8-&v.  avdvp  eyor  puiXttov.  'i  Sfafcy&t»  in  n?i 
JaxrvXois,  ryuXov  c4at Qirei.  o9tv%ydr- 

S SSam/Mt  cniXiSti.  y.Xcovdzia  vaa$, 'aeict.'a&pixM 
in  ra  optgiov  jt&iS-i?'  in  a tmipf/ji  ptiXan.  pn- 

rm$  o^ov.  <Suit*i  e»  epyav/pyit  >&j  x&yfan %<>ejoi<;. 
id  eft, folia  habet  Ruta:  (alias  Hypcrico)  fimilia, 
fruticulus  (urculolus , rabefcens : florem  habet 
melinum,qui  digitis  tritus  (anguineum  (uccam 
teddit;  vnde  & Androfemon  vocatur : ramuli 
fubhirfuti:  filiqux  teretes  hordeo  fimiles;  inqui- 


Ruta  (ylucflrisHypcricoides, 


Hypericom  fupi 


bus  femen  nigram, relinam  redolens,  nafcituf  iri  cultis  &a(pefis. 

Non  videtur  autem  de  hac  Ruta  caput, veluti  (purium,reiiciendum.  cum  etenim  herba- 
rum quarundam  folia  ad  huius  a Dio(.comparentur,omnino  retinendum  venit  ;prxfertim 
cum &ipfa  ftirps  deferiptioni  refpondens  ofteridi  queat. 

Deferibuntur  autem  huius  Ruta: foliis  Hypericum,Anonis,Polemonium;Andtofxmum 
ciufdem  triplo  aut  quadruplo  maioribus;  longioribus  verb,Ccntaurium  minus. 

Appellatur  vero  non  raodb  (ylueftris  Ruta,(ed  & a fimilitudine , etiam  Hyperici  appella- 
tiones admifit.  Nam,vt  in  cap.de  hac  (ylueftci  Ruta,etiam  Hypericon,  Androfiemum , Co- 
rion,aut  Coris,&  Chamxpitys  dicitur. Vnde  fa£tum,vt  hanc  ab  Hyperico  haud  diiferentem 

G 3 plerique 


?8  S T I R P I V M M I ST  0 R I X. 

plcriquccxiftimarunt,atqucc6  magis, qudd  facultates  vtrobique  fimiles  affcribantiir.  Sed 
vel  vno  hoc  differunt , quod  huius  ramuli  fubhirfuti  vnd  cum  foliis  fintj  Hypcricii  ver 6 hir- 
furic  carcat. 

Quod  vero  ad  facultates  attinet , fatis  offendit  Diof.  aut  quilquis  auftor  eft,idcm  quod 
Hvpericum  hanc  poffe  • calidam  videlicet  ac  ficcam  effe , & tenuium  partium : vrinamac 
inenfescicrc.  Pota  cum  vino  a quartana  liberat : folia  cum  femine  impofita  ambuftis  me- 
dentur: & diebus  quadraginta  pota  Ifchiadicos  fanant. 


De  K^ifcyro.  C a p.  x x v i. 


De  <^Androftmo.  Cap.  xxvii. 

\ Ndkosamo  cauliculi  funt recti,rotun- 
^■dijftriatijduri,  ac  lignofi  circa  radicem,  pne- 
'"‘fertim  cubitales:  folia  triplo  quadruplo  ve  maiora 
quam  Hyperico,  vel  etiam  Afeyxo  , qua;  initio  vi- 
rent , poftea  ac  fub  finem  a:ftatis  obfcure  rubent ; e quibus  non  atriori  (anguini , fed  rubenti 
ac  vermiculo  vino  fimilis  fuccus  attritu  exprimitur , ac,  vt  Diof.  feribit , oWcf»; : flores  lutei, 
maiores  quam  fuperiorum;  quibus  orbiculatum  ac  rotundum  fuccedit  capitulum  , initio 
virens , inde  rubens,  poftremd  nigricans , in  quo  femen  rufum,  dura  lignofa  ac  reftibilis 
eft  radix. 

ig  Diofcorides  capitulum  huiusfimile  facitcalyci Papaueris  nigri , cui  haud  diflimileo-  ’ 
perculo , quo  tegitur , fublato , fed  tamen  minus.  %tp?roc  c*  xaAwt; , ait , rcS n;  pttWviiS 

Imjumo',.  Exemplaria  pleraque  perperam  o)<p/o«  habent,  8cfruftraha:c  vox  ad  frudum  appli- 
catur ,cum  fit  ad  calycem  referenda. 

Quod  fequitur  , okm  , non  pertinet  ad  Androfemi  , fed  ad  Ruta: 

huius  (ylueftris , & Afcyri  deferiptiones , quorum  filiquz  exiguis  nigris  punctulis  no- 
tantur. 

Apud  Italos , Siculos , ac  etiam  Britannos  in  fyluis,  aut  locis  nemorofis  nafeitur. 

Iulio  ac  Augufto  menfibus  floret ; femen  interea  in  capitulis  maturefeit : Autumno  fo- 
lia ruborem  contrahunt , atque  tunc  quidem  ohaJ) 15  fuccus  dilute  rubens  ex  ipfisfacile  nul- 
loque  negotio  exprimitur:  Quam  ob  cauffam  non  parum  falluntur , qui  huiufcemodi  fuc- 
cum  exfoliisexprimi  temere  pernegant. 

Grzcis 


AScyrvm  Hyperico  altius  affurgit : folia 
eius  maiora, albidiora;  foraminofa  haud  ap- 
parent: flos  ficucHypcrici ; fi  liqua;  forma  fimiles, 
exiguis  pumffulis  rdperguntur.  radix  durior.  Ma- 
: nant  & huius  folia  floresque  (anguineo  fuccofi 
1 terantur, autdigitis  confricentur. 

Vmbrofis  quibufdam  locis  , veluti  in  fyluis, 
quandoque  reperitur. 

Flores  &c  femina  huius  vna  cum  Hypericiad 
perfectionem  veniunt. 

G rarcis  eft  acxvyv : Latinis  non  aliud  nomen. 
Androfemon  ex  eadem, qua  Hypcricon,  occatio- 
ne quoque  appellatur:Galcnus  Androfxmi  etiam 
ac  Hypcrici  ipccicm  effe  ait , Sc  Afcyron  ac  Afcy- 
roides  dici.  Germanis  jf>art6^«n:/&  ?BalDf§opfli; 
Officinis  non  notum. 

Facul  tatelrachcrba  calida  quoque  ac  ficca;  ea- 
dem fere,  qua:  Hypcricon, poteft.  Semen,  inquit 
Diofc.  potum  in  hydromclitis  fextario,biliofa  re- 
crementa ampliflime  detrahit.  Vfuseiusadl- 
fehiadicos  j fed  alfidue  dandum , donec  (imitati 
reftituantur.  Galenus  femen  purgatorium  efle 
etiam  refert. 


mmi 


Andro&nlum. 


Graicis  efl  A’vS estreuffjr.  Latinis  eadem  vox 
manet.  Dicitur  &c  Dionylias , vt  Galenus  re- 
flatur , & inter  nothas  appellationes  exeat : 
Officinis  incognita  ftirps.  A vero  tam  aperte 
recedunt,  qui  Clymenum  cfle  exiftimant,  vt 
repreheniionc  horum  error  opus  non  ha- 
beat. 

Calidam  quoque  ac  ficcam  hanc  effe  fa- 
cultates latis,  quales  Afcyri , oftendunt.  Se* 
men  huius  ^jjitum  , & denariorum  duorum 
, pondo  pocum  biliola  pellere,  Diof  fcnbit, 
& Ilchiadicis  maxime  mederi,  led  a purgatio- 
ne aquam  exforberi  oportere  : herbam  am- 
buftis  mederi,  & vulneribus  impolitam  lan- 
guinem  cohibere. 

Delfatide.  Cap.  xxviil 


IS  a t i d i folia  oblonga lataquc funt,colo- 
rc  latu  rato  virentia,plantaginisanguftifoli§ 
foliis  maiora:  cauhs  bicubitalis,  aut  altior,  qui 
in  latam  effufus  vm  bellam , fiolculos  exiguos 
promit  luteos, ac  deinde  dependentes veluti 
folliculos,  per  maturitatem  nigricantes.  jradix 
candida , oblonga  lenlim  attenuatur,  8c  in  al- 
tu mdelcendit. 

Seritur  liatis  compluribus  Narbonelis  Gal- 
lia, ac  nonnullis  Belgij  locis ; fubinde  &:  in 
Germania,Italia,ac  Hilpania : Quandoque  &C 
liatis  lylueftris. 


citra 


%a  S kiSTom-t 

citra  culturam  fpontc  nata  reperitur,quam  fylueftrem  appellant, ac  vcluti  differentem  DioG 
feorlim  deferibit, folliculorum ,&  florum  formam,  & colorem  addens,  de  quibus  in  Satiux 
deferiptione  nihil, cum  tamen  vtrique  non  modo  li£c,fcd  reliqua  omnia  lint  fimilia:proinde 
nec  vllum  inter  hxc  diferimen aliud, quam  qu6d  vna  feratur, altera fua  fpontc  gignatur. 

Pingue  ac  lxtum  deliderataruum. 

Maio  ac  Junio  floret:  femen  ferius  perficitur.  Ante  florem  herba  tufa  tritaque  fuccoex- 
preffoin  magnas  pilas  fiue globos  ad  tindurx  vfum  digeritur:  Imbuuntur  vcr6  liis lanci  pan- 
ni,ipfxque  lanx,tclxque  linex, aliaque  cxtuleo  colore. 

iWtj?  Grxcis ; Ifatis  Latinis,  ac  etiam  G lallum.  Cxfar  lib.v.dc  bello  Gallico,Omnesfc 
Britanni,  ait,  Glafto  inficiunt,  quod  cxruleum  efficit  colorem.  Quod  &c  Plinius  lib.  xxi  i. 
cap.  i.tcliatur:  Simile,  ait,Plantapni  Glaftum  in  Gallia  vocant,  quo  Britannorum  coniu- 
ges,  nurusque  toto  corpore  oblitx  quibufdam  in  facris&nudx  incedunt. 

Sunt  tamen  qui  in  vtroque  audore  non  Glaftum, fed  Vitrum  (quod  Germanice  @faJ5  di- 
citur) legendum  cxiftiment:Ncc  defunt qui  Vitrum  in  Nitrum  commutent ; Nitro  autem 
Britannia  deftituitur:  In  Gallia  vero  non  modo  noftra,  verum &antiquiffimaPlinijxtate 
omnind  rariffimum : Nihil  demdead  corporum  infectionem  Nitrum  facit, multo  minus 
cxruleo  inficit.  Qui  Vitrum  leguntpiituntut  fere  fide  exemplaris  Otibafij,  ex  vetere  verfio- 
ne  corrupti  videlicet  ac  multis  modis  deprauati.  Rafarij  fiquidem  conuerfio  ad  Eunapium 
hb.i.nihil  tale  habet.  Habet  vero  & Marcellus  vetus  Empiricus  cap.x  ix.  Ifatidcm  Vitrum 
autVtrum  (vt  in  exemplari  legitur)  dici.  Sed  cur  Marcelloplus  deferendum,  quam  Cxfari 
aut  Plinio? 

Verifimiliuseft Marcellum  pro  Glafto  voce  Gallica  vitrum  perperam  feri pfiffe, quam 
C^farem  aut  Plinium  pro  vitro  Gcrmanoru  01ag,autab  hocformatu  Glaftum  fuppofuifle. 

Dicitur  veto&  Ifatis  a nonnullis  Guadum:  Ab  Italis  Guado}wocc,vz  videtur,  a Glafto  de- 
torta: Hifpanis  ac  Gallis  Pajlel. 

ExtatPaftelli  fiue  Piftelli  nomen &qualifeunquedefcriptio  apud  Plinium  Valerianum 
lib.a.cap.j.  Poteft  autem  Ifatis  Paftillus  dici,qu6d  in  paftillos,  fiue,  vt  diximus,  magnaspi- 
las  digeratur.  Noftra  xtate  Germani  &C  Bohemi  Ifatidem  2Bcpt  appellant:  BclgxUDot:  An- 
gli  1©oDc  &:toaI>e.Ab  Auicenna cap. yi i. Nil:  Eft  tamen  Sc  aliud  Arabibus  Nil, quod  Granum 
N il,&  Hab  alnil,de  quo  Auicenna cap.  306.  Sc  Serapio  cap.  283.  quod  Conuoluuli , vt  ali- 
bi diximus,  fpecies  eft. 

Supernatantem  autem  fpumam,quam  Ifatidis  dilutum  cum  panni  lanxue  tinguntur  eni- 
teto#». dat,funt  qui  Indicum, Si  quidem  alterum  Diofi  efle  exiftiment , quod  tamen  non  omnino 
manifeftum:  Nam  ex  Ifatide  effcruefcente  Indicum  efferri  Diofcorides  non  afferit,fed  ex 
xreis  vafis  atcolli  tantummodo  habet. 

De  vtroque  autem  Indico  itaDiof.lib.  v.  Vnumfuafponte  gignitur,  & v eluti 
fiue  reiedaneum  eft  arundinum  Indicarum:  alterum  Tindorium.  flofculus  eft  purpureus, 
qui  de  xreis  attollitur  vafisjquem  detradum  artifices  ficcant. 

Cxterum  Ifatis, Galeno  audore, valenter  exiccantis  eft  facultatis;  amara  fimul  Si  adftrin- 
gens.  Proinde  Si  magna  vulnera  durorum  corporum  glutinat : f anguinis  profluuio  laboran- 
tibus partibus  vtiliter  imponitur : tumores  cedematofos  mirifice  digerit  fimul  ac  reprimit: 
omnibus  vlceribus  malignis, 8i  cacoethis  mirabiliter  refiftit,etiamfi  putrefiant  autexedan- 
tur,erodanturve.  Eadem  vero  Si  Diofcorides.  Quod  fi  quando  (addit  Galenus)  valentior 
quam  pro  laborantis  natura  appareat, foliis  eius  tritismifcere  oportebit, aut  panem, aut  hor- 
deaceam farinam,triticiamve,aut  polentam, pro  vincente  nimirum  in  vnoquoque  affedu. 

De  Luto  herba.  Cap.  x x i x. 

FOlia  Lutum  herba  fimiliter  profert  oblonga, angufta,lxu  iaque;interqux  caulis  affur- 
git  folidus, nullis  geniculis  interfeptus,duos  cubitos  altus,  aut  procerior,  minoribus  foliis 
conucftitus ; fuperius  flofculos  proferens  paruulos , dilute  luteos, quos  fequunrur capitula 
exigua, tribus  exiguis  foraminibus  patentia;in  quibus  femen  minutum,oigricans.  radix  lon- 
ga, candidaque.  T ota  herba  vbi  inaruit  flauo  fiue  luteo  pallefcit  colore . 

Seritur  pingui  ac  reftibili  gleba,  pluribus  in  Belgio  locis  nalcitur , & fponte  non  modo  in 
BelgiOjVerum  & in  Pannonia, Bohemia, tum  &:  alibi. 

Maio  menfe  floret:feme  deinde  adfert:poftea  colleda  herba  ficcatut  in  vfum  tindorium. 
Plinius  lib.xxxm.cap.v.huius  obiter  meminit,  &c  Luteam  appellat:  VitruuiUs  lib. vn.  Lu- 
teum:Sed  Vergiliusin  Bucolicis  ^Ecloga  1 1 11. Lutum  nominat; 

Ipfe  fed  in  f ratis  aries  iam  fuaue  rubenti 
'JMurice.iam  croceo  mutabit  vellera  luto. 


A Luto 


A Luto  autem  luteus  color  & lutea  dicuntur, 
veluti  a croco  crocea,&  a purpura  purpurea.  Bel- 
gx  hanc  vulg6  TDoutoenuncupat:  Non  cfle  Stru- 
thio,multo  ramus  Ptarmicen,  rnanifeftiusquiim 
Vt  refelli  debeat : Folia  fiqUidcm  huius  magnitu- 
dine Olex  folia  fuperant:  AtPtarmice  aDiofco- 
ride,&  Struthion  a Theophrafto  Olex  fimilia 
habere  folia  traduntur. 

Vfus  huiUs  in  Medicina' Quidem  nullus  eft; 
fed  in  cinctoria  frequentiffimus.  Inficiuntur  hac 
i herba  panni  lanei,  aliaquc  ex  lana  opera,  & linex 
' telx  colore  luteo  & virenti : Luteo  quidem  can- 
dida^ nullo  alio  prius  imbuta : virenti  vero  cx  - 
ruleo  ante  tincta:  Nam  Luti  herbx  color  cerulco 
fuperindu&us  viridem  efficit : Id  quod  & Vitru- 
uiuscognitum  habuit  lib.7.de  Architeciura.cap. 

14.  Qui  non  pofTunc,ait,Chryfbcolla  propter  ca- 
ritatem vti , herba  qux  Luteum  ( aut  potius  Lu- 
cum)appellatur,cxruleum  inficiunt,  & vtuntur 
viridiflimo  colore. 

Marcellus  Vergilius  Diofcoridis  interpres  in  MarctBui 
Commentariis  fuis  hunc  locum  omnino  muti-  M,"ur- 
lum  adducit , exiftimans  eandem  cum  Ifatide 
Lutum  flue  Luteum  herbam  efle,  atque  ea  cx- 
ruleum  tingi ; in  quo  a vero  recelfit : Differt  fi- 
quidem  Lutum  herba  ab  Ifatide,  & nequaquam 
cxruleo,  fed  luteo,  aut  viridi  eoiore, vti  dixi- 
mus, inficit. 


Kali  album. 


K; 


Ati  herbx  fpecies complures  funt,vt  non  modo  Recentiorum  obforuationibus,  ve- 
rum &c  Auicennx,ac  Serapionis feriptis  euidens. 

Priot 


8i  Stupitm  HmoRU 

Prior  tpecies  Kali  cubicum  plus  minus,  aflurgitxauliculos  edit  numcrofos.lncdiocriscrat 
-fitudinis:  foliaangufta  ,crafta, acuminata,  non  raro  acumine  pungentia  jincer  quxcapitula 
Ochri  fere  magnitudine;  quibus  dehilcentibus  oblongum  ac  tenue  erumpit  leme, exiguum 
terra:  lumbricum  aliquatenus  referens, fpirar  aut  coChlex  inftar  conuolutum.  radix  e fibris 
commictitur.  Tota  herba  luceo  turget  lallo  ac  mordaci : cauliculi  purpureo  innatiuolblo 
colore  rubent. 

Mari  vicinis  locis  gignitur:  Maritimis  locis  Aquitania:  ac  Gallix  Narboncnlis  frequens. 

Autumno  herba colledajignisque  decuflatim  digeftis impolita,  vritur:  in  lubicclaslcro- 
besdefluens  liquor  ac  cinis  ad  vliim  feruantur. 

z.  Proxima  fpecies  complures  quoque  cauliculos  promit.lcd  tenuiores, dilutoque  colore  vi- 

fentes:foliis  pluribus,lcd  tenuioribus, anguftioribusquc, quam  fupcriorisconueftitos:lcmen 
exiguum  fplendcnsque.  radix  non  abfque  fibris.  Referre  videtur  hxc  Kali  fpecies  anguftio- 
ris  tolij  Aeizoon,au  t Chatnxpityn  primam.  T ota  etiam  lallo  ac  mordaci  fucco  redundat. 

Reperitur&iifdem, quibus  luperior,  locis, tum  & ad  Occani  littora  Septentrionem  ver- 
fus, circa  Scaldis  & Molx  oftia  in  Belgij  Zelandia. 

Colligitur  apud  N arbonenfes  &c  Aquitanos  eodem  quo  fuperior,&  tempore, &c  modo. 

3.  . Salicornia.  Tertia  Ipecicscauliculis  affurgit  tercribus,cu- 

bitoaltioribus,ramofis,  crebris  geniculisarticu- 
latis  ablq/foliis:  qui  &,  vti  priores  Kali,  luo  tem- 
pore rubent,  radix  fibrofa  eft.  fuccus  huius,  vti 
f uperioris,lalfus  quoque  ac  mordax. 

Eft  vero  hanc  non  tantum  in  Mediterranei 
aut  Aquitanici  Oceani  maris  littoribusrcperire, 
verum  & in  Belgij  maritima  ora , prxlcrtim  in 
Zelandix  Infulis. 

Has  autem  herbas  Arabum  interpretes  vno 
nomine  Kali  & Alkali  appellant.  Ab  Auiccnna 
cap.724.  dclcribunturfub  nomine  Vlnen,quod 
ab  Vinee  differens : Vinee- ffquidem  Gr.xcorum 
eft (Spi/or,  ac  Latinorum  Mufcus,de  quo  Auicen- 
nacap.722.  Apud  Serapionem  etiam  cap.  247. 
Vlnen  dicitur. 

Cinerem  harum  herbarum  MatthxusSylua- 
ticusSodam  appellat : pleriq.  Salem  Alkalinun- 
cupantmonnulli  Alumen  Catinum:alij  inter  Sa- 
lem Kali  & Alumen  Catinum  huiufcemodi  dif- 
ferentiam ftatuunt,  vt  Alumen  Catinum  fit  iple 
cinis;  ex  iplb  vero  cinere  confectum  lal,  fit  lal  Alkali. 

Difibluunturcinerecontriti  lapides,  quicolliqucfa&i  materiam  prxbent  conflandisvi- 
treis  vafis,quxdum  in  furno  liquida  ac  tractabilis  calet , innatantem  vcluti  pinguedinem 
prxbet,qux  'refrigerata  lapidis  inftar  durefcit,faciletamen  friabilis:  Axungiam  vitri  hanc 
vulgo  appellanc.Galli  Sui»  de Ifoirre:  Germani  ac  Belgx  ©claftn  fltialfj:  Itali  Ficr  de  Crijhl- 
/o,ideft,fiorem  Cryftalli. 

j.  Primam  huius  fpecicm qui  Grxcorum  Tragum  exiftimant.non  parum falluntur:Tragus 
fiquidem  alia  omnino  ftirps  eft,dequaalibi  Baptifta  Montanus  Kali  Empetroneflequo- 
Empitrm.  dam  loco  iudicat:  epmr&v  autem, Diolcoride  auiftore,  nalcitur  in  montofis  locis,  & mariti- 
mis, fallb  guftujPlures  autem  in  maritimis  nafcuntur,phires  etiam  lalfugineguftu  referunt. 

Aliqui eimrejsr, inquit  Diofcorides,  (faxeet^k appellant : Galenus 'spatnetSi;  legit  -.neutra 
vox  Kali  conuenitjfieque  enim  Lentem,  vel  etiam  Porrum  forma  refert.  Solent  autem  hu- 
iulinodi  voces  non  temere, led  a fimilitudine  aliqua  ftirpibus  iudi. 

4.  Altera  fpecies  ad  Anthyllidem  altera  Diofaccedere  videretur,fiquam  Chamxpitys  hir- 
futior  ac  odoris  admodum  grauis  eflet:  cum  vero  his  deftituatur,  non  ali6,quam  ad  Kali  fpe- 
cies referend  u m venit.  Appellatura  Gallis  Bhwchette,q\izfi  Kali  albtim,qubd  cauliculi  eius 
minime, vt  diximus,rubeant,&  herba  ipfa  tota  dilu  cius  vireat. 

j.  Tertiam  Salicorniam  reccntior  xtas  appellat:  eft  hxc  & inter  Kali  Ipecies  annumeranda, 

tametfi  minus  ad  vfum  expetatur:  Kali  articulatum  a nonnullis  nominatur. 

Calidum  autem  & ficcumipfum  Kali  cft:ficcior  vero  etiam  ac  calidior  ipfc  cinis,  qui  ad 
quartum  qualitatis  vtriufquc  gradum  accedit.Vrendi  hic  &caufticam  vira  habet:  collique- 
fcuntkoc  contriti, vtdiximus,lapides,&:  in  materia  aptam  vitreis  vafisconfladisdifioluiitur.. 

FitSC 


PEMPTADlS  PRIMAE  L I B.  Illi  8j 

Fit&C  ex  hoc  cinere  lixiuium  acerrimum  acmordaciflimum,ex  quo  deinde  addito  oleo 
ex  oliuis  aut  alio,fapo  decoquitur,cuius,  ad  abluendas  Sc  purgandas  telas  lineas,&:  ex  his  ve- 
ftesjvfus. 

Intra  corpus  exigua  herba; quantitas  afliimpta,  nonmodo  vrinas,  fed  Sc  menlcs  potenter 
cuocat:fcetum  tam  viuum,quam  mortuum  ciicit:  aquofos  per  aluum  humores  ducit,  Sc  hy- 
dropicos purgat.  Maior  quantitas  perniciofa  eft  Sc  exitialis.  Fugantur  huius  herbsedum  vri- 
tur  Sc  odore  Sc  fumo  ferpentes. 

Mifcetur  cinis  vero  Sc  iis,  qua:  ad  fcabiem  & cutis  fceditates  faciunt , medicamentis ; fu- 
perfluam  ac  excrefcencem  in  malignis  vlceribus  carnem  facile  adimic,  vt  Auicenna  8c  Sera- 
pio referunt.Legitur  autem  in  huius  exemplaribus  Kali  arborem  cfle,aded  magnam,  vt  fub 
vmbra  eius  flari  queat : led  hunc  magis  Interpretis  effe,  quam  ipfius  Serapionis,  errorem,  fit 
verifimile. 

Flos  Cryftalli,fiue,vt  vulgo, Axungia  vitri,infigniter  rcficcat, fcabiem  cutisque  foeditates 
facile  tollit,!!  aqua,inquadecodus  eft, partes  infeftx  crebrius  foueantur  Sc  lauentur. 

De  Lithofj/ermo.  C a p.  x x x i. 

Lithofpermum  maius.  Lithofpermum  minus. 


LIthospermi  duo  fant  genera : vnum  rarius,  quod  Maius ; alterum  vulgaris 
vius.  Minus. 

'•  Maiori  Lithofpermo  multi  a radice  exiliunt  graciles , tenues , longi , afperi , Sc  hirfuti  i, 
furculi,humi  plurima  parte  procumbentes:  folia  oblonga, acuminata, & ipfa  afperiufcula  ac 
hifpida, e virore  nigricant:  iuxra  qua:  in  breuibus  pediculis  flores  apparent  cxruleiifemen  de- 
inde duritia  lapidea,Erui  magnitudine,candidum.  radix  fibro  (a  reftat  hyeme. 

Nafcitur  in  Italia,  inquit  Plinius,  fed  laudatiffimum  in  Creta : Repentur  vero  & fponte 
natum  in  Narbonenfi  Gallia: In  Germania  vtraque  hoftenfe  eft. 

Minus  Lithofpermon  caule  in  multas  alas  ac  ramulos  diuifo  re&e  affingit , rotundus  hic  i, 
eft  ac  fubdurus:  folia  latiora  funt,fed  breuiora  quam  fuperioris,verum  Sc  afpera  ac  nigrican- 


84  STIRPIVM  HISTORIJE 

'iia.  Flofeuli  fecundum  cauliculos  ti  foliorum  finu  albidi  jfucccdcnte  femine  per  maturita- 
tem candido, la:ui,fplcndcntc, duro,  Milij  grano  paulo  maiore,  exiguis  vniombus  affimili. 
radix  alte  defecndit,craffiulcula,adnatis  multis  fibnsjqua:  & hyeme  permanet, foliis cauli- 
culisque pereuntibus. 

Paffim  pluribus  Italix,Gallia:, Germania:,  ac  etiam  Britannia- locis  incultis  exit. 

A Solftitio  a-ftiuo  ad  Autumnum  vfque  floret;  interea  &:  femen  perficit. 

A feminis  duritia  vtrumque  xSoamp/j^v  dicitur:  a nonnullis  jop^or/ov,  Gorgonium : ab 
aliis  digonychon , Lcontion,  aut  Diofporon,aut  Diofpyron , vt  Plinius  legit,  item  & Hera- 
cleos. Ab  Arabibus  Milium  Soler:  In  Officinis  ac  apud  Italos  Milium  Solis:  Hifpanis 
Mijo  dei  Sol : Gallis  Gremii,  &hcrbeaux perles.  Quod  maiuscft,Germanixac  Belgij Offi- 
cinis incognitum. 

Minus  Germanis  ^«rljttfcn:  Belgis  £t«nfatt/  & grcrlm&nujt;  huius  in  Officinis  vtriufq. 
nationis  vfus:  Hifpanis  Mi/lbarf.  Anglis  «Sjomrll. 

3.  Prxter  ifta  duo  &:  tertium  quoddam  reperitur,  quod  caule,  foliis,  & floribus  minori  re- 

fpondet ; verum  femen  cius  minus  candidum,  afperius  acrugofum , haudquaquamlxueac 
fplendens. 

Ac  tale  quidem  in  Germania,  Belgio,  ac  Bohemia  in  aruis , tum  &c  incultis  ac  ruderatis 
plerifque  occurrit  locis. 

4-  Hieronymus  Tragus  Si  exigui  cuiufdam  Litholpermi  meminit,  cuius  coliculi  palmum 
alti:foliaangufta  veluti  Linipuxta  qua:  femina  parua,  glabra,  colore  nigricantia , ac  durain- 
ftar  alterius  Lithofpermi. 

C a- ter  lini  Lithofpermi  vtriulque;  maioris  videlicet  ac  minoris, femen  calidum  ac  flccum 
fecundo  ordine,  vrinas  mouet, calculos  expellit : Ipfos  vero  & frangere  Diof.  refert  cum  vi- 
no albo  potura. 

De  Lyftmachiis , & primum  de  legitimo. 

C A P.  XXXII. 

T Ysimachivm  Diofcoridi ahisque ve- 
■*-/terum  vnum  tantum  ,quod  videlicet  lutei 
floris:  pofterior  artas  tria  adiccit,  fed  Ipuria.  Duo 
ex  his  purpureo  funt;tertium  verti  ceruleo  flore. 

Legitimum  Lyfimachium  fruticofum  eft,  &: 
inultis  cauliculis  affingit  rectis , plurima  parte 
rotundis , nonnihil  angulo  lis , geniculatis,  duos 
aut  tres  pedes  altis:  foliis  e lingulis  nodulister- 
nis  quatemifve,oblongis,anguftis,  falicis  limili- 
bus,  ambitu  tame  hauaquaquam  incilis:flofculi 
in  fumtnis  alis  exeunt  luteijluccedunt  rotunda, 
paruula,  Coriandri  xmula  femina,  radix  tenuis 
per  obliquum  ferpit,  & pluribus  locis  proger- 
minat. 

Paluftribus  & aquolis  locis  iuxta  riuulos, 
ferobes,  aggeres,  ac  marginesagrorum  gignitur. 
Iunio  lulioque  cum  flore  reperitur.  ■ 

a nonnullis  Xut&v  Grqcis appel- 
latur : Latinis  Lyfimachium  : a Plinio  Lyfima- 
chia:  a quibufdam  recentiorum  Salicaria : Italis 
Lyjimachia : Hilpanis  Lifmacho : vulgti  Germa- 
norum 5Bfbericf:  A Lylimacho  Agathoclisfi- 
lio  inuentore  nomen  accepit.  Inuenit  Lylima- 
chus  herbam  Ly  limachiam,inquit  Plinius,  qu* 
ab  eo  nomen  retinet,  celebrata  Erafiftrato  lib. 
xxv.  cap.  vii.  Ruellius  hanc  in  Galliis  vulgti 
C orne  Ile,  C ornei  Ile,  &:  Coroneolam  dici  refert;  te- 
mere aduerfetur  Matthiolus  exiltimans  pro  Ly- 
fimachioaRuellio  exprimi  Cerettam  Italisdi- 
&am,qux  Geni(txeftfpecies:  Non  caret  tamen 
Ruellius 


mm 


Rucllius  errore,  cum  Lyfimachium  iudicat  Luteam  aut  Lutum  herbam  efle;  nam  H Lutea  RuBij*- 
Lyfimachia  multum  dilferens  eft.  Hallucinatur  vero  &c  multo  magis , dum  appellatam  Pel- ror' 
libolfam.quafi  Pcftifugam,  a rufticis  apud  Cenomanos  fibi  demon  liratam  pro  Lylimacliio 
etiam  recipit. 

Pelliboua  liquidem  non  Lvfimachium/cd  fpecics  eft  Ranunculi  Flammula?  nomine,fo- 
lio  oblongo  angufto,Sc  Salicis  figura;floreque  luteo, qua:  in  pratis  f requens  reperitur,  & vlcc- 
randi  vi  prodita, vclicas  corpori  admota  breui  procurat, virus  pcftiletium  bubonum  aliorlum 
trahens, vt  luo  diximus  loco.  Ad  Lyfimachium  conuertimur.  Superantem  hoc  habet  qua- 
litatem adftri£toriam,vti  & Galenus  ait.  Succus, au&ore  Diolcoride , vtilis  eft  ad  (anguinis 
reiectiones,&  dyfenterias,tum  in  potu,tum  per clyftereminfufus. Fluxum  muliebrem  fiftit 
in  peffb  appolitus.Hcrba  ipfa  Vulneraria  fanguinem  coiubet/anguimsque  c naribus  eruptio- 
nes fiftit  naribus  indica.Suffita  fumo  (erpentes  fugat, Semulcas  occidit.  Quod  & Plinius 
lib. xxy.eap. v i n .refett.  Angues,inquit,fugiun.t  odorem  Lyfimachjje.  Idem  Lylimachiui» 
flauum  facere  capillum  feribit  lib.  x x v i.  cap. vltimo,  quod  verifimile  flores luteosprz- 
ftare  pofle. 

De  Pfeudolyfmachio  Purpureo  primo. 

Ca  P.  xxxii  i. 


Pfeudolyfimachium  purpureum  I,  Pfcudolylimachium  purpureum  minus. 


PV  R.  p v r e o huic  Pfeudolyfimachio  cauliculi  bicubitales,  fepenumerd  complures,  ra-  j, 
mofi,ac  teretes:  folia  angufta, per  margines  crenata,  velutiSalicis:flolculiin.fummis  vir- 
gulis, filiquis  exiguis  antea  enatis , infident , raro  albicantes,  frequentiflirne  rubente  colore 
eleganterpurpurei,ex  quatuor  foliolis,quandoque  anguftioribus,  interdum  latioribus:  in  fi- 
liquisexigua(eminamolli,tenui,Candidaquelanugine  implicantur,  pro  radicibus  tenues  fi- 
bra: huc  illuc  repentes. 

Huius  & alia  minor  eft  fpecies,a  priore  magnitudine  fola  differens : flolculi  vero  & mino-  i, 
res,&  dilutius  rubent. 


Iuxta  fcrobium,folTarum,fluuiorum,riuuloramque  margines,  aliisque  locis  humidis  re- 

H peritur: 


t6  ST1RPIVM  H I ST  O HI  i 

p erituriquandoque  ramen  & in  ficcioribus  exit,prx(ertim  quod  latioris  folij  florem  gignir. 

T ora  fere  xftate  floret. 

Lylimachij  fpecies  habetur  & kFuchiio  ante  nos  pro  Lyfimachio  purpureo  dclcripta: 
non  eft  tamen  legitimum  Lyfimachium,led  fpurium  ac  Pleudolyfimachium.Qua  dccauf 
fa  &c  aliis  maluit  lpfum, nominibus  Geinerus  compellare,  & Epilobion , aut  Chainxnerion 
vocitare;  W;Ao(2w  quidem,  quod  flos  fit  Leucoio  fimilis  fuper  filiquam  natus . 
vero  a iimilitudine  aliqua  cumNerio  fiue  Rhododendro;  prarfcrtim  altius  adurges,  cuiulq. 
flos  e lati  oribus  foliis  compofitusexiguam  rofamxmulatur.  Idem  vcrd&  Antonianam  dici 
a nonnullis  refert;  fed  tamen  & aliam  ait  Antonianam  cfle,qux  dentiam  dolori  medeatur. 
Nominaturverd&  paflim  Filius  ante  patrem, propterea  qudd  filiqux  appareant  priusquam 
On»ira.  flos.  Cenletur  etiam  a quibuldam  Onagra  veterum, qua: &Ocnothcra  fiue  Onuris.  Diot 
corides  verd  hanc  ait  efle  fruticem  prxgrandem  arboris  inftar.  Lvlimachium  verd  iftud 
purpureum  non  nifi  herba  eft, hyeme  etiam  marcelcens;  tantum  abeft,  vtfrutex  iit , aut  ar- 
borem xmulari  queat. 

Cxrerum  vfum  in  Medicina  cum  nullum  habeat,  vires  quoque  eius  ac  temperamentum 
cognolcere  non  contigit  :Gefncrus  tamen  calidam  Siliceam  fecundo  gradu  iudicauitefle, 
atque  cxdiuerlisconltare  parcibus; nonnullis  euidenter  adftringentibus;  aliis  vero  modi- 
ce abftergencibus. 

De  Pfeudolyfimachio  purpuree  altero. 

Cap.  xxxiiii.. 

Pfeudolviimachium  purpureum  alterum.  T)Sev  dolysiMACHIVM  purpu- 
^ reum  alterum  caules  promit  rectos,  fere 
bicubitales, quadrangulares, articulatos:  fo- 
lia e lingulis  geniculis  bina, ex  aduerlb lo- 
cata , oblonga  & acuminata,  ad  verx  Lyfi- 
machix  fatis  accedentia,  flolculi  fuperius  ‘ 

verticillatim  ambientes  caule  conueftiunt,  . 

colore  eleganti  rubentes,  lemen  haudqua- 
quam  in  filiquis,fed  in  loculis,  e quibus  flo-  » 

res  exciderunt,  (equitur  exiguum,  radix 
crafTa, dura, foris  nigricans,  durabilis  na- 

Locis  iftud  exitaquofis,  iuxta  ripas  flu- 
minum, ac  aliis  perinde  humidis. 

Asftate  cum  aliis  floret. 

Reccntiores  & huic  Lyfimachio  purpu- 
reo nomen  dedere : pingitur  Sc  pro  altero 
Lyfimachio  i Matthiolo:  Eft  verd  non  mi- 
nus, quampriuspurpureum,lpuriumquo- 
que  ac  falfum  Lylimachium  ,liue  Pfeudo- 
lyfimachium : Apud  Belgas  plerique  par- 
tgcfec  appellant.  Falluntur  qui  pro  Hcpato- 
rio  colligunt-,  fed  multo  magis  qui  ipfuffl 
Centaurij  fpeciem  efle  rentur. 

De  facultatibus  huius  nihil  adferen- 
dum,  quando  neque  exploratas,  neque 
compertas  habeat. 


De  Pfeudolyfimachio  caruleo. 

Gap.  xxxv. 

CAs  r v t e i Pfeudolyliraachij  rotundi  funt  caules,felquicubitales : folia  oblonga  velli-' 
ti  Lyfimachix,  fed  ambitu  (errata , & profundius  quidem  quam  primi  Pleudolylima- 

chij 


i 


PEMPTADIS  PRIMA  1IB.  III. 


*7 


pfsudolyfimachium  cxrulcum.  chij  purpurei,  fupcrna  parce  virentia , infe- 
riore veft  albidiofa , quibus  caules  ramU- 
lique  conueftiuntur : flores  in  (ummis  vir- 
gulis fpicati , cxrulei , Lauandulx  quodam- 
modo amiuli,  led  inodorari,  & alterius  figu- 
ra:: quos  exigua  fequuntur  capitula , in  qui- 
bus femen  minutiflimum.  radix  multis  fibris 
capillata  propagines  emittit,  quibus  late  ler- 
pens  fcipum  ftirps  multiplicat. 

Nafciturapud  Germanos  in  fodis  aquani 
recipientibus,  vt  Gelherus  ait.  In  hortis  a- 
pud  Belgas  facile  luxuriat  Soli  expofitis  lo- 
cis,non  omninoaridis:  vmbrofisnon  profi- 
cit aut  xgre. 

Tota  xftate  flores  gignit. 

Lyfimachium  cxruleum  appellant,  fed 
tamen  veluti  Purpurea  & Pfeudolyfiroa- 
chium  quoddam,  quod  & florum  colore  cz- 
rukicogrtomen  accepit:  Nonnulli  Lauan- 
dulam  fyluefirem , fed  parum  recte  appel- 
lant :Yeroriicam  erectam  alij  .-  Gefiierus  A- 
nagallidis  aquatica:  Ipeciem  potius  dicen- 
dam exiftimauit , nulla  tamen  Anagdllidi  a- 
quaticiefimilitudine  affinem. 

Facultates  vero  huius  explorare,nondum 
cuiquam  cura:  fuit. 


Libri 


TERTII  PEMPTADIS 


PRIM* 


Finis. 


k i 


ST  !&■ 


Sii 


STIRPIVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  P R I M JE 

LIBER  Q^V  A R T V S. 

Pnif  ATI  O. 

NV  n c adeas  veniendum  firpes,qua  M.  N.  O.  P.  aut  Q^Jnitiales  habent:  inter  quot  flu. 

rima  occurrunt  infrequenti  medicantium  vfu  recepta,  & vtilttatemhaud  exiggam  ad  fa. 
nandos  curandos^  morbos,  non  modo  vulgares,  fed  & difficiles, conferentes. 

DE  M ARRVBlb.; 

Ca 


Marrubium. 


Maltubium  candidum. 


MAurvbii  genera  Diofcoridi  duo : Vnu  proprie  hoc  nomine  dicitur;  quod  & can- 
didum : Alterum  Ballote  & Marrubium  nigrum  vocatur : Sunt  tamen  & alia  qua:  ad 
Marrubij  genus  referri  poliunt,  vt  Alyllon,  & Marrubiu  aquatile,  de  quo  Pemptad.4.1ib.y. 

Marrubium  proprie  didum, complures  edit  quadrangulares  cauliculos,  pedem  altos,  tc- 
nuique  lanugine  albicantes : folia  per  interualla  bina,  fubrotunda,  rugolii,  ambitu  incila,  SC 
ipla  candicante  lanugine  pubelcentia.  Flolculi  in  nonnihil  pungentibus  conceptaculis  fub- 
candidi  caulem  verticillatim  per  interualla  ambiunt,  lemen  fubrotundum,alperiulculum. 
radix  fibrola  nigricat.  Tota  herba  fuauis&  grati  eft  odoris,  & nonnihil  Mofchum  redolet, 
prariertim  hybernis  menfibus. 

Iuxta  parictcs,vias,femitas,  agrorum  margines,  locis  negledis,  pingui,  ac  lito  folo  gigni- 
tur : Omnibus  regionibus  familiare,  pro  quarum  tamen  litu  ac  natura  mutacionem  etiam 
fubinde  accipit:  Creticum  fiquidem,ac  quod  apud  Marcomannos,  & in  Pannonia  fupeno- 
re  haud  infrequens  occurrit,multd  eft  eo,quod  apud  Belgas,  Sc  aliis  Germani  x locis  proue- 
nit,candidius  ac  odorarius, foliisquequandoqueanguftioribusacminoribus. 

Iulio 


PEMPTADIS  PRIM/E  tIB.  1 1 1 1.  8^ 

Iulio  ac  Augufto  floree, & quidem  altero,  i quo  cnatum,anno;hyemc  reflat. 

Graxi  n&mur.  Latini  Marrubium:  OffkinxPraflium,&  quandoque  Marrubium : Plc- 
rique  Marrubium  candidum  ad  differentiam  Ballotes  appellant.  Internothas  voces  &c  apud 
Apuleium  eius  & hxc  nomina  extant,  dlnorae/ov,  $vAA&pa/iec , y^/xnAo^ocftof , xUiuom&eaoii, 
Mclittena,Labconia,&  Vlceraria: Italis cft  rJMarrobio:  Hifpanis  Marruuio,Malrubi,  ac  Mar- 
rollio : Germanis 5Bctfj0H60Jll,©?arcbfI;  Belgis iBalroiit/jDalnicuicABitttaiitiojtn:  Gallis Mar- 
rubia &c  Marochemm:  Anglisl)mcf)un&e:  Bohemis^Wfcmjf. 

Marrubium  autem, audore  Galeno, calidum  cft  ordine  fecundo,  tertio  vero  ficcum ; &c 
ficuti  guflu  amarum  eft,itaiecur  & lienem  obftrudione  liberans  , & thoracem  puhnonem- 
que  expurgans, ac  menfes  promouens. 

Diofcorides  viridium  foliorum  fuccum,aUt  aridorum  cum  femine  decoctum  dari  cum 
melle,fcribit  fufpiriofis,tufiientibus,ac  tabefcentibus,craffamque  e pedore  pituitam  eiice- 
re.  Npn  modo  autem  craflam  vifeidamque  pituitam , fed  & purulenta  efficaciter  expurgat. 
Vtiliflimu  idcirco  omnibus  tabidis,  ac  purulenta  expuentibus,  ii  modd  abfit,prxfcrtim  cum 
tenui  deftillatione,  febris.  Apud  Paulum  vEginctam  ex  Marrubio  Gompofftio  traditur, ta- 
befcentibus,ac  purulenta  expuentibus  vmce,fingulari ter , ac  mirifice  vtilis. 

Iam  datur  & Marrubium  mulieribus  a partu  non  purgatis,  vt  menfes  & fecundas  euocet: 
Vtile  & his  qui  venena  hauferunt , auta  ferpentibus  demorfi  funt.  foliacum  meiic  fordidis 
vlceribus.repurgandisadmouentur:  Pterygia  & nomas  fiftunt. 

Succus  e foliisexprefTus,&  in  fole  denfatus,ad  eadem  pollet:  cum  vino  vero  & meile  illi- 
tus oculorum  claritatem  adiuuat:  per  nares  auriginem  purgat , & ad  aurium  inueteratos  do- 
lores iriflillatur,  aut  cum  rofaceo,  Diofcorides. 

De  Lsfljjfo  Galeni.  Cap.  ii. 

AlyfTon  Galeni.  T)Osset  iftud  inter  Marrubia  numerari,  ni- 

t*  fi  a Galeno  non  pro  Marrubij  fpecie.fed  pro 
Alyflo  haberetur:  Eft etenim  tota  facie  Marru- 
bio fimile,multicaule  quoque,  fed  folia  cius  mi- 
nora,crifpiora,  amplius  incanefcut,  & albidiora, 
odore  deftituutur.  verticilli  cauliculos  ambien- 
tes pungentibus  aculeis  horrentje  quibus  flofeu- 
li  quales  Marrubij ; at  colore  excxruleopurpu- 
tafcentes.  femen  veluti  Marrubij.  radix  aura,li- 

In  hortis  fubinde,  apud  Belgas  prxfertim , fe- 
ritur, femine  ex  Hifpania  allato ; vbi  nonnufqua 

tum  eft,&:  quidem  Maio  menfe  flore  ac  femine 

Grxcis  eft  A'Ai/«jos  w aXvesor-  Latinis  AlyflTum: 
Nomen  autem  ex  eo  habet, quod  mirifice  iuuet 
demorfos  i cane  rabido,  vt  Galenus  ait,  a quo 
lib.  z.  de  Antidotis  in  Compofitionc  Antonini 
Coi  his  defcribitur  verbis:  A*Ai iosoi  h /Soram 

id  eft;  AlyfTos  herba  eft  Marrubio  perfimilis  ,ftd 
afperior  & magis  fpinofa  circa  orbiculos : florem 

cult.quoque  data,fiepe  in  totum  fanauit.  Atque 
hoc  ex  totius  fubftantix  fimilitudine  efficit.  Di- 
dum enim  eft  talem  facultatem  ex  fbla  percipi 
experientia,&  plan£  nulla  conflare  methodo.  Qudd  fi  quis  ad  multa  experiatur,  cogaofceC 
facultatem  habere  mediocriter  ficcificam,&  digerentem , cum  hoc  vt  abfterforium  nonni- 
hil etiam  obtineat.Hac  ratione  & vitiliginem  & ephelin  expurgat : Galenus. 

De  Alyffo  Diofcoridis.  Cap.  i i I. 

A L i v d a fuperiore  Diofcorides  AlyfTumdefcribit.  Fmticofa, inquit, herba  eft,  vnicau- 
” *’hs,fubafpera,  rotundis  foliis,  frudu  duphciura  fcutulorum  effigie , in  quofemenqua- 

H 3 dantenus 


,6  STIRPIVM  HISTORIA 

Alyflon  Diofcoridis.  dantenus  latu.  Atq;  cum  hac  dclcriptionc,dudutn 

nobis  vifa  cft  quxaam  ftirpsconuenirc  vnicaulis, 
pedem  (plus  minus)  alta,  cuius  folia  prima  & ante 
enatum  caulem  rotunda, circum  vero  caulem  po- 
fteriuscnata;lata  quidem,  fcd  rotundis  longiora, 
alpcra,&vna  cum  caule  candicantia:  flofculifur- 
fum  fecundum  cauliculos  exeunt e luteo  pallet 
centes;  poft  hos  filiqux  planx , lata:,  liibrotundx, 
albicantes, & non  larues; in  quibus  lemen  planum 
ac  latum, veluti  Leucoij. radix  tenuis  ac  fibrola. 
In  motibus  & alperis  locis  emicat, Diof.inquit. 
Cum  flore, & quidem  in  hortis  Belgij,  vifum 
eft  quod  delcripfimus,  Iulio  ac  Augufto  mefibus: 
illiquis  mox  fuccedentibus. 

Diolcorides  dxvosov  nominat , non  ex  coquod 
rabiei  acane  medeatur,fed  quod  (ingultus  fedet, 
ac  tollat,  Xvosd  liquidem  non  modo  rabies, fcd  &C 
fingultus;  a verbo  Awu«,id  eft,fingultio.  Appella- 
tur vero  idem  &fpuriis  nominibus  darUiov,  quali 
breue  ac  paruum  lcutum,afiliquisnempelcuti 
exigui  formam  referentibus;  item  ScdnXo^uXXai, 
dxxvcnmv,  dSttnmv,  HsrmavXav. 

Reperiunturvero  prxter  hxc  & alia  apud  Ve- 
teres Alyfla:  Aerius  lib.  i.  Sideritidem  Heracleam 
Alyflon  efle  cenfet.  Plinius  alyflon  Rubia;  conge- 
nerem herbam  facit.Sed  de  hisfuis  locis;adDiot 
coridis  Alyflon  reuertimur.  Huius  decoctu, eode 
auctore, (ingultus  fine  febri  potu  dilcurit:Ide  elfi- 
cit,fi  quis  eam  aut  teneat  aut  odoretur:cum  meile 
trita  vitia  cutis  in  facie, & lentigines  emendatxonrufa  in  edulio, &exhibita  rabiei  canis  me- 
deri putatur:  domibus  appenlafalutarisefle  creditur, & hominibus  atque  animalibus  fafeini 
amuletum:  purpureo  linteo  circumligata,  pecorum  morbos  abigit. 


Ballote  fiue  Marrubium  nigrum. 


De  Ballote  fute  ^Marrubio  nigre. 

C A p.  1 1 II. 

A Ltervm  Marrubij  genus  Ballote  eft:  hjc 
•*-  A.  Marrubio  candido  fimilis  appareret , nili  ni- 
gricans,non  albida;  & grauis  ac  ingrati,  haudqua- 
quam  vero  iucundi  odoris  eflet.  caules  illi  afliir- 
gunt  complures  hirfuti,  angulofi , foliis  circunda- 
ti  ,latis,  rugofis,  ambitu  ferratis, paulo  maioribus 
& longioribus, quam  candidi  Marrubij:flolculiin 
verticillis  fubinde  rubent,  radix  ex  fibris  conflat. 

Similibus  quibus  candidum  Marrubium  locis 
reperitur,6cnon  raro  aridioribus  ac  minus  keto 
folo. 

Viget  ac  floret  eodem  quoque, quo  prius  Mar- 
rubium , tempore. 

G ramis  fiuXXa t»,&  fAXat  ir&moi,vt  reflatur  Pii- 
niuslib.  xxvii.  cap.  vm.  i nonnullis  Marrubia- 
ftrum,aut  Marrubium  Ipurium : InOfficinis  Pral- 
fiurn  foetidum : Ab  Italis  Marrubiastro,  Mttrrobio 
b a par  do  : Ab  Hilpanis  Marrauio  negro:  A Germa- 
nis @cljttart$  anDom:Belgis  ftoartt  malniniie/)lint« 
fcen&c  anboien : Gallis  Marrubin  noir,  Marrubin pn* 
rf»/:Anglis  ftpn&ingfjojrfiotmb. 

Calida  acficca  Ballote:  ac , vt  Paulus  Asgineta 
tradit,acris  & abfterforie  facultatis.  Impolita  cum 
fale  canis  morfui  medetur,  ad  quem  eius  vim  effi- 
cacem 


PEMPTADIS  P R I M JE  t!B.  1 1 1 f» 

cacem  e (Te  Diofcorides  fcribit : folia  fub  cineribus  cocta, condylomata  reprimunt : purgant 
& vlcera  fbrdid  a;  eodem  au&ore. 


X/f  Arrtbio  fimilis  & Stachys  eft.  caules  huic  a radice  exeunt  complures,  aldores,  ge- 
^ niculati,  atque  e fingu  lis  articulis  folia  bina  libi  mutuo  oppofita , duriufcula , longiora 
paulo  quam  Marrubij, atque  vna  Cum  caulibus  candidiora, molliter  hirfuta, ac  fuauiter  odo- 
rata. flores  eodem  quo  Marrubij  caulescingunt  modo,  fed  colore  lutei  fune,  & verticilli 
anguftiores.  radix  lignofa  perennat. 

Germani*  ac  Belgio  peregrina  ha:c  Stachys  eft;  in  calidis  regionibus  inuenitur.  Nafcitur, 
inquit  Diofcorides, in  monti bus  & afperis. 

Prater  hanc  & alia  a Fuchfio  deferipta  eft.  caules  huius  crafli, quadrangulares, duos  ttcfve 
pedesfubinde  longi:  folia-lara , oblonga,  incana , ambitu  ferrata , vtraque  hirfuta , & multd 
quam  Marrubij  ampliora:  flores  in  verticillis  caulem  ambientibus  purpurei:  femen  rotun- 
dum & nigricans:  radix  dura,&  fublutei  coloris. 

Iftud  Germani*  haudperegrinum  eft:  locis  nonnullis  afperisac  incultis  prouenit. 

yfiftiuis  menfibus  floret; Caules  fub  hyemem  intercidunt, fed  radix  aliquamdiu  viuax 
permanet. 

Prior  pro  legitima  Stachy  habetur , qu*  Grxcis  fimiliter  5:  Officinis,  ac  paffim  in- 

cognita. 

Altera  cum  nomen  nullum  habeat,  Pfeudoftachys,  ac  fpuria  Stachys  venit  appellanda; 
vera  fiquidem  non  eft : Nec  Sphacelus  (quod  pleriqUe  fufpicati ) quoque  eft , cuius  Theo- 
phraftus  meminit. 

C*teriim  genuina  Stachys  acris  & amari  guftus,tertij  eft  ordinis  excalefacientium  Gale- 
no.foliorum  decoctum  menftrua  pellit  potum, & fecundas : auctor  Diofcorides. 


2. 


De  'JMelijfa,  fiue  UWeliJfophyffo.  Cap.  vi. 

ME  l i s s a quadrangularibus caulibus,foliis latis, fubnigricantibus.rugofis, aliquantu- 
lum afperis, Ballotes  fimilitudinem  referret,nifi  minus  hirfuta  efTet;  altior  fubinde,  8C 
- H 4 fuauiter 


S T I 


H ISTORIA 


tlimus 


(imuiter  odorata,  folia  fiquidcm  ftiinus  alpera 
funt,pauloquc  longiora , & Citrium  malum  re- 
dolent: corona:  aut  verticilli  inftar, cauliculos 
quoquecircundantcalyccs,  cquibus  flofculial- 
bidi.  (cmen  minutum  nigricat,  radix  fibris  mul- 
tis committitur. 

In  liortis  fepe  Melifla  colitur.in  fyluis,ac  mo- 
tibus, vel  aliis  ncglcdlisfpontenata  quandoque 
occurrit.  Et  vno  quidem  loco  odoratior  j na ple- 
rifque  frigidis  graucolcntior  efl.  Seritur  autem 
vtiliter,  vt  Plinius  lib.  xxi.cap.  xn.  circa  apum 
alueana,qux  hac  herba  dele&antur , & aberran- 
tes ad  fua  reuocantur,vtVcrg.  Georgicon  quar- 
to oftendit: 

— huc  tu  iujfos  afperge  pipor  es, 

T ritu  CMelipliylla,  & Cerinthe  ignobile  gumen. 
Floret  Melifla  Iunio,  Iulio , ac  Augufto:  fub 
hyemem  tota  marcefcit  radice  rcflibih,  qua:  pri- 
mo vere  noua  folia , atq;  inde  cauliculos  promit. 

Graecis  ysXiosbtvKhov , i/AAor,  item  yu 

i.hetrt : Plinio  etiam  Melittis : Latinis  Melifla. 
phyllum , Apiaftrum  & Citrago.  Ab  apibus  au- 
tem,quibushxc  grata, nomen  habet,  quarGrx- 
cis  jueA/T&r  ac  uihitxsai  dicuntur:  vnde  & Apiafbri 
vox  Latinis:  Officina:  Meliflam  appellant. 

Plinius  inter  MelifTophyllon  & Apiaftro  dif- 
ferentiam efle  exiftimauit,cum  veluti  diuerfa 
MelifTophyllon,  aedeinde  Apiaflru  iuxtaapum 
aluearia  ferenda  effe  feribat  lib.  xxi.  cap.xm 
Quod  & manifeftius  lib.  xx.cap.  xi.  vbiait,A- 
piaftrum  Hyginum  quendam  MelifTophyllon  appellare, fed in confefla damnatione  efle 
venenatum  in  Sardima.Scd  fefellit  Plinium  non  tam  vocis  ambiguitas, quam  cum  altera  fi- 
militudo. MelifTophyllon  Apiaflrum  effc  Ranunculi  fpecies  in  Sardinia  venenata,  Apiaflel- 
lum  ab  Apuleio  vocatur.  Appellatur  autem  Melifla  ab  lialisMelijJa  &c  CedronelL : a Ger- 
manis 3JJdt|Vciifrailt:  a Belgis  Conftlie  ijegrein/fBdif&:  ab  Hifpanis  T orongil,yerua  cidreiu : i 
Gallis  Meiipe:  ab  Anglis  Satomr. 

MelifTophyllon  autem  facultate  quidem  excalfacit,ficcatque,vt  Auicenna  ait, ordine  fe- 
cundo.Galcnus  ait, Marrubio  fimile  efle  facultate, fed  ab  eo  plurimum  vinci.Rccentior^tas 
vna  cum  Arabibus  ac  Mauritanis  Medicis  fingulariter  cordi  prodefle,  & eius  aflfe&ibusau- 
xiliari  affirmat. 

Auicenna  liqu idem, libro  De  viribus  cordis  infcripto,  MelifTam  cor,  ait,exhilararc,vita- 
lesquefpiritus  roborare.  Serapio  prxter  hxc  &C  humenti  frigidoque  ventriculo  prodefle, 
conco&ionem  promouere , cerebrique  obftruchones  aperire , anxictudinesque  animi  SC 
follicitudincs  fugare. 

Diofcorides,MelifTophylli  foliacum  vino  pota , aut  appofita  prodefle  refert  contra  i£his 
phalangiorum,fcorpionum,&:aduerfus  canis  morfum:  item  ad  ciendos  menfes  muliebres 
in  defeflionibus  conuenirc:  dentes  dolentes  decocto  vtiliter  collui,atque  hoc  ipfum  dyfen- 
tericis  infundi:  aduerfus  vero  fungorum  flrangulationes  folia  addito  nitro  in  potu  auxiliari: 
orthopnoicis  vero  in  delindtu : appofita  ha:c  eadem  cum  fale  flramas  difeutere , vlcera  pur- 
gare,articulariosque  dolores  fedare. 


De  Moluccis , fiue  peregrina  Melijfophy/lis.  Cap.  v i i. 

MOLVCCiE  dux  funt; Lzuis vna;Spinofa altera. 

Lxuis  Molucca  caules  facit  complures  cubitales,  circa  quos  folia  multa,  ambitu 
profundis  incifuris  crenata,  MelifTophylli  fimilia : fupraqux  flores  orbiculatim  ex  amplis, 
& late  patentibus,  veluti  acetabulis, exeunt,  colore  candidulo,  Lamij  floribus  fimiles,  atta- 
men paulo  minores. 

a.  Spinofa  Molucca  caules  fimiliter  multos  & cubitales  promit,  eosque  ftriatos  & quadran- 

gulares : folia  vti  prioris : flores  fimiles,  ex  acetabulis  quoque,  fed  anguflioribus , oblongio- 

ribusque. 


nbusque,&  eminentes  duras,«  acriter  pungentes  ipinas _ 

A Molueris  Orientis  non  ita  dudum  repertis  infulis  vtraque  nomen  habet,  in  quibus  pri- 
mum reperti  creduntur:Matthiolus(nifi  nos  pi&ura  fallat)  Laniem  Moluccam  Coniknti- 
nopolitanum  MelifTophyllon  appeliat. 

De  Facultatibus  harum  nihil  contingit  adferre : funttamenquiaffirmantaduerfijs  vene- 
na vtiles. 

De  herba  ludaica.  Cap.  v.  i i i. 

IVdaica  appellata  herba  haud  omnino  recle  alTurgit  nec  tota  decumbit,  fed  in  latus 
aliquantulum  cauliculi  eiusdefle&unt,  angulofi,  ac  geniculati,  quos  circundant,  prarier- 
tim  fuperiore  parte, crebri  verticilli  afperi,  & aliquantulum  pungentes;  e quibus  flolculi  cx- 
eunt,veliiti  dilute  Canulei,  aut  rubentes,  vel  etiam  candidi, raro  (ublutei ; circa  quos  & folia 
multa, bina  contra  fe  polita,  longiora, anguftioraque  quam  Marrubij,  nonnihil  crifpa,  ambi- 
tu crenata,fed  quandoque  perquam  exiguum. radix  e fibris  abit.Totae  virore  inalbicat  her- 
ba,&fiiaui  ter  odorata  ad  MelilTa;  odorenuaccedit. 

In  maritimis  Infubrixjiuxta  Apenninos  montes:  in  Narbonenfi  Gallia:  haud  procul  Da- 
nubio in  pratis  prope  Ratifponam ; tum  & aliis  multis  locis  occurric:  Arida  ac  fabulola  ama- 
re fimtqui  ttadant.  Diofcoridesin  petrofisprouenire  refert. 

Ab  xftatis  medio  vique  in  Autumnum  flores  facit. 

Recentior  artas  herbam  appellat  Iudaicam,&Tetrahil,  aut  Tetrahit  voce  Gallica : Ger- 
manis ©Ilbfraut:  Belgis  45It6miijt.  Sunt  in  hac  opinione  complures  dofti,  quod  Diofcoridis 
fitSideritis  prima, qua: Heraclea,  id eft, Herculana  cognominatur,cumcuiusdefcriptione 
fatis  rei pondet : folialiquidem  ei  longiora  funt  quam  Marrubio , ad  vnius  generis  Quercus 
accederenon  minus,  quam  Chamardryos  repentis  polfunt:  A.iperitate  verd,  tum  & oblon- 
giore forma  Saluirefimilia,prxfertim  ambitu  minus  ferrata. 

Defcribitur  autem  Sideritis  ex  tribus  prima  a Diofcoride  his  verbis:  2iJbp?v(,  oi  b&t-  sidmiU 

xXetcif,rsroa  ZvXXa  o/jjia  izs/mfia,  i-m/xir/.iTi&i  S\  ‘zz&srd  tS  iMfaapdx.ii  ii  /Mze$-Pr'm,s- 
i r kzvjX si;  itavwcn  n Tecrywov?  tmi^a-fnoduc,  fi  jgs) fxeffymt&c. Sideritis,  ali- 
qui Heracleam  vocant,  folia  habet  Marrubio  limilia, longiora  tamen,  ad  Saluia:,aut  Quer- 
cus accedentia,minora  tamen,  & afpera.  caules  profert  quadrangulares , ac  maiores,  guftu 
non  iniucundo , cum  quadam  adflridione ; in  quibus  per  interualla  verticilli  orbiculares, 

velutt 


herba  Judaica. 


veluci  Marrubiji&in  his  femen  nigrum. 

Appellatur  autem  Sideritis , quali  ferraria, i 
ferroquod  GraxisoYihieje,  quia  glutinandis  re- 
ccntibus  ferro  factis  vulneribus  conducat. 

Cxtcrum  herba  Iudaica  valenter  rcficcatem 
facultatem, ac  nonihil  cum  exterfione  adftrin» 
gentem  obtinet:  ad  cruenta  & recetia  ferro fa- 
da  vulnera  efficaciffima  eft.  Inteltinorum  ra- 
mices hac  etiam  cito  polle  curari  ferutur.  fluo- 
rem album  mulierum  reprimit.  Nec dilli milia 
his  Diof.&Plinius  de  Sideritide  hac  prodidere: 
i,  Appoiita,  inquit  ille , folia , vulnera  abfque  in- 
flammationispericulo  iungunt.  Plinius,  Sideri- 
' tis,  ait,  tantam  vim  habet,  vt,quamuis  recenti 
gladiatoris  vulneri  illigata, languinem  claudat. 


De  Cardiaca.  Cap.  i x. 

A r o 1 a e A quadrangularespromit  cau- 
les,  crallos,  duros,  duos  trdve  pedes  altos, 
,obfcure,ac  ex  nigro  rubentes : folianigricantia 
veluti  Vitiese,  maiora  latioraq;  multo  quaMar- 
frubij , laciniofa , ac  profundis  incifurisdifle&a. 
calyces  duri  ac  pungentes  orbiculatim  caules 
ampledunrur,a  quibus  flores  excuntcx  albido 
purpurei, veluti  Lamij  ,fcd  mineres,  lemen  par- 
uum  ac  nigricans,  plurima:  pro  radicibus  flori 
ab  vno  veluti  capite  deicendunr.  Tota  herba 
graui  fatis  odore  pnedita,guftu  amaricat. 

Ruderibus, lapijlofis,ac  aliis  incultis, &afpe- 
risgaudet:iuxtalcpes,&  veteres  muros  liibinde 
inuenitur.  In  hortis  nimis  facile  coalefcit. 

Alunio  in  multum  vfque  Autumnu  viget, 
floret, ac  femen  perficit,  caules  hyemc  interci- 
dunt. radix  viuax  eft. 

Noftra  artas  Cardiacam  nominat : Germani 
*pf^gcfpdrr/§trfj3cfpan:  Bclgalimrgerpa:  Gal- 
li Agnjiduime  : Angli  JRotljcrtooitt : Bohcmi 
Sunt  qui  Mclifla:  fpeciem  faciat.Vi- 
detur  vero  & ad  Sidcritidcm  Herculana  referri 
pofle.Folia  fiquidem  eius  maiora  quamMarru- 
bij,&:  ad  eius  Quercus  accedunt,  cuius  foliala- 
ciniofiora , quam  multarum  aliarum  funt  ;fcd 
cumSaluia:  foliis  nihil  obtinent  limilitudinis: 
Habet  vero  & orbiculatas  vertebras, femenque  1 
nigrum.  Non  raro  ad  veterum  deferiptiones 
plures  accedunt. 

Cxtcrum  Cardiaca  calida  ac  ficca  ordinefe- 
cundo  eft, cum  expurgandi, adftringendiquoq; 
facultate  habet.  Ad  cordis  affectus  a nonnullis 
commendatur;&tantum  valere  cxiftimatur,vt 
ab  effe&u  nomen  inuenilTe  putetur.  Fertur  &£ 
conuulfis  ac  quoque  refolutis  mederi : obftru- 
ftiones  vifceruapcrire:  ventris  tineas  ac  lubricos 
interimere:  & puluerem  herba:  cum  vino  exhi- 
bitum non  modo  vrinam , aut  menfes  euocare, 
fed  & difficulter  parientibus  prodefle. 

Ad  cruenta  eaaem  quoq;  laudatur.  Medetur 
& quibufdam  boum  morbis , a nonnullis  ruffi- 
cis  ea  de  caufla  fiibinde  expetitur. 


t 


SlUPlVM  HISTORIA 

COmplvre  s Mentha:  paffim  obuiart 
quaru  m pleraque  fun  t HorCcnics ; alia:  pro 
Sylucftribus  habentur. 

Prior  inter  hortenies  Mentha  eauliculos  edit 
quadrangulares  obfcurd  rubentes , aliquantu- 
lum piloios , quos  conucftiunt  folia  rotunda, 
margine  ferrata,  faturato  colore  virentia.  FloC 
culi  rubentes  orbiculatim  circum  cauliculos 
nafcuntur  veluti  Pulegio,  radix  oblique  in  terra 
ferpit  fibris  hauddeftituta,  fubinde  nouoshinc 
inde  turiones  promens.  Tota  herba  fuauitcr  o- 
dorataeft,&  magisprocumbitquam  alTurgat. 

Altera  nonmh.il  nirfutis  cauliculis  lu  brotun- 
dis,&  nigricantibus  foliis,  radicibus  proferpen- 
tibus,  tum  & odore  priorem  refert : at  flores 
haudquaquam caulem  circundanr,(ed  infafti- 
giis  ramuloru  m eminent , in  exiguas  veluti  fpi- 
cas,aut  citius  paniculas  digelli. 

T ertie  folia  oblonga  ad  Salicis  formam  acce- 
dunt, fed  candidiora, molliora,ac  hi  rf li  ci  ora:  flo- 
res in  falhgiis cauliculorum  & in  (picas  digefti, 
licuti  (ecunds.  ferpit  & huius  radix,  haud  aliter 
quam  prims,cuiusfimilis. 

Quarta  longifolia  quoque  eft,  cauliculis, fo- 
liis, minoribus  tamen,  radicibusque  tertis  fi- 
milis,(cd  flores  huius  non  in  ramulorumfafti- 
giiSjfcdper  orbiculos  inftar  prims  cauliculos 
ambiunt, qui  diluto  colore  purpurafcunc 
Ex  fylueftribuseft  Methis  vna,qusMentha- 
ftrum  etiam  appellatur. , longis,  quadrangulari- 
bus,pilofis,ac  incanis  caulibus  lisc  luxuriat : folia  cuius  candida,  denlaque  lanugine  vtrimq; 
pubefeunt : in  ramulorum  fummo  florum  eminent  panicula:,  radix  longa,  late  in  omnem 
partem  ferpit, ftirpem  facile  multiplicans. 

Huiusvero  &:  fpecies  qusdam  repentur  non  modo  foliis,  fed  &£  reliquis  partibus  minor; 
cuius  folia  fubinde  partim  virent, partim  niuis  fere  in  modum  albicant. 

Seruntur  Mentha:, & prsfertim  prima  a plcrifque  in  hortis:  reperiuntur  tamen  nonnulla: 
harum  in  fyluis,&  alibi  locis  humentibus, prope  aquas  decurrentes, vel  etiam  ftagn  antes. 

Florent  ac  vigent  Mentha:  sftate,hycme  ibis  radices  reflant:  (emcl  fatx  diutine  durant, 
ac  pertinaciter  hsrcnt.  # 

Mentha  a Grscis  rifuotrfxot  appellatur , &C ftirfiii : Nomen  fuauitas  odoris(inquir Plinius 
lib.xix.cap.vm.)  apud  Grscos  mutauit,cum  alioqui  Mintha  vocaretur ; vnde  veteres  no- 
ftri  nomen  declinaucrunt:  »ific,fiquidem,fuauis;  &c  037/0 s,odor.  Officina:, Itali  ac  Galli  La- 
tinam Mentha:  appellationem  retinet:Hi(panisjwM  buena}& Ortelana : Germanis  vSJutUj: 
Belgis  JBunte:  Anglis  JBpiite : Bohemis  9}fa(a. 

i.  Prima  a Germanis  Sicilient  vocatur:  a Belgis  23iupti  Depligjc;  Latine  qui  interpretari  vo- 
luerit,dixerit  Sacram  nigricantem. 

z.  Alteram  Germani  ftcmf,  hiement;  fremi;  muttl?/&  franfj  6a(fam/id  eft, Mentham  cruciatam: 

Galli  Beaame  creJpua.fpclhnv.Bohcmi  (Saliam. 

3.  T ercia  a nonnullis  Mentha  Sarracenica , Mentha  Romana,  Saluia  Romana , aut  herbs 

Sancis  Maris  dicitur:  Germanis  (Saffam  CUJuntj/Snfcr  fraumm  nmntj/ ©pifjcr  munty 
©pisjer  balfailt;  Anguftifolia  cognominari  poteft. 

4.  Quartam  Germani  -f)erf$fraut,quafi  Cardiacam  aut  Cardiacam  Mentham  appellant, 
j.  Quinta  aDiofcoride  ^SvoafM;  ayeiot,  id  eft,  Mentha  (ylueftris:  Latine  Menthaftrum, 
Plinio  au&orc, appellatur : Officins  Albam  Mentham  vocitant:  Apud  Germanos  <BiK>t 
Italis  Metba fduatica : Hifpams  itff/a/^wAnglis^oife  JDpnte:  Bohem  is  piana  ©fato. 
Mentha  autem  ex  tertio  ordine  eft  excalfacientium,  ac  reficcantium.  Habet,  inquit  Ga- 
lenus,aliquid  amari  atque  accrbi,&  infirmior  eft  quam  Calamintha.  Mcntlis  odor,  Plinius 
air, mentem  excitat, & fiapor  auiditatem  in  cibis. 

Vtilis  autem  in  primis  ventriculo  Mentha cft;fingultus,  vomitiones,  choleras  climacidi 

mali 


PEMPTADISPRIMjE  LIB.  IIII.  s>7 

mali  punici  fucco  fiftit;  reprimit  &C  fanguinis  rcie&iones  ex  oxycrato , vt  Galenus,  data : Pli- 
niusvero,inlbrbitione.Purgatioiies  feminarum  inhibet, & aduerfus album  fluorem  carun- 
demvtiliffima,quclcilicet  primo  loco  delcriptacft;Compertum  cnimcft  multis  huiulcemo- 
di  fluorem  huius  vnius  Mentha:  frequenti  vlu  fuppreflum.  Eadem  fronti  aut  temporibus, vt 
Plinius, admota  capitis  mulcet  dolores:Epiphoris  imponitur,  & omnibus  capitis  eruptioni- 
bus,Si  ledis  viciis:  Vlccra  in  capite  iqfancium  mire  fanare  fertur:aunbus  cum  mullo  liiftilla- 
tur.Sumitur  contra  fcolopendras.lcorpioncs  marinos, & ferpentes : cum  falc  canum  morti- 
bus applicatur.Lac  coire, Si  in  cafeum  denfari(acefcere, addit  Plinius)  non  patitur ; quare  la- 
dis  potionibus  additur, ne  huius  coagulati  potu  bibentes  ftrangulentur.  Eadem  vi  Si  genera- 
tioni rcfiftere  creditur  .cohibendo  genituram  denfari.  Refiftere  conceptioni  mulierum  ge- 
nitali antecongreflum  admotam,etiam  Diofcoridiseft. 

DeSifymbrio.  . Cap.  xi. 

SMte»  CYlvesthis  MenthilpecksSifymbtinm 

^ eifprim*  inter  hortenles  Menthas  fimile  ap- 
paret : folia  eius  lunt  rotuda : caules  angulofi,v  tra- 

3 ile  obfeure  rubentia:  radices  late  prolerpunt;fed 
ngula  maiorajgrauius  etiam  odorata  eft  ipla  her- 
ba. flores  in  fummo  ramulorum,  veluti  in  capitu- 
lum ex  parte  globolum  colle$:i,purpurafcuiit. 

Inhumentibus  ac  riguis,  veluti  in  pratis,  feeus 
folias  aquas  habcntes,ac  flumina  nalcitur. 

Cum  aliis  Menthis  floret, ac  verereuirclcit. 

Gr^cis  dicitur: Latinis  Silymbrium: 
Germanis  9£e^muntJ/  Gallis  Men- 

the  fauuaige, 

Eft  vero  & aliud  Silymbrium  a Theophrafto  s *y'mya 
memori*  proditum, ex  coronariorum  furculolo-  Theaphrn- 
rumtenuifolioru  numero,  cui  odor  acrior  quarii  A 
Serpylli,quod,  nili  cultu  retineatur,  in  Mentham 
tranfit.  Huiufinodi  aute  Sifymbrium  a Diolcori- 
dis,&  nobis  delcripto  Silymbrio,haudpdrum  dif- 
fert: Neque  enim  cultu  retineri  debet  illud,  ne  in 
Mentham  degeneret;  fed  cum  tota  natura  fvlue- 
ftre  lit, etiam  multa  cura,  vt  hortenfisfiat  Metha, 
non  datur  aflequi. 

Silymbrium  quoque  eft,  Cardamine  cogno-  3; 
mento,quod  inter  Paluftres  Sc  aquatiles  Pempc. 
quarta  defcriptum. 

Geterum  Silymbrium  Menth*  fylueftris  Ipc- 
cies,  calidum  ac  liccum  facultate  eft  non  minus 
quam  Mentha:odore  verb  etiam  vehementius. 
Comendaturad  eadem, ad  qu*  Mentha,  tum 
& ad  apum  &advelparum  i&us.Vlusaute  eiiisin  medicina  nullus  eft,non  deficiente  Men- 
tha,qucefuauior  ac  natura:  humana;  gratior  apparet. 

De  Calamintha  montana.  Cap.  xii. 

CAiamikth^  Diolcoride  auctore  tres  funt:  Vna  montana:  Altera  Pulegio  fimilis: 

Tertia  Menthaftro  cognata. 

Montana  humilis  eft  herba, raro  pedis  altitudinem  excedens, in  multas  alas  diffula^iircu- 
li  quadrangulares  funt,&  veluti  genicula  habentes;e  quorum  lingulis  bina  folia  fubrotunda. 

Ocimi  ac  Meliflophylli  minora, tenuiflima  lanugine  vnacum  coliculis  hirftfta, ac  modice 
incanefeentia,&  fuauiterodorata.floresfummas  exornant  virgulas  nonnihil  purpuraicetes. 
femen  fuceedit  nigricans,  radix  valde  fibrola  & reftibilis. 

Montes  amat, atque  in  ipfisvmbrolbs&faxolbscliuos:  Itali*,  Galli*,  &Hilpani*  com- 
pluribus locis, cum  & alibi  reperitur:  rransfercurquoque  ad  hortOs,  in  quibus  feliciter  adole- 
lcit.acfeiplam  facillime  ferit. 

Viget  *ftate,ac  fere  toto  anni  tempore:  a Iunio  in  Autumnum  flores,  femenqucperficit. 
K«Aa^/yfla  a Grscis  dicitur, quafi  elegans  aut  vtilis  Mentha.  Latini  nomen  feruant.  Apu- 

I leiui 


$8  STlRPIVM  HISTORiyE 

r- , . , leius  etiam  Mctaftrum  perperam  vocat, &nomi- 

na  Imgulorum  inter lc cohindit.  Montanam  Ca- 
lamintham  Officina:  Calamentum , &c  lubinde 
Calamcntu  montanum  appellat:  Galli  Calament. 

Eft  autem  Calamintluhax  in  motibus  proue- 
niensguftu  fcrucns,& acris, calida.ac  renui  eden- 
tia,liccaq;  ordine  quodammodo , vt  Galenus  ait, 
tertio:Tenucs  humores  digeri  t;cra(Tos  vero  exte- 
nuat , ac  incidit.  Proinde  intra  corpus  aflumpta, 
cumiplaper  fc , tu  cum  melicrato  pcrlpicuo  ex- 
calfacit ,ludorem  cit , omneq,  corpus  & digerit  & 
cxiiccat : febrium  rigores  per  circuitum  repeteres 
luod  &pr$ftatoleu  in  quo  incoda,totocor- 
hoc  inu&o, adhibita  frictione  haudfegni. 
Decoctum  cius  potum  vrinascit,mcnles  pellit, 
&c  conceptu  eiicit;  quod  & admota  potcft.Ruptis, 
c6uuliis,orthopnoa-(Galenusafthmaticis)  tormi- 
nibus, ac  cholera:,  Diolcoride  au&ore,  auxiliatur. 

Ictericis  prodeft ; vtpote  Iocinoris,  ac  fellis  ob- 
ftru&iones  aperiens  & expurgans. 

Prxfumpca  in  vino  venenis  refiftit:  pota  aut  im- 
polita demorfis  a ferpente  opitulatur:  accenfaaut 
iubflrata  lerpentes  fugar. 

Suggillata  tollit, & atris  cicatricibus  candorem 
reftituitried  ad  talia  recentem  magis  quam  rciic- 
catam  (inquit  Galenus;  adbibere  prxftat. 

Lumbricos  &afcaridas  cum  falc&  meile  pota 
enecat:  eadem  ratione  & auriu  vermes  fuccusin- 
fufus.  Plinius  fuccum  naribus  lupinis  inftillatum 
(anguinis  profluuium  lillereait : & radicem  (qux 
Pulegium  fylueftre.liuc  Calamintkaakcra.  Diofcoridi  inutilis } cu  Myrti  (emine  in  pallo  te- 


pido gargarizatam  anginis  mederi.  Ilchiadicisint 
poniturjhumorem  fiquidem  cx  alto  euocat,&  ar- 
ticulum totumexcaIfacit.PauluSi€ginetaetiaad 
coxaru  dolores  ab  inferioribus  iniici  refert : Bonu 
etiam  elcphaticorum  clirata  remediu  eft, fi  (quod 
Diofaic)  poftea  (erum  laftis  bibant.  Apulcius, fo- 
lia, inquit,  frequenter  commanducata,  elephan- 
tiacos fanare  certum  eft. 

Componitur  autem  ex  hac  Antidotus  ab  ipla 
nomen  habens, a Galeno  lib.  4.  De  fanicate  tueda 
deferipta,  qux  non  modo  maxime  digerit,  fed  & 
virginibus , quibus  muliebria  non  fuccedunt.vti: 
1.  ter  exhibetur, vacuationibus  pnjmiilisjteroporis 
fiquidem  fucceflu  citra  omnem  violentiam  aut 
vllam  moleftiam  rnenfes  promouet. 

De  Pulegio  fjlueBri,fiue  altera  Cal&mitthi.  • 
Cap.  xiii. 

tvESTKi  Pulegio  oblongi, ac  fxpenume- 
cubitalesfurculoli,angulofi,genicuiisdiftin- 
cfijhaudquaquam  adurgentes,  fed  plunmaparte 
procumbentes  exeunt:  foliacircahos  ad  lingulos 
nodulos  bina, fibi  mutuo  oppolita,rotundiulcula, 
maiora,cadidioraq;  quam  Pulegij,  ac  molli  lanu- 
gine incanefccntia.  flores  Lamij  limiles,  fuprafo- 
lia,coronx  inftar,vti  Pulegio, prodeunt  ,cand  id  uS 
quidem,  fed  qui  intercurfantibus  plurimis  notu- 
iis  purpurei  apparent,  radix  fibrola  eft.  : 

Nufqua® 


mm 


PEMPTADIS  PRIMA  1 1 B.  Illt.  $9 

Nufquam  frequentius  quam  in  agris, pradertim  quando  vel  demeflafcges  eft,  vclcumre- 
quidcunt:repdriri  tamen  & alibi  contingit  locis  apricis, ac  Soli  cxpofitis,quibusgaudet. 
•ifcftiuis  menfibus  viget  ac  floret  hxc  Calaminchn:  fpccics',  fub  Autumnum  colligi  poteft. 
Calaminthes  (pecicm  e(Te  haud  dubium:Diolcoridcs  Pulegium  ait  fyludtrc,  ac 
dje/cu  dici:  Latinis  ver6  Nepetam:  (Officina:  aliam  Nepetam  appellant)  Apuleiuscap.^. 
Mmthen  agrian,  Italis  Nepetam  dici  tradit: Germanis  OllllDt  polnj:  BelgisUDilce ttWnte/  tuiloe 
jjalrtjc:  Gallis  Poulliot  fauuage-.  Italis  NtpoteUa  ■.  Hifpanis  7{euada\  Bohcmis9)?arulf(lpolnif. 
Facultate  autem  & calida  quoque, ac  licca,&  hxc  Calaminthes  fpecies  eft. 

Eadem  qua:  fuperior  prarftat.Eft  tamen  hax  minus  potens  quam  Montana.Galcnus  velu- 
ti  efficaciorem  reliquis, Montanam  etiam  prxtulit. 

De  Cattaria  herba,  ftue  Calaminthe  tertia. 


Catta  na  folio  longi 


CAttaria  herba  in  altum  affingit:  caules  promit  cubito  altiores,  angulofos,  ftriatos,  fe 
ramofos:  folia  lata, marginibus  crenata,MelifTophylli  aJmula, aut  Marrubij  fimilia,  fed 
longiora.  Flofculi  e dilute  luteo  inalbefcut,panim  fuperiores  virgulas  ambiunt,partim  iplo 
faftigio  infpicam  autpaniculam  digeruntur,  radix  multifida  confibratur& perennat.  Tota 
herba  vna  cum  foliis  ac  furculis  mollis,  ac  incana  lanugine  pubelcit,  minus  quam  Mentha- 
flrum, odore  autem  acris. & caput  feriens:faporferuiduscum  amaritudine  nonnulla. 

Nalcitur  circa  margines  hortorum  ac  agrorum, fecus  aggeres, fcrobes ac  vias : humidum 
ac  vliginolum  lolum  amat:  transferturad  hortos. 

Huius  & alia  reperitur  fpecies  folio  longiore  anguftioreque,colore  verd  minus  albicante;  i; 
furculiquoque  huius  quadrangulijflores  vero  copiofiores.ac colore  e rubro  diluto  purpureo 
ad  carruleum  inclinantes,  exiguis  notulis  purpureis  refperfi;  odor  huius  vehementior,at 
fapor  acrior. 

In  Hi  fpaniis  hxc  reperiri  ac  fponte  nafei  fertur. 

Virent  Cattaria:  nioxabipfo  Vere:  Iulio  ac  Augufto  flores  proferunt. 

Recentior  xtas  herbam  appellat  Canariam, herbam  Catti, ex  eo  quod  feles  (cattos  no- 
minant) hae  vnice  dcle&entuqodoris  enim  voluptate  capta:,huie  fxpius  fele  affricant,  ac  in 

I x ifQ 


ioo  . sriRPivM  Historia 

ip(a  volutantur,  iam  &£  magna  auiditate  ramulos  & folia  depalcuntur:  Offici  nx  Nepetam 
appellant, (ed  Nepeta  proprie(vt  fcripfimus)  Pulegium  eft,  (yluertre.  Cato  in  libro  De  re  ru- 
ftica  Felicula  herba:  meminit;  fit  ne  Cattaria  h*c,  vel  ab  ea  differens,  perquirendum.  Ger- 
manis hxc^aijtn  mung:  Belgis  Catte  cruijt:  Fland  ris  $rpte:  Italis  Gattaria,  iiuc  Herba  gutta. 
Hilpanis  yerua  Gatera.  Galli sberbede  chat:  Anglis Cattis  mmte.Bohcmis  Pocurntjcf. 

Temperamentum  hax  calidum  quoque  ac  ficcum  obtinet,  & qua- alia:  Calaminthes  ea- 
dem,'pbteft. 

Commendatur  ad  capitis  diucurniores, ventriculi, & vteri  dolores,  ac  morbos  ex  piruito- 
fis  cru disque  hu moribus, & ex  flatibus  natos.  Ruptisquoque,cx  altu  dclapfir,  ac  prxcipica- 
tis,  cadis  luccus  cum  vino  aut  hydromclite  datus  fubinde  confert.  Additur  & ad  balnea,  & 
infefliis  muliebres.in  quibus  ad  menfes  euocandos  facit, & ad  facunditatem  conducit. 


De  Millefolio,  ftue  Achillea.  Cap.  xv. 

M illcfolium  fiue  Achillea.  Millefolium  purpurei  floris. 


MIllefolio  fcapi  fubinde  complures  fupra  cubiti  altitudinem  affingunt,  teretes, 
dunufculi:  circa  quos  folia  quidem  oblonga,a  lateribus  varie  difledfa,ac  veluti  e pluri- 
bus commiffa.quorum  fingula  ad  tenuia  Coriandri  folia  accedere  pofle  apparent : eminent 
in  lummo  vmbella:  orbiculata, lata:, quarum  flolculi  candidi  aut  purpurei,  radices  fibras  de- 
mittunt multas,  odore  herba  eft  non  molefto,  fed  medicato. 

Nafcitur  iuxtaaruorum,  pratorum,  ac  hortorum  margines  Achillea,  atque  non  raro  in 
ipfis  agris  facundo  ac  reftibili  folo:&C  frequentius  quidem  qua;  albidi  eft  floris. 

Flores  ac  vmbellas  proferta  Maio  in  multam  a:ftatem,lemina  interea  perficiuntur. 

A Recentioribus  Millefolium  appellatur.  Diolcoridis  eft  ayjX Acio?  &:  aufhpTm: 

Latinis  Achillea  & Achillea  Sideriris;quod  Conferenti  hanc  cum  Diolcoridis  deicriprione, 
vel  luce  clarius  eft.  Inuenithanc  (inquit  Plinius  lib.iy.cap.y.)  Achilles  difcipulus  Chironis, 
qua:  ob  id  Achilleios  vocatur,  alij  Siaeritim,  apud  nos  Millefolium  vocant.  Sunt  tamen  & 
aliae  Sideritides, aliud  item  Panaces  Heracleion,de  quibus  alibi.  Apuleius  varias  huius  appel- 
lationes adfert,  quarum  quaidam  inter  nomenclaturas  nothas  apud  Diofcoridem  quoque 
extant:  vt, pvjpua&jAAoy,  (aut  fxuej.o/xopZov}  ^AicxpuAAor,  r&mavxn,  ^gurmh  Latinis  Militaris, 
Supercilium  Veneris, Aerum  (aut  Acorum)  (y\uzi\c\xm:G3l\\sBeUocanelium3Vigent!atia-^ 

aitatc 


PTAD 


IS  P R I M JE  t I B.  IIII. 


101 


artate  Germani  0art>m  appellant,  fcjjafffgrae/ 
fcgarffrip/  &<£aufcnf  Wato:  BclgattCcrulne:  Itali 
MiUcfoglio-.  Hifpani  Milhoyai  yeruf.  Galli  Mille- 
fueille:  Angli  pnrroluc/iiofc  bleOe:  Bohemirjchijtcf. 

Achillea  aute,  Galeno  audorc .facultate  Si- 
deritidibus  haud  eft  diilimilis,abftergcns  videli- 
cet, IU  mediocriter  frigida, cartcrum  aciftriciione 
exuperat.  Trita  coma  cruenta  vulnera  glutinat, 
& ab  inflammatione  tuetur : fanguinem  vnde- 
quaque  profluentem  fupprimit.  V tcriprofluuia 
in  vellere  oppofita  fiftit,  tum  Sc  infeffibus  mu- 
liebribus addita.  aluum  fluentem  cohibet:  & ad 
dyfenterias  vtilisinpotu  aflumpta. 

Commanducatafolia,plerique  aiunt,  &prx- 
fercirn  recentia, dentium  dolores  mulcere. 

De  Millefolio  minore,  fiue  Stratiote  Chilio- 
fhyllo.  C a p.  xvi. 

\ /f  I n v s Millefolium  exigua  ftirps  eft , vix 
■‘■^dodrantem  alta, cuius  lcapos  conueftiunt 
oblonga  quidem,  fcd  exigua  foliola,  a lateribus 
tenuiffime  diffe&a  inftar  penarum  ex  alis  parua- 
ru  auieularuivmbelle  in  faftigiis  rotundij  flofeu- 
los  colore  (vt  quidem  apud  Belgas  videre  conti- 
git) luteos  proterunt,  tenues  fibra:  radices  fiint. 

Rarius  huiufmodi  M illefoliu  repcritur:gigni- 
tur  aute  pingui  ac  latto  folo,  &c  fubinde  in  pratis. 

Augufto  menfe  flores  eius  pracipue  coipicui. 

Stranoten  effe  Millefolium, qui  Grtece s-^- 
•neovK  ^orx/AAoc.ipla  apud  Diofcoridem  deferi- 
ptio  fatis  oftendit:  refpondet  & altitudo  ftirpis; 
conuenit  foliorum  forma,  in  floris  colore  ambi- 
guitas quaidam  occurrit, quem  Diof.  album  de- 
Icribit:  xvd»,ah,tux& xdjxa.,  vt  vulgaria  habent 
exemplaria.  Andreas  autem  Lacuna  ex  veteri 
codice  addit,  oi^esi.id  eft, lutei  coloris.  Recenor 
a-ras  Millefolium  minus, ac  Millefoliuluteum 
^appellat.Ofucinis  ac  vulgo  incognitum. 

Eft  vero  & alius  Stratiotes  cognomento  m- 
Ttt/jioi,  de  quo  inter  aquatiles  ftirpes  Pemptade 
^ quarta. 

^ Facultate  autem  Stratiotes  Millefolium  pne- 
^ cer  mediocrem  frigiditatem,  nonnihil  quoque 
adftridionis  habet. 

' Ad  omnia  fahguinisprbfluuiafiftendavalde 
vtilis  eft;  & ad  recetia  veteraque  vlcera  folidan- 
datvulnera  quoque  glutinat.Sunt  vero  6C  qui  ad 
£ftiilas,ait  Galenus, vtantur. 

De  Ofyride.  Cap.  xvi.i. 
T)Rocera  & multu ac  valde ramofa herba 
Ofyiis eft:  altitudo  eius  bicubitalis, vel  al- 
tioncolordilure  virefces;fcapi  fiue  potiusvirgie 
tenues  funt  & rotund$:folioia  oblonga,  angufta, 
tenuia  veluti  Lini : flores  exigui , racematim  fe- 
cus  folia  hairenr,  herbacei  eolorisfinde  tenui  la- 
nugine conditum  femen,  paruum,  ac  nigricans, 
fibrofa  radix. 

Plerifque  Graxia:  locis  fponte  gignitur:  apud 
Italos,tum&  alibi  in  hortis  ac  viridariis  feritur. 

I 3 Asftate 


Millefolium  minus  fiue  Stratiotes  Chiliopliyllos. 


IBI.  . STUMVM  'HISIORliE 

Asftatc  vitet  ac  viget:  fub  Autumnum  femen  maturatur. 

Apud  Italos  Belaederei  in  Grxcia  modo  ko dicitur,  voce  corrupta  tcftc  Anguillara: 
olitn  o erugi;:  Latinisquoque  Ofyris.  Kop»«^ra,id  cft,fcopx  ex  hac  olim  fieri  folitx , &:  nunc 
pleri fque locis fiu n t.  Ofyridiautcm,  Galenusinquit , amara ineft qualitas, & obftru£honcs 
cxpcdicnsfacultas;  quare  & in  iocinore  confiftcntcs  obftru&ioncs  adimir.  Deco&um  cius 
epotum  arquatos  adiuuare,  Diofcondes  Icribit. 


De  Parietaria. 


Cap.  xvi  ii. 

"CRvticosa  ac  cubitalis  herba  Parietaria 
eft : cauliculi  eius  teretes,  leuitere  virore  ru- 
bent: folia  Mercurialis, aut  potius  Ocymi  maio- 
ra,acuminata, hirfuta:  flofculi  minuti  ftimi:fcme 
in  capitulis  lappaceiscauliculos  ambies  afperum, 
prxtereuntium  veftitui  adhxrelcit:  radix  fubru- 
bensfibris  nonnullis  capillatur. 

ISI  alcitur  iuxta  muros,parictes,  fepes,in  rude- 
ribus,ac  fubinde  in  vinetis, ac  in  ipfis  muris. 

Maio  menfc  exit:Iulio  ac  Augufto  feme  pro- 
fert: radix  hyeme  fola  reftat. 

Parietaria , aut  corrupta  voce  Pari  taria  vulgo 
appellatur,  quodin  parietinis  exeat, atque  eadem 
excauffa  Muralisanonnullis : Muraliu  vero  Pli- 
nio ac  Cello  dicitur:  G r^cis  eft  I mpSmiar-, 
eft  vero  & alia  Helxine  cognomento  Ciflampe- 
los.  Perdicij  nomen  a perdicibus  accepit, qui  hac 
fubinde  vefcuntur.  Diolcorides, Plinius, & Apu- 
leius  Trap^sviorquoq.appellantjdiffcrens  tamen  ab 
aliis,de  quibus  lib.a.huiusPemptadis.Reperitur 
vero  & V recolaris,  V rceolaria,  ac  V itraria  diefo, 
quod  detergendis  vrceolis  vitreis  polleat : Extat 
vero  & eius  alia  nomina,  cum  apud  Diofcoride, 
ac  Plinium, tum  apud  Apuleium,vt,ci<Aip(ft?i©t- 
xZ«a.i.hercularia,t/'j<«fii  aypltt , ov,?ntocs- 
rv/Mf,  «A«ti;  aut  Ahtis,  dGtrne,  duopyite, 

crovxom^op,  -$uy$vaxos,  fit  Aapra=  Aov , xniip.TnK oV, 
dtirma.pSf/ov : Germanis  Sag  »nt>  ttacljt/  ®an£ 
peetersfraut/  SRaurftaut:  Belgi  s parietarie/  <J5laf* 
tnttjt:  Gallis  Pariet  ane : H ilpan  is  T erua  dei  muro:- 


Italis  Parietaria-.  Anglis  fMIitoip  of  tf)t  toal. 

Cxterum  vis.vt  Gal.ait, Parietaria  ineft  abftergendi,&  leuiter  ccnftringendi  cum  humi- 
ditate  fubffigida  Diofcorides  impolitam  fanare  ait  eryfipelata,condyiomata,  adulta,  incipi- 
entia  Phygethla, omnes  inflammationes  ac  oedemata:  Succum  vero  ipfiuscum  ccrufla  per- 
mixtum eryfipelatis  & herpetibus  vtilitcrillini:  cum  cerato  vero  Cyprino  aut  hirci  leuopo- 
Loem  rli-  dagris.  Idem  affirmat  Plinius  lib.  n.cap.  17.  Imponitur,ait,podagris  cum  caprino  leuocera- 
nij  reflitu-  que  Cypria;  vbi  pro  cera  Cypria,reponendum  cerato  Cyprino. 

m'  Addit  Diolcorides  diuturnas  tufles  huius  fucco  adiuuari ; contra  inflammatas  tonfillas 

gargarizari,  &c  illitum  quoque  prodefle : aurium  item  dolores  cum  rolaceo  infufum  lenire. 

Recentiores  trium  vnciarum  pondere  fuccum  epotum  remorantem  vrinam  cito  prouo- 
care  aiunt:  herbx  folia  inftar  cataplafmatis  cum  oleo  ex  amygdalis  dulcibus  permixta  pubi, 
& dolentibus  locis  impolita, calculofis&vrinx  difficultate  laborantibus, prxlidio  funt.  Sunt 
qui  folia  cum  vino, & quidem  Cretico  permifceant ; led  cum  oleo  amyg.  dul.  citius  dolores 
fedantEadem  nonnihil  contufa&  confricata  recenti  vulneri  impofita,&fanguinemfup- 
primunt,&  vulnus  ipfum  glutinant,  fi  triduo  non  permutata  linantur. 


De  Paftoria  burfa.  Cap.  x i x. 

PAstori^  burfx  folia  initio  exeunt  oblonga,marginibus  profundius  incifa,  Erucxfi- 
milia,humi  fparfa:  ab  his  coliculi  tenues  fubinde  plures  affingunt  in  alas  quandoque  di- 
uifi;foliis  fimilibus  led  minoribus  adnatis,circa  quorumfaftigia  ordine  digefti  exigui  flolcu- 
li  candidi;  poft  hos  filiquxpamx,planx,angulolx,iuxta  pediculum  contra&iorcs,  burfx  cu- 

iufdam 


iufdam  exigua:  fpecicm  referentes;  in  quibus  femina,  radix  oblonga,  cadida,non  caret  fibris.' 

Secus  vias, locis  defertis, & incultis,  aC  in  ruderibus  vt plurimum  lponte  prouenit : 62 
quandoque  maior.-fubinde  vero  minor  & omnino  exigua. 

Floret,  viget,ac  femen  perficit  tota  afilate. 

V ulgo  Pafloria  burla,  vel  Pera  palloris:  Germanis  0f  tff  1/vcl  cJcfcfidftflllflBelgis  25ojfcfienjS 
tvmjt:  Gallis  Bourfe  de  pafieur,ou  berger. 

Refrigerans  autem  temperamento  ac  reficcans  eft,&  facultate  valde  adltricloria. 

Sanguinem  vndequaque  ruentem  lupprimit,  fiue  lucco  aut  deco&o  eius  poto , fiue  in  ca- 
taplafinate, balneo,  aut  alio  quocunque  modo  adhibita.  Medetur  & dyfenteria:  in  enema- 
te.  Cruenta  vulnera  adfanitatem  perducit : incipientibus  inflammationibus,  ac  omnibus 
qua:  reprimi  ac  refrigerari  defiderant,  vtiliter  adhibetur. 


De  Per  foliati.  Cap.  xx. 

CAvlicvlvs  Perfoliatx  gracihs,teres,&  glaber,  pede  altior,  in  ramulos  diftribuitur: 

quos  folia  fic  ambiunt,  vt  medios  ampledlatur  ac  circumdent,lata,la:uia, glabra,  venofa, 
dilute  virentia:  vmbella:  in  falligiis,e  quibus  vna  cum  foliolis  exiguis,  flofculi  tenues,  fublu- 
tei;  liiccedente  femine  fubnigricante,  maiore  quam  Pulegij.  radix  vnica,  candida, paucis  fi- 
bris capillata. 

Nonnullis  locis  in  aruis,  inter  fegetes  lponte  exit  ;nafcitur&  in  pratis  ac  iUxta  agroruifl 
margines  in  Italia, Germania  &Bohemia  non  infrequens, alibi  in  hortis  feritur. 

Iulio  & Augufto  pra:cipuefloret:ftirpseftannua,qua:  femine  perfe&o  intercidit. 

Perfoliatam  autPerfoliatumex  eo  recentiores appellant, quod  coliculi  per  ipfa tranf- 
eant  folia, ipfaque  penetrent:  Germanis  2)urcl)it>acft[;  &c  ‘2>:uci)tt)urtj:  «©utrtoag  Belgis:  Gall  is 
Per  foliate : Anglis  Egoroto  toare. 

Ad  hanc  veluti  congenerem  a nonnullis  referri  contingit,  qua:  V accaria  dicitur : affingit  vauan». 
hax  fupra  dodrantem  terctibus,geniculatis, glabris  ac  rotundis  virgulis, in  alas  diuifis;e  quo- 
rum artieuhs  bina  folia  oblonga, lamia, acuminata, libi  oppofita , bali  ita  coniunfta , vt  vnita 
appareant:  eminent  in  finguhs  virgulis  capitula  membranis conteda,  haud  diflimilia  Lych-  . 

I 4 nidis 


nidisfylueflris,  fed  minora;  in  quibus  femen  perficitur  nigrum  ,fercvti  Melanthij,  flofculo 
antecedente  tenui  ac  rubente,  radix  in  fibras  aliquot  diuifa.  Tota  herba  adeo  dilute  viret,  vt 
fubalbida  videatur. 

Et  ha:c  pleri  f que  locis  in  aruisreperitur,  prxfertim  Isto  ac  reftibili  folo. 

A Solflitio  sftiuo  in  Autumnum  ^fque  flores;  ac  interea  femen  perficit. 

Vaccariam  appellant:  Perfoliatam  rubram  nominare  Gefnerus  maluit:  T amecnemu  Va- 
lerius Cordus:  Hallucinantur  qui  Giaftum  fiue  Ifatidem  efle , aut  eius  aliquam  fpecicm  iu- 
dicant , ad  tin&uram  fiquidem  inutilis , multo  minus  csruleo  inficit ; quod  Ifatis  prsftat. 

Sed  ad  Perfoliatam  redeundum  :Modice  calida,  paulo  verd  amplius  ficca  hsc  eft ; vtpote 
nonnihil  amaricans &adftringens.  Inter  easnumeratur.quibus  lolidandi  & ferruminandi 
vis  efhDatur  decoctum  aut  herba:  puluis  ruptis,  Se  exalto  delapfis:  adramiccs  inceftinorum, 
praflertim  puerorum  commendatur;  horum  etiam  prominentem  vmbilicum , recens  cum 
farina  & vino  tufa,ac  cataplaf  matis  modo  impofita,reprimit.  Strumas  etiam  hoc  modo  ad- 
hibita refoluit. 


De  Pimpinella  /angui ferba.  Cap.  x X i. 

Iffert  non  parum  hsc  ab  ea  Pimpinella,quz  & Saxifraga, de  qua  inter  vmbelliferaK 
•'-'Suntautem  huius,  duo  genera;Vna  minor, vt  plurimum  hortenfis;  altera  maior  tota 
natura  fylueftris. 

1.  Folia  hortenfi  oblonga, ex  pluribus  ad  vnum  pediculum  congefta,quorum  lingularia  fiib- 
rotunda,ambitu  crenata, nonnihil  hirfuca:  inter  hsc  caulis  non  omnino  foliorum  viduus, a- 
liquantulum  ftriatus;in  cuius  faftigiiscapitula  rotunda,qus  exiguos  flofculos  purpureos, de- 
inde angulofa  proferunt  femina  limul  confardta.  radix  fubeft  longa.  Odore  hsc  Pimpinella 
Peponem  aut  Cucumerem  aliquo  refert  modo. 

2.  Sylueftris  omnibus  partibus  maior,folia  ampliora  maioraque  quam  fuperioris.caulis  lon- 
gior,fubindc  bicubitalis;  capitula  maiora,  obfcurc  purpurcfccntia : femen  quoque  angulo- 
fum,  & maius,  radixlongior.  Hsecautem  Pimpinella  odoris  gratia  dcftituitur. 

j.  Exit  prior  Pimpinella  quibuldam  locis  afperis , petrofis  & montofis , veluti  plcrifquc 

Bohcmiz. 


Bohemix , Germania;  ac  Belgij  locis:  In  hortis  quoque  frequens  feritur. 

Sylueftris  prata  ac  paluftria  magis  amat;&:  non  modo  in  Belgio,  fed  &:  in  Germania, Bo-  z. 
hemia, Pannonia  vtraque,&  in  aliis  locis  frequens. 

Pimpinellam  hanc  receritiores  appellat,  & ad  differentiam  alterius  Sanguiforbam,quam- 
uis  & feorfim  Sanguiforba  & Sanguinaria  nuncupata  reperiatur.  GcfnerusPeponellam  dici 
maluit,  a Peponum  , quem  refert,  vt  diximus,  odore : Alij  Pampinulam , aut  Bipennulam , 
plerique  Solbaftrellam  nomi.nant:Germani  Aolfclfefraut/ijer ©ofs  battiin/  SSlutfraut/ 
gtlfrautiBelgis^impindlciGallis  S ungui  [orbe : Anglis  Sumet. 

Cum  altera Sidcritide  Diofcoridisconueniqfolium  (&  prxfertim  m inori sj  quodfcripfi-  sidtriiS 
mus  ex  multis  ambitu  ferratis  conflatum,fimile  eftTrichomanis,quod  ex  Filicum  eft  gene-  *blrM' 
rc,&CvPieiov  quoque  appellatur:  Semen  angulofum  rotundius  eft  &:  durius  quam  Bene:  re- 
fpondent  &reliqua,ac  limul  facul  tates.vt  ex  ipfa  Sideritidis  alterius  defcriptione  fatis  mani- 
feftum.  Ait  etenim  Diof.hanc  habere  ramulos  bicubitalcs,tenues;  folia  Filicis  vtrimque  per 
margines  diuifk;  in  fummo  virgularum  tenues  & longas  apophyfes , in  quorum  faftigiis  glo- 
bofa  capitula, in  his  femen  veluti  Betx,fed  rotundius  ac  durius. 

Poteft  vero  & eadem  hsec  efTc,qux  a Plinio  lib.xxn  ii.  cap.xvi  i.  Siffitiepterisin  Perfide  sifiUfti- 
nominari  traditur,quoniam  hilarentur  ea.Eandem  Sc  Protomedia  appellat,  ac  Cafignctem, 
tum  & Dionyfionymphadem, quoniam  vino  mireconuenitjcui  quoque  hxc  Pimpinella,vt 
diximus, fuauem  gratia  confert:  Nec  repugnat  quod  de  Sideritidibusalio  loco  Plinius:  Non 
raro  fiquidem  euenit,v.t  de  eadem  ftirpefub  differentibus  nominibus  diuerfis  locis  agatur; 
quod  tunc  citius  accidit,quandoipfisfcriptoribusftirpesnon  fatis  notx  funt:  veluti  Sideri- 
ridem  Plinio  non  fatiscognitam  fuifle,vel  ex  eo  apparet,  qudd  nonnifi  aliorum  de  hac 
fententias  adferat. 

Cxtenim  Sanguiforba PimpinellaautPeponella  prxter  eximiam  reficcandiac  adftrin- 
gendi  faculratem, refrigerat  quoque  mediocriter:  Habet  vero  & minor  fuperficietcnus 
quandam  leuiter  odoratam  & temperatam  qualitatem,quam  in  vinum  iniecta  deponit;  hxc 
nec  aridarhcrba:  adeft,nec  fucco  aut  decocto  communicatur. 

Ad  vulnera  autem  Sanguiforbx  vis  fingularis  eft  (quod  & de  Sideritidc  altera  Diof. ) & a 

quam- 


quamplurimis laudata:  fanguincm  fupprimit  (fanguiforbx  inde  nomen  accepit)  xqud  intrfi 
ac  foris  adhibita. 

Datur  autem  vel  fuccus,vel  deco£ium,vel  ipfius  herbx  foliorum  aridorum  puluis-,forin- 
fecuscontufa  imponitur,  vel  aliis  externis  remediis  admilcctur.  Ventris  fluores,  etiam  dyf- 
encerias  fiftit : ad  muliebria  quoque  profluuia  plurimum  quoque  efficax. 

Editur  non  infuauiter  in  acetariis  minor,  quibus  ad  hilaritatem  facere  creditur,  veluti  & 
in  vinum  conie&a, cui  gratiam  quandam  inter  bibendum  conciliat. 

De  Phalangio.  Cap.  x X I i. 

Phalangium  ramofum.  Flialangium  non  ramofum. 


x.  T)H  alangii  graminis  inftar  angufta  exeunt  folia,  e medio  horum  teres  affingit  fcapu- 
lus, in  ramulos  diftributus:flores  in  quibus  candidi  fex  foliorum,  flaminibus  aliquot  con- 
coloribus mediisxapitulafucceduntrotunda, Ochris  minora, Lini  valuulis  fimilia , per  ma- 
turitatem in  tres  partes  hxcdehifcunt-.fetaen  vero  in  his  ni  grum,vclutiMelanthij,  non  per- 
inde tamen  angulofum.  radices  tenues  & oblonga:  non  defti tuuntur  tenuibus  fibris, 
a.  Altera  huius  fpecies  fuperiori  foliis,  floribus,  femine  Sc  radicibus  fimilis , fed  cauliculus 

eius  in  ramulos  nullos  diftributus : flores  ordine  digeftos  profert,  Antherici  fere  modo, 
quem  fatis  refert. 

j.  Inter  Phalangij  fpecies  a nonnullis  quoque  refertur  Afphodelus  minor , quem  inter  Af- 
phodelos  retinere  maluimus, quam  Phalangiis  annumerare. 

In  collibus  nonnullis  accliuibus  apud  Gallos,  & alibi  gignitur  haud  procul  a fluminibus, 
ac  ripis  aquarum  decurrentium.  . 

Iulio  aefubinde  Iunio  vigent  flores;Augufto  femina  perficiuntur. 

■I 'aXayyoi  Grxcis,  Latinis  Phalangium : anonnullis  Phalangi tes  ab  effectu:  appellatione 
vero  haud  propria  Leucacantha^namex  Acanthon,fiue  Ipinarum  genere  haberi  non  po- 
teft:  Italis  dicitur 

Eft  autem  Phalangium,  Galeno  tefte, tenuium  partium,  & deficcantis  facultatis:  Huius 
folia,  femen,  ac  florem  cum  vino  epota  auxilio  efle  contra  fcorpionum  & Phalangiorutn 
ictus: Si  tormina  patientibusfuccurrere,Diof.tradit. 


DePlan- 


108  Stihiivm  historia 

Plantago anguftifolia.  DL  a n t a c i N i s gcncraDiofcoridi duo;nu- 

•*  ior.ac  minor:Poftcrior  itas  Mediam  oblcrua- 
uit : Anguftifolia  deinde  eft  & quidam:  Neci 
Plantaginis  generibus  aliena  elt  herba  llclla  di- 
£ta;  omnes  hi  radicibus  foliati.  Qui  autem  in 
riuulis , & ferobibus  aquas  habentibus  nalcitur. 
Plantaginis  aquatici  nomine , inter  lui  generis 
alias  aquatiles  venit  requirenda. 

Maiori  Plantagini  ampla , lata , liuiaque  funt 
folia, Betaceisfere  limilia,(ed  tamen  minora, ner- 
uis  diftin&a,  ac  quidem  (eptem : inter  folia  aflur- 
guntcoliculi  pedem  alti, rotundi, lenti ,necfrangi 
faciles,  lubinde  nonnihil  rubentes;  qui  a medio 
aci  faltigium  vique denfis  minimis  herbaceis  fidi- 
culis fpicato  ordine,  ac  deinde  exiguis  coueftiun- 
tur  loculis ; in  quibus  femina  parua,  colore  for- 
dentia.  radix  breuis,fubinde  digitalis  cralfitudi- 
nis,vei  tenuior, candida, multis  tenuibus  fibris 
capillatur. 

Huiuslpecies  quidam  Ipicas  profert,  ex  mul- 
tis fere  ac  innumeris  aliis  paruis  m ultiplices. 

Item  & alia, cuius breues  Ipici  multis  aded 
foliis  conueftiuntur,  vc  herbaceum  florem,  mul- 
tiplicis rofi  inflar,denfitate  frequentiaque  folio- 
rum referant. 

Minoris  Plantaginis  angufta  funt  folia, digi- 
tum autleiquidigitum  lata, paucioribus  neruis  li- 
rata , nonnihil  piiofa , pediculi  tenues , angulofi; 
fpici  breuiorcs,molles:candidi  ac  lanuginoii  flo- 
res. radix  albicat  non  abfque  frequentibus  tenuiflimis  fibris. 

3.  Media  Latifolia  quoque  eft,  fed  tamen  quam  maioris  minorahuiusfuntfolia;latioravc- 
rd,  fed  non  raro  breuiora  quam  minoris,  fubinde  quoque  albida  & molliter  hirliita:  coliculi 
verd  floresque  fpicati,molles  ac  candidi,  radices  fimiliterfibroli. 

4.  Anguftifolia  Plantago  foliis  eft:  & oblongis  & anguftis,  craflis  interim:  pediculi  vero  vna 
cum  fuis  fpicis  ac  loculis, maioris  Plataginis  Ipicas  ^mulatur.radix  mediocriter  crafla  &:  loga. 

Paflim  obuii  Maior  ac  Minor  Plantago:Media  in  Germania  abunde  frequens:  Angufti- 
folia reperta  in  maritimis,aciuxtafluuicrumripas,quas  quandoque  lalla  ac  maris  alluit  vn- 
da:  Qui  multiplici  aut  foliola  Ipica  Plantagines  rari  funt. 

Asftatis  tempore  omnes  conlpicU  1, atque  vna  cum  Ipicis  reperiuntur ; hyeme  loli  rcftant 
radices, haud  facile  pereuntes. 

Plantago  Gr^cis  A’ pvoyhuosot;, id  eft, agni  linguafite  & apr«o;,'©£j0aW?,OTAMis£>ej£,&  «&- 
5^i6£?<,hoceft,feptineruianominatur:Officing  Latinu  feruat  nomen:  Italis  Piatagine,pUn- 
r4gi#e:Hilpanis  Lhantem,T a»^A*gM*:Germanis3Bcgricb/@c£affjimgC:  Belgis  tocrfjbie/tilt* 
gfjeblaur.  Gallis  flant  ain-.  Anglis  fMantapnc  Bohemis  ©ttrocel. 

I.  Neque  alii  maioris  Plantaginis  extant  appellationes,  nili  quod  quandoque  Rubra  co- 
gnominetur. 

a.  Minor  Plantago  5nvTaVd6gsc,fiue  Quinque-neruia,&  Lanceola, fiue  Lanceolata:  Germa- 

nis @ptf$tgern>cgrujj:  Gallis  Lanceole:  Belgis  ijontg  nbbe:  id  eft,  Cofta  canina : Anglis  Qibbe 
Hioae  appellatur. 

j.  Media  Plantaginis  Ipecies  medii  iiomen  habet. 

4.  Anguftifolia  Platago  Sc  fuu  retinet:Nec  videtur  hic  diflimilis  Serpetinis,dc  quib. inferi’. 

Plantago  aute,vt  Gal.ait,mifti  eft  temperaturi;habet  enim  quodda  aqueum  frigidu,au- 
fterum  etia  quodda  terreum  liccum  ac  frigidu:  Itaque  refrigerat  fimul  ac  deficcat  z.excelTu. 

Ad  vlcera  rebellia  omnia:  ad  fluxiones  ac  putredines  conuenit,  & ad  dyfenterias.  langui- 
nis  profluuia  liftit:fmus  glutinat,  & alia  vlcera, recentia  fimul  ac  vetera:  In  lumma  ficcitateo 
obtinet  morfus  expertem,&  frigiditatem  quinonobftupefaciat. 

Radix  fimiliseft  facultatis,  nili  quod  ficcior  & minus  frigida.  Semen  fubtiliumeftpar- 
tium,Sc  minus  frigidi  facultatis. 

Priftat  inter  Plantagines  maior,facultate  ac  viribus  citeris  potentior. 

De  htr- 


Cbtonopus  exCod.Czf. 


AD  Plantagines  accedit  Herba  Stella  dp- 
pcllatatfolia  huiusoblonga , angufta,ad- 
natis  vtrimque  appedicibus  ramola,  inftar  cer- 
jUini  cornu, exiguis  pilis  tenuifiimis  afperiufcu- 
la, quo  radiantis  ftclia:  in  medum  orbiculatim 
ftratahumi  deaimbunt.exit  interit.  . 'olicu- 
lusamedio  faftigium  vfque  flofculis,  deinde 
feminibus grauiaus,  inftar  fpico  maioris  Plan- 
taginis,quam  proxime, tametfi  minor  ac  bre- 
uior,refert.  raaixoblonga,tenuis,  albida. 

Nafcitur  locis  incultis,aridis>  arenofis,  fecus 
vias:  In  Italia,  Germania  vtraque,  Gallia,  tum 
Sc  alibi  frequens  reperirur.  Seritur  quandoque 
in  hortis, vbi  ampliter  luxuriat, 
j Spico  cius  eodem  jquo  Plantaginis, tempore 
confpicu?. 

Matthiohis  aliam  huius  refert  Ipeciexri , di- 
lutis, extenuatis,  anguftiflimisque  foliis , humi 
quoque  procumbentibus , fapore  adftringente: 
fpica  Piantaginis  ac  Stello  herbee:  radice  tenui, 
oblonga, lignofaque. 

Hanc  in  collibus  & fabulofisait  nafci  locis, 
& quidem  in  agro  Goritienfi,haud  procul  a So- 
titij  fluminis  ripis.  Lobelius  quandam  mini- 
mam adiungit  procedenti  fimilem,  led  colicu- 
lis adeo  bteuibus , vt  fcfquiunciam  non  fupe- 
rent : quam  ait  in  altis  montium  iugisin  Nar-' 
bonenfiGallia  a feobleruatam. 

Priorem  Herbam  Stellam  non  pauci  nomi-' 
K nant; 


W 1 

mwm 

1 IO  SllHIVM  HISTOHU 

nant:  funt  & qui  Stcllariam  nuncupent;  Stellaria  tamen  & Alchymilla  i reccntioribusdici- 

tur:eft&  Allcr  Atticus  Stellaria. 

Dicitur  verd  & Cornu  Cerui, quod  foliis  ramofis  ipfiuscornuccruini  prse  fc  ferat  fimili- 
tudinem:  a Belgis  vulgo  Ijmajjooim/Si  alicubi  4prauinnc&:  €>rauumc tniijt,  ideft,  Comitifli 
herba:  Hifpanis  Gutabelha: Gallis  Dent auchien-.Qc.mmni  (£rai)Clifuj},quod  illi  a Lconharto 
Fuchfio  putatur  indi  tum, quod  Coronopum  DiofcoridisciTc  i udicaucrit,  vel  uti  &s  nonnul- 
li poli  eum  alij.jwg^o/ns;  liquidem  Cornicis  pedem, id.  cft,(5TraiVcnfufl  fonat;  non  tamen  hzc 
Diofcoridis  WoMpoOTiv?  cft.  Neque  enim  oblonga  herbula,  nec  vllo  modo  repit,  viticulofis 
cauhculisdcflituta  qmbuslerpat  .•  folia  tantummodo  per  terram  fternuntur. 

Coronopus  autem  herba  exigua, oblonga, & ferpcns,vti  Diofcoridcs  & Plinius  reflantur. 
Atque  hanc  obeaulfam  Herba  Stella  nequaquam  proCoronopo  a nobis  haberi  potuit. 
ceroiHpM  Qudd  fi  verb  & fides  iconi  habenda, qua:  in  Codice  Casfareo  reperitur , longiffime  diffe- 

‘ctUru.  rens  Herba  Stella  a Coronopoeft;  Depingitur  enim  in  hoc  Coronopus  tenuibus  ac  viticu- 
lofis cauliculis,&  recuruis  cornorum  pedum  digitos  referentibus  filiquis,vt  ipfa  figura  often- 
dit.C^fareani  autem  veteris  manuferipti  codicis  fidem  nobis  afleruit  do&iflimus  ac  diligen- 
tilfimus  Bernardus  Paludanus,qui  huiufcemodi  Coronopum, qualem  icon  exprimit, a ie  vi- 
fum  ac  repertum  haud  longe  a Tripoli, & ad  radices  montis  Libani  nobiscoram  narrauit. 

Sunt  tamen  inter  reie&aneas  Coronopi  appellationes , qua:  non  perpera  Herba:  Stelis 
conueniunt,vt  funt  Jy.y.ovo$,  fiue  Harenaria.are^oi1;  Sanguinaria,  arenofa  etenim  loca  amat; 
ftells  fiueaftri  modo  per  terram  fpargitur:  & aduerfus  languinis  quafdam  profufiones  peru- 
tilis. Sed  nomina  quasdam  pluribus  ftirpibus  communia  haud  rarum  eft  reperiri , fubinde 
etiam  diueriarum  itirpium  voces  inter  le  confunduntur , prsfertim  qua;  inter  nothas  aficri- 
' buntur;vt  alibi  oftenfumeft. 

i.  Alteram  herbam  Matthiolus  Serpentinam  vulgo  a Goritienfibus  appellari  refert , ac  fii- 

perioris  fpeciem  efle  exiftimat;  quantum  vero  conueniat  cum  Angtiftifolia  Plantagine , aut 
ab  hac  differat, confiderandum  relinquimus. 

Carterum  HerbaStclla  manifefteadftringens,frigida  Sc  ficca,PIatagini  facultate  accedit 

Prodeft  Nephriticis  in  olere  aut  cibo  fumpta;non  tamen  calculum  atterens  aut  expelles, 
&d  renes  debiliores  roborans,caloremque  eorum  contemperans ; fanguinis  verd  ex  his  eru- 
prionescohibeteriamac  fiftit. 

Recipitur  &c  inter  acetaria,  &C  cmda  editur. 

Ve  Cornu  Cerui  altero ,fiue  repente.  Cap.  ixv. 


Cornu  Cerui  alterum  repens. 


O R N v Cerui  repens  a fuperiore  herba  differt,  mox  etenim  Tradice  teriues-famulos  I 
^“'clauicularum inftar promit complures,oblongos,  in  diuerfa  tendentes,  ac hunii.repen- 
tes,neque  vnquam  a terra  fefc  attollentes;circa  quos  foliola  oblonga^ aciniofa,&  adnata  ha-  ^ 

bentia, Herba;  Stelis  fatis  fimilia.fed  minora  ac  lasuia.  flofculi  candidi  exiguLeiotioruin  fi- 
nii: feminum  conceptacula  fubfequuntur  paruula,  afpera;  in  duos  finus  extuberanti^;  radix 
tenuis, candida,  in  altum  defeendit. 

Reperitur  incultis  &c  arenofis  locis,'non  raro  fecus  vias,ac  fcmitas,  in  nonnullis  aggeribus 
iuxea  Scaldim  apud  Brabancos  frequens;  in  Galliis  quoque  non  infrequens. 

J To» 


A 


De  Cauda  iMurind.  C A p.  x x v i i. 

TJ  V M i l i s &exigua  hsec  herba  eft,  (picata  Plantaginis  fere  modo,  (ed  omnibus  parci- 
-*■  bus  minor,ac  tenuior:foliolaparua,  perquam  angufta;  inter  qux  cauliculi  affurgunt  te- 

K a retes. 


PEMPTADIS  PRIMAE  l I B.  1 1 1 1.  tll 

T ota  xftate,&:  in  multam  hyemem  viret. 

Ruellius, qui  hanc  ante  nos  lib.  i.cap.64.&  cap.  134.  dcfcripfit, Cornu  ccrui  quoque  appel- 
lari ait, & Pedem  Miluinum  Columella:  c(Te  fufpicatur. 

Ad  Coronopi  deferiptionem  accedere  aliquo  modo  poffc  videretur,  nili  quem  Codex , 
Catlareus  exhibet  differens  multum  ab  hoc  Cornuccruino  effer, ac  manifefte  offenderet  le- 
gitimum Coronopum  hadenus! fuiffe  incognitum.  Quam  ob caulam  Coronopus dici  non 
debet,  (ed  Cornu,  ccrui  alterum  ac  repens  nominandum  rpoffet  vero  & Pfeudocoronopus 
dici,li  modo  hac  appellatio  retinenda. 

Facukate  autem  ha:c  herba  aliquantulum  calida  ac  licca  eft,ad  Nafturtij  hoitcnfis,vti  (a- 
porem,lic  & ad  qualitatem  accedens;e.ft  tamen  mitior,  & minus  calida. 

Cruda,  inquit  Ruellius,  ertur  in  acetariis, &co£ta , & cum  aceto  manditur.  Portulacx 
etiam  modo  (ale  condica  apud  nonnullos  (eruatur. 

De  Plantagine  Angufiifolia  albida,  ftue  Holo  fi  io. 


Plantago  anguftifolia  albida. 


AD  Plantaginis  genera  referenda  quoque 
videtur,  quam  doctifs.  Clufius  pro  Holo- 
ftio  depingendam  curauit : foliis  eft  hxcangu- 
ftifolix  Plantaginis  minoribus , anguftioribus, 
lanugine  albida  incanelcentibus , humi  pro- 
cumbentibus: inter  qua:  quini  fenive  pediculi 
attollutur,  a medio  furfum  verfus  flolculis  exi- 
guis grauidi,  iisque  (picatim  digeftis,  &c  ex  her- 
baceo colore  candicantibus : fucceditin  minu- 
tis valuulis  (emen  quale  Plantaginis,  radix  te- 
nuis,longa,&  lignola. 

In  aridis  collibus  plerifque  Hilpanix  regnis 
exit:  Nulquam  autem  maiorem  aurcandidio- 
rem  (e  obferuaffe  C. Cludus  refert,quamhaud 


isjmm\\»tasew55  »3  army  (e  obferuaffe  C. Clufius  refcrt,quamhaud 

procul  Valentia  (ecus  vias. 

Martio  & Aprili  illic  floretiin  agro  Salmati- 
cenli  Maio  demum:  In  Belgio  ac  Germania 

W Plantaginem  anguftifoliaalbidam,  aut  Hil- 

11  M panienlem  forte  non  abs  re  quiS  appellaucrit. 

1 B //  Cum  Holoftio  conueniret , fi  xAtfsnu  fiue 

I I f.  viticulas  haberet;  nam  alioqui  Herba:  Stella:  &: 

1 E Serpentinis  fatis  fimilis  ac  deferiptioni  refpon- 

dens;  (ed  veluti  Herbam  Stellam  legitimum 
Coronopum  haud  effe  exiftimauimus,  quod 
n on  (crpat;  ita  nec  hanc  verum  Holoftium  elle 
| j faciIeaamitterepoffumus,quiaviticuliscarear. 

- -drdS'}  f OfA&w,  vt  Dio(corides,autO'Afoop,  7t'oce  j 

du-XTuXav  tj  nosupuvAvA- 

M S\  lyetyjj  xAft$t  tu  M&svomJi  ii'  dy  pa's-&t.  ideft,  Holoftium  herba  eft  exigua, 

humi  incumbens,  trium  aut  quatuor  digitorum : folia  & viticulas  habet  Coronopo  fimilia 
aut  Gramini . 

Plinius  Holoftium  fine  duritia  herbam  effe  ait,&  ex  aduerfo.appellatam  a Grxcis:Et  non 
folum  abfque  duritia  Plantaginis  hxc  (pecies  eft, verum  etiam  lanugine  f ua  mollis. 

Holoftium  autem,  Galeno  auctore,deficcandi  vim  habet  cum  adftriftione  :quamobrem 
ad  vulnera  potui  adhibetur, ad  qua:  folidanda  tam  efficax  eft,  vt  vna  cum  carnibus  coda,  eas 
fimul  cogat,  VtDiof&Pliniusreferunr.  Ab  huiulcemodi  facultate  haud  aliena  eft  hxc  al- 
bida anguftifoliaPlantago,guftu  fiquidem  & adftringens , 8c  reliquis  Plantaginibus , vt  for- 
ma , ita  & potentia,  haud  diffimilis. 


retes,  tenues ; quorum  faftigio  flofculi  herbacei 
inlidcnt;  inde  oblonga.-  angullarquc  lpicx,l£ues, 
caudis paruorum  murium  fatis  fimiles,icd  bre- 
uiores  tamen ; in  quibus  minutiffimum  femen, 
radix  fibris  tcnuilTimiscapillatur. 

Lata  & culta  loca  amat:  inter  fcgetes  non  ra- 
rd , quandoque  etiam  in  pratis  ac  fecus  vias  re- 
peritur. 

Aprili  & Maio  viget  herba  cum  flofculis  ac 
fpicis.poft  Iunium  vix  reperiri  poreft. 

Belgis  JSurjfm  Item, id  eft, cauda  murina, cau- 
da muris, & uuoa-agjc  'h/avos  ovpa:Gallis  jthiotede 
fouris:  Anglis  23iob  ftrange:  Germanis  &aufht& 
fo:H  appellatur.  Holoftium quidam  exiftimant: 
Nobis  pro  veteribus  incognita  habeda  apparet: 
Nec  eft etiam  Denticula canis  Ruellij. 

Temperie  refrigerans  eft,&  nonnihil  cum 
adftrictione  reficcans,vt  faporeius  oftendit. 

De  Paronychia  vulgari. 

C A p.  xxvm. 

PA  r.  v v l a herba  eft  ha-c : foliola  eius  exi- 
gua, latiufcula,  minutis  Allines  latis  fimilia; 
pediculi  admodum  tenues  inter  hec  ad  duarum 
aut  trium  vnciarum  altitudinem  aflurgut : flof* 
Paronychia  altera. 


culi  in  apophyfibus  candiduli;  mox  valuulx, rotundis  longiores, plancae  paruulx;  in  quibus 
femen  perexiguum,  pro  radicibus  pauca:  tenuiffimx,  ac  capillata:  fibrx. 

In  petrolis  exit,parietinis,ac  arenofis  aruorum  marginibus. 

Ab 


fiMMXlil!  prim.*  lib.  illt. 

Ab  Aprili  in  multam  xllatcm  viget, viret, ac  floret. 

Paronychiam  nonnulli  hac xeate appellat:  Verum  ac  legitimum  effe  non  conftat;Vt  enim 
iDiof  n® i^idaunmciov  o/jsioi  7i(7iXo),n  S t uiiMiihitr&v.lsii;  <f«  <puA Ao;?  iuti£oi'.  id  cft,Paro-  ttrmychin 
nychiafruticulus  cftlimihs  Peplo,  longitudine  mmor,foliis  vero  maior.  At  vulgari  sParony- 
-chia  nec  fruticis  in  modum  vcluti  Peplus  afliirgit,  nec  maiora  ei,  led  minora  quam  Peplo 
-fiint  foliola. 

-•  Eft  vero  & altera  humilis  herbula, qux&  pro  Paronychia  habetur,  cuius  exigua  foliola  a. 
-incifuris  aliquot  crenata,graucolentis  Ruta:  aemulari  videntur : afliirgit  huic  cauliculus  bre- 
. uis,haud:ablque  adnatis  & alis-  inquammfafiigus  flofculi  candidi , 6 e calyces  poftea  paruu- 
li,inqutlftislfemen::  radix  tenuis. 

i;  Locis  vmbroiis.humidis, petiolis, & in  parietibus  reperiri  & hanc  contingit. 

Vere  primum  viget, ac  floret:  cito  perficitur  ■,  xftiuis  caloribus  perit. 

, Paronychiam  verd  funt  qui  &r illam  cfle , vt  diximus , velint : Sed  nec  hxc  delcriptioni 
latis  relpondet. 

De  facultatibus  autem  vel  prioris, vel  pofterioris  nihil  compertum  adferri  poteft. 

• ■- 

DePel/gem  Cap.  xxix. 

Polygonum  mas.  Polygonum  femina. 


■pOLYGONi  Diof.  duo  funr  genera:  vnum  Maris,  alterum  Femina:  nomen  accepit. 

Polygonum  Mas  multis.tehuibus  viticulolis, oblongis,  ac  crebro  articulatis  lerpit  coli-  lt 
culis, quos  circa  folia  virentia,  longiora,  ac  anguftiora  quam  Hyperici  aut  Rutx  Hypericoi- 
disjflofculi  perquam  exigui  a geniculis  exeunt:  lequuntui  femina  triangularia,  radix  tenuis, 
longa, non  abfque  fibris,  fubinde  caridida,nonnuliis  locis  fubrubet. 

Prouenitlocis  incultis,viasac  femitas  late  fubinde  occupat;  non  raro&  iuxta  tiuulos  fer- 
pit : Repcritur  vero prope littora marina ; vclnti  Adriatici  maris, quod fpeciolius& am- 
plioribus foliis:  eft8£  quoddam  montanum  minimum. 

Polygonum  femina  mari  haudquaquam  fimile eft,  led  citius  ad  Equiferi  genera  accedit:  t. 
redos  &:  inanes  cauliculos  promit  pedem  circiter  altos,  vcluti  Equileti,  led  lcues,  non  afpe- 
ros,geniculis  quoque  frequentibus  in  fe  farctis,articulatos:  folia  angulla,vcluti  Picea:,  orbi- 

K 3 culariter 


H4  Stirpi  v m historia 

cuiaritcr  digefta , mollia  ac  virentia  genicula  apibiunt.  radix  articulata  ferpit. 

N alatur  m locis  riguis, iuxta  riuulos,ac  Huuiorumripas. 

Masomui  tere  anni  tempore  viret,  hyeme  excepta,  ac  lemina  facit : led  femina  non  nili 
jeftiuismcnlibusrcperitur,&:  quidem  raro.. 

Prius  id  eft, Polygonum  mas,&  TrcAwyifTw:  Latinis  Semina, 

lis, Sanguinaria,  a Columella  Sanguinalis:  In  Officinis  Centumnodia,  8c  Corrigiola,  & Po. 
lygonum  quoque:  Apud  Apuleium  Pro(erpinaca,apud  quem  & varia:  huius  reperiuntur  no. 
menclatur*. qu^internoithas  referuntur, vtfuntraB^t^of£erci>,xt/i'o^;aAii,ii©txA«a,a(r(paA7w,jj- 
Aro^vAAoiyiAii/^,  9-£?n,  7nuSu\)$,iJ.up(s7riTa,M'i1Ma7rbJ\o'i,  ^xetSice,  wxJaAiov : Germani 
& LBaqDrut  appellant:  Belgx  ©erimus  grasS/Duijfmt  ittiojj/  6rucptl  gtas : Itali  Polygo- 
no , Coreggioh : Hifpam  CorrioU : Galli  Rtnouee  &c  Corrigiole ; Angli  feuotgrnffc : Bohemi 

Alterum  Polygonum, ^oA^i-or  fl»Au, Polygonum  femina, & Sanguinalis  femina  dicitur, 
ac  (vt  inter  fpurias  voces)  Seminalis, tametli  (emine  deftituatur:  Officinis  autem  vulgo  illud 
Polygonum  cognitum  non  ell, nulla  idcirco  eiiisnomina  alia  vfurpantur. 

Sunt  vero  & alis  nonnulla  ftirpes,qus  & Polygona  a nonnullis  appellantur,  a prsfcnti 
Polygono  differentes,vti  cap.de  Rubia  annotatum  eft. 

Polygonum  autem, auctore  Galeno, adftrictoriam  vim  habet:  vincit  in  eo  aqueum  frigi, 
dum:  lecundi  eft  ordinis  refrigerantium,aut  etiam  in  initio  tertij. 

Succi  vis  epoti, Diol.ait/pifiare  ac  refrigerare.Cruent?excreationi,languinisq;reiectiom 
prodeft : Item  Cholera:  & alui  fluoribus : feminarum  profluuia  cum  pallo  impolitus  liftit. 
Dolentibus  auribus  ac  purulentis  inftillatuncum  vino  aduerlus  lerpentum  morius  opitula, 
tur:  cum  vino  vero  & meile  coitus  ad  genitalium  vlcera, recentia  vulnera, & vlcera  qua:  fer. 
punt.Vrinam  quoque  cit,ac  vrins  ftillicidio  medetur. 

Polygono  femina;  refrigerandi  Ipiffandique  facultas  quoque;  ad  eadem,  ad  qua:  fupe. 
rius,  valet,  fed  inefficacius. 

De  Hcrnuria.  Car.  xxx. 


HerniarU. 


A D Polvgo  ni  prioris  genus  non  abs  re  refertur, quam  Hemiariam  vulgo  appellant,  parua 
-*■  *hsc  eft  herba, inftar  Chamslycis  aut  Peplidis.lupina  humique  procumbens ; coliculis 
tenuibus  vndique  fparfis,qui  crebris  geniculati  internodiis  lubrubent,adnatis  perquam  exi- 
guis,veluti  Thymi, foliolis:  flofculi  minimi,luteoli, aut  albidi:  femen  perpufillum  , racemo- 
fum,adeo  copiofum  ac  frequens,vt  linguli  coliculi  eo  turgeant,  radix  in  altum  defeendit. 

Locis  gaudet  incultis, arenofis;  reperitur  & in  vliginolis,led  patentibus , & Soli  expolitis. 

Iunio,ac  Iulio,necnon  Augufto  latis  frequens. 

Hemiariam  ac  Herniolam  reccntiores  ab  effe&u  appellant : nonnulli  Herbam  T urcanu 
A copia  leminis  Millegranadicitur:Gallis  Boutonet.  Plinius  Polygonoidis  herba:  meminit, 
qux  alio  nomine  Clematis  eft  ./Egyptia,  &:  ab  Herniola  differens ; pollet  tamen  & Herniola 
non  abs  re  Polygonoides  appellari. 

Praster  Hemiariam  vero  & aliud  quoddam  exiguum  a recentioribus  numeratur  Polygo 
num:palmi,plus  minus,altimdine  iftud  aflurgiqtenues  virgulaSjCrebrb  genieulataSjComplU' 

res» 


DePfyHio.  Cap.  xxxi. 

ROtvkdis,  tenuibus , dodrantalibus, 
frequentibus , ac  foliolis  ramulis  Pfyllium 
luxuriat,  folia  oblonga  funt,  fed  angufta,  liirfu- 
taque,ad  prima:  Chamarpicyos  accedentia : ex 
alarum  faftigiis  capitula  eminent  (quamatira 
colixrentia;e  quibus  flofculi  albidi,pufiili,lanu- 
ginofi,  veluti  anguftifolia:  Plantaginis , (emine 
fuccedente  nigricante,  relucente,  pulicibus  co- 
lore magnitudineque  perlimili.  raaix  lubalbida 
fibris  capillata. 

In  campis  aut  incultis  locis  fubinde  fpontd 
exit; (eri tur  & quandoque:  fertiel iatum facile 
aliquot  deinde  annis  recurrit.  Pro  loci  natura 
non  rarb  Iastius, prasfertimcirca  maritima, gigni- 
tur;alibi  minus.  ' f 

Sub  finem  Augufti  femen  maturu  legendum. 
Grascis;  Latinis’Pulicaria,  (eft  tamen 
& Conyza  quoque  Pulicaria)  & herba  Pulicaris: 
In  Officinis  Pfyllium  appellatur : a fimilitudinc 
cum  pulicibus  nomen  accepit,  quos  femen  re- 
ferre diximus:  Germanis  pfplicn  fraut  & Jlolje* 
frauf:  Belgis  Idlotjcnujt:  Italis  Pfulio : Hilpanis 
Zargatona : Gallis  L’herbe  des fukes:  Anglis  jrlee* 
too’te. 

Semen  Pfyllij  Galenus  ex  fecundo  refrige- 
rantium ordine,  in  humecfando  autem  & refic- 
cando fymmetrum  quodammodo  c(Te ait.  Aui- 
cenna  infccudo  humidum  ftatuit  & frigidum. 

Aqua  in  qua  femen  Pfyllij  quaflatum , fine 
agitatum, maceratumque  fuerit, donec  lento- 
rem contraxerit,  omnes  inflammationes  (edat: 
ardentium  febrium  calores  mitigat : fitim  re- 
ftinguit:  & in  ore  detenta  afperitates  lingua:  lenit : Interaneorum  ex  acrimonia  humorum 
dolores  tollit : dyfentericis,  & quibus  inteftina , aut  velica  exulcerantur,  vtilis ; vtiliorvero 
etiam  ex  femine  antea  tofto.  Aluum  & hxc  mollit,  clementerque  (ubducit,  prarfertim  fa- 
charoautluleboexviolisaddito;  vel  potius  ex  infufione  frequenti  dilute  rubentium  rofa- 
rum,  quomodoinardentiffimis  febribus  vtiliter  exhibetur.  Verum  non  nimis  crebro  hac 
muccagine  vtedum  admonet  Serapio;ftomachum  fiquidem  offendit,tandcmque  frequenti 
ac  nimio  vfu  fubinde  (yncopeaut  animi  deliquiu  etiam  fucceditvnacum  mortis  periculo, 
quia  nimium  eius  venenofum,  vt  ait,  eft : quod  non  modo  Grasci,  (e d & Auicenna  tcftatur. 

K 4 Semen 


pbMPta  d i s 

jtnawl. 


prim*  trn.  ii  ii.  tiy 

res, Siramolas promit, circa  quas  foliola angu- 
lta  & exilia:flolculi  e (inu  foliorum  herbacei  co- 
loris. fibrofa  radix, tenuis  & oblonga.  T ota  her- 
ba vna  cum  cauliculis  ac  floribus  incancfcit: 
Germani  fnatrd  appellant. 

Sabulofis,  ac  aridis,  fed  tamen  opacis , aut  ri- 
guis gaudet:  per  cadi  hunndam  confticutioncm 
felicius  prouenit. 

Herniariaautem  infignitcrrcficcandivim  ha- 
bet,&,vt  creditur,  (blidandi  ac  ferruminandi. 

Ad  entcrocelas  in  potu  fumpta  prcftantiffi- 
mumferturefle  remedium  ,&  complures  hu- 
ius vfu  ab  inteftinorum  ramice  ( Herniam  vul- 
go) eliciam  tati  reftitutos : item  &pulueremex 
vino  fumptum  (iippreflam  vrinam  ciere , & cal- 
culos renalescomminuere,  Sc  eorum  exitum  ac 
ddcenfum  promoucre. 


Semen  Pfyllij>aut  eius  muccago  puerorum  encerocclas  curat,  & vaibilicos  prominentes 
impolita : addito  vero  & oleo  rolaceo  articulorum  doloribus,  ( cx  caufla  videlicet  calente) 
parotidibus, crdematis, luxaris, prodefle  Diofcoridcs  refert. 

Muccaginem  feminis  Soli  expolitam  reliccari  ac  conferuari  pofle  Serapionis  cft. 

De  Quinque folio.  Cap.  x x x i i. 

Quinquefolium  maius.  Quinquefolium  alterum  vulgar». 


HVivs  tametll  nullas  fpecicsTheophraftus  aut  Diofcoridcs  tradiderint , pofteritas  Cfr 
men  qualdam  obferuauit. 

x.  Vnum,quod  & maius  Quinquefolium, cauliculisaflurgit  rotundis,  cubitalibus, ac  albo- 
ribus: foliis  e lingulis  pediculis  cohsrentibus  quinis,  oblongis,  ambitu  profundis  incifuris 
crenatis:floribus  in  faftigiis  ramulorum  luteis,  aut  candicantibus , veluti  Helianthemi  difti 
aut  Potcntills, fugaces  quoque  neque  diutine conliftentes.  radices  fubfunt  oblonga:, fenlira 
attenuats,  foris  nigricantes,  interius  vero  fubrubentes  ,non  abfque  tenuibus  fibrisadnatis. 

Eft  autem  iftud  Quinquefolium  &£  caule  & foliis(ac quidem  prscipue)  nonnihil  lanugino- 
{um,hirfutum  ac  inalbicans. 

PlerifqUe  Italis  &c  Gallis  Narbonenlis locis  circa  ferobium  aut  agrorum  margines  exiti 
In  Apennino  & flore  rubens  re  periri  Lobelius  auctor  eft. 
j,_  Alterum  Quinquefolium  humilius  cft,  folia  minora,  quinquepartita  quoque,  qusfupe- 
riore  parte  virent,  inferiore  ver6  albida , & lanuginola  vna  cum  cauliculis : flolculi  plurima 
parte  lutei,  radix  tcres,oblonga,forinlecus  nigricans, intrinfecus  rubens:  reficcataquadran-  i 
gularis  cernitur, veluti  de  Quinquefolij  radice  Theophraftus  feriptum  reliquit. 

V u Igare  iftud  & Germanis, ac  Belgio, tum  &c  alibi  cft: Nalcitur  non  raro  fecus  horrorum 
margines, agrorum  fepimentaac  aggeres,alias  inter  herbas. 

5,  Tertium  genus  tenuibus  ac  viticulofis  humi  ferpit  cauliculis:  folia  funt  Qu  inquefolij  al- 

terius,lsuia, virentia:  flolculi  exigui  lutei,  pro  radicibus  tenues  fibrs,  quas  hinc  inde  pluri- 
bus locis  e viticulis  dimittit,  qua  parte  terram  contingunt ; quibus  latiflime  lerpit  feipfum 
multiplicans. 

Iftud  Quinquefolium  in  hortis  ac  cultis  potiflimum  reperitur. 

Qau- 


Quartum  amplitudine  foliorum  primum  xmulatur , qua:  fuperius virent;  fupina vero  4; 
parte  albidiora.  caulisdodrantalis, glaber;  in  cuius  faftigio  flores  vt  plurimum  gemini,  ob- 
lcure  rubentes:  capitulum  fuccedit  ex  feminibus  aliquot  eonfardum , frago  fimile,  fed  ob- 
fcurius  rubens, ac  durum.  radix  tenuibus  fibris  hinc  inde  fparfis  lerpit. 

In  fcrobibus,&  iu  xta  ftagnantes  aquas,a  nobis  quandoque  repertum. 

Quinquefolia  xftiuis  menfibus,&  non  raro  Maio  vigent  ac  florent.  Incipitac  definit(in- 
quit  Plinius) cum  Vite.  Legendam  radicem  Augullo  menle  Apuleius  tradit. 

Grxciseft;wra'?vAAo!’:  Quinquefolium  Latinis:  Officina;  modo  Grxcam , modo  Lati- 
nam vocem  viiirpant:  Dicitur  Sc  mntamiti  fiue  ^afzal^zXov  auclore  Plinio : Extant  vero  Sc 
alix  mter  fpurias  voces,  & apud  Apuleium  huius  nomenclatura,  vt  muru-nuot,  7mmSuz.1v- 
Aor, ■IdiScii/uscv,  i&Mnrtmhof,  guAoAaSv,  ^vM7riScMv,  upQuAtw,  iiue  uvt/uX-noi,  7nrruKonov, 
Swe/asr/wManus  Martis.  Germanis  $unff  fingcrfrauf/aut$tmffMat>t:Bc!gis  ©yffomgerliniijt: 
Italis  Cwquefoglio : Gallis  Quinte fueille : Hifpanis  C ineo  en  rama : Angiis  Cmc&foly/  & tfrjue 
fingere  gtaffe. 

Quod  primum, magnum  Quinquefolium  a nonnullis  appellatur : poterit  verb  & illud  i; 
effe,quod  ab  Hipp.  lib.De  vlceribus  commendatur, & altius, ait, quam  nigrum  fore;  duo  ica 
manifefte  Quinquefolia  oftendens;vnum  album, alterum  nigrum.  Et  herbam  Quinquefo- 
lium,ait,  (cft  autem  alba  8c  lanuginofa,  & alcior  a terra  quam  nigrum  Quinquefolium)  in 
oleo  tritum  deligato, &c. 

Alterum  humilius  cum  nigro  Hippocratis conuenirepoteft.  Sunt  autem  iftorumduo-  2. 
rum  radices  Medicina; veiles, reliquorum  minime. 

T ertium  ferpens  aut  repens  fiue  fupinum  Quinquefol  ium  efto.  j. 

Quartum  an  illud  fit, quod  non  modo  Plinius  Secundus  N atur.  hiftorix  lib.xxv.  cap.  ix.  4. 
fed  & Plin.Valer.cap.Lxv  1. fraga  gignere  referunt,  diligentius  relinquimus  expendendum. 

Cxterum  priorum  duorum  Quinquefoliorum  radices  (quarum  potiffimum  vfus)  vehe- 
menter Sc  tertio  quidem  ordine,  fed  citra  morfum  deficcant ; euidentis  enim  caloris  aut  a- 
crimonix  minimum  obtinent. 

Decodum  radicum  dentium  dolores  in  ore  detentum  mitigat:  putrefeentia  oris  vlcera 
fiflit : ad  tonfillarum, & alperx  arterix  inflammationes  conducit : contra  alui  profluuia,& 

dyfen- 


Il8  5 T I R P I V.  M HISTORU 

dyfcnrcrias  auxiliatur.  Cocta  cum  aceto  radix  herpetas  cohibet:  ftrumasdifcutit : cedema- 
ta,&  ancurifmata  reprimit.  T enera: radicis  fuccuscontraiocinoris  pulmonisque  affedio- 
ncs;  & aduerfus  venena  prodeft. 

Foliorum  (uccUs  aliquot  dieblis  continuis  epotus  morbum , ait  Diofeorides,  fanare  re- 
gium: folia  vero  cum  hydromelitc,  aut  diluto  vino  ac  exiguo  pipere  contra  febrium  circui- 
tus bibi  squatuor  ramulorum  aduerfus  quartanas,  trium  in  tertianis,  vnius  in  quotidianis. 
Qua:  vanitate  non  carent, vt  & pleraque  aha,  qua:  non  modd  apud  Diofcondem,lcd  & alibi 
repcriuntur,a  quibus  libenter  abftinemus. 


De  T ormen  tilia.  C a p.  xxxill. 

Tormentilla. 

A D Quinquefolioru  genus  pertinet  &Tor- 
-^A-men  tilia  di£ta,ipfis  videlicet  fimilis.caulicu- 
los  promit  complures, tenues, imbecilles, fefc  non 
attollentes,  led  humi  citius  accumbentes : folia 
minora  quam  Quinquefolij, numero  autem  plu- 
ra, feptem  etenim  fimul  cohsrent,qu<e&  ambitu 
ferrata : flofculi  lutei  funt.  radix  foris  nigricans, 
interius  rubet, craffa,tuberofa, ac  breuis. 

In  fyluisnafci  gaudet,  & opacis:  reperiturnon 
raro&:  in  locis  herbofis apricis,  fed  minor  ac  te- 
nerior. 

Floret  a:ftate;  radices  quouis  tempore  legi  pof 
funt. 

Tormentilla:  nomen  recentior  etasdedit:funt 
qui  a numero  foliorum  & Septifo- 

lium  vocent:  Germanis  55i’rcftPUtt$/ & rot hei)I- 
iBHrtj:  reliquis  nationibus  rome»«/dicitur.  Cre- 
ditur a pleri fque  Chryfogonon  effe. 

Extat  autem  apud  Difcoridem  breuis  admo- 
dum Chryfogoni  defcriptio,quod  3iz,Sa/aeovmif 
»6v,id  eft, fruticem  denfumefle,  cuius  flos  fimilis 
Coronarij  Verbafci:Tormentilla  fruticis  modo 
haudquaquam  attollitur;  & fi  Coronarium  Ver- 
bafcum  Lychnis  eft,  Tormentilla  quoque  non 
eft  huius  Verbafci  flore : Lychnis  fiquidem  flore 
rubet,  vt  alibi  oftenfum ; qua:  Tormen  tiliam  a 
Chryfogono  differentem  effe  oftendunt. 

Eft  autem  Tormentilla:  radix  potenterrefic- 
cans,&  ex  eorum,  qua:  tertij  funt  ordinis,numero,&  partium  tenuium:caliditatisquam  mi- 
nimum tenet,  adftringentis  facultatis  particeps. 

Poteft  autem  non  modd, qua:  Quinquefolij  radix,  fed  & eadem  efficacius  praiftat. Aduer- 
fus peftilentes  morbosmagni  eft  vfus,fottiter  enim  putredinibus aduerfatur,&  fudoresmo- 
ueqadditur  idcirco  antidotis  & compofitionibus  eo  facientibus:fanguinis  vndequaque  eru- 
ptiones eadem  fupprimit.Deco&um  radicis, autarida:  puluis  cum  conucniente  liquore  pro- 
pinatus,fiftit  &c  fuperfluentia  muliebria  profluuia,  non  modd  intro  fumpta,  fed  & foris,  fiue 
in  balneo, aut  alio  quouis  adhibita  modo.  Ventriculum  eadem  humore  madentem  roborat, 
acreficcat:aduerfusalui  fluores,&  dyfenteriasvtiliscft.  Datur  ruptis,  ex  alto  delapfis , & 
quibus  fufpicio  eft  internum  aliquod  vifcus  larfum  effe. 


Libri  ovarii  pemptadis  primae 
Finis. 


STIR- 


LIBER  QJV  I N T V S. 

PrjEFATIO. 

SVccedvnt  nunc  reliqua  clafiibus  de flituta  herba, abK.videlicetS.T.  & V.  incipientes  > 
haud  pratermifis  qua  affinitate  quapiam  ipfis  coniunguntur:  inter  quas  complures  ad  vulne- 
ra, rupta,  cafus  ab alto,&  eiu fmodi  alia, infrequenti funt vfu,  qua  & idcirco  V ulneraria  vulgo 
dicuntur. Finem  autem  ha  prima  imponunt  Pemptadi , (fi  ad  aliarum  hi  flor  i ai  , in  certa s clqjfes 
digcjtarum , viam  fiernunt. 

DE  RVTA  GRAVEOLENTE. 

Capvt  primvm. 

Ruta  graueolens  hortenfis.  Ruta  (ylueftris  graneo  lens. 


GRaveolentem  hanC  appellamus  ad  differentiam  alterius  Hypericoidis  Rut^.Eft 
autem hatcduum  generum- Hortenfis; & fylueftris, fiueMontaha:  huius  ver6&  fpe- 
cies  nonnullas. 

Hortenfis  fiue  fttiua  Ruta  frutex  eft  ramofus,fubinde  bicubitalis,  vel  altior ; cuius  caules 
lignofi  albicante  veftiuntur  cortice:  furculofi  ramuli  amplius  virent:  horum  folia  ex  pluri- 
bus collefta,inque  alas  diuifa;  circa  quas  exigua  aliquot, impari  numero, ktiufcula,  rotundis 
longiora  foliola, l:euia,ac  fubpinguia,colore  cx fia,fiue  e casruleo  virentia ; ffofculijn  fummis 
apparent  furculis  pallide  lutei, ex  quatuor  aliquantulum  Concauis  foliolis  commifli ; in  qua- 
rum  medio  quadragulare,raro  quinquangularecapitulum  eminet,totidem  loculos,  quot  an- 
gulos.continens, ambientibus  nonnullis  flaminibus  luteis  j e quibus  conColores  exigui  de- 
pendent apices:  femen  inloculis gignitur,  radix  lignofa  multis  fibris  firmatur.  Grauis  autem 
admodum  odoris , ac  acris  faporis  hate  Ruta  eft. 


5- 


Ru  ftl  (It'  ' Sylueftrium  Rutarum  maiores  hortenfem 

omnibus  partibus  & eoiore  referunt,  nili  qu6d 
lingula  foliorum  fegmenta  anguftiora  lint , & 
longiora.  Harum  vna  maior  ac  procerior:  altera 
vero  minornnguftioribusquc  foliis,  veraque  o- 
dorc  grauior,ac  fapore  acrior  quam  liortcnfis. 

Qux  vero  inter  fy lucftres  ac  montanas  mini- 
macft,prx nimia  foliorum  tenuitate  (pecicm 
ac  formam  foliorum  Ruta:  horteniis  non  reti- 
nctjfoliola  fiquidem  tenuiffime  diuifa : color 
vero  candidior : odor  autem  Sc  iapor  acerrimi: 
flos, capitulum  vti  aliarum  ,fed  minora. 

Ab  his  differt  Harmala,qu^  & fylueftrisRu- 
ta.de  qua  mox  fubfcquente  capite. 

Satiua in  hortis  pluribus  colitur  ac  habetur: 
aprica amat & iicca , Solique  expolita:  rudera 
item,  afpera,  latentiamque  terram : cinere  nu- 
triri, vt  Plinius  ait,  gaudec  : fimum  horret,  vt 
fertur. 

Sylueftres  in  montibus  reperiuntur,  & in  ca- 
lidis regionibusjVti  Galatia,Cappadocia;in  no- 
nullis  Italiae  ac  Hifpanix  prouinciis,  inSaluati- 
no  Goritix  monte.  Se  alibi. 

Amicitia  ei,inquit  Plinius,  cum  Fico  in  tan- 
tum, vt  nufqualartior  proueniat,  quam  fub  hac 
arbore.Creditur  Sc  optima  Fico  inlitajinfetitur 
autem  intra  corticcm,&:  circumpofito  luto  fo- 
uetur.  DiofSt  fatiuam,qux  iuxta  Ficum  nafei- 
tur.in  cibos  magis  admitti  feribit:  Cauffam  ex- 
primit PlutarchuS  Sympofiacon  lib.  v.  liiauiorem  fiquidem  fieri, & fapore  mitiorem,  quod 
quafi  participet  quandam  fici  dulcedinem.qua  reltinguatur  nimia  virofa  Ruta:  qualitas:mfi 
contra  Ficus  alimentum  ad  fc  rapiens, acrimoniam  Rurar  fubtrahat- 


Iulioac  Augufto  florent  apud  Germanos,  alibi  citius. 

Timavo?  Gneci  nominant;  & ex  eo  quidem,  vti  Plutarchus  Sympofiacon  i n.fcribir,  quod 
ob  ficcitatem  calori  mixtam  femen  conftringat  genitale.  Latini  Rutam  vocant:  Apuleius  £• 
riphion  quoque  appellari  refert. 

Prior  fiue  liortcnfis  Ruta  Germanis  %mtmi Sc  5J?ci;firaufcn;Bclgis  Bugte  Sc  toijimtijtclti- 
- !'  h Latinam  feruant  nomenclaturam,  vna  cum  01ficinis:Hilpaniseft/Jra^:GaliisA#fi/(f/4r- 
dih:  Ai? glis  fiun  BohcmisDvauta. 

a Altera  fy  lueftris&  montana  myaw  opw 01  appellatur.  Officinis  harc  incognita. 

Huius  radix  f/xe hv  of> arovjid  eft,Mo}y  montanum  appellatur,  vt  Diofeorides  ait. 

Eft  autem  Rura  potenter  calida  ac  ficca  in  tertio  vtriufque  qualitatis  gradu : Sylueftris  ve- 
ro vehementior  ad  quartum  accedit:  tenuium  eft  partium:  flatus  difcutit:  craffos,  lcntosque 
humores  incidit  ac  digerit. 

Vrinam  mouct:  menfes  quoque  Ruta  ducit:  fcetum  mortuum , Sc  fecundas  expellit  ip& 
affumpta.vel  decocto  eius  epoto:  ad  vteri  ftrangulatus  vel  folo  olfaftu  conducit. 

Vuluas, inquit  Plinius  lib.  xx.  cap.  xm.  aperit,  corrigitque  conuerfas  illita  in  meile  toto 
rtjhtutw!  ventre  Sc  pectine  (pe£tore , exemplaria  perperam: ) teftium  inflammationibus  ab  intermiifo 
veneris  vf u cum  Lauri  foliis  impofita  conducit:  cmditates  difeutit:  inflationes  item  Sc  dolo- 
res ftomachi  veteres. 


Cotta  cum  aceto  Ruta  tormina  fedat;  facitque  ad  lateris  thoracisque  dolores,  fpiradi  dif- 
ficultates, ex  cau(Ta  frigida:  & ad  articulorum,coxendicum<^uc  cruciatus. 

Ad  eadem  &C  oleum  eius  adhibetur, quod  ad  coli.inteftinorumqj  dolores , non  modo  per 
inferiora  infufum,fed  Sc  illitum  prodeft.  Quod  fi  vero  Oleum  iftud,ex  eo  conficiatur,  quod 
cx  femine  Lini  exprimitur, prxftantius  etiam  fuerit, & ad  lienis  tumores  ac  feirros  eximium. 

Ad  aquam  intercutcm,quam  Hypofercam  appellant,  cum  Ficubus  ventri  cataplafmatis 
modovtilitcrimponitur;acex  vino  bibitur. 

Cruda  falc  condita  ac  comefta  vifus  aciem  intendit : fubucnit  &:  oculorum  hebetudi- 


bus  cum  flicco  Fceniculi,&;  meile  adhibita. 


Succus 


PEMPTADIS  PRIMjE  LIB.  V.  III 

Succus  Ruti  in  malicorio  calfaftus,  aurium  doloribus  medetur  inftillatus ; Ignes  facros, 
herpetes, achorcs  cum  cerufla, aceto  &:  rofaceo  lanat. 

Rutam  fanguinisprofluuia  e naribus fifterc  impolitam,  ait  Diolcoridesjcui  Sc  Plinius  ac- 
cedit,cum  tamen  fanguinem  citius  prouocarc  & lira  acrimonia  cliccrc  potis  fi  t. 

Valet  vero  Sc  Ruta  pro  Ancidoto  foliis  entis, & ex  vino  fu  mpt  is, auctore  Plinio. 

Diolcorides  femen  acetabuli  menfurafiin  vino  bibatur,  lethalium  medicamentorum 
antidotum  efle  feribit. 

Probaturautcm  contra  Aconitum, Ixiam.&fungoSjfiue  in  cibo, flue  in  potu : contraicr- 
pentumi6tus:aduerfus  Icorpionum, aranearum, apum, crabronum, & vefparumaculeos:fuc- 
co  Ruta:  perun&os  negant  feriri  ab  his:&  lerpentes,fi  vratur, nidorem  eius  effugere.  M u lic- 
ii contra  lerpentes  pugnatura:,  Rutam  prius  edendo  fefe  muniunt. 

Commendatur &:  aducrius canis  rabidi  morfumfuccus  acetabuli menfura epotus: foliis 
verd  tritiscum  falc  Sc  meile, vulnerique  impolitis. 

Cap.  ri. 

HArmala  inter  Rutas  fylueftres  nume- 
ratur quidem,  fed  tamen  ab  ipfisdiflerens 
cft.  a radice  mox  complures  promit  cauliculos 
dodrantales : folia  circa  hos  virentia, varie  difle- 
cta , longiora , anguftioraque  quam  fyiueftris 
graueolcntis  Ruti:  flos  candidus e(t,  quinque- 
folius: fructus  triangularis,  maior  quam  fatiui 
Ru  :i ; in  quo  femen,  rad  ix  crafla , oblonga  ni- 
gricat. Grauem  admodum  hic  Ruta  odorem 
in  calidis  fpirar  regionibus:in  frigidioribus,vel- 
uti  Germania, fata, minus  graueolet. 

In  Cappadocia, & Galatia, vt  Diof  ,na!citur: 
repeiitur  vero  & non  paucis  Hifpanii  defertis 
ac  incultis  collibus. 

Ruta  fyiueftris,  Sc  mytiov  etiam  dicitur : In 
Galatia  & Cappadocia  /AaAv,Moly : nonnullis 
Harmala:  Arabibus  Harmel:  Syns  Befafa:  Offi- 
cinis incognita  ftirps. 

Ceterum  Harmala  calida  ac  ficca  vehemen- 
ter, & tertio  quidem  ordine  5 tenuium  item 
partiumxraffos  humores  atccnuat,deficcac,  di- 
gerit,&vrinam  mouet,  auctor  Galenus. 

Ve  Scabiofa.  Cap.  i ii. 

SC  a b i o s M folia  oblonga , lata,  hirfuta,  4 j 
lateribus  laciniata , inftar  foliorum  Eruci 
fere : medij  inter  hic  caules  aflurgunt  teretes, 
aliquantulum  ftriati, cubitales, &ipfi  quoque 
hirfuti : foliis  aliquot  fimilibus  adnatis,  fed  fen- 
fim  minoribus  factis: in  fumm  is  tenuibus  virgulis,fiue  apophyfibus  eminent  flores  in  vno  or- 
biculo fiue  difeo, complures  fimulfarctqquorum  circumambientes  maiores, medij  minores, 
vnacum  flaminibus  e ciruleo  diluto  fiuc  eifio  colore  inalbicat.longa  radix  in  altu  defcedit. 

Circa  decliues agrorum  margines, ac fubinde  pratorum, multis paflim locisgignitur. 

Altera  huic  fimilis  reperitur  omnino  paruula,  omnibusq;  partibusminor,  & vix  palmum  a. 
alta;alioqui  tum  foliis, tum  floribus  refpondens.  In  humidis  pratis  hanc  reperiri  quandoqj 
contingit. 

Eft  Sc  medii  magnitudinis  quxdam,cuius  folia  oblonga, lata,hirfuta,inalbicant  quoque,  }■ 
quam  prioris  tamen  minora  multo,&  nequaquam  laciniata,  fed  ambitu  tantummodo  cre- 
rata:  flofculi  in  orbiculatis  difcisfiuecalycibus  aliarum  fimiles.  radix  longa,  tenuisque.  In 
agris  macro  ac  ftenli  folo  potiflimum  hic  frequentior. 

Iam  Sc  quarta  quida  eft  Scabiofa,fed  peregrina  Germanii : huius  laciniata, mollia,  lanu-  , 

ginofa,  primi  fimilia  folias  caulesq;  non  diffimilcs, cubitales,  Sc  foliofi:  orbiculi  quoque  dif- 
corum  inftar  in  faftigiis  virgularum  membranacea*  aliquot  acetabula  comple&entcs,  a qui- 

L Scabiola 


FEMPTADIS  PKIMiC  LIB.  V.  ilj 

Sta-be cx  Cod  Cifarro.  bus  fio,i;uli  candicantes ; quibus  hirfutum, 

mediocritcrquccraffum  (cmcn  fubeft.can- 
• dida  craffaquc  radix  vri  vulgaris  Scabiolx. 

Huius  vero  & alia  Ipccies,  (bla  magnitu-  T- 
dincdifterens,  partibus  lingulis  minor:  flo- 
res huius  excxruleo  purpurei.  V traque  in 
Hifpaniis  iuxta  lemitas,  viarumque  margi- 
nes exic.  In  Salmaticcnli  agro  obleruatas  a 
diligentifs.  C.Clufio  habemus. 

Vulgo  Scabiola;  nomen  accepit  :exifti- 
matur  a nonnullis  dici,  quod  fcabiei 

nomen  eft,  & herbee  cuiuldam  apud  Ae- 
tium.  Sit  atitem  Scabiola,  qux  ab  Aetio 
Plora, cuius  vftx  fumo  arborum  eruca:  mo- 
riuntur non  habeo,  ait  Hermolaus  Barba- 
rus,compertum. 

Au&or  Pande&anim  Scabiofam  Spui 
Diolcoridem  Stcebcn  die  interpretatur: 

Scceben  autem  Diolcorides,  lua  artate  vul- 
garis notitix, nullis  notis  delcribit;  Galenus 
verolib.  i.de  Anridotis;Hcrba, inquit, qux- 
dam  apud  nos  inuenitur  fruticola,  calida, 
acris  valde,  parumper  aromata  redolens, 
quam  incolx  Colymbaden  Si  Stmben  ap- 
pellant : ad  prxferuanda  vina  aptiflimann 
Videturautem  hxc  Stoebe  differens  ab  ea, 
cuius  in  lib.  De  medie,  facult.  meminit, 

(qux  eadem  cum  Diof ) habere  etenim 
hanc  tradit  vim  adftringentem  mordacita- 
tis expertem ; qualis  valae  acris  efle  nequit- 
Theophraftus  lib.  i.  ex  fruticum  nume- 
ro eam  facit,  & folio  effe  aitcarnolo:lib. 
vero  vi.  intercas  refert, qux  iuxta  fpinam  folium  habent, vt  funt  Anonis,  Tribulus,  &c. 

Poteft  hxc  illa  efle,  cuius  Diof.  meminit,  a qua  plurimum  Scabiola , qux  nequaquam  fpi- 
nola , differens  eft;  qux  neque  etiam  cum  Colymbade  conuenit , cum  vehementi  acrimo- 
nia deftituta  Iit. 

Extat  autem  Stcebes  fpinofx  imago  in  veterc  Cxlarex  bibliothccx  codice, quam  hoc  Io-  »« U « 
co  adiiciendam  putauimus.vt  vel  ex  hac  cognofcatur, quam  multum  Stoebe  & Scabiola  dif-^|“c*‘ 
ferant.  Atque  huiulccmodi  fpinolam  Stceben  noftra  artate  reperirieft  in  Cypro  atque  Pe- 
loponnelo, vulgo  Morea,planjs  ac  apricis  locis : vnde  aridam  fecum  attulicdodiffimus  Ber- 
nardus  Paludanus  Ibrpium  diligenriflimus  obferuator. 

Prior  autem  Scabioliun  Officinis  nomen  retinet,quibus  notiflima  eft: Germanis  Fuchfio  r, 

& Trago  auctoribus  2tpoj?fmfraut/Poj?«lifnffaut/  & 0’inDtfraiit : Italorum,  Hilpanorum, 
Gallorum, Belgarum,&:  Anglorum  nomenclaturx ad  Latinum acccduntiBohemis,£<WKl$. 

Altera  minorScabiolaappellatur.  2. 

T crtia  anonnullis  ^>tatpg  fcabieufc/ideft,  ouilla  Scabiola  nominatur.  3. 

Quartam  Hilpanipto  Scabiola  habere  feruntur.  4* 

Eli  autem  Scabiola  calida  quidem  ac  licca  fecundo  ordine  fatis  inrenfo#d  tertium  gra- 
dum accedens, & partium  tenuium.  Lentos  ac  craffos  humores  incidit, attenuat,  Sc  adeon- 
coctionem  perducit. 

Pedius  &c  pulmonem  expurgat:  confert aduerfus  veterem  tu ffim,relpirationis  difficulta- 
tem,laterum  do!ores,&  alia  huiufmodi  pedoris  vitia.  Vrinas  eadem  mouet , & per  vcficam 
purulenta  fubinde  expurgat;  vbi  videlicet  intra  corpus  abfceffus  alicubi  fublliterit.  Mederi 
feabiei  decodo  eius  aliquot  diebus bibito,8i  fucco  vnguen  tis  permixto  fertur.-aduerfus  fer- 
pentum  morfus,&  virulentorum  ictus contufam,fuperpofitamque , atque  affumptam  con- 
ducereRecent  oresetiamaffirmant.  Succus  fumptus  ludores  mouet ; prxfcrtim  Theriace 
addita:  & peftilentes  bpboncs  c® 6 di  fcutit,fi  tempeftiue,&  ftatirn  iplb  initio  detur;  repeten- 
dum tamen  remcdiunl/pr,odefle»  vero  aduerliis  omnes  etiam  peftilentes  febres  creditur. 

Di 


L a 


StirpiYM  historia 
De  Succi fa,  fi/ie  'Jrtorfu  Diaboli.  C a p.  Imi. 

Succiti , fine  Morius  Diaboli,  A D Scabiola:  genus  pertinet  Se  Succifa : huic 

■•■autem  folia  funt  lata,dblonga  vti  anguftifo- 

§lia:  Plantaginis,fcd  laruiora , Se  haudquaqua  ner- 
uofa,ad  margines  nonnihil  crcnata.  cauliculi  pe- 
dem aut  cubitum  alti, in  tres  ramulos  vt  plurimu 
diftribuutur,cminetibus  in  lingulis, capitulisglo- 
bofisja  quibus  flolculi  vel  albi,  vel  e carrulco pur- 
purei. radix  crafla,breuis,  ac  veluti  primoria,  vel 
(iiccila.fibris  a lateribus  adnatis,  quibus  firmatur. 

Iuxtalyluasacagroru  limites,  locis  haud  cul- 
tis,in  pratis  quandoque,  aut  herbofisl$tisexiguis 

Iulio  Se  Augufto  cum  flore  prateipuereperi- 
tur;led&  prius  legenda  herba,  arida;  fiquidem 
haud  infrequens  eftvfus. 

Morfum  Diaboli  a pra:morfa,vt  apparet, radi- 
ce appellatur  vulgo.  nugantur  enim  luperftitiofi 
cacoaarmonem  huius  radicem , ad  multa  vtilem 
futuram, inuidere  hominibus,  ideoqueillamor- 
fu  tollere.  Fuchfius  Succilam  rectius  appellare 
maluitrGermanis  eft£fuffel6  afcbl|:  Belgis©uju 
uris  berf.Gallis^rr  du  diable:  Anglis  «DetorilcsUrit. 

Amariulculaeft  herba, calido  ficcoq;  tempe- 
ramento pra:dita,ad  vtriulque  lecundu  ordinem 
'incenium  referenda.  Aducrlus  diuturniores  ton- 
fillamm  fauciumqs  tumores , qui  ad  fuppuratio- 
nem  xgre  perueniunt, nulli  lecunda:  adharretem 
faucibus  pituitam  abftergit,  digerit  eadem, &dif- 
cutit;  tiimoresq;  earum  partium  cito  rollit,deco- 
do  m ore  fzpius  retento  aut  gargarizato,  pratfer- 
‘“""'S'1-  rim  mellis  roiacci  exiguo  adefico. 

§ Polle  verd  & quacunque  Scabiofa , fertur,  & 
aducrlus  iftus  virulentoru  m,  venena,  & peftilen- 
tes  morbos  non  minus  efficax : tufam  & impoli- 
tam pcftilentes  etiam  bubones  dilcutere:  tum  & 
deCodum  eius  fi  bibatur,  vteri  dolores  lenire, 

Del  ace*  nigra,  fiue  <^4phyUanthe, 

TAce  AcbgnomentO  nigra  folia  oblonga,  Ia* 
• ta,  veroque  margine  incila , aliquantulum  hir- 
luta:  caules  folioli, rotiindi,duri,  afperi,in  alasfa- 
ftigiodiuili,  proferentibus  lingulis  capitulaco- 
noide,lquamulismulrisexiguis  foris  apparenti- 
bus,veluti  floris  Cyani ; e quibus  pro  floribus  ex- 
eunt flamina  tenuia  complurimaccnfarda, colo- 
risepurpura  rubentis,  raro  albidi,  lignofa , dura, 
obliqua  radix, non  ablque  aliquot  fibris. 

Inpratis,ac  locis  herbolis,  negligentiiis  cultis, 
tum  & iuxta  lepimenta  agrorum  ac  pratorii  fre- 
quenter occurrit.  Inter  vitia  pratorum  cenleri 
poteft,ab  hac  etenim  bdues  & iumenta  abftincT) 
necfcehum,euiadmixta,  pafcuntur. 

lunio  ac  Iuho,noir  raro  & Augufto  cum  flore 

Reccntior itas  laceam  cognominat  nigram; 
Sc  nigram  quidem  ad  differentia  tricoloris  Vio- 


Ia*, qua:  & lacca.  Pleriquc  Matrcfillon  vocc  (vc  apparet)  corrupta  appellant:  alij  Stoebes  fpe- 
ciem  faciunt:  ad  Scabiolas  referri  poteft.  Videtur  q uoque  non  temere  dici , abfq; 

foliis  fiquideni  flos  eius  cft,  ex  Colis  dense  confarctis  flaminibus  conflans ; ex  eo  etenim  A- 
phyllanthes  nomen  accepit,  quod  aquAMv  avSo';,  id  clfflosabfqucfoliisexiftat. 

Calida  eft  hoc  ac  ficca,(ed  non  adeo  vt  Succila  liue  Morfus  diabolncommcndatur  etiam 
ad  faucium,  tonfillarum,vuoque  tumores, veliiti  Succifa,lcd  facultate  ac  potetiammorclb 

De  reliquis  A phy  II antliis  fbeciebtu. 

Gap.  vi. 

Aphyllanthes  prima.  Aphyllanthes  quarta; 


SV  n t vero  & piures  aliae,  quarum  flores  foliis  carentes  ex  lolis  flaminibus  conflant ; qua: 

& Aphyllanthes  nominari  hac  de  caulTapoflunt. 

Primacaules  a radice  complures, eosque  ramolos, virentes, & nonnihil  angulofos  promit:  i. 
folia  & a radicibus  & circum  ramulos  oblonga,  & vtroque  margine  profundis  ac  frequenti- 
bus inciluris  diuifa, virentia,  lamia,  ac  nonnihil  refplendentia.  capitula  velu  ti  laceo  nigro  e 
fquamuliscompa&a, aliquantulum  afperiora:  flores  eleganter  purpureos  cx  multis  flamini- 
bus vti  Iace«:femen  glabrum,  luperius  vti  Cyani  barbatulum, led  maius,  radix  fibrofa  elf. 

Altera  huic  fimilis;(ed  caules  eius  breuioresjcapitula  minora,&  folia  nigriora  laturatiusq;  a.' 
virentia;  fquamulo  capitulorum  alperiores  & nonnihil  fpinofe.  flos  purpureus  e flamini- 
bus confarSus. 

Tertiofolia  magis  incifa,fubalbida:capitula  non  fpinofa.  flos  vt  procedentium.  3. 

Quarta foliistenuillime  diffe&isae  laciniatis, prioribus iimilis, proferri  m tertio:  huius  4, 
capitula  ex  fquamis  componuntur  argenteo  (plcndore  relucentibus:  flores  etiam  purpurei, 
acveluti  aliarum. 

Gignuntur  fponte  in  campis,fecus  vias,  prope  vites,  locis  haud  cultis,  & quidem  in  com- 
pluribus Europo  prouinciis,profertim  calidioribus. 

Iunio  ac  Iulio  in  aruis  fiorentnn  hortis  Belgij  fubinde  ferius. 

Omnes  ho  refte  Aphyllanthes  quoque  appellari  (vt  diximus) pbflunt,  ex  flaminibus  ete- 
nim flores  tantummodo  confar&i  foliis  deftituuntur.  Apud  Veteres  fi  nomen  habuerunt, 
jdipfum  nobis  incognitum  ingenue  fatemur.  Stcebcs  genera  efle  non  poliunt, ad  quam  ple- 

L 3 riqtie 


Cifarto. 


tft*  S T I R r I V M 

Sphericis  ex  Cod.  Cxlateo. 


Scordium. 


HlSTOUt* 

rique  noftrx artatis  dodi  referre  conati  funt, ex 
eo  falli  .quod  Scabiola  putata  fuerit  Stoebe, 
quam  ab  hac  differentem  effe , iam  luperius 
offendimus,  veluti  & ifta;  funt  Aphyllanthes, 
(pinis  omnino  carentes. 

Ad  has  verd  & referri  pofle  videtur,  nec 
fortaflis  temere , cuius  icon  in  Catfareo  codice 
extat  Sphxritidis  nomine , cuius  capitulum 
illorum  limile , nili  quod  ablque  enatis  flami- 
nibus depingatur.  Nulla  tamen  Sphaeritis  d 
veteribus  delcripta  reperitur, prater  Cupreff 
fi,  qua:  idcirco  hoc  nominis  obtinuit,  quod 
galbuli  eius  fubinde  fph$r$  modo  rotundi  fint. 

Cfterum  Aphyllanthum  facultates  incom- 
perta: funtj  nec  etenim  in  Medicina;  vfum  ad- 
mittuntur,  nec  ad  alimentorum  maceriam 
faciunt. 

De  S cor  die.  Car.  v 1 1. 

SC  o r d i o cauliculi  complures  exeunt  an- 
guloii,  articulati,  non  in  altum  adurgentes, 
fedhumi  procumbentes,  ac  proferpentes.  Fo-  | 
lia  e lingulis  geniculis  bina,  rotundis  longio- 
ra, maiora  quam  Chamardryos , ambitu ierra- 
ta;  qux  vnacum  cauliculis  mollia,  hirfuta,  in- 
albicantia  Allium  redolent . c finu  foliorum 
rubentes  exeunt  flolculi , minores  quam  La- 
mij,alioqui  forma  haud  diflimiles,ramulorura  1 
partes  occupantes  fuperiores.  radix  fibrola  liib 
terra  ferpit. 

Nalcitur  locis  paluftribus,  fecus  Icrobes,  ac 
fodas  aquas  habentes:ad  hortos  tranflatum  lo- 
cis vmbrolis  ac  humen  tibus  facile  adolefcit. 

Iunio  ac  Iulio  flores  apparent:  Augulb 
rnenfe  legere  herbam  expedit : hyeme  perit: 
«liate  redit,  radice  rellibih. 

SxopJlor  Grarei  appellant:  Latini  nomen  re- 
tinent ;nec  alia  Officinis  nomina.Sunt  quiTri- 
xaginem  paluftrem  vocant : item  & 

7i«r,ab  inuentore  Mithridate : Scordij  nomen 
accepit  ab  odore  Allij,quod  Grecis  oy.o&Jttd i- 
citur,&  S vmtr/xor  ab  odoris  grauitate : Germa- 
nis haitenig:  Gallis  Scordion : Italis  cht- 

lamandrina  paluftre. 

Calfaciendi  ac  rcliccandi  vim  habetdapore 
amarum, acerbum,  ac  acre  quid  obtinet,  vt  re- 
flatur Galenus.  Vifcera  interna  expurgat:  & ii- 
militer  vetulla  externa  vlcera  addito  meile.  V-  . 
rinam  &c  menles  prouocat : crafla  &c  purulenta 
e pedore  educit:  facit  ad  veterem  tuflim,  late- 
rum dolores  ab  obftrudione  & frigore  natos; 
praeterea  & ad  rupta  & conuulfa.  Aridum  cum 
vino  decodum  contra  ferpentum  morius,  &C 
lethalia  venena  bibitur.  Mifcetur& antidotis.  j 

Fertur  & podagricos  lenire  dolores  cum  aceto 
aut  aqua  impolitum  : Sunt  & qui  affirment 
crudas  carnes  inter  huius  folia  incorruptas  ali-  , 
quamdiu  (eruari  pofle. 

Dt 


PEMPTADIS  PRIMA  1 1 B.  V»  XV) 

Dc  Sempcruitio.fiue  Sedo  maiore.  Cap.  vim. 

Semperuiuiim  fiue  Sedum  arborefeens  maius.  Sempcruiuum  maius  alterum, liuelouis  barba. 


SEmpervivi  Diofitria  funt  genera;Maius,  Minus, & tertium , quod  Illecebra  voca- 
tur. Maioris  vnum  arborelcensdicitunalterum  Barbae  Iouis  nomen  accepit. 

Primum  maius  Semperuiuum,aborefcens  cognominatum , caulem  profert  cubito  altio-  u 
rem,fubinde  bicubitalemjcraffum, durum, lignofum, lentum, & frangi  contumacem , in  ra- 
mulos nonnullos  diuifum,cortice  cralfo  & catnolb  citcumuefti  tum ; foliorumq;  quz  deflu- 
xerunt inferius  quidem  veftigia quaedam  retinentem, veluti  Tithymali  Chataciz  primi  cau- 
lis medius  vmbelliferus.  folia  pinguia, carnofa,fucci  plena,  pollicis  lati  longitudine , linguis 
fimilia,per  margines  tenuiffime  crenata,cauliculorum  faftigia  ambiut,  oculi  effigiem  aemu- 
lantia. flores  e cauliculis  enafeuntur  in  multos  tenues  pediculos  diuifis, tenues, lutei, ftellari. 
fuccedit  leme  perqua  exiguum  pediculis  marcefcentibus.radix  fubeft  in  propagines  diuifa. 

Viret  haec  ftirps  perpetuo, nec  hyemis  iniuria  in  natiuo  lolo  afficitur,  vndeilli  a&ld®  ac 
Semperuiuo  nomen. 

Proximum  Semperuiuum  (quod  Iouis  barbam  vulgo  appellant)  folia  edit  terrae  ac  radici-  i, 
bus  proxima, crafla, pinguia, lenti  lucci  plena,acuminata,den(a,&  in  orbem  ad  effigiem  ocu- 
li difpofita,atquc  huiulmodi  orbiculoscompluresprofcrens,late  ac  in  amplitudine  lele  dif- 
fundit: non  rard  &c  tenues  fibras  emittit, quibus  latius  lerpat , atque  nouos  orbiculos  progi- 
gnat.aflurgit  quandoque  in  medio  horum  caulis  ere&us,pedem  (plus  minUs)altus,foliis  len- 
ii mattenuatis  communitus, in  alas  quafdam  circa  faftigium  effufus;  Circa  quas  flores  oblcu- 
re  purpuralcentes  ordine  digefti.  radix  fubeft  fibrofa. 

Huius  generis  & alterum  quodda, cuius  orbiculi  magnitudine  quidem  fuperiorisrelpon-  B, 
dent^ed  foliis  minoribus, frequentioribus,  ac  denfioribus , fecundum  margines  tenuiffimis 
veluti  pilis, inftar  mollium  fpinularum  adnatis. Viret  iftud  paulo  faturatiusxaulis  breuior:8c 
flores  e luteo  pallelcunt. 

Eft  & tertium  huc  referendum,  cuius  folia  in  virore  candicant,  & ambitu  tenuiffime  fer-  C, 
rata  apparent. 

Item  &quartum, cuius  minores  funt  orbiculi:folia  vero  acuminata, denfiffima, cacumine  D. 
oblcure  rubentia, & marginibus  hirfuta : flores  in  breuibus  caulibus  eleganter  purpurei. 

L 4 Primum 


Ii8  Stirpivm  historia 

i.  Primum  maius  Semperuiuum  in  plurimis  Orientis  ac  Grocio  prouinciis , tuiti  &r  maris 
Mediterranei  infidis,  Crcta,quo  modo  Candia,  Rhodo,  Zacintho,  &:  aliis  fponte  natum  in 
odium  tcchs,vetuftis  parietibus, ac  limilibus  locis  reperitur, nec  dcftituiturcoHi(pania,nam 
C.Clulio  terte, in  Lulitaniai  regno  crebro  occurrir:alibi  in  ficfilibusalitur.  In  frigidisac  Se- 
ptentrioni fubie&is  prouinciis, vt  in  Germania  ac  Belgio, nec  (ponte  na(citur,nec  ftudiosc,ac 
diligentius  excultum  diutine  durat, fed  cadi  inclementia,  achyemis  nimio  rigore  extin- 
guitur. 

z.  Alterum  non  modo  Italia:,  verum  &c  Gallia:,  Germania:,  Bohemio,  ac  Belgio  fatiseft  fa- 

miliare.Locisin  montibus  petrofis,veteribusmuris,acodificiorum  vetuftis  prolettim rectis 
gaudet.  Variat  autem  huius  forma  pro  (oli  genio:  quibufdam  fiquidem  locis  anguftiora,  mi* 
noraq;  fed  plura, vnius  orbiculi  fiint  folia:  aliis  pauciora,  crafliora,  latioraq;..  virent  & (atura- 
tius  alicubi:  alibi  vero  dilutius.Nam  quas  defcripfimus  non  vno  loco , fed  (itu  differentibus 
gignuntur  j has  autem  in  elegantiffimum  hortum  Clariis.  Iohannis  Aijckholtzij  Doctoris 
Medici  ac  profefloris  Viennenfis  tranflatas, quandoque  videre  contigit. 

j.  Primo  anni  tempore  mox  poft  liy  bernum  Solfticium  Semperuiuum , quod  arborefeens 
cognominatur, in  Lufitania  floret. 

z.  Alterius  caulis  floriferus  poft  Solftitium  oftiuum, fu binde  circa  Auguftum  menfem  de- 

mum afTurgitjfed  Aprili, poft  vernum  videlicet  oquinoctium,  inter  folia  tenues  hinc  exeunt 
fibr?  orbiculorum  rudimenta  proferentes, quibus  tandem  adauctis  feipfam  in  complures  or- 
biculos multiplicat. 

i.  Primum  haud  dubie  Diof  eft  KeZCpw  f/.sj«,id  eft,  Semperuiuu  magnum, aut  Sedu  maius: 

Apuleius  Vitalem  ac  Semperflorium  appellat.  Dicitur  fyoqQuAixw,  •rtpytiJfir,  uAatis. 
z.  Alterum  vuigo,ac  in  Officinis  Iouis  barba:Germanis  ^au^UHItq/Sref;  t>onDcrf>acr:Belgis 
•©Dntm*am:Hollandis{fupfloo*:Gallis  Ioubarbe:  ItzXisSempreuiuo  maggiore-.  HifpanisiVe*»- 
preuiua,yerua puntera:  Anglis  i)on(M(te:  Bohemis  3?e£reff.  Cotyledonem  alteram  Diof.efle 
non  pauci  exiftimant:  nos  maluimus  inter  Semperuiua  retinere,nam  & perpetud  viret  ac  vi. 
get,hyemisque  iniuria  non  facile  afficitur. 

Acizoa,(iue  Semperuiua  maiora  refrigerandi  vim  obtinent,  & quidem  tertio  gradu : de- 
ficcant  vero  eadem, fed  leuiter, abundante  in  eis  eflentia  aquea.  Profunt  ad  ery(ipelata,her- 
petas,&  a fluxione  natas, vt  Gal.ait,  inflammationes;  & quidem  oculorum , vt  Diofcondes, 
epiphoris, inquit  Plinius;medentur  folia  impofita , vel  fuccus  inunctus.  Conferunt  vero  & 
ad  ambufta,&  podagras  per  fe,vel  cum  polenta  impofita.  Dari  diarrheea  laborantibus  Dioft 
coridis  eft;  & teretes  lumbricos  cum  vino  pota  excutere.  Succus  in  peffo  fubditus  mulie- 
bres excaufla  calida  fluxiones  fiftit : folia  in  ardentibus  febribus  in  ore  retenta  fitimfedat. 

De  Semperuiua  minere.  C a p.  ix. 

MInoris  Scmperuiui  duo  quoque  funt  genera. 

Primum  horum  exigua  eft  herbula,  multis  tenuibus  pediculis  humi  repens,  quos 
complurimacra£fa,fiuccuIenca,parua,oblonga, acuminata  folia  conueftiunt, e viridi  ad  caeru- 
leum inclinantia,  furgunt  inter  hoc  coliculi  palmum  alti,faftigio  veluti  vmbellam  promen- 
tes; atque  in  his  flofculos  luteos,  (iibeft  fibro  ia  radix. 
z.  Alterum  minus  Semperuiuum  &paruaquoque  eftftirps,plures  producens  cauliculoste- 
nues, palmum  raro  excedentes;  in  quorum  faftigiis , in  laxioribus  exiguis  vmbellis , flofculi 
forma  procedentis;  fed  albidi  & aliquanto  minores  : folia  circa  cauliculos  pauca,  parua 
quidem , fed  oblonga , rctula,  & teretia , T ritici  granis  maiora , nucleis  e ftrobilis  nucum 
pinearum  repurgatis  aliquanto  minora, alioqui  haud  diffimilia,quo  fubindevna  cum  cauli- 
culis fubrubent.  radix  in  terra:  fuperficie  ferpens,  fibras  tenues  deorfum  demittit. 

1.  Quod  horum  prius, Belgis  hortenfe  eft:  alibi  in  parietinis  nafei  fertur, 

a.  Alterum  paffim  in  veteribus  muris  ; circa  aggeres , (epimenta  agrorum , locis  apricis 
exit. 

Vtrumquemcnfibusoftiuis  flores  promit. 

j.  Minus genusde/^fflot/zixgpVGrocis:  LatinisSedum&  Semperuiuum  minus appellatun 

a nonnullis  (ipvruov  Qeofi&rtof,  Ceraunia , Vitalis : Germanis  flepn  ConDerfacr/  & flepn  §aujj- 
tDUrf,:  \zz\is Scmperuiuo  minore-.  Gallis  T ricque  Mada-mr.  Anglis  fSiicfcmabam. 
z.  Huius  alterum- genus  Officina;  Crafliilam  nominant  minorem;  Si  minoris  quidem  co- 
gnomen addunt,additfcrentiam  alterius  appellato  Craflulo.quo  ex  genere  eft  Telephij. 
Dicitur  & Vermicularis:  Italis  Pignola,  Crane//ofa,&c  Grafet/a:  Belgis  BUiDerloofeu. 

Minora  Semperuiua  refrigerantem  quoque  faculcatem  &C  maioribus  (imilcm  obtinent, 

&ad 


Salli 


& ad  eadem  valent.Primum  verd  horum  inter  acetaria  multis  locis  recipitur,  in]  quibus  & 
fapit,&palato  gratum;  xftuanti  ventriculo  confert. 


De  Illecebra,  [tue  Semperuiuo  tertio.  Cap,  x. 

HV  m i l i s ac  exigua  hxc  herba  eft.  cauli- 
culi eius  tenues  ac  breues : foliola  circa  hos 
frequentia,  perpufilla,  crafla,&  acuminata,  fucci 
plena:  Bofculi  in  fummo  eminent  paruuli,  lutei, 
fibrofx  radicula:. 

In  locis  petrofis,  aridis , & in  veterum  muro- 
rum rimis  vbique  nafcitur:perpetuo  viretjnec  te- 
mere idcirco  inter  Semperuiua  refertur. 
^Eftiuismenfibuscum  floribus  reperitur. 
Diofcoridis  tertium  iftudeftSemperuiuum, 
quod  a Grxcis  dvS &.yjnv  iyyuu  Sc  itf&piot  appel- 
lari: a Romanis  vero  Illecebram  tradit.  Plinius 
etiam  Latinis  Illecebram  dici  teftatur.Eft  tamen 
Sc  alia  drf&ttfi  aliud  ipAs?;op:Germani 

hanc  <S?autpfeffer  appellant, & fqtycntmi&lr.Gal- 
li  Pain  /«/oocBelge  JBuerpqier:  Angli  frone  trcrp/ 
&|ioneSojr. 

Sufpicantur  tam.cn  nonnulli  non  efle  iftud  Diof  tertium  Scmperuiuum,qubd  illi  folia 
defint  Portulaca:  Sed  Diof.  hoc  non.Portulacx  efle  folio,  fed  ad  illius  craffitiem  tantum  ac- 
cedere'folia  r#ert:  7m^p7*e5e,ait,T«  ^uMsc&ut  ®e?5TaTi?;ttP(T©e^>ic. 

Acris  autem  ac  vehementer  excalfaciens  eft  herbula  ifta.  Foris  admota  rubificat,  veficas 
cxcitat,ac  tandem  exulcerat. 

Strumas, inquit  Diof  cu  axungia  impofita  dileu  tit.  Succus  huiuscu  aceto,velalio  liquore 
cxtraSus  vomitum  mouet,&  craflos,  pituito(bs,ac  biliolbs  humores  educit;  Sc  fubinde  ita  a 
quartanis, aut  aliis  diutumiorib.  febrib.  liberat:  aduerfus  afsupta  venena  Sc  hoc  modo  coferc. 

‘ Dt 


i alterum  liuc  Craflula 


i primum. 


qui  haud  multum  abfimilia , e lingulis  articqlis 
bina  (ibi  mutuo  oppofita,  caulem  alte.rho;  ordine 
conucftiefftia.  Flores  in  vmbellis  ex  luteo  pallet, 
ridix  in  multas  extuberat  veluci  oblongiores 
glandes  fenlim  attcnuatas  .candidas,  fibnsetiam 
adnatis.  r 

Alterum,  quod  Craflulam  vulgo  vocant,  cau- 
libus limiliter  compluribus  aflurgit  rotundis, lar- 
uibus,  led  ha.udquaquam  articulatis,  folia  camo- 
la,crafla,lata,& ambitu  nonnihil  quandoqueere- 
nata, minora  quam  fuperioris , nullo  ordine  dige- 
! fta : flolculi  autrubent,aut  lutei funt, aut epam 
, inalbicant:  radix  candida,  camofa,ac  liodofa.  Vj- 
uax  admodum  ftirps  eft,  vel  luu  folo  impoliti 
i cauliculi  diutine  virent,  &li  fuDinde  rigentur, 
etiam  augmentum  capiun  t/ 

Tertium.  Tciephium  humilius  elf , ac  minus 
quam  priora : tenuesciuscauliculi  plurimapanc 
humi  procumbunt:  folia  quoque  minora,  rotun- 


PEMPTADIS  prima  ub.  V.  1JI 

diora,eczrulco  magis  virentia, carnofa,  inferius  cicbriora,  (uperius  rariora,  incerto  ordine 
difpofita : flofculi  in  vmbellis  f aftigia  occupantibus  e purpurafccnte  cxrulco  pal  lent.  radices 
huius  haud  nodo(ie,aut  tuberofe.ied  fibris  capillatx. 

Loca  vmbrola , petrola , veteres  muros,  ac  parietes  amant.  Oribafius  in  vincis  & cultis 
nalci  ait. 

Primum  in  Hifpania,ciim  & fuperiorc  Pannonia  (iibindcrcpcritur;  nec  eo  Germania  dc-  j. 
ftituitur.AdKheni  enim  ripam  iuxtavirieta,locis  a(peris,&  petroiis  repertum^  eo, quod  in 
Hifpania, nullatenus  differens. 

Alccrum  in  Germania  vtraque,  Gallia,  Bohcmia,  & alibi  circa  vites,  in  veteribus  muris,  z. 
parietibus, edam  luteis  ac  craticiis, latis  frequens. 

- Tertiumrariuseft:hortisapudBelgas&a!ibi, familiare.  3- 

Circa  Auguftum,vel  prius  Telephia  florent. 

Primum,quod  G rxcis trApIk»,  &:  det?u ov  uygjtov  dicitur,  LacinisTelephium  & Sempcr- 
uiuulylueftre,&  Illecebrafled  ab  aai  & excalfaciente  Illecebra, de  qua  Cap.fuperiore,mul- 
tum  differt.  Sunt  & quiaVJe&JWj  fiue  Portulacam  fylueftrem  appellant:  eft  tamen  & alia 
lylueftris  Portulaca  hortenfi  iimilis,  fed  minor. 

Alterum  genus  Telephij  quoq;  fpecies  eft:  Craflulam,  & Craflulam  Fabariam  hanc  Offi- 
cinxvocat,ac  Craflulam  maiorem, ad  differetiam  eius,qux  Cap.  de  Semperuiuo  minore  de- 
feriptaeft;  ite  Sc  Fabaria:  Germani  ^Sunbfmut/fna&cnfraut/foiBjirang  &foljircpn:  Itali  Faba 
grajfa:  Galli  loubarbe des  vignes,feuee(peffe:Bc\gx  £merto]ojteIc/&  Ijctncl f luctcf:  Angli  ©ippite. 

Tertium  genus  vt  paucis  cognitum,  ita  nec  nomen  inuenit,  nifi  quod  pleriq;  T clephium 
ferhperuiuum  vocent , aliorum  enim  caules  hyeme  pereunt , radice  reftibili ; huius  vero  Sc 
caules  & folia  hyemis  inclementiam  fuperant. 

Frigida  autem  Telephia, & cum  e flentia:  tenuitate  reficcantis  facultatis. 

Diolcorides  vitiliginem  albam, Galenus  vtramque,cum  aceto  impoiitam  fanare  ait;quod 
abftergendo  prxftat;vnde  calidam  ei  facultatem  tribuit  Galenus , repugnante  tamen  gulla-  cai. 
bili  quali tate,qux  hon  modo  primum/ed  & duo  reliqua  frigida  efle  oftendit:  Abftergere  au- 
tempoflTunt  & qua:  frigida, fi  uccitas  adiit  temperamenti,  & edentia:  tenuitas. 


CoTT» 


m historia 

Otuedones  Diofcoridi  dux  defcri- 
^-'buntur. 

Priori  Cotyledoni  folia  fune  longa  .camola, 
fucci  plena, l^uia, orbiculata, ambitu  nihil  aut  pa- 
rum crcnata,brcui  pediculo  fui  fere  centro  infi. 
dentia, qux  acetabuli  figura  modice  concauaap- 
parcnt,&  colore  virent , aliquando  tamen  in  na- 
tali lolo  purpurafeentia.  caulis  inter  liare  affurgit 
dodrantali  Dreuior,in  alasfubindc  diuifus,  circa 
quas  flofculi  exigui  albicantes , aut  dilute  admo- 
dum purpurei.tuberolaexigui  bulbi  inftar  fub- 
eft  candida  radix, ex  qua  fibrx  aliquot  depedent. 

In  laxis  & veterum  xdificioru  parietibusnafei 
gaudet:  In  Hetruria, ac  alibi  in  Italia,  inGalliz 
Ptouincia,fed  &in  Britannia  quoque  reperitur, 
quod  tamen  ab  Italico  nonnihil  differens  eft. 

Viret  ac  viget  prxcipue  hyeme , initio  xftatis 
floret,ac  femen  minutillimum  facit,deinde  mar- 
cefcit, radice  perenni. 

Altera  huius  fpeciesa  fuperiore  forma  multu 
differt,  ad  Sempcruiui  fecundi , flue  Barba;  Iouis 
fimilitudinem  magis  accedens : folia  eiuscrafla, 
pinguia, fucculenta,longiulcula,&  veluti  exiguas 
linguas  imitatia,crbicularitcr  vt  Barb§  Iouis  mo- 
do digefta.e  quorum  veluti  centro  tenuis  pediculus  affurgit,flores  proferens  albicantes,  radi- 
ces fibrolxfunt. 

Ad  montium  rupes  & faxola  gignitur:  In  Pannonia  ac  Italia  fubinde  occurrit. 

Ad  Cotyledonem  a rccentioribus  refertur,  quod  Aeizoon  fiueSemperuiuum  ferratum 
Valerius  Cordus  appellat:  Craffa  & numerofa  huic  funt, fucci  quoque  plena,  foliola, quz  cir- 
culari ambitu  globum  veluti  oculi  conftituentes,Barb§  Iouis  & Cotyledonis  alterius  modo, 
multo  tamen  minota,&vndiqueferrx  modo  minutim  incifa ; e quorum  medio  caulis  exit 
tenuis, redus,dodrantalis,flofculos  cacumine  proferens  Cralfulx  minoris  xmulos, colore  fj- 
pius  albidos  abfque  notis , quandoque  rubentibus  punctulis  diftinctos.  radicibus  firmatur 
paucis  & tenuiflimis. 

In  altiffimis  petris, humido  mufco  fubinde  obductis,  nafeitur. 

Qux  Grqcis  MtuXnSw,  Latinis  Vmbilicus  Veneris  dicicur,&:  Acerabulu;a  nonnullis  Her- 
ba coxendicum:  Iacobus  Manlius  Scatum  cxli,  & Scatellum  appcl!at:Bclgis  fiaudcnnjtilta- 
lis  Cupertoiule  & Ombilico  di  Venere-.  Gallis  E/cae/fer.-Hifpanis  CapadtUa , S cudet  es : Interno- 
thas  appellationes  & hxc  extant  nomina, xiimsat&Jivi;,  id  eft,  hortus  Veneris.  yZ;cufuAt(, 
terrx  vmbilicus,  fijeftaipyS&f. 

Altera  Cotyledon  H nonnullis  xuy.0d.Xiat  appellatur. 

Minorem  illam  recentiores  ad  Sedi  referunt  genera, & Sedum  ferratum  nuncupant. 

Cotyledon  prior  humidx  ac  fubff  igidx  eft  fubftantix,&:  cuiufdam  obfeure  adftringentis. 
Refrigerat , repercutit, abftergit, ac  difeutit : auctore  Galeno.  Inflammationes  eryfipelato- 
das,&  eryfipelataphlegmonode  curat  impolita : ad  xftuantem  ardore  ftomachum  vtilis  eft. 
feruntur  & folia  cum  radice  manducata  calculos  confringere,&  vrinas  mouere. 

Cotyledon  altera  ac  tertia  ferrata,  faciunt  ad  eadem, ad  qux  Semperuiuuro. 


Scdtnn  ferratum. 


De  Cotyledone  palujlri.  Gap.  x i e r . 

ES t verd  5C  prxter  fupef iores  alia  Cotyledon, tenues  hxc  promit  viticulas  proferpentes, 
ac  fubinde  terrx  adhairefcentes;a  quibus  folia  rotunda,&  aliquantulum  acetabuli  in  mo- 
dum leuiter  concaua,cxiguoque  pediculo  medio  fui.vti  alterius,infidentia,fed  plane  tenuia, 
minora,  nigrioraque  quam  legitimx : flofculi  perpulilli , albidi  fub  foliis  viiuntur.  fibrz 
tenues  pro  radicibus  funt. 

Paluftribus  locis  inucnitur,&  prxfertim  humidioribus,&  qux  frequentiushybernis  men- 
fibus  rigantur. 

Iulio  menfe  apud  Belgas  reperiri  cum  flore  poteft.  • 

Vmbilicum  Veneris  Officinx  inferioris  Gcrmanix  nominant : Cotyledon  paluftris  dici 

poteft. 


PEMPTADtS  PUlMit  LIB. 


‘11 


De Symphyto  maiore,  C a P.  xV. 

SY MPHYxi  iftius caulis angulofuSjCraflitsJ&:  I(f. 

vt  Sonchi  inanis,  ad  duos  ferd  cubitos  accolli- 
cur : folia  tuiii  a radice  prodeuntia,  tum  &c  iuxta 
caules  ampla, longa, lata,  afpera,  pungenteque  la- 
nugine, nonnihil  hirfuta,  attaduque  pruriginem 
excitantia,  vulgo  diftx  Boraginis  colore  &afpe- 
ritate  latis  fimilia  ; exterum  longiora  , magna 
&:  acuminata  velutt  Enulx  campanx.  ex  cau- 
lium alis  flores  ordine  dilpofiti  apparent  oblongi,  intus  caui,  colore  albidi,  aut  dilute  ru- 
bcntes,rar6  lutei;  fubfequente  femine  nigro,  oblonga&craflaradix,  foris  nigra , interius  al- 
bida, lucco  glutinofa;  in  quavis  conliftit  medica. 

Huius  altera  repcriturfpecies.radice  quoque  exteriusnigra,intusquecandida,fed  tubero-  4; 
fa;  cuius  folia  minora;  caules  breuiores;  flores  fubinde  lutei . 

Riguos  fecelfuSjlxta  & pinguia  prata  amat  Symphytum , nec  ab  hortis  abhorret,  ac  aliis 
humentibus  locis. 


Cotyledon  paluftris. 


pote  11.  Errant  autem  non  parumPharmacopoei,  Enor 
qui  hanc  loco  legitimx  ac  verx  Cocylcdonis  vn- «»«« 
guento  ex  Populo  nigra  aut  aliis  admilcent. 

Calidam  clfc  hanc  Cotyledonem  guftabilis 
eius  qualitas  aliquantulum  acris  ollendit.  Proin- 
de non  folum  forma,  led  & facultate  & viribus 
a vera  diffcrcnscll. 


SopHii. 


De  Sophia.  C a p.  x i i i 1. 

SOphia  caules  promit  cubitales , rotundos, 
duros : folia  vero  circa  hos  ampla,  led  tenuilfi- 
me  in complurima exigua  legmenta  diuifa,  Ab- 
finthij  tenuifolij  haud  multum  dillimilia,  fed  ta- 
men tenuiora,  & ad  Coriandri  tenuiflima  acce- 
denda, colore  albida.  Flolculi  ad  fuperiores  vir- 
gularum partes  ordine  digclli  gignuntur  exigui, 
pallide  lutei;  parux,  tenues,  oblongx  liiccedunc 
iiliqux  ;in  quibus  minuta  femina  fubrubentia. 
dura,acligno(a,  candidaquc  demittitur  in  altum 
radix, nonnullis  adhxrefcentibus  fibris. 

In  Veteribus  maceriis, locis  ruderatis, lapidofis, 
ac  non  raro  arenofis,  ac  aliis  incultis  exit;vbife- 
mel  nata  fingulis  facile  recurrit  annis. 

A Iunioin  Autumnum  vique,  &c quidem  par- 
ticulatim, floret:  lemen  interea  perficit. 

Recentior  xtas  Sophiam  appellat : Germani 
^d(dmfj/@op§iefrflUt:Belgisj?tecruijt:Falluntur 
infighitet  qui  Seriphium  nominant,  quod  Mari- 
ni Ablinthij  nomen,  nam  cum  Abfinthiis  nihil 
commune, prxter  foliorum  fimilitudinemquan- 
dam , habet : lapor&  facultas  multum  differen- 
tes funt.  Videtur  aliquo  modo  cum  Thalietro 
conuenire  s relpondet  caulis  graueolencis  Rurx 
non  diflimilis ; nec  folia  repugnant,  nili  Corian- 
drinis  forent  multo  tenuiora:pro  Thalietro  au- 
tem ,alias  fuperius  ftirpes  oftenaimus. 

Ceterum  facultate  Sophia  r eliccans  & adltrin- 
gens  eft,&  particeps  alicuius  frigiditatis. 

Semen  huius alfumptum  ventris  fluoresfiftit: 
aduetfus  dylcntcrias  commendatur : languinis 
profluuia  reprimit, 


Iumo  ac  Iulio  melibus  floresin  vigore  funt:  radix  quouisanni  tepore  cdmode  legi  poteft. 


M Xv/Mfinof 


■c.fh- 


2 tfftftmi  Graxi  appellant;  itetn  & mpmr : Latini  Symphytum  & Solidaginem  *.  Officina: 
Confolidam  maiorem, & Symphytum  maius-.Scribonius  Largus  Inulam  rufticam,&  Alum 
Gallicam, alij  Ofteocollon:  Germanis  3B<ttourty/  @c§rtietWUitj  / ©cfytattjtruttj/ 
tcurlf/isaniucncn:  BdgisIBatllxontirAia.UsConfoltdamag^iore:  \i\iymrs  Sucida  maiore,  & 
Confuelda  maior : Gallis  Cenfjre  & oreillt  d’aftie : Anghs  Confeci) : Bohemis  ©ttflltltjf  &: 
Cjerne^latCff. 

Superat  autem  in  Syrtlphyti  radice  frigida  temperies,  fed  tamen  exigua ; adeft  humiditas 
vifcofa, ac  glutinans:  Hzc  nequaquam  pruritum  excitat , nec  guftu  acris  aut  mordax,  fid 
o-ro/s?  fiue  exqualis,8£  qualitatis  guftabilis  expers;  tantum  abeft  vtcum  Scilla:  acri  vifriditate 
huius  humiditas  lcntaac  glutinofa  conferri  queat,  foliapruritum  excitare  po fiunt,  rioncali- 
ditate  aut  acrimonia, fed  alperitatefua.vtiam  Icripfimus,  minus  tamen  quam  Vrtica:. 

Ad  multa  radix  vtilis  eft : vulnera  & enterocelas  recentes  impofita  fanat:  ad  fanguinis 
cum  tuffi  (putationem  ac  profufkmem,& contra  pulmonis  vlcera  mulcum  prodeft. 

Paratur  in  hunc  vfutn  & ex  ea  Serapium,quod  fanguinis  fluores  iiftit : recentia  pulmonis 
vlcera  confolidat:  tuflim  fedat:  febrium  calores  contemperat : humorum  defluentium  acri- 
moniam retundit;  cuius  deferiptio  ha:c  eft. 

Radicum  Symphyti  maioris  vncias  ditas,  dulcis  radicis  vnciam  vnam,  foliorum  tuf- 
. filaginisvnacum  radicibus  manipulos  duos, nucleorum  nucum  pinearum  fcfquiunciam,Zi- 
ziphaxx.  feminis  malua:  drachmas  duas,  capitum  papaueris  drachmam  vnam , fiat  decoctio 
in  aqua  quantum  fatis  eft  ad  libram  vnam:  Colato  addantur  facchari  & mellis  albiffimoroin 
fingulorum  vncia:  fex,  & fiat  Serapium  perfefte  decoftum. 

Eadem  quoque  radix  renum  vlcera  etiam  diuturna  curat , & profluentem  ex  liisfangui- 
nemfiftit:  tum  &fuperfluentes  quoque  muliebres  purgationes  fupprimit,fivel  decochun 
cius  bibatur, vel  ipfa  cu  facharo,  aut  meile  Codita,fingulis  cotinuisaliquot  diebus  aflumatur. 

Ad  omnium  quoq;  reliquorum  vifcerum,ac  internarum  partium  lzfiones , & ad  ruptav- 
nice  commendatur.  Tanta  autem  confolidandi  huius  vis  eft,vt  vna  cum  carnibus  crudisin 
partes  concifiscocfa.cas  fimul  cogat  ac  vniat.  Aduerfus  erjam  fedis  inflammationes  condu- 
cit,& nimium  profluentes  harmorrhoides  impofita  reprimit, 


J 


Sympliyt 


PEMPTADIS  PRTM.*  L I B.  V.  ttf 

De  Symfhytt  maculo  fo.  Cap.  x v i. 

maculofiim.  T)  E fert  iftud  Symphytum  fatis  antecedes 

liue  maius  Symphytum, fcd  caulcscius  bre- 
uiorcs,dodrantalcscantum:  folia  minora,afpera, 
& hirfuta,iri  quibus  vc  plurimum  albicantes  ap- 
parent exigua:  macula:  ■,  quanquam  & abfqj  ma- 
culis nonnullis  videntur  locis:  flores  forma  haud 
diflimiles, rubri  initio,  hiantes  ver 6 ac  patentes  e 
carrulco  purpurei,  nigricans  radix  dura cft, per 
obliquum  dclcendit, fibris  adhartentibus  conco- 
loribus . 

Loca  amat  opaca,&  riguos  traftus.  Reperitur 
& in  collibus  vmbrolis;  & in  Bohemia  quide  fo- 
liis haud  maculatis:  In  hortis  facile  adolefcit. 

Primo  vere  erumpit;mox  florifera  eft : pereue 
Autumno  folia:  radix  perennat. 

Pulmonariam  & Pulmonalem  Herbarij  ap- 
pellant: Cordus  Symphytum  lylueftrcjcum  vero 
& aliud  fylueftrcfua  natura  iit,  rectius  Symphy- 
tum maculofum  aut  maculatu  dici  poterit:  Ger* 
manis  4ungtnfcmf : Belgis  Onfet  bjouttcn  mtlcfo 
trurjt  / & ILongenmnjt : Differt  non  parum  a Pul- 
monaria,de  qua  inter  Mufci  genera. 

Ceterum  facultate  hoc  Symphytumpriorire- 
fpondcretjli  radix  huius  vilcola;  verum  quando- 
quidem dura  ac  lignola,  liccior  huius  qualitas  &C 
magis  adfttingens. 

Foliorum  in  oleribus  vfus  eft.  Putantur  vero 
&ad  PulmonisVitiaac  vlcera  huius  quoque  ra- 
dices conferre , & idem , quod  maioris  Symphy- 
ti  pofle. 


De  Sagula.  Cap.  x v i i. 

BV  g v L folia  lunt  latiufcula  , oblonga» 

maioraquam  Origani,  mollia, ambitu  non- 
nihil incila, & inferiore  parte,  in  faxolis  quidem 
& apricis, aliquatenus  purpuralcetia.  caules  qua- 
drangulares, modice  hirfuti , inanes,  geminatis, 
exque  aduerfo  poliris  foliis  couelliuntur ; & par- 
tim  humi  decumbentes  lerpunt;partim  vero  af- 
fulgentes fupra  dodrantem  attolluntur . flores 
holce  pone  folia  ambiut  &c  faftigium  petunt  co- 
lore ca-rulei. radices  multis  fibris  confiam. 

Saxolis,non  raro  quoque  huraidioribus ; fre- 
quentius apricis  & apertis, quam  opacis  locis  gir 
gnitur:  trallata  ad  hortos  luxuriat:  compluribus 
regionibus  familiaris.. 

Aprili  ac  pofterius  cum  flore  reperiri  poteft, 
Inter  appellatas  Sohdagines  fiue  Confolidas 
a recentionbus numeratur : Confolida  media  & 
quibuldam  horum  dicitur:  Germanispft 
frl  Sc0olbt  quntjcl : Belgis  £tuegron;»;£tarn:Of- 
ficinisnoftratibus  Bugula:  Ruellius  Buglum  no- 
minari a GallisrefertcMatthiolus  Lauretinam, 
& a Scncnlibus  M orandola  dici  au&or  eft.  Sunt 
qui  cxiftiment  Symphyti  illud  genus  efle,  quod 
aDiofas^alovcognominatur.Verumhinon  pa- 
rum falluntur.  Symphytum  fiquidem  petrarum 
ramulos  tenues  habet  Origani  limiles : capitula 
M a 1 vera 


verd  velati  Thymi, & totum  lignofiim  ac  odoratum  cft . at  talis  quidem  no  cft  Bugula,  qua: 
nec  lignofa,ncc  odorata, & caules  promit  differentes  ab  Origani, Se  capitula  nequaquam  ha. 
beo  Thymi  semiila. 

Calidi  temperamenti  admodum  exigui  particeps  cft:  rcficcat  vcrfrmanifcftc  cumnonul. 
Ia  adftri&ione.  Commendatur  ad  diirupca, fracta,  conuulfa,  exfaque  sidcirco  & potionibus, 
qux  vulneraria:  dicuntur, additur, in  quibus  tanta  cius  facultas  prxdicatur , vt  fanguine con- 
cretum refoluere,  ac  difeutere  valeat.  Ruelliusin  Gallia  vulgo  dici  refert,  cum  vulnerario 
Medico,  aut  Chirurgi  opera  no  egere, qui  Bugulam  Se  Saniculam  habuerit:  Nec  enim  fiim- 
pta  tantummodo  vulneribus  medentur,  (ed  Se  iplis  foris  impolita. 

Ad  iocinoris  verd  languores  eadem  confert  ,nam  preterquam  quod  obftructioncs  aperiat, 
vifcera  etiam  ipfa  roborat. 

Vfus  quoque  eius  ad  vlcera  maligna, prxfertim  pudendorum , quibus  fuccus  prodeftere- 
brdinfufus,  li deinde  herba  contuiaiupe-r.mponaturiad  intertrigines  eodem  etiam  modo 
conducit . 

Ve  Brunella.  C a p.  x v i i i. 

Brunella.  Brunellx  altera  icon. 


Z’'1  A v l e s Brunella:  tenues  funt,  quadrangulares,  hirfuti,  tetram  verfus  reclinati,  per  fe 
^-'etenim  confiftere  nequeunt:  folia  lata, oblonga, acuminata, Menthxxmula,fed  mino- 
rajhirlutic  tenui  afperiufcula,&  haudquaquam odorata:  in  ramulorum  faftigiis  flores  fpica- 
£i  ecxruleo  obfcure  purpurei, raro  albidi,  radices  tenues  in  fibras  abeunt  multis  veluti  capil- 
lamentis cohxrentes. 

Incultis  8e  lapidofis,rion  raro  vero  & herbofis  Brunella  gignitur  Iocis;  veluti  lecus  margi- 
nes pratorum : reperi  tur  & quandoque  in  fyluis. 

A Maio  menie  in  Autumnum  vfque  cum  flore  colligi  poteft. 

Recentiores  Brunellam  Se  Prunellam  appellant:  Germani  C&jmmcfloin:  BelgxSJinmcfle. 
Matthiolus  Cofolidam  minorem  ,Se  Solidaginem  minorem:Ruellius  vero  Bellidem  Con- 
folidatn  minorem  dici  affirmat.  Non  eft  quoque  Symphytum  pecrxum, vt  nonnullis  vifuro. 
nam  nec  odorata  nec  lignofa  eft. 

Calidam  ac  ficcam  effe , fapor  eius  modice  amarus  oftendit,&  nonnihil  abftergentem. 

Eadem  quxBugula  poffe  fertur:  commendatur  tamen  &T  ad  oris  vitia,  Se  prxfertim  ad 

lingi a 


PEMPTADIS  PRXMVE  LIB.  V.  »37 

lingua:  cum  tumore  nonnullo  exa(perationem,nigredinem,&:  ficcitatem.  malum  id  cftca- 
ftrcnfe,  Germani  Sc  hatm  appellant,  quod  citra  febrim  continuam  Sementis  nonnullam  25  e' 
perturbationem  non  fuperuenit.  huic  Bruncllxcxaqua  decodtum , poli  (anguinis  e venis  tjamt. 
lub  lingua  detraftionctn,  prxfidio  eft;  firpius  ore  linguaque  dotis,  addito  quandoque  aceti  • 
momento,  aut  exiguo  mellis  rofacei. 

Exiftimatur  malum  Veteribus  incognitum, fed  tamen  fi  conferaturcum  eo  quod  ii  Paulo 
Asginctalib.j.  Eryfipelas  cerebri  dicitur,  haud  multum  differens  (fi  non  idem)  videbitur. 

Tundi  & venas  lub  lingua  Paulus  pr2cipit,qucadmodum  in  Germanis  appellato  fOt&MUtt/ 
qui  caftra  (equuntur, faciunt. 


De  CaryopkyiUta.  C. 


CaryophylUta  montana. 


GAryophyllat^€  vtp!urimumtfipartita,fubafpera,hirfuta vcluti Agrimonia:, fed 
nignora,duriotaque,ambitti  quoqUe  feiratafblia  in  longis  hxrent  pediculis;  quibus  & 
duo  minuta  quandoque  fubfuntr  caules  fubinde  cubitales,  Velaltiores, tenues, in  ramulos 
finduntur;  in  quorum  faftigiis  flofeuli  lutei.  Pentaphylli  aut  T ormentillx  fimiles , capitulo 
fuccedente  afpcro, ex  multis  acihulis  cumulatis  ftipatO;  per  maturitatem  veftitui  adha:  re- 
ferentibus. radix  multis  capillamentis  fubruffis  fibrata  Garyophyllum  odore  refert. 

Nafeitur  fecus  vias,  agrorum  & hbrtorum  fepimenta : gaudee  magis  opacis  ac  vmbrofis, 
quam  patentibusaut  apricis. 

Htiius  generis  Sc  montana  quxdam  eft:  Folia  cuius  craffiora,  maiora,  afperiota,  hirfutio- 
raque, non  trifida,  fed  rdtimdiora,  per  ambitum  crenata,  qux  & longis  infident  pediculis, 
circa  cjiios  exigua  veluti  foliola  adnafciintur. caules  tenues  quoque,  fed  haud  ramofi,  geni- 
culatior, icum  proferhnt  florem ,quarri  (uperioris  maiorem,  & ex  piunbus  foliolis  commife 
fu m,aun  colore  luteum;poft  quem  pinnatus  orbiculus  fuccedi t.  radix  fubeft  longa, obliqua, 
crafliufeula, fibris  capillata  paucioribus,  odore  &c  hxc  Caryophyllo  fimilis. 

In  altis  montibus  reperitur,ac  denfis  fyluis,  non  modo  apud  Bohemos,vertim  & in  Nor- 
mahdia;Britanriia,  ac  alibi. 

Vcraquc  Maibiluhio^c  etiam  ferius  floret. 

Garyophyllata  ab  odore  Caryophyllorum, quem  radices prxfe ferunt, nomen  accepit. 

M 3 Dicitut 


IjS  ^ STIRPIVM  HISTOMJt 

Dicicur  & a nonnullis  Sanamunda,&  Herba  bcncdichjac  etiam  iquibufdam  Nardus  rudi- 
ea:  Germanis  Q&oicDKlcii  rourg:  Brabanris  CarpopJjpllate:  Gallis  Galiof.  Anglis«uni|S.  Geum 
efle  Plinij  (quod  plcrique  lulpicantur)  in  tanta  ipiius  breuitate  affirmari  nequit:  Geum,  in- 
quit Plinius  lib.  xx  v l.cap.  vn.  radiculas  tenues  habet, nigras, bencolcntes. 

Altera  fpccics  Caryophyllata  montana  a rccentioribus  appellatur.Cum  Baccharis deferi- 
ptioneconuenirepolictjli  florespurpurei,&(ubalbicanteseirent,qui,mod6vt diximus, lu- 
tei,folia  quidem  latis  relpondcnc,  maiora  iSCalperiora quam  Viola:  nigra,  qua  proprie  h& i 
Viola:  cauliculi  licet  cubitales  non  fint,  geniculis  tamen  articulantur:  pediculi  foliorum  ad- 
nataquadam  foliola  exigua  habent:fibr^  radicum  Caryophy  Hos  redolent.  Baccharis  autem 
fibrola  radix  Cinamomi  odore. 

Caryophyllorum  autem  ac  Cinamomi  mem  odor;fiquidcm  (armenta  ac  virgulta  illa  te- 
nuia,qua  cum  Caryophyllis  inferuntur, legitimum  1'unt  Cinamomum.  quod  nec abs  te, nec 
temere  liifpicari  licet;Diofcorides  etenim  Cinamomum  graciles  ramulos, & tenuia  teftatur 
efle  virgulta,  nigra, & geniculata;  qualia  omnino  funt  lignofa  illa  virgulta, qua  vnacum  Ca- 
ryophyllis adferuntur,  &c  in  quibus  Caryophylli  ipfi  naicuntur;  qua  Caryophy  llos  odore  ac 
fapore  referunt,  ipiis  tamen  infirmiores  ac  minus  praftantes.  vnde  Caryophyllis  in  ipforura 
locum  fuccedcntibus,negleftim  habita,adlegitimas  Cinamomi  notas  non  fuerunt  haevir- 
gulta  expenfa. 

Proinde  radices, qua  Caryophyllos  redolent, odore  Cinamomum  referre  recte  affirman- 
tur: non  obftat  idcirco  radicum  odor  quo  minus  Caryophyllata  altera, Baccharis  fit : florum 
t^ntumodo  color, vt  diximus, aduerfatur.Baccharis  autede(criptioPemp.2.1ib.4.requireda. 

Caterum  Caryophyllata  radices  &t  folia  haud  oblcure  reiiccantem  habent  facultatem, 
&C  nonnihil  calfacientem  vnacum  expurgandi  potentia.  Adventriculi  cruditates,  coli  la- 
bores,venenatorumquemoriusdecoiium  horum  commendatur.  Prodefl:  idem  &ad  lateris 
dolores;tum  ad  iocinorisobftructioncs : crudos  humores  concoquit : vifceribus  inhzrentia 
expurgat,  &c  flatus  dil'curit,pralertim  ex  vino,  fanguinem  quoque  alicubi  interius  ederetum, 
hoc  modo  folia  aut  rad  ices  fumpta,reloluunt  atque  difeutiunt;  idcirco  & potionibus  admi- 
lcentur,  qua  cafis,  ruptis, atque  ex  alto  dclapfis  propinantur.  Colluuntur  & decocto  haud 
inutiliter  cum  recentia,  tum  & vetera  vulnera. 

Radices  reficcata,  ac  tenui  imbre  aceti  refperfa,veftes  a tineis  praferuant,  & iucundo 
odore  commendant. 

Pjrola.  C a p.  xx. 

PYr.ol.iE  quina,  fena,  feptena  a radice  in  oblongiori- 
bus pediculis  prodeuntrolia  lata,  rotundis  paulo  lon- 
giora,colore,  lauore  Beta-fifnilia,  fed  multo  minora, Pyri 
foliorum  magnitudinem  raro  aflequuntur, quibus  robore 
aeduritie  fere  refpondcnt : caulis  inter  hac  mcdiusaffur- 
git,  dodrantem,  autpedeni  altus,  flofculis  per  interualla 
circumdatis  elegantibus, odoratis,  colore  albidis,  multise 
medio  flaminibus  exeuntibus.  radix  tenuis, fibrofa,  fubin- 
de  ferpens,  haud  alce  demittitur. 

Locisgaudet  montanis, ac  vmbrofis,m  multis  per  Ger- 
maniam,Bohemiam,ac  Morauiam  fyluis  occurrit. 

Cum  floribus  Iunio  ac  Iuliovigentoto  anno  viret:hye- 
mis  & frigoris  patiens. 

PyrolaacPirolarecentior?tasappeIlat:Germanis2Bto 
tffgninncBelgis  fimiliter  tajntergrocn:  Bohemis  -g>ruffttcfa. 
L.Fuchfius  Limonium  efle  exiftimans.  Germanis  JQitty 
mangolDt/&2BalDUtt<mgoIb£nominauit ; Sed  Limonium 
non  in  montibus  ac  fyluis,  fed  in  pratis  paluflribusnafci- 
tur,nomenq;  ab  ipfisacccpit^ia^tats?  fiquidem  prata  Gr$- 
ci  appellant : Iam  & oftendimus , quantum  Cynogloffos 
cum  Limonio  conueniat. 

Reficcat  autem  manifeftd  Pyrola,&  euidenter  adftrin- 
git,atquevna,  refrigerat. 

Mifcetur  potionibus  qua:  fanguinem  profluentem  fi' 
fiunt,  S£  vulnerum  recentium  inflammationem  arcenti 
eurationeraquepromouent:  item  &c  vnguentisac  empb' 

fljjj 


r 


A 


PEMPTADIS  PRIMi*  LIB.  V. 


U9 


fixisiwuoiefioe  qua:  cruentis  vulneribus  adhibentur.  Huius  ex  vino  decoctum  ad  thoracis, 
SC  internorum  vifcerum  vulnera  folidanda  commendatur:  conducit  vero  Se  ad  exulceratos 
renes,pr?fcrcim  ex  aqua,&  Symphyti  radice  addita. 

OphioglolTon.  De  opbiogloffo.  C a p.  xxi. 

VN  i c v m Ophiogloflb  clt  folium , latum. 
Se  oblongum, indar  fere  folioru  Pcriicanar, 
» fed  minus  Iamius, ac  pinguius  ,c  cuius  pediculo, 

J|\  & folij  veluti  finu,  tenuis  rcftusqj  exit  ftylus,  ca- 

M \ cumine  veluti  ferpentis  linguam  profcrens.radi- 

. ces  fibrofe  fune. 

|||1|\  a In  humidis  acpaluftribus  pratis  gignitur:  In 

ifilro  Vc  II  BcIgio,Gcrmania,&  nonnullis  Italia:  locis  repe- 

l f A Maio  menfe  prodit, adufq;  Iuniu  viget, pauld 

\ wl  I pbit  tota  marcdcit,nec  deinceps  conlpicitur. 

\ Smll!) I Ophiogloflum  vulgo  Lancea  Chrifti  nomi- 

natur:dicitur  vero  & Lucciola  Se  Argentina ; eft 
>jj|||||f  tamen  & alia  Argentina , de  qua  inter  paluftres. 

'W/  Italis  herba /f»za«tfa:Germanis3?a;eryttn3lm; 

vnde  opbytoicaot,  Sc  Lingua  ferpentina  nomina- 
ri tur : Belgis ^peertrurjt : Gallis  Langue  de  ferpent: 

Angi  is  aa&rrs  tonge:  Bohemis-£)aDlj3->jP--  Pli- 
nius lib.  24.  cap.  15.  Lingua:  herbx  circa  fontes 
nalcentes  meminit, quam  poftea  lib.  ay.  cap.  ir. 
Lingulacam  vocat : V tilis,ait,habetur  radix  vita 
||  trita  cum  adipe  nigra  luis  qua:  non  pepererit  ad 

Ii  alopecias.  Hanc  pleriqj  fufpicaturefie  Lanceam 

Chrifti , fed  cum  Lingua  flue  Lingulaca  nullis 
” # noCls  ^e^cn  batur, affirmare  non  fuei  it  facile . 

Jf  Ceterum  Ophiogloflum  frigidum  quide  fed 

\ \ moderate:  ficcum  vero  temperamento  amplius 

Lunaria.  eft, ad  fecundum  gradum  videlicet  accedens. 

Ad  recentia  vulnera  conglutinanda  coducir, 
& admirabilis  efle  efficacia:,  Baptifta  Sardus  feri- 
bit.  Conficitur  ex  hoc  oleum, foliis  cum  oleo  o- 
tPyTrat  » liuarumadSolem  maceratis  j quod  no  moddre- 

uev*^  centia  vulnera, fed  Se  vetera  vlcera  cito  fanat. 

jjsReL  1 Herba;  puluerem  aliquot  diebus  exhibitum  ra- 

f mices  omnes  curare  pofle  idem  affirmat. 

j^jApiyj  De  Lunaria.  Cap.  x x i i. 

T Vnaria  non  nifi  vnicu  quoque  folium 
GariOt  ■•-'in  gracili  rotundo,ac  lseui  pediculo  affingit, 

quod  crafliim, glabrum , vtrimq;  fedionibus , vt 
plurimum  fex, diuiditur,  fpeciem  exhibes  com- 
plurium  ad  vnam  p*%iv flue  coftam  nafcentium, 
«fw»  quorum  fingularia  fubrotunda  & lunata,  prodic 

ii  ab  hoc  pediculo  fub  initium  folij,alius  tenerior, 

in  cuius  faftigioflofculi  raceiiiatim  cohaerentes, 
qui  dehifcentes,atta<ftu  autleui  flatu  impulfi,te- 
II  nuiflimum  veluti  puluerem  demittunt,  femina 

||  . exigua, rotunda, in  vua:  modum  cogeruntur.pro 

| h radicibus  fibra  fubfunt. 

Ii  Inmotium  aut  colliculorum  decliuis,acher- 

> bidis  locis  fu  binde  gignitur,  folo  tamen  gracili 
ac  inculto. 

Sub  finem  Aprilis,  Maio , ac  Iunio  inueniri 
_/^77/ potefbcatteris  anni  menfibus  temere  fuerit  nuf- 
■ -‘Zl/y  quam  apparentem  requirere. 

/ » M 4 Noftra 


ST1R?1VM  HISTORIA 

'Noftra  etas  Lunariam  appellat,  U minorem  cognominat  ad  differentiam  Hemionitidis, 
lam  Lunariam  vocant  maiorem. Dicitur  &c  Lunaria  Botrytisa  raccmofo  flore  ac  frudum 

■ nonnullis  placet  «AMorynerreeiSirtAwr-n?:  Germanis  ^{onfraut/SrOJlon  rmittcii/nonnullis 
•?flijt»ni»filjri:Brabantistlnni  jRaer.crmjt:GallisT<i«rf  o«/.n»4/><:Bohcmis1J53z«tft|fljf. 

R"f  liberantem  acreficcantem  facultatem  obtinet  cum  adltridionc  nonnulla. 

Y:scius  vulneribus  glutinandis  efficax ; recentibus  £c  cruentis  adhibetur : f uperfluentes 
lenfcs  fuppri  mitidy  fentcricis  vtilis  cfi.Chy  micos  vero  &c  hanc  commendarc,&ad  fuosvfiis 

Sanicula.  "CO  i i a Sanicula  complura  in  oblongis  tenui- 

/v rv  ^ bus  pediculis  a radice  promit  lata , & rotunda 

quidem,  nili  in  quinque  partes  diuiderentur,  Vitis 
” foliis  idcirco  quodammodo  fimilia,  fed  minora 

kv  90  multo, 8i  virentia,  lauorc  nitentia, ambitu  ferrato, 

'hi'"*}  extremisq;  angulis  rubentibus,  affingunt  inter  hzc 

I iSgfcfT*  cauliculi  dodrantem  aut  pedem  alti , ad  radicem 

II  rubentes;inquorumcacumineflofculimulc-ofi,al- 

wXjjA  / Ss*.  bidi;  fuccedece  femine  rotundo, af pero,pritcreun- 

num adhirefeente vcftibus, Lappai um modo. ra- 
^'X  !“Pcr‘lls  crfllfiu^ula , multis  inferius  capilla. 

//bgCljii  In  fyiuis  ac  vmbrolis  nafcirur:gaudet pingui gle- 

ba,lito,humidoque  folo.  transfertur  $£  adhortos. 

Florem  Sanicula  Maioac  funio  profert : femen 
\ ^rilh ' \yM  I n'  deinde  maturatur : herba:  vero  folia  toto  annovi- 

' 'vS  JL  Sanicula  vulgo  dicitur : a nonnullis  Diapenfia: 

~y Germanis  ac  Belgis  0amld:  Gallis  Semele : Bohe- 
j mis  ganpcfl.  A fanandis  vulneribus  nomen  traxiffe 
conftar,Ruel!iusait.Sur.t  vsrb  & alii  aplerifqjap* 
^ pellatiSaniculi,vt  qui  Viola: dentarii  nomine 
Pempt.ilib.  i.defcribitur;  & Vrfiauticula  nuncu. 
A |rhjmi[|a_  para, ad  Primulas  veris  referenda. 

SCfteriim  hic  Sanicula, vccum  adftridionequa- 
damguftu  amaricat,  ira,  priccr  quod  expurget  ,SJ 
adftringendo  roboret, calida,ficca,&:  quidem  ordi- 
ne fecundo  eft.  Succus  ad  fananda  vulperadatus 

HE  prodeft : Datur  vero  & deco&u  eius,  quod  (angui- 
nis fpu  ratione  m&  dyfenterias  curat : Sordida  vuh 
nera  hoc  etiam  commode  abluuntur.Tumoresfti- 
gidiores  difcutit,ac  refoluit  in  aqua  decocta , &ca- 
taplafmatis  modo  impofita.  Mifcetur  potionibus, 
quas  vulnerarias  appellanti 

De  AlchimiUa.  Gap.  xx  i i ii. 
r^Av l e s Alchimilli dodrantales, rotundi^a* 
'-'mofi,  nonnihil  hirfuti,  frequentius  humi  de- 
cumbunt quam  affiirgant;in  diuerfa  tendentesifo- 
lia  e radicibus  maiora, fecundum  caules  minora, la* 
ta,rorunda,angu!is  tamen  aliquot, fubinde  odonis» 
eminentibus, per  margines  ferrata,Malui  foliis fc- 
re  fimilia,  fed  duriora,  crifpiora,  & albidiora, quft 
priusquam  explicentur,  plicis  complicantur  tinn- 
mulis  flofculi  tenues,  paruuli  aliquot  fimulcob*- 
renr,co!ore  pallidi  ac  herbacei : femen  minutum  ri 
exiguis  thecis,  palmum  longitudine  radix  non  rato 
equatjcralfitudineferedigitumjforisnigficansncri 


i4i 


QV  s.  Sohdago  Saracenica:  cognomen  accepit, caules  promit  bicubitales,autaltiores,re- 
clos,teretes,cauos  interius  liue  inanes,  nigricantes  aut  obfcure,  prafertim  inferius,ru- 
bentes.folia  virent  la:uia,oblonga,lata,acuminata.  Salignis  aut  Lyftmachij  lutei  fere  limilia, 
fed  maiora, per  oras  crenata,quai  ante  quam  caulis  prodic, e radicibus  exeuntjdeinde  vero  ip- 
fum  conueftiunt,flo(culi  in  ramulis  ipfofaftigio  plures, parui, lutei, flaminibus  concoloribus' 
mediis,qu£e  in  pappos  refoluuntur.  radix  fibrola  lubeft. 

Humidis  & opacis  gaudet:  in  fyluis  iuxta  fodas  in  Gtrmania,&  Septentrionem  verfus  re- 
gionibus non  raro  obuia  eft. 

'Huicadmodumfimilis,quam  Doriam  herbam  plerique  nominant,  led  procerior  & om-  unia  n«- 
nino  amplior:  folia  eius  fimiliterlata,longa,acuminata,crafla,pinguia,  lamia,  ambitu  nonni-  "*• 
hil  ferrato, led  omnino  maiora  & craffiora:  caulis  quoque  craffior , ad  tres  quatuorve  cubitos 
altus  etiam  affingit, qui  in  alasramulosque  diuifus  cacumine  flofculos  gignit,&  medio  difco 
ftamineo,cum  & foliolis  pone  politis, luteos,qui  & in  pappolam  lanuginem  pereunt,  a quo- 
dam vekiri  capitulo  demittuntur  radicum  fibra  , quarum  quardam  proferpentes  ftirpcm 
multiplicant. 


PEMPTADIS  PRIMA  LIB.  V. 

In  vcruaflis  hcrbofis  gignitur,  &:  inconuallibus:  locis  etiam  non  cultis. 

Maio  ac  Iunio  menlibus  cum  flore  viget : toto  quoque  anno  rcflibili  radice  viret. 

Alchimillam  Sc  Achimillam  Neoterici  appellant:  plerique  Sc  Stellariani;cft  tamen  Stel- 
laria & Alter  Atticus  aliis:  Germani  @j)nnauiP/4ctPmfu^/icrotntapm/Latinc  Planta  leonis, 
& Pes  leonis, Dnfcrframucn  itian  td/&  gro|j  funpfcll/id  eft,  Sanicula  maior:  Belgai^pimauUie/ 
<©nfer  tiroutonunaiitcl:  Gallis Pied de Lion-.  AngiisJLaflics  manteli. 

Apud  Veteres  nomen  (quod  Icitur)  non  inuenit;nam  qudd  nonnulli  Lcontopodium  effe 
iudicent, nominis  Germanici  appellatione  falli, veritatem  non  habet. 

Eftaute  Alchimilla  facultate  Sanicula:  limilis,adftringittamc  magis  &:  amplius  reficcar. 

Vulneribus  eodem, quo  Sanicula,modo  adhibetur,&  eadem  qua:  illa  praftatdanguinem 
Sc  profluentes  menles  fiftit : reprimit  Sc  vbera  virginum,  laxiora  aut  nimium  tumentia,  du- 
riora elficiens. 


De  Sohdagine  Saracenica.  Cap.  x x v. 


Solidago  Saracenica. 


Natales 


Natales  huius  cum  fuperiorisconucniunr;'iuxtaaquasctcnim,&  fluenta  tarde  decurren- 
tia nalciturnn  Prouincia  dicla  8 e Natbonenli  Gallia  notior  quam  in  Germania  aut  Belgio: 
vbi  in  hortis  feliciter  prouenit. 

Flores  vttaque  Iulio  ac  Augufto,vel  fubinde  prius  profert. 

Priorem  Bclgx  ac  Germani  Solidagincm  appellant  Saraccnicam,  Sc  Confolid.im  Sarace- 
nicam;  vulgo  tvimt>tfrau(,&  QcpDma  tuontie cruijt : a nonnullis  & Herba  Fortisdi- 

citur:Galli  Germanicam  appellationem  imitantes  Confonlde  Sarafmne  nominant. 

Alteram  Galli  Herbam  Doriam,  quali  auream  herbam,  vocant : Germani  ac  Belgz  no- 
men retinent. Vtramaue  ad  Panaces  Cheironium  referre  nonnulli  laborant : Apulciusaute 
Helenium, Panaces  Cheironium  facit, vtPcmpt.  3. lib.i.lcriplimus.  Theophraltus  quidem 
Sc  Plinius  Panaces  Cheironium  Lapathi  folio,  led  maiore  &:  hirliitiorc,ddcribunt,  quale 
omnino  Helenij  cft  folium. Diofcoridcs  vero  Sc  Nicander  Panaces  Cheironium  folio  refe- 
runt Amaraci  elle. 

V fus  huius  Solidaginis  ad  vulnefacuranda:&:  non  modo  cruentis, verum  Si  inuctcratisac 
fordidis  vtilis  cft, 

Foliorum  puluis  vulneribus  infpergitur,aut  oleis  Sc  vnguentis  permifeetur , cum  quibus 
Sc  ipfa  folia  recentia  decoqui  poliunt. 

Medetur  eadem  Sc  fiftulisac  malignis  fordidisq;  vlceribus.  Milcetur  vero  Sc  potionibus, 
qua:  vulneratis, carfis, ruptis, aut  ex  alto  delapfis  propinantur.  Aperitvero  &decoctum  horum 
iocinoris,fellis,ac  lienis  obftructiones:  regium  morbum  curat:  ac  diuturnis  febribus  auxilia- 
tur. Sordida  ac  foetida  gingiuarum  ac  oris  vlcera  hoc  quoque  vtiliter  colluuntur, preferrim 
meile  rofaceo  addito.  Herba  Doria  Sc  temperamento  Sc  reliquis  facultatibus  Solidagini 
Saracenica:  fimilis  eft. 


PtMPTADIS  PRIMI  LIB.  V.  »4} 

rotundi , fubrubcntcs , & cubitales  fiunt,  atque  in  alasdiuifi;  iuxtaquos  flofculi  (urfum  ver- 
fus(inftar  (pica:  propemoduin)  ordine  digefti,auri  colore  lutei, & tandem  pappofi.  radix  ni- 
gricat fibras  aliquot  demittens. 

Reperitur  non  raro  in  fyluis,ac  in  montofis,vbi  lxtum  pingueque  (blum. 

Augufto  menle  potillimum  floret:  radix  rcltibiliseft : folia  tamen  magna  ex  parte  vnik 
cum  cauliculis  pereunt. 

Virgam  auream  appellant.nome  ex  eo  accepit, quod  ramuli  floribusgrauidi,auricolorem 
virgulam  referant:  Germanis  ac  Belgis  45ulbeit  toebe:  Gallis  Verge  d' or. 

Calidam  quoque  ac  ficcam  fortita  eft  temperiem,  ad  vtriulque  qualitatis  (ccundum  gra- 
dum perueniens:  expurgat  vero  cum  nonnulla  adftrictione.Vrinam  ver6  etiam  prouocat,&: 
renum  calculos  expellit  ac  comminuit,  atque  vna  lentoscrudosque  pituitolos  humores  edu- 
cir,vrinarios  meatus  occupantes, qui  fubinde  calculorum  exitum  acdefccfum  remorantur, 
& arenulas  in  vnius  calculi  (fcd  tamen  friabilis)  formam  coalelcere  cogunt:  Quamobrcm 
nectemere,necabs  re  Arnoldus  Villanouanus  hanc  aduerfus  calculum  i & renum  dolores 
commendatam  reliquir. 

Numeraturverb&  inter  vulneribus  ac  vulneratis  conuenicntes  ftirpes.  & eadem  omni- 
noprxftare  poffe,qua:  Solidago  Saracenica,fertur. 


De  VerUfce. 


x x V 1 1.. 

Verbafcum  anguili 


VE  r b a s e i duo funt genera:  candidum  vnum ; nigrum  alterum.  In  candidi  genere 
latioribUsiftud;angiiftioribusfoliisaliud.  Adiicit  Diofcorides,  ac  poft  eum  Galenus 
Sylueftre  V erbafcum,Phlomides  duas,  & Thryallidem . 

Sunt  autem  latiori  Verbafco  ampla, lata, magnaque  folia, quali  velutiBra!lic?,fed  mollia, 
lanugino(a,&  albicantia;  inter  qux  medius  aflurgit  caulis  rectus,  Angularis, & iple  molli  can- 
didaque lanugine  incanefcens.inferius  quidem  foliisconueftituslimilibus,  led  tame  lenfim 
attenuatis;  a medio  vero  furfum  verfus  frequentibus  vndequaque  floribus  Ihpatus,  e colore 
lureis, nonnihil  odoratis, equinis  foliolis;  quos  fequuntur  exigua  rotunda  vafcula,  e quibus 
femen  minutum,  radix  longa, digitalis  fere  craflitudinis,foris  nigricat.  . . 


Verbafcum  nigrum. 


I44  5 T 1 R P I V M HIST  OIU  JF 

Angultiori  Verbafco  mollia (Imilitcr, incana,' 
ac  lanuginofa  fune folia,  vcluti  fupcriori,  fedan- 
guftiora  &:  minoraxaulis  fimilis,  fed  tenuior  lub- 
indc,brcuior<jue:  flores  minorcs,paruuli,  non  ra- 
ro candidi.quandoq.  etiam  lutei,  radix  rclpodet. 

Nigro  Vcrbafco.nigricat  folia,  haudquaquam 
lanuginola  aut  mollia,  led  aliquantulum  alpera, 
&C  nonnihil  graueolcntia , magnitudine  Primi: 
Angulares  caules  rcfpondcnt:  Horcs  quoque  afli- 
miles,  lutei,  flaminibus  in  medio : nec  radix  dif- 
ferens eft. 

Prodeunt  fponte  Vcrbalca  iuxta  agrorum  ar- 
uorumque  margines, aggeres , lcrobes ; aliis^;  lo- 
cis haud  cultis : latioris  folij  &C  quod  nigrum, fre- 
quentiHima. 

A Iuliomcnle  in  Autumnum  vfque  cura  flo- 
re reperiuntur;led  altero  tamen, a quo  enata  1’unt^ 
anno:  femen  interea  perficitur. 

Verbafcum  G raras  p/cws;.  aut,  vt quibuliJam 
videtur,  ?A9>i<o<:Officinisl  aplusBarbatus,  prar- 
Icrtim  candidi  folij : a nonnullis  Candclatcgia, 
Candclana,aut  Lanaria:  Italis  Verbafco,  Tajft 
barbaijo : Hifpams  (iordolobo : Germanis  513uib 
fram  fmjmfrtmt  bnnfram  hinuifraut  fimiafcfrK 
Gallis  BoutHon : Apud  B:lgas  TDoIfrkrmjt/  ©olit- 
blaBrrm/Coerfefcrtipt:  In  AiigliaJEitoue:  Bohe- 
misSimijtta.  Repcritur &c  apud  Apuleium  Pyc- 
nitis;&Lychnitis;&:  inter  fpurias  voces,  Phemi- 
mlis^iiuMaAn,  dici.  Diofcorides,  & Plinius,  nec  non  Galenus  anguftioris  folij  Verbafcum, 
maremjatioris  verd  folij, feminam  appellant. 

Deficcandi  autem  vi  aut  potentia  Verbafcum  prarditum  eft:  folia  ver6  etiam  nonnullam 
digerendi  ac  detergendi  vim  communem  habent, vt  quidem  Galenus.  Dccccta  hzc  eadem 
in  aqua  oedematis, &:  oculorum  inflammationibus  imponitur:  vlcera  vero  fatida  ac  fydera- 
ta  cum  vino  & meile  curant : cum  aceto  vulneribus,  & a feorpione  percullis  auxiliatur.au- 
dtor  Diofcorides. 

Rccentiorcsmollium,lanuginolbrum  Vcrbafci foliorum  decocto, cum  dolore  prominen- 
tes harmorrhoides  vtiliter  fouent;nam  &c  dolorem  fopiunt  ,&  ipfas  hxmorrhoidcs  rcficcan- 
dorefbluunt. 

Radix  acerba, ait  Galenus, fluxionum  affectibus  prodeft.Diofcoridcs  in  alui  profluuiovti- 
litercum  vino  dari;dcxodtumque  ruptis, conuullis,&  tuffi  veteri  auxiliari:  dentium  itera  do- 
lores mitigare,  refert. 

Sunt  qui  &:  geftatam  hanc  Comitialibus  prodelTc  rentur,  prarfcrtim  eius,  qua:  nondum 
flores  fecit,  quasque  collecta  fuerit  Sole  V lrgims  dodecatimorion , Luna  vero  Arietispera- 
grante;  quod  tamen  fuperftitione  & vanitate  non  caret. 

Flores  lutei  capillos  tingere  pofle  putantur : Eofde  cum  exiguo  oleo  in  fimo  aliquotdie- 
bus  maceratos, donec  videlicet  refoluti  fucrint,ad  hxmorrhoidum  dolores  pofteriores  com- 
mendant . 

Aiunt , inquit  Plinius , in  foliis , quam  feminam  diximus , ficus  omnino  non  putrefccre: 
quod  & Diofcorides  refert. 


De  Blattaria . C a p.  x x v i i 1. 

VErbasci  nigri  fpecies  quatdam  Blattaria  apparet, caule  floribus  que  ipfum  referens: 

folia  eius  obfcure  virent,lxuia, haudquaquam  lanuginofa,&  aliquantulum  refpledcn- 
tia,oblonga,&permarginescrenata,minoraquam  Verbafcixaules  redii  in  alas  diuifi.brc- 
uiores  quoque  funt;quos  foperius  conueftiunt  flores, vt  plurimum  lutei,  flaminibus  aliquot 
in  medio  purpureis, & hirfutis,nonnihil  odorati, fubinde  tamen  dilute  rubentes,  autobfole- 
to  colore  purpurafeentes, quandoque &nigrx  Violx  eleganti  colore  nitentes ; quibus  fucce- 
duntduriufcula  & rotunda  vafcula, maiora  quam  Lini,  femen  vero  in  his  nigricans,  & mi- 
nutum.radix  dura  non  abfqueadnatis  fibris  tenuibus. 

PafTim 


Paflim  pluribus  Italia:, Germania: vtriufque locis iuxca  aquarum  margines, in lutofis ag- 
geribus, & haud  longe  a fluuiorum  ripisprouenit ; 8c  quidem  quselutei  floris  frequetius, pur- 
purea rarior:  Violie  nigra:  coloris  florem  ferens, iuxra  Albim  in  Bohemia  reperitur.  Semel  la- 
ta,facile  deinde  lingulis  annis  in  hortis  redit. 

Floret  Blattaria  a Iunio  in  Septembrem  vique:  femen  interea  perficitur. 

Pofterior  retas  Blattariam  appellat:  atque  eam  efle  nec  temere  exiftimat,qua:  a Plinio  Iib. 
xxn.cap.  ix.his  defcribitur  verbis:Eft  iimilis  V erbafco  herba , qua:  fiepe  fallit  pro  ea  capta, 
foliis  minus  candidis, cauliculis  pluribus,florc  luteo,  hscc  abicfta  blattas  in  le  cotrahit,ideoq} 

Romre  Blattariam  vocant.Ef  conueniunt  quidem  flores  & cauliculi  (vtfcripfimus)  cum  ni- 
gro Verbafco:  blattas  autem  hanc  contrahere, nondum  obleruatum  accepimus. 

Valerius  Cordus  Verbafcum  nominat  Lepcophyllum : Germani  plerique0oiDlfilopfle-, 
alij  @c^4&mfrau£/'D?ottmfraut:Brabanti  JBotten  mujt/lilattarie.  Nec  delunt  quiChryfogo- 
non  elfe  fufpicentur;  a cuius  tamen  defcriptione  longe  abeft:  Neque  enim  fruticat;  multo 
minus  denius  frutex:  radix  quoque  non  Rapi  modo  extuberat,  nec  interius  rubet. 

Chryfogonou autem, vtDiofi refert, bd/att  Zii muro;,  fiue denius frutex, foliis quernis:  ckryfy* 
flores  habens  fimiles  Verbafco  coronario:  pifyw  o/ifutr  yyyjM,  id  eft,radicem  rapo  fimilem,  ”°n' 
interius  valde  rubentem,  foris  nigram. 

De facultatibushuiusnihil Plinius. Sapor autemacamara  guftabilis  eius  qualitas,  cali- 
dam &c  ficcam  efle  reflantur. 

De  Verbafco  fylueflti.  Cap.  x x i x. 

CYlvhstre  Verbafcum multisfruticatcauliculis  quadrangularibus, articulatis,  in  i. 
‘-'alas  diftributis,toraento  albicante  circumueftitis. folia  ei  ex  lingulis  bina  funt  ex  aduerlo 
polita, lcabra,cralliufcula,denla  lanugine  incana, anguftiora,  longioraquequam  Saluix, qui- 
bus alias  limilia  videri  potient,  flores  verticillatim  luperiores  cauliculos  ambiunt,  patenti- 
bus Lamij  floribus  fimiles , fed  maiores , & colore  lutei,  radix  in  altum  demittitur  fibris 
conuefiita. 

Huius  & altera  fpecies, foliis  quoque  Saluhe,fed  maioribus  albidis,  ac  hirfutis,cuius  cauli-  Si- 
culi ipfo  faftigio  flores  promunt  luteos, &:  prioris  fimiles. 

N Fertus 


De  Primula  Veris.  Cap.  xxx. 

pR.iMVLAR.VM  Veris  vna  maior,  &:  polyanthemos:  altera  minor,vnius  in  finguliscau- 
■*  liculis  floris. 

j Maior  Primula  Veris  folia  promit  lata,  rotundis  tamen  longiora , rugofa  inftar  foliorum 
' Beronicx, quibus  tamen  maiora  funt,&  dilutius  multo  virentia,  per  margines  nihil  aut  exi- 
guum admodum  ierrata.  affingite  medio  ftylus  tenuis,nudus, dodrante  non  altior,cacumi- 
ne  flofculos  aliquot  promens,  ambitu  denticulatos,  frequenter  deorfum  nutantes,  radix  fi- 
brolaindiuerfalpargituf.  • 

In  floribus  huius  non  exigua  differentia:  quandoque  eleganter  lutei  reperiuntur:  fepius 
pallidi, ac  dilutius  colorati  quali  albidi:  nonnunquam  odorati:  frequentius  odore  deftitud 
multiplices  verb  etiam  plerifque  locis.  

Minoi 


Ferturitem  & aliud nafci foliis laciniatis,veluti  Eru cx , aut  Papaueris corniculati ; quod 
ramofis  cauliculis  ac  exiguis  flolculis  a Matthiolo  depingitur. 

SylueftreVerbaicum  primum  & alterum  in  nonnullis  Hi(panixprouinciis,acetiamin 
Narbonenli  Gallia  in  collibus  aridis, ac  petroiis  locis  fponrc  gignitur ; Apud  Germanos  ac 
Belgas, tu m & alibi  in  excultis  hortis  iubindereperitur. 

- Floret vtrumque  Maio  ac  Iunio  in  Hilpaniaac  Luiitania, auctore  C.  Clufio:  apud  Belgas 
vero  & Germanos  fetius. 

' Verbalcalylucttriapallimanoltri  temporisdodtisac  ftudiofis  appellantur. 

Primum  pro  Verbaico  Lychnitideaquibuidam  habetur, quod  videlicet  foliaeius  apta  ad 
lucernarum  fint  lumina,  in  quibus  ellychmj  vlumprxbere  queant.  Dicitur  vero  Verbafcum 
Lychnitis  etiam, Diof.tefte,Thryallis:flosautemThryallidis  rubet, vt  Nicander  inTheria- 
cis  refert : huius  autem  flos  luteus,  proinde  neque  Thrvallis,  neque  Lychnitis , fed  fylueftte 
Verbaicum.Thryallidem  oftendimuseffe  Lychnidem  fatiuam  Pempt.a.lib.i.Plures  autem 
elfc  quaru  mollia  & lanuginoia  folia  apta  funt  ad  funiculos, & ellychnia,  haud  repugnas eft  I 
Cxteriim  facultates  horum , vt  aliorum  iimiles,  ita  temperamento  quoque  ficca. 
AmbuftiSjDiof.ait,  folia  cataplafmatis  modo  imponuntur. 


I 


Minor  foliis  fu  peri  orem  refert, fed  tamen  mi-  i, 
noribus  multo , pediculi  tenues  in  mediis  foliis 
attolluntur  brcues,vix  palmi  altitudine ; in  quo- 
rum faftigiis floiculi  Unguli  pallide  lutei, prioris 
fimiles.  radix  fimiles  in  fibras  abit. 

Huius  fertur  fpecies  fcperifi  floribus  herba-* 
ceis,  obfcureq;  virentibus,  qui  & quandoque  fo- 
lia multiplicant. 

Amat  Primula:  Veris  loca  humidiora,non  ta- 
me  omnino  riguaiin  fyluis  fepius  occurrutirepe- 
riutur  verb 8i quandoq;  inapertis  ac  patetibus. 

Martio  & Aprili  florent : ii  vero  hyems  cle- 
mens fueritjCtiam  prius, mox  nempe,vbi  Ver  et 
fe  incccperit. 

V ulgd  Prim  ulas  V eris  appellant , ex  eo  quod 
inter  Vere  florentes  pri  ma: , vel  inter  primas  flo- 
res profcruntiNominantur  & Artheticte,&  her- 
ba: Paralyfis , ad  artuum  enim  & neruorum  do- 
..  lorescofcrre  exiilimatur:  ab  Italis  Urache  cuculi. 

Quse  maior  eft,a  nonnullis  Herba  S.  Petri  di- 1, 
citur:  Germanice  ®ant  pettttefrmif/  @cfi!lif(Vt 
Blumctt/ Ijimmf  Ifcfjluffel : Apud  Belgas  £>int  t>te< 
tcrjS  mujt  / frljluctrllilocittcn  / Ijnnelfluttele  / & tmtte 
25etor.te, id  eft, Betonica  alba  ,cx  quada  foliorum 
huius  cum  Betonica  iimilitudine. 

Altera  Primula  Veris  minor  appellari  cofueuit.  z. 

Ad  ®Aoi/.iAc, Lanms  Verbaiculadicla,a  ple- 
rifque  referuntur, (ed  cum  folia  eius  nec  hirluta, 
nec  rotunda,  xgre  eo  pertrahuntur.  Phlomides 
N z fiqui- 


t48  stirmvm  histou* 

fiquidcm  foliisdefcribunturefttnio/e,  hoc  eft, Plinio  interprete,  hirfutis,&  rotundis:  vteninj 
Dio(corides,®Ao///cftc  JnAcu  in  yX  sesyfuActiyHaai  ra^Ma.Pliniuslib.xxv. 

cap.x.  Sunt&  Phlomidcsdux  hirlutx, rotundis  foliis,  humiles. 

Suntautem  Primula:  Veris  facultate  quidem  rdiccantes, calida:  verri  exiguum  aut  nihil. 

Auricula  Vrfi.  Commendantur  ad  articulorum  dolores , & 

neruorum  refolutiones:radicum  verri  deco&um 
ad  renu  m & vcficx  calculos:  fuccus  foliorum  lu- 
xatis & ruptis  veiliter  exhiberi  exiftimatur. 


De  Auricula  Vrfi.  Cap.  x x x i. 

VR  s i auricula  ad  Primulas  Veris  pertinet: 

folia  lata,  e virore  albicantia, rcfponderent, 
nili  lamia,  ablque  rugis,  carnoia,  atque  omnino 
crafliora  effent.  pediculus  tenuis, teres, qui  e me- 
diis effertur, flofculos  faftigio  profert complu- 
res, Primula:  Veris  maioris  aimulos,  plerifquc  lo- 
cis luteos,aut  albidos;  alibi  purpureos,  aut  dilute 
rubentes,  radix  compluribus  cralfis,  oblongisfi. 
bris  firmatur. 

In  petrofis  & prxruptis  Alpium  iugis , iisque 
multo  tempore  niuofis.-fubinde  apud  Heluetios; 
locis Oenoponti  finitimis: agro  Goritienfi  Sal- 
uatino  monte, & in  Pannonia:  montibus, pr^fer- 
tim  qua:  purpurei  eft  floris,  reperitur. 

Vere  vnacum  Primulis  aliis  floret. 
Auriculam  Vrfirecentiores  appellant, atque 
in  Solidaginum  numerum  aferibunt:  Paralyti- 
cam & Saniculam  Alpinam  nonnulli  nominant: 
Matthiolus  quoque  pro  Sanicula  depinxit. 
Facultate  autem  ficca  &adftringenseft. 
Potionibus  addita , aut  per  fe  deco&a , non 
modri  externa  & interna  etiam  thoracis  vulnera 
conglutinare , fed  Sc  enterocelas  fanare  pole 
fertur,  aliquot  continuis  diebus  litmpta. 


De  ux/  ethiefide.  Cap.  x x x i i. 

A Et  h i o p i d i s lata,  mollia,  albida, &la- 
nuginola  funt  folia, Verbafci  ii  milia,fed  ta- 
men candidiora, copiofioreque  lanugine  pubef- 
centia,  per  margines  finuola,  ierrataque,  magna 
exparte  orbiculari  ter  humi  decumbentia:caulis 
quadrangularis, qua  conueftitur, lanugine,  aiper 
& incanus;  in  ramulos  fiuealasdiftributus;circa 
quas  flores  per  interualla  ordine  d lgefti,  candidi, 
cucullum  rcfercnteSjLamij  floribus  iimiles  :fe- 
men  vno  conceptaculo  geminum, magnitudine 
(vt  Dioicorides  refert)  Erui:  radices  longa:, quz 
reficcatx  nigrcicunt. 

Prxter  aEthiopiam , nafeitur  & in  Ida  monte 
Troadis,  & in  Meflenia,  audtore  Plinio lib. 
x x v i r.  cap.  1 1 1 x . Idem  ait  & in  Meroenafci 
lib.  xxiii  i.  cap.  x v 1 1.  Eft  autem  Meroein- 
fula Nili  duitatem  habens eiufdemnominisin 
aEthiopia  ,qux  aEgypto  fubeft.  Tranflataverd 
in  Italiam  & Germaniam  vtramque,ac  Galliam 
aEthiopis  in  hortis  haud  infeliciter  prouenit. 

Cum  flore  quandoque  apud  Belgas  Maio 
mcnfe  vilaeft:  Radices  Autumno,Plinio  auflo* 
rcxolliauntur. 


PEMPTADIS  PRIMA;  1 1 B.  V.  14* 

Ai3jo7r!sa  Grecis;  Latini  nomen  (eruant : a regione  in  qua  nafeitur,  nomen  habet  :&ob 
id&  Mcroidcsa  Meroe,  Plinio  tefte. 

Radicisdecofluin  Ifchiadicis&:  pleuriticis , vt  Diof , auxiliatur.  Paulus  & (iiuguinem  cx- 
puentibus  addit.Plinius  in  vino  decoctum  vulnus  mederi  pr.cterea  refert, & cam,qux  ex  JE- 
thiopia  adfertur,  eximiam  eiTe,&  ilico  proddlc. 

De  Arefio  ex  Diof.  & aliis.  C a p.  x x x i ii. 

VErbasco  foliis  (imile  cft , quod  Ar- 
chon dicitur,Ianuginofis  videlicet  ac  hir- 
futis,led  tamen  hirfutioribus  ac  rotudioribus 
(Plinius  hirfutiora  tantummodo  e(Te  tradit:) 
caul  is  longus  & mollis:  (emine  vt  paru  i Cymi- 
ni:radice  tenera,alba,dulciq; , vt  auclor  Diof- 
corides. 

Et  hac  quidem  forma  depingitur  Arciion 
in  vetufto  Cxlarca:  bibliotheca  Codice  do- 
liis videlicet  latis, ambitu  crcnatis:  caule  tene- 
ro ercctocapitulis  aliquot  in  faftigio  mollibus 
ac  lanuginoiiSjVt  primi  Cymini  (ylueftris. 

Nafci  ait  Plinius  in  petrofis.  Apx.~.ov  Grecc: 
Latine  (imiliccr  Arciion : item  & A pznCesv  6c 
Aicluron  appellant : Ab  vr(b  nome  habct,qui 
Grarcis  upx  ras  dicitur. 

Hallucinantur  qui  Arciion  idem  cu  Arccio 
flue  Perfonata  faciunt,  multo  vero  magis,  qui 
& cum  Vngula  caballina  confundunt.  Inter 
Vngulam  enim  caballina, quaiGratcis  B^iov, 

& Arciion  plurimum  cft  diferiminis. 

Facultatis  autem  Arciion  eft  admodum  te- 
nuium parcium,  vt  Gal.  ait,  & ob  id  exiccan- 
tis, extergentis  tamen  modice.  Decoquiturin 
vino(inquit  Pliniuslib.xxvn.cap.v.)  radix  ad 
dentium  dolorem,  ita  vtorecotineaturdeco- 
fium.  Bibitur  & propter  Ifchiada  & ftrangu- 
riam  e vino.  Ambuliis  &pernionibus  imponi- 
tur: fouentur  eadem  cum  radice  femine  tri- 
to in  vino. 

De  Verbenaca.  Cap.  xxxiiii. 

VErbenacjE  dux  fent ; & Plinio  quidem  Mas  & Femina : (lue , vt  aliis  placet,  Re- 
fla & Supina. 

Refta:  V erbenaex  a radice  vnicus  aflurgit  cauliculus, angulofus, dodrante,  raro  cubito  al-  i. 
tior,  nonnullis  alis  fubinde  ramofus:  folia  oblonga,  minora  quam  Quercus,  (eddiuifuris 
maioribus, & altioribus:  flolculi  fecundum  virgulasexigui,cxrulei  aut  albidi,ordine  digefti. 
radix  fubeft  oblonga  fibris  aliquot  adnatis. 

Supina  Verbenaca  iimiles  fuperioriscmittitcauliculos, fubinde  cubitales,  angulofbs , fe  da. 
complures, graciliores,humi plurima  parte  decumbentes : folia  quoque  veluti  prioris, fed 
profundioribus,ac  frequetioribus  inciliiris diuifa:  flofeulos  in  fummis  alis  ex  cxruleo  etiam 
purpureos, & paruulOs  veluti  prioris, eodemque  modo  ac  ordine  digeftos.  radix  demittitut 
tenuis, oblonga, qualis  fuperioris. 

Locisinculris,(edtamendecliuibusachumidioribus  vtraqueexit : & prior  quidem  in  v- 
traque  Germania, Gallia.alibique  luxta  fepes,femitas , & (crobes  frequenter  reperitur. 

Altera  Belgis, ac  reliquis  Germanis  hortenfis  cft:  & quidem  Hi(pano  fata  femine,  apud  quos 
fponte  gignitur. 

Iulio  ac  Augufto  Verbenaca:  florent. 

Nomen  verique  Verbenaca, quod  fepius  pro  Verbenis  apud  Veteres  acceptx  fuerint:  va- 
de & Verbenas  diefte. 

Sunt  autem  V erbenx,  herba:  ex  ara  aut  facro  loco  fumptx ; qux  quia  a Confele  aut  Prat- 

N 3 tore 


Arction  ex  Codice  Ciri  areo. 


tore  fecabantur.Sagmina  quoque  dicta  funt.quz  ex  arce, Graminis  herbas,  quandoque  fuit  . 
leex  Liuio conflat.  Teftatur &c Pliniuslib.xxn.cap.il.  Verbenarum  &c  Sagminum  nomine 
ideiti  fignificari.  Facit  huc,  quod  in  Andria  apud  Terentium  legitur : Ex  ara  Vcrbenashinc 
fume.  Quo  loco  Terentius  non  Verbenacam  intellexit  accipiendam,fed  aliquam  ex  arafu- 
rriendam : Nam  apud  Menandrum,ex  quo  hac  rranflata,  uupa-ivr,  id  cft,  Myrtus  legitur , vt 
Donatus  ait. 

Prior  a Gracis  7nty.&pidf,yJi  mei&ptcov  cp%;  appellatur : Dicitur  vero  eadem , vt  inter  no- 
thas voces  reperitur,/se$e@oTaw!,&  Herba  (agminalis:  item  & fvycew,fici/r/or,t?i/.T&<SoTK,2C 
apud  Apuleium  Crifta  gallinacea, Colubina,Fcrraria,Exupera,  Matricalis,  Hcrculania:  Of- 
ficinis Verbena:  Germanis  : Hilpanis yerbsr/a,  Vrgebaom : Italis 

VerminacuU , Berbem , dr  Berbenaca-.  Gallis  Vtruaine-.  Belgis  3ferrrutjt'  3tferfjart : Bohemis 
5Uer6ma. 

Plinius  hanc  marem:  fupinam  vero  feminam  nominat:  Genera  eius  duo, ait  lib.  xxv.cap. 
ix. fune.  Foliola, quam  feminam  vocant:  masrarioribusfoliis.  Sunt  autem  Re&a  pauciora; 
Supina  vero  plura  omnino  folia. 

Alteram  Diolcorides/ses»  £otosw  appellat,  ac  a priore  feiungere  videtur : Idem  & Apu- 
leiusfecit, de  veraque  feorfimfcribens.  Plinius  verbquofdam  non  diflinguere  aitlib.xxv. 
cap.  ix.  fed  vnum  omnino  genus  facere, quoniam  vtraque  eofdem  effectus  habeat.  Atque  in 
hac  fententia  Galenum  quoque, tum  & Paulum  Aiginetam  efle, fatis  apparet:  In  librisfiqui-  | 
dem  de  fimp.mcdic.faculr.  folius  Galenus  meminir.nec  alterius  quoque  Paulus 

scrilonij  hb.vii.  Scribonius  Largus Itejly/SoTaWVctonicam  interpretatur , fed  fortafle errore tranf- 
fcribentium,qui  pro  Verbena  Vetonicafcripferunt.  Appellatur  deinde  &hac  Verbenaca 
altera  a G racis  utttjoc  , id  eft , Verbenaca  fupina : aut  Columbina  lupina, &apud 

Apuleium  Licinia, Luftrago, Militaris, Vertipedium, Crifta  gallinacea, & Demetria ; ac  Ipu- 
riis  quidem  appellationibus , qua  ad  Diofi  referuntur;  XaptdiMnwt  ,auhpTv; , xcupiiu;,Qty 
etSowor , &c. 

nsetsvprffli’  autem  ex  eo,Diolcoride  auftore, appellatur, quod  columbq  libenter  circa eaffl 
verlentur:  atque  eadem  de  caufla  Latinis  Columbina:  Apuleius  eam  etiam  iucundam  clfr 
columbis  efeam  refert. 


Verbena» 


PEMPTADIS  PRIMjB  I.  I B.  V.  IJt 

Verbenaca  autem  vtraque  valide  dcliccantcm  facultatem  habet; adeft  & adftringendi  ac 
refrigerandi  mediocris  vis.  Ad  capitis  dolores  ex  Verbenaca  coronam  facere  Archigenis 
cft:  conducit  vero  ad  hunc  cum  rolaceo  & aceto  trita, & impolita,  vel  in  oleo  dccoda,fi  hoc 
caput  foueatur; quando  videlicet  caula  mali  cx  calore  cft.  defluentes  capillos  hoc  quoque 
modo  retinet:  putrefccntia  vlcera  cohibet:  vulnera  glutinat:  vtraque  vetera  cum  meile  ex- 
purgat, & ad  lanitatem  perducit : fiftulas  etiam  curat.  Oedemata  inueterata , & rCcentei  in- 
flammationes impolita  mitigat. 

Radicum,  tum  & foliorum  decodtum  dentium  dolores  (edat : mobiles  firmat : & oris  vl- 
ceribus  medetur.  Aiunt, inquit  Plinius^ fi  in  triclinio  aqua  fpargatur,  in  qua  maduerit,  la- 
tioresconuiuas  futuros:  quod  &a  Diof.  refertur. 

Recentiorumplerique,fuccum  aut  decoctum  huius  pefte  laborantibus  exhibent.  Fallun- 
tur autem  hi, non  modo  quod  a patre  mendacij  veri  aliquid  expectent:  fed&  quod  pro  la- 
lutari  remedio,  nihil  ad  fanitatem  conferens,  exhibeant,  fertur  enim  a cacodamone  tan- 
quam  arcanum  aliquod  reuelatum. 


VRe  mt  iv  M Vrdcarum  dua  maiores  funt:  tertia  vero  humilior  ac  minor. 

Prima  caules  fubinde  cubitales,fotundi, interius  inanes : folia  lata , acuminata , am-  i. 
bitu  {erra  modo  incila,  vtraque  vero  afpcra, mordaci  lanugine  oblita,  qua  leui  tantum  tactu 
pruritum  ingentem  excitat , cuti^ique  veluti  tuberculis  exalperat , ac  fubinde  rubefacit,  fe- 
men efoliorum  linu  in  pilulis  rotundis, maioribus  quam  Ociiri,nalciturglabrum,lplendens, 
inftar  feminis  Linj,fed  tamen  minus  ac  rotundius,  radix  fibrola. 

Altera  Vrtica  foliis  cauleque  priorem  refert, fed  tamen  fubinde  procerior  ac  ramolior;  la- 1, 
nuginem  quoque  non  minus  mordacem  vrentemve  habet,  femen  huius  exiguum, & haud 
in  rotundis  pilulis,  fedin  oblongis  tenuibus , veluti  racemofis  vuis  gignitur , Mercurialis  fe- 
mina modo,qua  fecundum  caules  alasque  lupra  folia  plurima  exeunt,  radix  admodum  fi- 
brola,colore  lublutea,lateferpit. 

T ertia cauliculis,foliis. femineque racematim  coharete  fecunda limilis eft , fed  minor  &C 

N 4 frequen- 


PEMPTADIS  PRIM  JS.  L I B.  V. 

Verbenaca  autem  vtraque  valide  deliccantem  facultatem  habef;  adeft  & adlhinr 
refrigerandi  mediocris  vis.  Ad  capitis  dolores  ex  Verbenaca  coronam  facere  Arc 
cft:  conducit  vero  ad  hunc  cum  rofaeeo  & aceto  trita,&  impolita,  vel  in  oleo  dccotl 
caput  foueatur; quando  videlicet  caula  mali  excalorecft.  defluentes  capillos  hoc. 

modo  retinet:  pucreicentia  vlccra  cohibet:  vulnera  glutinat: 

purgat,  & ad  fanitatem  perducit : fiftulas  etiam  curat.  Oedem 
flammationes  impolita  mitigat. 

Radicum,  tum  & foliorum  decoftum  dentium  dolores  led 
ceribus  medetur.  Aiunt.inquit  Plinius* fi  in  triclinio  aqua  11 
tioresconuiuas  futuros:  quod  &a  Diof.  refertur. 

Recentiorum  plerique,fuccum  autdecoclum  huiuspeftel; 
tur  autem  hi, non  modo  qudd  a patre  mendacij  veri  aliquid  ( 
lutari  remedio,  ni  hil  ad  fanitatem  conferens,  exhibeant,  fert 
quam  arcanum  aliquod  reuelatum. 

De  Vrtica  vrente.  C a Pi  x x 

Vrtica  • 


Vrticavrens  altera. 


\/Rewtiym  Vrricarum dua: maiores fiint: tertia  verd humilior  acminor 

rfub'”de  inanes : folia  lata , acuminata , am- 

pmr  ™ VCTb  afpcra,mordaci  lanugineobfira,  quatleui  tantam  tadu 

intfatfcm?„kvfi  ?'?P‘ “ '!rotn“d,s,m“onl;“^uam0enri.nafcitnrglabtum,fplendcns, 
AltmV ‘^'“Mnicnmmnsactotanatus.  raJkfibrofa.  d ’ 

paginem  “ul“lue  P™tem  *fatM  tamen  fubindeproccriorac  ramoliot;  Ia- 

in  rotund’  P2T,  fcd  m“dlce“ ‘ ™ntem,e  habet,  femen  huius  exiguum,*  haud 

b.ofa,colotembwS”tp“  exeunt.radixadmodumi- 

rettiacauiicuhs/oins.fcmincquc  racemacimcoltasrctc  fecunda:  hmiliselt,fcdminor& 

N 4 frequen- 


frcquentemmofiot, dilutius virens, magis vrcns  & mordicans,  radix  hrcuior  .fibris tomen 

non  dcilituta. 

F.xcunt  Vitn\'  locismc«iltis.&  pnonndcn- 
fisfyluis.& non [.miopud  Belgas repentur. 

Altera  ftequentior  dl,  qua-  mxta  lepes,  du- 
mos.vctcrcsquc  parietes  neglcitini  nakitur. 

Nec  ab  lnmilmodi  loits  Tertia  abhorret, 
que  tamen  & ad  hortos liumidiora  aruade- 
fccndit. 

Vigent  omnes  artate,  mmor  hvcmemfett: 
Semen  lulio  & Augufto  maturum  legi  potefl 
A’»jjiAefiiG raras  nominatur:  LatimsVrtica 
ab  vrente  cius  ac  mordicante  potentia : vnde, 
vtMaccrait: 

— >tu  immerito  nomen  fimpfiffe  videtur, 

T ali. i quod  exurat  digitos  l ruta  tenentis. 

A nonnullis  vero  xnSv,  qubd  lanugine  no- 
xia pungat  : Germanis  3?cfleU:  Italo  Ortua: 
Hilpar.is  H eruga  Gallis  Ortie : Anghs  ftencfc 
Bol.cmis  Aovmra. 

Priorem  Eclgx  Qoomfri;c  ncirlcn.  i.  Roma- 
nam V meam  ,&iimilitcr  Germani  IBdffdx 
nc(Tflcn  id  cft, Italicam  Vrticam  vocant;  quod 
nrior  iit,  neque  vbuji  occurrat,  ieminc aliun- 
de miiTo.fubmdc  fpcctacub  caufa  ,n  bonis  (t-  ' 

r..tur.  Dicitur  & a ndnullis  VmcamasiaDioC  j 

vero  Sylucrtris , quam  alpcnorcm  .latior.bus 
nigrioribusque  foliis  efle  ait,  & femine  Lini, 
led  minore.  Plinius  Ivlueftrem  Vrticam  femi. 
nam  facit , & mitiorem  effe  refert  lib.  x x r. 
cap.x  v. 

Secunda  vulgo  femina  nominatur:8f  quan- 
doque ad  differentiam  Tertix  Maior  dicitur. 

Tertiam  Germani  •fjcijftt'  tufjcK : Brabanti  Ijeijte  netclni : verique  a mordaci  eiuscontadu 
appellant.  Sime  aurem  hxc  quam  Plinius  Caniam  nominat,  vel  potius  prior,  ftudiofi  obfet- 
uent:  Eft  in  lyluelfri,  inquit.qux  Cania,  acrior,  caule  quoque  mordaci, fimbriatis  foliis. 

Temperamento  autem  Vrtica  ficca  quidem,  calet  vero  exiguum , &c  vix  primo  ordine, 
vim  tenuium  partium  fimul  obtinet.  Neque  enim  ex  covritaut  mordicat,  quod  impense 
calida  fit;  led  huiuscaula  eft  lanugo  cius  rigens,acduriufcula,  aculeorum  inftar  pungens, cu- 
timque  vellicans:  nam  flaccida  facta  ac  decocta  V rtica,haudquaquam  vrit,  lanuginis  nempe 
remiflb  rigore. 

In  olere  fumpta,  aut  cum  conchulis,  vt  Diof.  tradit,  decocta , ad  ventris  deicctionem  ,& 
quidem  abfterfione  facit : promouct  vero  & vrinas,ac  calculos  e renibus  expcllit:cum  pnfa- 
na  vero  decocta,  qux  in  thorace  hxrent,educere  pofle  exiftimatur.  Sanguinis  e naribuspro. 
fluuia  trita,  &cum  fucco  impolita  fiftit.  Succus  vuam  inflammatam  reprimit. 

Semen  V rticx  V enerem  extimulat,  prxfertim  cum  paflo  potum  : habet  enim  flatuolum 
quiddam,  auctore  Galeno.  Qme  in  thorace  hxrent  cruda  concoquit  aceducit:  ad  ortho- 
pnoeas, ac  pleuritides,nec  non  peripneumonias  in  Eclegmate  vtile  habetur. 

Cicura:  idem  contrarium  efle,&  fungis, ac  argento  viuo  Nicander  affirmat;  & Apollodo- 
rus aduerfari  Hyofcvamo,&  lerpcntibus,aclcorpionibus:  Plinio  tcitc.Aducrfus  autem  pru- 
riginem ab  Vrtica  excitatam  notum  eft,  idem  ait,  olei  remedium. 


De  Vrtica  inerte.  Cap,  xxxvi. 

A D Vrticx  genera  refcrcur,  qux  quia  innoxia,  iners  ac  mortua  dicitur.  Sunt  vero  huius 
■d-  -*•&:  aliquot  Ipecies. 

Prior  caulibus  affingit  quadrangularibus , pedem,  raro  cubitum  altis,  fubin.de  tribusaut 
quatuor : foliis  V rticx,  per  margines  crenatis,  nequaquam  tamen  mordacibus,fcd  mollibus, 
acvelutilanuginofis.  Flores  vcrticillatim  cauliculos  lccundum  folia  ambiunt,  cucullosaut 

caflidcs 


PEMPTADIS 
Vriicainers  fiue  Lamium  primum. 


PRIMX  LIB.  V. 

Vriicainers  altera. 


*n 


Vriicainers  tertia  fiue  Lamium  luteo  flore. 


caflides  referentes , colore  fepenumerd  can- 
didi, quandoque  lutei,  fubinde  ex  rubro  pur- 
purafeentes:  radices  fibris  multis  cohaerent. 

Proximacauliculis  & longitudine  priori  fi-  a. 
milis, foliis  quoque  elTet,nifi  pauld  minora 
& rotundiora  forent : pallide  lutei  aut  ruben- 
tes flolculi  funt : iplavero  herba  ingratum  ac 
grauem  odorem  Ipirat. 

Tertia  foliis  quoque  quam  prima  maiori-  3* 
bus : cauliculis  interim  cubitalibus,  qua- 
drangulis , quorum  coma&fuperiora  foliola 
purpureo  Viola:  nigra:  eleganti  arrident  colo- 
re, veluti  Hormini  fatiui : flores  vero  fecun- 
dum caules, auri  colore  lutei. 

Iuxta  fepes,  parietes,  vias,  in  r uderibus,le- 
cus  agrorum  margines,  in  ipfis  quoque  aruis, 
non  raro  in  hortis  parum  excultis  reperiuntur: 

& quidem  dua:  priores  frequentius : apud 
Quados , Marcomannos , & in  Pannonia  fu- 
periore,  tertia  notior  eft. 

Tota  arftate  magna  ex  parte  florent. 

Vrticam  inertem  & mortuam  vulgo  no- 
minant: Germani  c5ottnc(|tU/cgauti  ncffcQ; 

Belga:  33ooue nctrien: Hifpani  Hortigamuerta . 

Itali  Ortict  morti : Galli  Ortte  morte:  Plinius 

qua:  innoxia  eft , ait,  morfu  carens , Lamium  Lamium. 

vocatur. 

Huius  altera  (pecies  cum  ea  conuenit,  qua: 

Graxis 


HISTORIA 


Grxcis  r^k>4i(  Hyt^Moy, Latinis  Vrric.i  labeo  nominatur  : cft  autem  lixC)vtDi(.f 
feribit,  Suwi/ov  >W  V*$*P»C  «■'J'»-  Ta 

w rof  Jfcre/'fa>  id  cft.fruticulus  fiuc  fruticofa  herba  cum  caule  & foliis  limilisVrcj^ 
lxuioratamen  folia  Se  valde  graueolentiadum  confricantur. 

Calidius  ac  ficciushuiuscllquam  Vrtica;  temperamentum.  Scirrhofos.duros^tunjon, 
ftrumas,  parotidas,  & panos  Galcoplis  fanat  ex  aceto  con  tri  ta,  Se  cataplafmatis  modo  im^* 
Ar«.i7n.1«nn<rwrAxrPI<>mA(ieius  vtiliter,  vt  Diolcorides.  Plinius  vero, ex  vfu eft  . 


mquic, 


fita:  Fouentur  vero  & dccodlo  ei 
& decocto  fucco  foucrc. 

Recentiores  flores  Lamij  candidos  fluorem  muliebrem  albidum  fiftcre  poffc cxiftiraan 
parantque  nonnulli  in  cum  vfum , ex  floribus  illis  cum  laccharo  (ve  vocant)  Conleruam 
quam  lingulis  aliquot  diebus  fumendam  praecipiunt.  1 


PEMPTADIS  PR1M./E  et  libri  quinti 
Finis. 


*n  , i . 

REMBERTI  D O D O N AE  LW«*  ^ 

_ <navti;  pe*™"11 

DE  FLORIBVS,  COR  O-  V J 

NARIIS,  ODORATIS,  AC 

VMBELLIFERIS  HERBIS, 


STIRPIVM  HISTO  R 

PEMPTAS  SECVNDA. 

D E VIOLIS  AC  ROSIS,  EOQVE 

P E R T I N E N T I B V S FLORIBVS 
LIBER  PRIMVS. 

PRAEFATIO. 


I 


Bsolvta  priore  noftri  operis  parte,  Stirpibus^  non  paucis  elemen- 
torum  ordinedijpofitis  ac  de  [criptis , adeas  nunc , qua  in  certas  clades 
distributa  funt,tran[itum  facimus.  Florum  autem, ac  odoratarum  her- 
barum claffes,  reliquis  praponendas  duximus.  No»  modo  quod  odore 
aut  tractatione  horum  animi  quadam  voluptas  ac  recreatio  concipiar 
tur,fed  & quod  compluribus  ornatus  ac  decora  gratia  ex  bis  concilietur . 
Flectuntur  ex  his  capitis  corona , fafciculi  ex  floribus  ac  odoratis  herbis 
& afpeliu  grati  funt  odore f ineundi:  c Maximum  vero  ornatum, haud 
exiguum  decorem,  fummamf  gratiam  horti  ab  his  accipiunt.  Neque 
etenim  ex  v/lis  quantumuis  artificiose  contextis,  aut  coloribus  ornatis , topiariis  vel  perticalibus 
fcents,vmbraculis , aliifve  hortenfibus  operibus , tantum  ornatus  his  accedit, /quantum  ex  flo- 
ribus herbis £ odoratis , ac  coronariis  ■,  ab/que  quibus  omnia  etiam  hortenfia  opera,  ornatu,  gra- 
tia, (jr  amoenitate  dettitumtur.  Voluptas  vero  & animi  recreatio , qua  ex  his  concipitur, 
non  nifi  honesti  fima . ^Ad  id  enim  quod  pulchrum  honestum % hominem  commonefaciunt: 
Suggerunt  flquidem  flores  fua  pulchritudine , color is  elegantia  , forma  pra  flantia,  genero  fis 
animis  honefti  pulchri f & omnium  virtutum  recordationem.  Turpe  namque  fuerit, vt  qui- 
dem fapiens  ait , pulchra  contemplantem , pulchra  tr altant  em , pulchris^  in  locis  ver fantem, 
non  pulchrum  aut  turpem  habere  animum.  Florum  autem  multa  inueniri  pojfent  genera  , fi 
fcrupuloflus  ip forum  differentia  expenderentur.  Verum  hoc  nobis  cura  non  fuit  : fatis  ejje 
rati  ipfos  in  hortenfes  ac  (jlueltres  diftinxiffe  , ac  deinde  hos  feparaffe  ab  iis  qui  ex  bulbis 
exeunt.  Quibus  tribus  generibus  complecti  fiuduimus  eas  flirpes , qua  floribus  fuis  pracipue 
tMedicina  conferunt , aut  oculis  voluptatem  ad  ferunt : atque  idcirco  ab  ipfis  floribus  primam 
commendationem  accipiunt . Jfuas  tribus  prioribus  complexi , quartum  de  Odoraiis.  herbu 
fubiunximus ; Vmbe/ii feris  quinto  fucce dentibus  loco:  flquidem  & femina  harum  frequenter 
odorata  funt , agre  idcirco  ab  Odoratis  feparari  poffe  videntur : vt  fuo  loco  latius. 

Primus  itaque  huius  Femptadis  de  Violis  ac  Rofis  liber , deque  iis , qua  ipfis  vel  forma  vel 
nominis  flmilitudine  affines  funt.  <^Ad  Violas  autem  contingit  multos  elegantes  re  ferri  flo- 
res: vt  Leucoia , ^Antirrhinon , & eiufmodi  alios.  In Rofarum focictatem  recipiuntur  Pao- 
nia,  & Cistus.  potuiffet  accedere  Rofa  ferotina  , veriim  quando  ex  CM.  duarum  hac  e fi  ge- 
nere , apud  congeneres  fuit  relinquenda.  Initio  igitur  a Violis  fallo  reliqua  ' fuccedent. 


D E , 


Viok  fylueftris  inodora. 


BiSjl  I g r a fiue  purpurea  Violamox 
Ujjj  aradice  folia  promit  multa, lata, 
venofa,  per  ambitum  lcuiter  cre- 
nata,Hedcr£  foliis  rotundiora, te-, 
=>-*  nuiora,nignorat);,  prafertira  par- 
te fuperiore ; inter  qua;  med  ij , tenues  exeiit  fty- 
li,&  in  lingulis  flores  linguli,  pulchri,  odorati, 
* colore  in  carruleo  fubnigro  purpurei,  nonnun- 
i quain,l'ed  raro,  cadidi,  ex  quinque  paruis  folio- 
lis compoliti, quorum  infimum  maius;  ac  defo- 
de pefiles  calyculi , qui  per  maturitatem  in  tres 
partes  dehifcunt:  femen  paruum&in  rotundi- 
tate oblongum  elt  radicibus  tenuibus  ac  fibro- 
iis  firmatur. 

Viret  hyeme  pariter  ac  acftate.frigorispatien- 
ti(lima.Locis  opacis,iuxta  dumos,  muros, agro- 
rum hortorumque  margines , pingui  folo pluri- 
ma frequensque  emicat. 

Flores  vt plurimum  Manio,  vbi  ferius, Apn-i 
Ii  prodeunt  menfe. 

Eft  huius  generis  quadam,  floru  foliola  mul- 
tiplicans,cum  purpurea, tum  candida ; horten- 
iis  vtraque. 

Eft  & genus  quoddam  fylueftre , foliis  mino- 
ribus,floribus  pallidioribus,  minus  aut  noodo- 
ratismafeitur  id,&  locis  quidem  opacis, ac  fecitf 
vias  Sc  margines  agroru,veru  arido  fteriliq;  folo- 


PEMPTADIS  SECVND^  1 1 B.  t.  If7 

Violam  autem  Grqci  Jo  v.&clon  nopyu&Crjti  e II, Violam  purpuream  nuncupant.Theophra- 
ftus  vero  & 'lo>  tAXcu  ^ /anXanor, hoc  eft, nigram  V iolam ; a nigricantis  purpurxllorum  colore. 

Plinius  lolam  lianc  Graico  nomine, a exteris  Violis  diiccrni , appellariq;  lov,  &c  ab  his  Ianthi- 
nam veftem  dici  refert, Officina:  Latinum  nomen  leruantjat  herbam  Violariam  nominant, 
&macrcin  Violarum.  Germani  florem,&lautK'tcl/  eDer  >i.3?cr(}<^mo(tn:GalhfimilitcrP'/^>/^/- 
/^  de  Mars,  hoc  eft,  Violam  Martiam:  Itali  Viola  mammola : Hiipani  Violeta : Bclgxiaiolctten 
dicunt:  AnglilDioIct:  Bohemijiala. 

fir  autem  Grxcis  vocatum  mGeopOnicisNicandercredit,vtrefert  Hermolaus,  quod 
Nympharqu  ;edam  Ioniaijflorem  eum  Ioui  primum  dedere  muneri.  Alij  iovdiftu  affirmant, 
quodeum  Io  puellam  adamatam  Iupiter  in  vaccam  conuertiflec , terra  florem  hunc  pabulo 
eius  produxerit;  qui  propter  iplam  factus, ab  ipfa  nomen  accepic.  Atque  inde  etiam  Latinis 
Viola,  quafi  vitula, extrita  littera  t,dici  putatur.  Seruius'  Violam  Latinis  etiam  Vaccinium, 
eadem  occafione  dici  refert, locum  enarrans  Vergilij  in  Bucolicis: 

\silba  LiguEtra  cadunt, Vaccinia  nigra  leguntur. 

Vergilius  tamen  Adoga  10.  Vaccinium  a Viola  differre  oftendit. 

Et  nigra  Viola  funt , & Vaccinia  nigra. 

Vitruuius  etiam  Architedura  libro  feptimo,  Violam  i Vaccinio  diftinguit. Nam  ex  Viola 
Silis  Atrici  colorem;  ex  Vaccinio  purpuram  fieri  elegante  memoria  prodidit.  Tinctores,  in- 
quit,cum  volunt  Sile  Atticum  imitari,  Violam  aridam  coniicicntes  in  vascum  aqua  confer-  siUtAtm 
uefcere  faciuntad  ignem:  deinde  cum  eft  temperatum, conficiunt  in  linteum, &:  inde  mani-“  * 
bus  exprimentes, recipiunt  in  mortarium  aquam  ex  Violis  coloratam,&exea  Erethriam  in- 
fundentes,&  eam  tcrcntes,cfficiunt  Silis  Attici  colorem. Eadem  ratione  Vaccinium  tempe- 
rantes, & lac  mifeentes. purpuram  faciunt  elegantem.  Qua  autem  iint  appellata  Vaccinia, 
afio,&  fuo  loco  explicabitur. 

Ad  Violas  reuertimur, quarum  &c  flores  & folia  temperiem  habet  frigidam  & humidam. 

Et  flores  quidem  omnibus  internis  inflammationibus, laterum  potiflimum  & pulmonis,vti- 
les  funt:  pectoris, afpcra  arteria, nec  non  faucium  afperitates  & fcabrities  leniunt:  iocinoris, 
renum,&  vefica  nimios  calores  reftinguunt:  ardentium  febrium  ardorem  mitigant : bilis  a- 
crimoniam  obtundunt:  fitim  arcent  & fedant. 

Quod  ex  Violis  fit  foraro/, liue  vtiAcluariusnominat  npdmotfi  ex  diluto  decoquatur  in 
quo  pluries  recentes  ipla:  fuerint  macerata, aluum  lenit, & bilem  per  inferna  educit , trium 
autquatuor  vnciarum  pondo  fumptum. 

Fit  & ex  Violis  oleum, quod  refrigerandi  hume&andique  potentia  pollet:  temporibus  il- 
litum Ibmnumclementer  conciliat, quem  calidaaut  ficca intemperies  remoratur:cum  oui 
luteo  ledis  & Ioamorrhoidum  dolores  mulcet:  additur  quoque  vtiliflime  cataplafmatis  re- 
frigerantibus, ac  dolorem  lopientibus. 

Sitautem  oleum, in  quo  Viola  macerantur,  aUtex  immaturis  01iuis,Graci  # 

ipupaziw  no  m inan  t:  aut  ex  Amygdalis  dulcibus,  vti  Mefuesait:  Sint&  Viola  ipla  recentes 
humentesque  oportet.  Arida  etenim  iam  deperdita  humiditate,&  minus  refrigeranr,&  ca- 
lidi tatis  nonnihil  adepta  videntur. 

Recentiores  aridas  V iolas,medicamentis  qua  cor  roborate  creduntur , vtiliter  admifeeri 
fentiunt. 

Folia  Violarum  in  olere  fumpta, refrigerant,  hume<ftant,aluumque  Ieniuntiforisadmota, 
calidas  omnes  inflammationes  mitigant,  cum  per  fe,tum  cum  polenta  impolita.  Imponutur 
& aftuanti  ftomacho,&  oculis, Galeno  tefte.Diofeorides  fedi  etiam  exciaeti  imponi  feribit. 

Prodeffe  autem  excidenti  fedi  poffunt,non  vti  adftringens  aliquod  fedem  reprimens,  fed 
veluti  molliens  & mala&icon, qualia  fepenumero  ptiusadmouenda,  quam  reduci  ea  ,pra- 
fertim  inflammata,  queat. 

Plinius  Violasquoque  ait, crapulam  &grauedines  capitis,  impolitis  coronisolfactuvfe  di  A 
cutere;anginasexaquapotas:idquod  purpureum eftex  iis, comitialibus  mederi , maxime 
pueris  in  aqua  potum:  lemen  Icorpionibus  aduerlari. 

In  quibus  verbis, quod  de  purpureo  floris  additur, acceflorium  effe , SC  ex  Hiftoria  Afteris  Ptinij  Uc^ 
Attici  tranllatu,fulpicandu,&  non  temere, videtur;  Diofcorides  etenim  flore  purpureu  non 
Viola:,  fcd  Afteris  Attici,  cu  aqua  potu  anginis,  8c  comitiali  in  morbo  pueris  auxiliari,  feribit, 

De  tricolore  Viola.  Cap.  ii, 

FOlia  tricolori  Violz  exigua  lunt,ac  initio  qu  idem  rotundiufeuia,  deinde  oblongiora, 
per  ambitum  modice  ferrata:caules  infirmi, tenues,angulofi, geniculati,  palmi  longitudi- 
ne : flores  longiufculis  pediculis  infident,  purpurea:  Viola:  forma  limiles,  & magnitudine  vc 

O plurimum 


plurimum  pares, triplici  colore  fplendcntes, purpureo  videlicet, luteo, car,d:doque  velatu- 
leo ; quorum  elegantia  ac. varietate  colorum , maxime  placent , cum  odorem  exiguum  aut 
nullum  habeant.  In  fummis  duobus  flofcuh  foliolis, &:  lubinde  in  inferioris,  & quandoque 
etiam  in  mediorum  extima  parte,  purpureusrelucet  Viola:  nigra::  Mediis  vt  plurimum, ac 
nonnunquam  inferiori  candidus  aut  cxruleusinfidet:  Luteus  non  raro  inferius  foliojum  vel 
magnam  eius  partem,  feniper  autem  flofculi  medium,  intercur  (antibus  vna  nigris  aliquot' 
radiolis, occupat:Semen  exiguis, in  rotunditate  oblongis,  vafculis,  Ochri  magnirudineton- 
tinecur,qu*  decidentibus  iuccedunc  floribus, &:  vitro  femine  iam  m aturo  dehifcunc.  Radi- 
cibus nititur  fibrofis. 

In  aruis  pluribus  locis  exit : nafeitur  &c  in  hortis,  & crebro  quidem  fua  (ponte , fyludtri 
Ipecioflor  & elegantior. 

Verevnacum  Viola  nigra  aut  pauld  poftemicat,  teilatedcin  tota  & maxima  Autumni 
parte, ac  lubinde  etiam  hyeme,  floret. 

ficUtJfur-  Huc  autem  referenda  videtur  illa  Violae  fpccies,qu£  haud  humi  iacet,fed  duriulculisfuii 
gm.  cauliculis  erigitur, &:  redaconfilht,  quos  fubinde  promit  cubitales : folia  ei  latiufcula, acu- 
minata, per  margines  ferrataiflolculi  Violis  paulo  minores,  alioqui  fimiles,  vt  plurimu  trium 
colorum;fuperante  tamen  candido, medium  floris  occupante;  luperiora  floris  purpurafeunt 
inferi  A ad  luteum  accedunt : flofculis  iuccedunt  liliqu*  oblonga1,  in  tres  parces  Iponte  de- 
hifcentes  (emine  maturo, quod  candidum  &c  minutum,  fibrofa  radix  vti  Viola:. 

In  Baldo  Itali* monte  repertam  hanc  Violam  Marthiolus refert: Lobelius  in  Narbonen- 
fis  Galli* ac  Angli*  montium  iugis.  Nafciturvero  & in  Sudetis  Bohemi*  montibus,  in  (yl- 
uis,tum  & in  aliis  Pannoni*  flue  Auftri*  locis. 

Floret  non  modo  Vere,(ed  tota  *ftate  in  Autumnum  vfque. 

Viola  adurgens  aut  furrecta,  & quidem  triColor,  non  improprie  appellari  poteft  jredius 
certe  quam  arborefccns,  vtpote  ne  fruticis  altitudinem  aut  fimilitudinem  aflecuta. 

N ominatur  autem  tricolor  Viola  a plerilque  lacca : eft  tamen  &c  alia  Iacea  qu*  nigra  co- 

E ominatur.  Aliis,  herba  Trinitatis,  propter  triplicem  floris  colorem,  dicitur.Nonnullisher- 
Clauellata.  Galli  flores  Penfees  nuncupant,  qua  etiam  appellatione  Brabantis  ac  vicinis 

Belgis 


TEMPTADIS  SECVNO*  1 1 B.  !. 

Belgis  innotuere.  Germani  {^Kpfcijatn  fraut/vnE»  ^tptfdlticfjcpt  blumctt  appellant.  Cum  <p*oyl  ^if, 
Theophrafti  conuenirc  videtur,quod  <QAo-yot  etiam  d icitur,  &:  flos  eft  tantum,  fylueftrisablq. 
odore.  Vere vna cum  Viola albaautpauld  pdft  exiens,  pldfimumqueduransxuiufmodih^c 
tricolor  Viola  eft, qu?,vti  fcripfimus,natura  fua/ylueftrls  eft  atque  inodora, & diutine  floret. 

( pAoja  autem  iiuecpAojioy, Gaza  Violam  flammeam  interpretatur. 

Qualitatem  herba  habet, frigidam  quidem  obTCuram^ed  humidam  manifeftiorem,  len-  ■ ■ 
ti glutinofique  fucci,vti  Malux, particeps:  emollientis  ea  decaufaquoquc  facultatis,  verum 
rainusquamilla.  Prodeft,vtrecentioresaiunr,  febricitantibus  maxime  pueris& infantibus, 
quorum  conuulliombusaccomicialis  morbi  acceflionibus  fubuenfre  creditur,  dommenda- 
tur  item  ad  pulmonis  pe&orisque  inflammationes,  8£  ad  icabiem  corporisque  prusitum,  vl- 
ccra  quoque  glutinare  fertur. 

De  Leucoia,  fiuc  Viola  alba.  C » P.  i i f.  ■ 

Leucoion  candidum  maius.  Leucoion mulripliciflonr.  ; 


LEvcoi  i voce  plura  Violarum  genera  comprehenduntur,  quorum  in  florum  quidein 
colore  prateipua,  fed.  tamen  & nonnulla  in  foliis  differentia.  Poflunthxcin  duo  genera 
diftingui.  Vnum  genus  cui  folia  candidiora  & molliora,  candidum  Leucoion,  i foliorum, 
non  florum  colore, quisnuncupauerit.  Alterum  vero  Leucoion  luteum,  a floris  colore  luteo. 
Sunt  autem  candidi  Leucoij  genera  rurliis  duo:  maius  videlicet  Sc  minus. 

Maiori, caulis  eft  bipedalis  aut  altior,rotundus,in  alas  nonnullas  diuifus : folia  oblonga,  £ 
candida, mollia, Scveluti  lanuginem  habentia, Salicis  foliis  quodamodo  fimilia,verum  mol- 
liora. floresodorati,ex  quacuor  foliolis  congefti, fecundum  cauliculos, fuperiore  parte  in  te- 
riuibus  pediculis  exeunt, colore  aut  rubentes, aut  candidi, aut  ex  purpureo  punicei,  aut  cineri 
candidiori  proximi, fubindevarij.filiqux  inde  fequuntur,oblongx,anguftf, in  quibus  femen 
latum, planum, & rotundum. radicibus  nititur  fibrofis,fed  validis. 

Floret  primo  Vere  & tota  propemodum  atftate, altero  a fatione  anno , deinde  & aliquot 
fequentibus,fidiligentia&curaadhibitis,hybernismenfibusafrigore  arceatur. 

Mimis  genus  a priore  non  forffla,fed  magnitudine  fola  differt:caules  foliaque  habet  fimi-  £ 
lia,fed  minora:  flores  etiam  non  vnius  coloris, fed  vel  candidos  vel  rubentes,  vel  punicantes, 
vti  maioris:  liliquas  etiam  8c  femina  fimilia. 

Floret  iftud  genus,  non  quidem  Vere,  fed  Iunio,  Iulio , aut  Augufto,  & eodem  quidem 
quo  fatum  eft  anno : hyeme  perit. 


1 'Eft  verb8d  Leucoion, florum  foliola  multi, 
plicans, fedratiflimum,  quod  ex  maioris  genere 
eft  ,p,rimoque  Vere  florere  incipit,  Sc  maiorecu- 
ralti  hybemi»  menfibus , ne  a frigore  offenda- 
tur, requirit. 

Extantverb  &c  huiusgcncris  Leucoianonul- 
la, quorum  herbq  folia  haudquaquam  candida, 
mollia,autlanuginoIa,  fed  virentiora  , ad  lutei 
Lcucotj  foliorum  ltcuitatem  & colore  accedut 
■ Nec  defuntfylucftria  Leucoia, que  no  modb 
in  Zelandiai  maritimis  fpote  nalcuntur,  verum 
& in  N arbonenfi-G allia, ac  pluribus  pcrHifpa. 
nias  locis, cum  maritimis , tu  mediterraneis  gi- 
gnunturifolia  habent  anguftiora,&  vt  plurimu 
candidiora:  flolculi  quatuor  foliolorum, dilute 
frequentius  purpurei, quandoque  rubetcs,odo- 
rau,quorum  odor  apud  Hifpanos  fub  nocte  oc- 
cidente SolSintcditur,ac  latius  diffunditur, qui 
alias  per  die  exiguus,  filiqux  prioribus  fimiles. 

Iam  & Leucoia  quardam  bulbofa  funt , de 
quibus  in  fubfequenti  libro. 

Serutur  in  hortis  Leucoia, cultuta  proficiut,82 
cura  hv  bernis 'melibus  apudGermanos  indiget 
Appellatur  autem  Xtw/.aiov , Latinis  quidem 
Viola  alba , Arabibus  vero  Kejri : l talis  VuU 
bianca: Hifpanis  ViolettasblancejUM-.  Noftri ma- 
ius genus, ftodr ©iolicrm nominant;  minus  vero, 
f)tete©ioIierm:  Vtrumque  a canitie  foliorum, vd 
diximus, candidum, ad  differentiam  lutei, quod 
prarftantilfimum  eft, non  improprie  dici  poteft. 

In  lylueftrium  genere, quod  lub  nocte  odo- 
rarius eft,Hefperis  e fle  creditur.qux,  Plinio  au- 
dore, nocte  odoratior:  lib.xxi.  cap.vn.  Hefpe- 
ris,ait,  noctu  magis  olet:  inde  nomine  inuento. 

Facultate  aute  Leucoia  hax , luteo  Leucoio 
haud  difllmilia  videtur;  vinb9  tame  infirmiora. 

De  Leucoio  luteo.  C a p.  i i i i. 

LVteo  Leucoio  caules  funtramofi,viren- 
ces:  folia  oblonga, angufta,  glabra,in  virore 
nigricantia,  Leucoij  candidi  foliis  minora : flo- 
res lutei , perquam  odorati  -,  liliqure  tenuesob- 
longa:, in  quibus  femen, latum  Totus  frutex  li- 
gnofus  hyemis  rigorem  facile  fuftinet. 

Floret  Aprili  Maio,  & fi  hyems demens 
fuerit,etiam  Martio  vel  prius. 

In  peruetuftis  muris,  in  ruderibus  & aliis  fi- 
xofis  locis  libentius  nafeitur : feritur  & in  hortis 
iuxta  parietes  ac  muros. 

Huius  Leucoij  quoddam  quoque  eft  genus, 
flore  multiplici,  cui  filiqux  nulla: . Seritur  hoc 
furculis, &:  in  hortis  colitur. 

hdjvMcv  &c  iftud  Gratci  nominant,  ScxeLvti* 
(jihXmi ; Latini  Violaalba  & Leucoion  luteum1 
Arabib5  Keyri  eft:Hifpanis  Vtolettat  amarilh& 
noftris,lteeli>iolxere:  Parietinas  aut  faxatiles  Vio- 
las dixeris:  &geel©toUeren:Germanisgecl  'jQiol# 
{f;Gallis  Girofflees  iaulnes:  Anglis  ©aUt  gpltofm 
Eft  autem  Leucoijffutex  vniuerfus,vtGak- 
nus 


StCVNDJE  tlD.  I.  Itfi 

nus  ait , extergentis  facultatis , ac  tenuium  par- 
tium,plus  tamen  flores  :&  inter  hos,  quilintlic- 
ciorcs, magis  etiam  quam  virides. 

Diolcorides  lutea  Leucoia  pracipui  in  medi- 
cina vius  elfe  fcribit;&s  huius  aridos  flores  in  de- 
leflionibusdeco<ftos,ad  vteri  inflammationes  & 
menllrua  ducenda  facere : cerato  exceptos  ledis 
rimas  lanare,  &cum  meile  oris aphtas : femen 
duarum  drachmarum  pondere  ex  vino  potum, 
auccum  meile  ftibditum,  menfes,  fecundas, &c 
fcctus  educere:  radicescu  m aceto  impofitas,  lie- 
nem reprimere, & podagricis  prodefie. 

Hippocrates  lib.Denaturamulicbri,ad.fecun- 
das  educendas , 8c  ianguinem  ex  vteris  pellen- 
dum. Leucoii  femen  tritum  cum  vino  biben- 
dum exhibet  :&  ad  eadem  lutei  Leucoij  radi- 
cerri,eodcm  quoque  modo  fumendam  tradit. 

De  Viola.  Matronali.  Cap.  v. 

MAtronaLis  Viola  folia  habet  mox  i 
radice  longa,  lata,  fubnigra,  per  ambitum 
crcnataxaules  cubitales  aut  alti  ores,  foliis  limili- 
bus,  fod  tamen  minoribus  circundatos,  flores  iri 
fummisalarumvirgiscrumpunt,  Leucoiis  firni- 
les , coloris  aut  candidi  aut  rubentis , dilutxue 
purpura,  femen  in  filiquis oblongis  & rotundis 
gignitur  paruum , figura  oblonguift , colore  m 
ruito  fubnigru.  radices  fubfuntiibrolx  &c  valid?. 
Nalcitur  in  hortis. 

Altero  a quo  fara  eft  anno , Maio  & Iunio 
menfibus  potilfimiim  floret;  non  raro  tota  x lia- 
te floris  eius  productio. 

Galli  Violettes  des  dames  ,&  Girofflees  des  da- 
mes  appellant,  hoc  eft,  V iolas  matronales;  noftri 
corrupta  voce,  ©amas  lilocnicn:  Germani 
ffttnolm/id  eft,Violas  hybernas  fiuc  hyemalcs. 

Sunt  autem  harum  Violarum  herbx  quidem 
folia,  guftu  acria  & calida,  Eruca;,  cuius  IpecieS 
vidcntur,fapore  8c  facultate  proxima. 

Aqua  ex  floribus  huius  deilillata,ad  fudorem 
prouocandum  valde  efficax  habetur. 

De  Viola  latifolia.  Cap.  vi. 

FOlia,  Viola  latifolia  promit, virentia,  lata, 
per  ambitum  crenata,  Alliarix  vocatx  herba; 
fimilia,led  maioraicaulcs  rotundos  ramolbs:flo- 
res  Leucoij, colore  purpureos,  fu bcxruleos;  quos 
l'cquunturlara,planx  &propemodum  rotundx 
filiqux,ex  tenuiffimis  membranis,  vclutilami- 
nis,  compadxjintra  quas  femina  plana,  lata,  ob- 
leuri  coloris, forma  quodammodo  Jiyoron sLu- 
nx,  inter  qux  media  terria  membrana,  radices 
fubfunt  cralfx , candidx , iri  diucrla  tendentes, 
Pxonix  feminx  alterius,  radicibus  quodamodd 
fimilesjfed  minores  & tenuiores, intus  porolx- 
Bclgx hac  Viola  vna cum  aliis  in  hortis ferut. 
Flores  Aprili  prodeunt  menle, altero  a quo  fa- 
ta eft  anno. 

Bulbonac  aut  Bolbonac  voce  barbara  vulgo; 

O 3 n0S 


nos  Violam  latifoliam,  aut,  vt  plerilquc  placet , Violam  peregrinam  nuncupare  maluimusj 
Srabanci  jDnmmrfiblocnini.a  filiquarum  forma,  denarium  quodammodo rcfcrctc , & #acTc{|< 
blormcit,  quod  circa  Pafchx  (olcnnitatem  fere  feni  per  Horcar,  nominant.  Rcccntiorumple- 
rique  Lunariam:  alij  Lunariam  Grxeam  appellant:  vel  ab  ipfius  feminis  figura , aut  filiqua- 
rum  media-  membran?  argenteo  fplcndorc,quo,decidentibus  per  furnmam  liccitatem  cum 
femine  ex  vtraque  parte  membranis, nitet. 

Veterum  autem  Thlafpi  alterum  videtur,  quod  videlicet  .i  Crateua  dcfcribitur,anon- 
Thhjfi  nullisSinapi  Perficum  appellatum.  Nam,  vt  Diofeorides  ait , Crateuas  Thlafpi  quoddam 
Cr»um.  recenfct yjp  /mytAoppi^ov  id  eft,  Latifolium  &C  magnis radicibus.qualis omnino 
Viola  hxc  eft, quam  Latifoliam  cognominauimus. 

2_  Huic  latis  foliis,  & filiquis  planis  ac  rotundis  fimilis  eft  & aliaquxdam  Latifolia  Viola, 
perenni  luce  radice  nititurdiycme  no  marcefciticaulcs  lignofi, cubi  tales:  folia  multa, lata:(ili- 
qux  plana:  & latx;vtraquc  paulo  minora  quam  prioris:  flores  cadidi  inftar  V iolx  matronalis. 

Infyluis  nonnullis  prouenit:  veluti  Hercynia, qua  parte  Germaniam  fpedat  transfertur 
& ad  hortos, in  quibus  diutine  viuit. 

Cxtcrum  facultate  ac  potentia,  Latifolia:  Viola:  femen  calidum  quidem , &C  ficcum  eft, 
guftuque  acre,  Thlafpios  femini  faporc  & viribus  fimile : radices  acrimonix  quoque  non- 
nullxjfed  non  multa- participes funt:edunturcum  acetariis, vt  quarundam  aliarum. 

De  Viola  dentaria.  Cap.  v i i. 

Viola  dentaria  prima.  Viola  dentariaaltera. 


IN  Violatum  numerum  recipienda:  & admittenda:  quoque  videntur  vulgo  Dentarie 
pellatxrqux  dux  funr. 

1.  Priori  cauliculus  dodrantalis : folia  Cannabis  aut  Pentaphylli  modoquinque  advnu® 

hxrent pediculum, oblonga, lata, ambitu  ferrata : Leucoiis  fimiles  flofculi,  e punico  colo® 
fubpurpurehfiliqux  quoque  tales,in  quibus  femina,  radix  oblonga,  inxqualis,  multis  cralfi5 
exafperatur  fquamis. 

t.  Alterius  Dentarix folia  haudquaquam  Pentaphylli,  fed  vclud  Fraxini  digefta,p^»liue 

coftam  habent  mediam, cui  annectuntur:  funt  vero  hxc  oblonga  lataque, &:  crenis  fecudu® 
margines  incila,  crebro  ad  vnam  coftam  feptena:  flores  candidi,  &C  quxfequunturfiliqu* 

prioris 


PEMPTADtS  SECVNDjE  1 1 B.  I.  !<>} 

prioris  fira  i Ies:radiccs  quoque  a (pera:  & (quamofe:,fed  tamen  nonnihil  quam  prioris  minus. 

In  Germania;  nonnullis  vnibrofisac  opacis  montibus  gignuntur.  Priorem  circa  Hercy- 
niam (yluam,  haud  procul  Northufio, plurimam  lolo  pingui,cui  fexa  fubfunt,repcriri,  Vale- 
rius Cordus  audoreft. 

Aprili  &c  Maio  praicipue  florent:femen  poftea  perficitur. 

Dentarias  vulgo  appellant : Cordo  Coralloides  dicuntur,  a radice  albi  coralii  armula. 
MatthioIusinterSolidagincs&  Svmphyta  reponit.  NospropterflorumcumLcucoiisfimi- 
litudinem , Violas  malu  im  us  dentarias  appellare. 

Quod  vero  ad  facultates  attinet,  vtraque  inter  vulnerarias  herbas  a recentioribus  refer- 
tur : & ad  interiorum  vilccrum,  prarcipue  tamen  thoracis  ac  pulmonis  vulnera : nec  non  ad 
inteftinorum  ramices,  commendatur. 

De  Viola  Mariana, (tue  Rapo  fyluejlri  Diofcoridis. 

Capvt  viii. 

Viola  Mariana.  A/T  A r i a n a Viola  folia  primum  habet  ob- 

longa, lata, (iibnigra,afpera,  nonnihil  hirfu- 
ta,  vulgaris  Buglofli  foliisnigriora , minora , mi- 
nusque  afpera.  Caules  deinde  {ecundo  anno  pro- 
fert rotundos,  rectos,ramo(bs,aIiquatulum  etiam 
hirfutos,  circa  quos  folia  fimilia,  fed  minora,  flo- 
res in  fummis  virgis  exeunt  oblongi,caui,  rotun- 
di, per  oras  incifuris  quinque,  fed  non  profundis, 
diuifi,  &. angulis  non  perinde  vti aliorum  (ylue- 
ftrium Raporum  acutis;  coloris  vt  plurimum  in 
carruleo  purpurei,  fubinde  candicantes, inquibus 
ftaminaduoaut  triacandida;  qui  priufquam 
dehifcunt  quinquangulares  funt.  poft  flores  ca- 
pitulum nafcitur,fuperiore  parte  latius,  quinque 
quoque  angulos  habcns,&quinque  loculis  veluti 
caligulisalperis  &hirfutis  deorfum  dependenti- 
bus circum  veftitum,  in  quo  feme  exiguum,  lub- 
ru(B,& eius,cuius  Caftanee  fructus  echino  exem- 
ptus, propemodum coloris,  radices  fubiunt lon- 
ga;,cralla;,candida;,non  ingrati  feporis. 

Nafeitur,vt  aiunt, in (yluis  &montibus,nec 
non  in  opacis  quibufdam  tra&ibus,  vt  Matthio- 
lus  refert,  plerilque  Italia;  & Germania;  locis:  a- 
pud  Belgas  in  hortis  colitur. 

Iunio  , Iulio  & Augufto  menfibus  floris  eius 
productio:  femen  interea  ad  maturitatem  perue- 
nit;nequeenim  fimul,fed  particulatim  floret. 

Violam  Marianam  noftri  appellant  , & vulgo 
Mariettes.  Recentiorum  plenque  Medion  efle 
volunt. 

Medion  autem  Diofcorides  tradit  folia  habere  Seridis,  (exemplaria  quardam  Iridis  ha- 
bent)  :caulem  tricubitalem,&  in  eo  florem  magnum.rotundum,  purpuraicentem:  frudum 
paruum, fimilem  Cnico;  radicem  dodrantalem,cra(Iitudine  baculi, guftu  acerbo.  Cum  qua 
aeferiptione  Viola  Mariana  non  admodum  relpondet : tametfi  enim  illi  flos  grandis  & ro- 
tundus;folium  tamen  proprie  nec  Iridis  nec  Seridis:&  fructus  aut  femen, Cnici  femini  haud 
fimile;vtpote  valde  minutum,  &fubruffi;  vti  fcripfimus, coloris. 

Quas  obeaufas  Viola  Mariana  non  Medion , fed  potius  verum  Diofeoridis  Rapum  (yl- 
ueftre  videtur  (jej/tiXu  aj^ia  quz  Graecis  dicitur)  cum  cuius deferiptione  magisconuenit.  • 
Nam  ftuticofeeftftirps&ramofe, cuius  lobi  liue  capitula  appendentibus  aliquot  loculis 
circumtecta;  quibus  (ublatis,  interior  lobus  fiue  capitulum  confpicuum  cft : quale  Rapum 
fylue(treeffe,ex  eius  apud  Diofcoridem  deferiptione  fetis  condat.  Qua:  tametfi  fuperfluo-  niofcorUu 
rum  quorundam  accellione  corrupta, Rapo  tamen  (ylueftri  propriiffimacomplectitur. 

Deferibitur autem  Rapumlylueftre  aDifcoride  his  verbis: jpj/i/A» Vvirttj h/  aes»- 1 

Sd/a 0(  TtnyydiQC,  tv  ax&u  Aeio;’  i f t/Ma  syousa  Asia,  daxtiXw  ra  ynfi** 

?Jj  yjtpror  Sid*  Ao/3o ii  droi^ajat  St  0$  meju&pTricovfcmdtv  aAAos 

O 4 


Aoeiffcfa cy  alrtp.uuvci  fjitAamyS&tvcr&tvm  Sb  Aet/xa  Wb3»v.  id  eft.  Rapum  fylueflre, 
nafcicurin  aruis, frutex  altitudine  cubitalis, liinima  parte  lxuisifolia  habens  lamia, digiti  lati- 
tudincautmaioraifruiSum  in  lobis calyculatis, quorum  inuolucra  cum  aperiuntur, aliusca- 
pituli  modo  lobus  fubeft.in  quibus  femina  nigra, contrita  vero  intus  candida. 

In  qua  defcripcione.qua:  de  lxuitate  fummorum  caulium  ac  foliorum,  & feminis  nigre- 
dine,ac  interioreius  medulla  candida  traduntur, ad  fylueflris  Rapi,  huius  pra-fertiin,defcri- 
ptionem  non  faciunt, led  alio  pertinent.  Huius  liquidem  fylueflris  Rapi  caules  aut  folia  non 
funtla'uia,fedaliquantulumhirfuta:  femen  etiam  non  nigrum,veriim  lubruffum,  &cafta- 
neis,vt  diximus,  colore  affine. 

Videnturauccm,qua:  de lxuitate foliorum  &fummarum  partium, Rapunculo  conueni- 
re,au:Campanulx,dc  qua  in  fequentibuscapitibus:  femen  vero,quod  hic  defcribitur,fatiui 
Rapi  eft. Ita  plurium  ftirpium  deferiptiones  inter  feconfufx. 

Cxtenim  quod  ad  facultates  attinet,  radix  ViolxMarianx  refrigerantis  & nonnihil  ad- 
ftringentis eft  potentia: : cfui,  vt  aliorum  fylucftrium  Raporum, aptacft,&:  non  incommodi 
acetariis  additur. 

De  aliis  fylueslribus  Rapis.  C A P.  i X. 

'Ceniicar ia  maior.  Ceruicaria  minor. 


i.  C V nt  vero  Simulta  alia  Rapi  fylueflris  genera,  Calathoide  florum  figura,  & radicibus 
OViolx  Mariane  haud  multum  diffimilia. 

i.  Vni,quoda  Viola  Mariana  alterum,caulesfunt  cubitales  aut  altiorcs,angulofi,a(peri, hir- 
( futi:folia  aliquantulum  afpera,lata, in  acutum  definencia, per  ambitum  crenata;Vrtic$  foliis 

& forma  & colore  quodammodo  fimilia:  flores  fecundum  caules  exeunt , Viola:  Mariana: 
floribus  minores, per  ambitum  quinque  fimiliter  incifuris,  fed  profundioribus  ,diuifi, intus 
aliquantulum  hiriuti, colore  aut  candidi, aut  dilute  purpurei, vel  ad  cxruleum  inclinantes. 

Huius  vero  fpecics  quxdam  eftfoliis  aliquanto  lxuioribus:  floribus  elegantioribus, 'colo- 
ris purpureie  cxruleo;  cuius  radix  aliquot  annis  viuax  reftat,&  Vere  regerminat. 

Ctruicari » Nominant  hoc  genus  Germani  Jf)alf$frail(/Noftn  l^alfcutpt,id  eft  Latine  Ceruicariam^ 

m/utr.  Ccruicariam  maiorcm:Gnece  ^«^«Aroieplerique  V uulariam:Fuchfius  Campanulam. 


Rapunculum. 


Rapunculum  Alopecuron. 


Tertium  genus  caules  habet  breuiores : folia  minora,  candidiora,  minus  afpera, oblonga,  j ■ 
Saluia:  foliis  fimiliora:flores  Ccruicaria:  minores, colore  proximi  Viola:  nigra;,  dilutam  pur- 
puram referentes, qui  non  vti  aliorum  deorfum  nutant,  led  furfiim  eriguntur,  plures  fimul 
fummo  caule  exeuntes,  radices  quoque  fimiies.  Hoc  genusplerique  Ceruicariam  minorem 
appellant. 

Nalcuntur  hxc  in  Germania  ae  Belgio  plerifque  aridioribus  locis  fecus  pratomm  margi- 
nes,& crebro  locis  fenticofis;  transferuntur  in  hortos,florum  gratia. 

Florent  Iunio,Iulio  & Augufto  menfibus. 

His  autem  limile  & quartum  genus  eft.  caules  iftud  quoque  breuiores  facit:  folia  lata  &4J 
Ccruicaria:  prioris  proxima,  minus  tamen  afpera,minusque  per  ambitu  crenata.  flores  deor- 
fum pendent,  coloris  vt  plunmum  diluta;  & quali  ex  ca:ruleo  rubentis  purpura:,  pro  radici- 
bus, multa:,  tenues,  tranfuerfim  &c  oblique  ferpentes  fibra;  funt,  a quibus  multa:  oblongx, 
candida:  radicula:,  Rapunculiradicibusfimiles  demittuntur.  Ita  facile  feipfum  propagat  £c 
late  ferpit  hoc  genus. 

Secusaruorum  margines  in  Zelandia  & alibi  locis  etiam  non  maritimis  reperitur. 

Floret  eodem  quo  reliqua  tempore. 

Quintum  genus,quod  vulgo  Rapunculum  nominant, caulesproferttenues:  foliaoblon-  y. 
ga,angufta,la:uia:flores  Ceruicarix  minores, cxruleo  vt  plurimum  colore : radices  candidas, 
digitalis  longitudinis,  efui  aptas. 

Exit  in  aruis, multis  loci  s frequens. 

Plurima  adbitis  parte  floret : hybemis  menfibus  radices  leguntur , & cum  acetariis  in- 
feruntur. 

Iftud  genus  vulgb,vti  diximus,  Rapunculum,  quafi  paruum  Rapum  appellant : Germani 
_£apimf?dn:Noftri  Saponce:  Galli  Raipo/ice. 

Horum  omnium  flores  priufquam  adaperiuntur,  quinquangulares  funt;  completi  verd 
rotundi,&  inuerfi  calathi  figuram  referunt,  flaminibus  intus  candidis;  & per  circumferen- 
tiam quinque  incifuras,  totidemque  eminentes  angulos  acutos  habent : capitula  autem,  in 
quibus  femen,angularia,fuperiore  parte  ampliora, fed  nuda,&  nullis  appendicibus  aut  locu- 
lis fiue  pericardiis  circumteda,vti  funt  Vidue  Marianx;quxeam  ob  cauflam , nempe  quod 

capitula 


Igf  STtRPTVM  HISTORIA 

capitula,  fiuc  lobos  habeat  citcumteftos,  cum  fylucftris  Rapi  deferiptione  Cxa£Uus,quJ® 
vllum  horum  conuenit,qux  tamen  & omnia  Rapa  lylucftria  funt. 
g Praiter  hxc  vero  & lextum  quoddam  genus  cita  lupcrtoribus  forma  aliquantulum  difFc- 

rcns.huic  autem  folia  primum  lata,poitca  lecundum  caules  angultiora : caules  dodrantales, 
fumma  parte  veluti  fpteam  paruorum  florum  plenam  proferunt,  quorum  finguli  antequam 
panduntur, coYniculicuiuliiam  (imilitudinem  referunt  •,  aperti  vero  inquatuoranguftafo- 
liola  finduntur, colore  alias  candidi, alias  c?rulei,aliaspurpurci:floribuscapitulaparua  (ucce- 
dunt.Rapunculi  capitulis  fere  (imilia, verum  minora, multa circacaulemlimular&cq;com. 
polita:  radices  candidx,vtaliorum  Raporum  fylucftrium. 

Gignitutlocislyluolis opacis, pingui lucoloque  folo. 

Floret  Maio,Iunio  & Iulio  menlibus. 

Nonnulli  Alopccuron  appellant, ab  ipla  florum  plena  fpica;qu$  iam  apertis  flofculis,mol. 
lis  & veluti  lanuginofa,vulpiumquc  caudis  propemodum  aflimilis,ca de caula, videtur. 
Sed  Alopecu ros  alia  omnino  eftherba  in  frumentorum  & leguminum  hiltona  a nobis  de. 
Icripta.  Quadecaufaab aliis Rapunculum  Alopccuron  dicitur, ad  differentiam  videlicet 
veri  & legitimi  AlopCcuri. 

Radices  porro  omnium  horum  refrigerantis  potenthe  funt  & nonnihil  ad  ftringcndsipof. 
funt  autem  omnes  vna  cum  aliis  acetariis  edi. Sut  etiam  qui  Ceruicanx  radicum  decoctum, 
aduerfusincipientesoris  6 c tonlillarum  inflammationes  conferre  affirmant. 


De  Campanidis. 


Campanula  media. 


CV m lylueftribus  Rapis  (imilitudinem  quandam  haberevidentur,quas  Campatiulas 
vulgo  notninant.Earum  tres  nobis  obferuare  contigit  Ipecies.  Vnam  maxima ; altcratu 
medix  magnitudinis : tertiam  lylueftrem  minimam. 

Maior  flue  maxima  Campanula  folia  habet  prima  terrxqtie  proxima  lata& Viol^nigi* 
forma  fimilia,fedtahienpaul6  maiora-,  qua:  verd  circa  caules , quos  validos  & pncaltospco- 
mit,oblongiora,vtraque  laturi  viroris:  flores  lecundum  caules  gignuntur  plurimi , Raputt- 
culi  floribus  maiores  ac  patentiorcs,campauulis  ac  tintinnabulis  :crc  affimiles , exru  leo 


PE  M TT  ADIS  SECVNDi*  I I B.  I.  1*7 

Carapanulafylueftris  minima.  tentescolore;  ftaminibusin  mcdiocandidis.ra- 

dix  nouellis  plantis  obloga  & digitalis  fere  cral- 
fitudinis,vctuftis  vero  in  multas  diftributa. 

Medi? magnitudinis  Campanula:  folia  non  i- 
modd  caulibus  agnata,  verum  & prima,  angufta 
fiint  &c  oblonga, faturato  quoque  & virore  (ple- 
dentia:  caules  ftriati  bicubitales  &altiorcs;cir- 
ea  quorum  partes  fuperiores  flores  prioris  latis 
fimileSj  vel  colore  c?rulci,  vel  candidi. 

Tertia  fyluefttis  minima , maiori  fimiliseft,  5; 
fed  tamen  omnino  minor.prima  etenim  eius  Sc 
terr?  proxitna  folia  lata  lunt,  & Viol?  nigr?  latis 
fimilia , attamen  non  tam  magna : reliqua  ver6 
oblonga  & angufta;  flores  fimiles  c?rulei,fubin- 
de  candidi,  fepe  Rapunculi  floribus  maioresira- 
diccs  verd  tenues  & fibrofa:. 

Tres  h?  lafti  limilem  fuccum  probent, cauli- 
culis &:  foliis  vulneratis : fleres  carum  nondum 
completi  quinquangulares  quoque  liint  pa- 
tentes in  quinque  fimiliter  angulos  exeunt, & 
capitula  fimiliter  quinquangularia,. Rapunculi 
& aliorum  fylueftrium  Raporu  latis  fimilia,  fed 
foraminola&: perforata,  in  quibus  lemen per- 
quam exiguum.Putari  hinc  poflent  fortaffisRa- 
porum  lylueftrium  efle  Ipecies;  fed  quia  radix 
earum  eauhsnon  eft, alio  videntur  referenda. 

Priores  du?  in  hortis  feruntur : tertia  palfim 
in  Belgio  iuxta  aruorum  & agrorum  margines 
reperitur. 

Omnes  Iunio,Iulio  & Augufto  florent. 

Vulgo  Campahulas  nuncupant;  plerique  ffieluEDere:  Sed  Italis  Beluedere,  Gr?corum  Oly- 
riseftjcum  qua  Campanuke  fimilitudinis  nihil  habent. 

Etprimara  quidem  harum  funequi  Columnarem, & quidem  Plinij  iudicent;cum  tamen  ti 
herb?  Columnarisnomen  apud  hunc  non  reperiatur.  Alij  Anthemum  Plinij  faciut.&diuius 
qUidem  nomen  in  multis  exemplaribus  reperitur , led  deprauatis. , Legendum  fiquidem  eft,  r)lng  i„u 
non  Anthemum  fed  Eranthemum  lib.xxvi.cap.viu.Eranthemum  autem  Anthemidiseft  rejututiu. 
lpecies,ftore  rofeo  colore  rubens, m ultu  mque  ea  de  caula  a Campanulis  differens. 

Secundam  Matthiolus  Phyteuma  efle  exiftimat;  at  nobis  tum  hiec,  tum  ali?  Campanul?  z, 
lafione  fimiliores  videntur:  Phyteuma  vero  efle  Antirrhim  lylueftris  fpecieS,de  qua  inferius 
fuo  loco.  Aitetenim  Theophraft usiaouettii  florem  vnico  folio  conflare , fimilitudine  autem 

Sluriumoftendere,que  tamen  non  feparentur,&  fuperiorem  floris  partem  angulofam  efle. 
'aliscerte  Campanularum  floseft,vti  & omnium  fimiliter  Raporum  lylueftrium  ( excepto 
genetis  fexti)  que  tamen  ea  de  caufe  Iafiones  efle  affirmari  non  poliunt;  fi  modo  eade  Theo- 
phrafti&  Plinij  eft  lafione.  Plinius  fiquidem  Iafionem  lac  ait  habere  copiofum,  quod  fol? 
Campanut?  pr?cipue  fundunt. 

Dubitetfortafie  aliquis, & Campanulaih  non  efle  Iafionem  exiftimet , quod  Plinius  olus 
efle  Iafionem  icribatfylueftre,in  terra  rcpens,flore  candido.  Sed  fi  olus  eft, omnis  herba  edu- 
lis, &c  Garopanula  olus  eft, cum  8c  eius  folia  edi  pofle  non  fitdubium:  repunt  vero  Sc  in  terra 
fubinde  fecunda;  ac  tertie  radices,  atqueeadecaufacitiflime  vna  aliqua  ftirps  multiplicatur 
Sc  ampla  fit:  florem  etiam  non  raro  candidum  efle  Icripfimus. 

Theophrafti  autem  de  lafione  hec  funt  verba, lib.i.vbi  de  florum  agit  differentiis : Non-  ujlma- 
nulli, inquit, vniusfolij  nafcuntur,fimilitudinem  tantum  plurium  oftendentes , vtflos  lafio- 
nes ; huiusetenim  non  feparaturvllum  in  flore  folium:  neque  conceptaculo  pars  inferior  e- 
get.fuperior  autem  angulofa. 

De  lafione  vero  Pliniuslib.n.cap.zi.hunc  in  modum:  lafione  oluslylueftre  habetur,  in 
terra  repens,  cum  lacie  multo,  florem  fert  candidum, Concilium  vocant. 

De  facul tatibusautem  haram  Campanularum  nihil  occurrit  ini  medium  adferendu,cuni 
nullius  vfus  flos,herba,autradix  fit.  Apud  Theophraftum  vero  etiam  ac  Plinium  nihil  de  Ia- 
fiones  viribus  feriptum  reperitur. 


SflfcPlVM  HISTORIA 
De  Campanula  arucfif  minima.  C a p.  Xi. 

Campanula  anicnfis  minima-  T) R A T e R vero  llipcriorcs Campanulas,  j£ 

S*-  ahaquxdamluimilis8c par  ua  elt , cui cau. 

tum  patentibus  tintinnabulis  aut  campanulis 
fimilcs, (tamine in  medio  cadido, qunnterdiu 
patent;  circa  vero  occafum  Solis  recluduntur, 
&inquinquangularcm  fpeciem  cotrahuntur, 
quam  etiam  nondum  aperti , v ti  al  ia’Campa- 
nulx, referunt:  radices  tenuiflimx  luni 
In  agris  frumentariis,  inter  fegctesjxit,  fer- 

Anonymos  noltris  elt  herba:  pleri, q;  ramea 
Speculum  Veneris:  Brabanti  vulgo  Bimitom 
fptcgtl  vocant,  non  cfle  Onobrychira,  quod 
quandoq;  lulpicati  fuimus,  fatis  c6!lat.Cam- 
panularum  videtur  effe  fpccies,non  tamen  la* 
fioneSjCum  lac  nullum  vulnerata  fundat. 

Facultatem  autem  Campanula  hac  com- 
pertam nullam  habet,  cum  nullius  in  medici- 


De  Campanula  Autumnali. 


iffyv T A m &in  Campanularum numeroqu$danj 

'f  i 'V'  A etiam  (erouna  elt.  caulibus  hac  exit  dodra- 

Campanula  Autumnalis  talibus, tenuibus, foliis  angu(tis,binisexaduer- 

‘ fo  politis:  flores  in  cauliculorum  (ummo  faffi- 

^\\  gio,&  quandoq;  e foliorum  linubus , prodeut 

Swfili  li)ll  oblongi, caiathoides,lurfuni  hiantes,  incaru- 

Imil!  WlJ  leo  (aturato  eleganter  purpurei , Itaminibusin 

j medio  candidis, Raponi  lylueftnumliuc  Cer- 

uicariarum  di&arum  floribus  quodammodo 
hlfe5*'  fimiles,quinquangulares  quoque  prius  quam 

'vTll  //-v  adaperiantur;  adaperti  vero  quinque  percit- 

cumferentiamfiffurisdiuili, totidem  eminen* 
\ /s  tibusangulis;  fed  minus  patentes,  angulbores, 

'/m?  minores, colore  elegancioresjvtpote  caau- 

r/ff  leum  ipfum  fui  coloris  pulchritudine &gratia 

. prouocantes:  lemen  exiguum  in  paruisobloa- 

gis  thecis  continetur,  radices  lubfunt  tenues, 
oblongx , bifidx , trifidx,  aut  amplius  diuife, 
gultu  amaricantes. 

Rcperitur  aliquando  in  pratis , frequeterifl 
1 bM  aliis  incultis,&iildem  quibus  Erica  humidio- 

'|t  ribuslocis.In  pratisquidem  procerior  aufluq; 

amplior:  in  Ericaltris  vero  tenuior  ac  minor 

Sub  finem  Augufti,  ac  Septembri  mffeele- 
fil  I gantes  huius  flolculi  vigent. 

VKB  Apud  Belgas  nomen  non  habetiSunttamc, 

B ■ qui  Illauto  3LeIic&ni.s,id  eft,cxrulea  Liliolanun- 

p \ cupent.  Ananiefia  rura  Petumboda  vulgo  vo- 

cant:  Matthiolo  telte.  Videtur  autem  hxc  refpondere  delcriptioni  Calathianx  VioLt, no» 


PEMPTADIS  StCVVVM  1 1 B.  I.  W.S 

qua:  apud  Plinium, fed  apud  Ruellium  lib.n.cap.cxxix.extat : Quam  ipfe  pluribus  omni- 
no verbis  defcribit,quam  Pliniana  dcicriptio  habeat.  Plinius  enim  paucisvcrbis  Calathia- 
nam  expreflit,S£  lutei  efle  eoioris  oftcndit;  Rue)  lius  vero  caeruleum cum  quidem  clcgan- 
tiflimum  ei  tribuit. 

In  cotum, Plinius  ait  lib.xxi.cap.vi.fine  odore  minutoque  folio  Calatkiana,  munus  Au- 
tumni,cxtcra:  Veris.  Proxima  ei  Caltha  concolori  magnitudine : vincit  numero  foliorum 
marinam, quinque  folia  non  excedentem. His  verbis  oftendic  Plinius  Calathianam  conco- 
lorem efle  Caltha:, id  eft, luteam, & aqualis  magnitudinis;  fcd  tamen  Calche  florem  ex  pluri- 
bus componi  foliolis. Caltham  autem  efle  lutei  coloris  oftedunc  Vergilij  6 c Columcllx  ver- 
ius capite  de  Calendulaaddudi.Ruelliusvero  vnde  locupletatam  illam  deicriptionem  - ac- 
ceperit,non  facile  fuerit  affirmare:  Non  eft  tamen  quod  ab  eo  excogitatam  fufpicemur : ta  - 
lem  enim  qualem  ipia deferiptio  proponit  Calathianam  non  agnouit.  Ruellij  autem  verba 
hxc  funt: 

Calathiana  munus  Autumni, Viola:  cercre  Veris;ea  minuto  eft  folio  Viola:  alb?  non  dif- 
fimili,in  totum  fine  odore, calathi  iimilitudme,  Autumno  tantum  proueniens,  tanta  coloris 
pulchritudine, vt  c^ruleum  ipfum,quod  imitatur,  prouocet  :.in  pratis  poft  xftatem  emicat; 
Autumnalem  Violamnominant.Videtureadem  a Valerio  Cordo  Pneumonanthe  nuncli- 
pata,quam  Germanice  iungert  fcluitie  dici  refert. 

Qualitate  autem  hsee  Viola  calida  eft,  Gentiana:, cuiusipeciesnonnullis  videtur,  faculta- 
te quodammodo  fimilis,  multo  tamen  imbecillior.Efficax  a recentioribushabeturaduerius 
peftilentes  morbos, & ad  virulentorum  animalium  morius  & ictus. 

De  Digitali.  Cap.  x i i i. 

T~\ Igitalivm  plures funt fpecies,no mo - 
•*-' d 6 florum  colore,  fed  &:  foliorum  forma  co- 
loreque differentes. 

V ulgatiflima purpurei  floris  eft,  cui  longa,  la-  j. 
ta,per  ambitum  crcnata,  dilute  virentia  folia, 
Verbafci  quodammodo  fimilia , minora  tamen 
minusque  lanuginofatcaulis  rectus , rotundus , a 
medio  furfum  verius  compluribus  floribus  gra- 
uidus,non  alternarim,  apt  orbiculatim,  fed  ab  v- 
no  caulis  laterefiipra  inuice,aut,vt  Grarci  aiunt, 
t7r  aM» Aar  difpofitis^eorfum  verfus  depeden- 
ribusjforma  oblongis,  intus  cauis  dadylothecis 
propemodumfimilibus, colore  ex  rubore  purpu- 
reis, punctis  quibuidam  candidis  intercurianti- 
bus;  quos  rotunda  fequuntur  vafcula,  in  quibus 
femen  exiguum.radices  multq  tenues  fibr§  funt. 

Pleriiqtie  Germania;  & Belgij  locis  iaxoiis 
vmbrofiSjin  montium  conuallibus , & vbifeni 
&c  Lithanthracon  fodina:  vicina:  funt,ip6re  exit: 
transfertur  etiam  in  hortos. 

Altera  DigitaliSjpriOri  foliis  fimiliseft, logio- 
ribus  tamen  ac  latioribus:  flores  huius  cum  prio- 
ris floribus  forma  etiam  conueniunt, colore  vero 
candidi  aut  fubinde  dilute  in  candido  purpu- 
raicentes. 

Tertia  folia  habet  anguftiora,  venoia,  glabra,  5. 
feturato virore  nigricantia,  auerfa  tamen  parte 
candidiora, per  ambirum  nonnihil  ferrata:  flores 
huic  lutei, forma  prioribus  fere  fimiles. 

Quarta  Digitalis  folia  promit  tertia:  ilmilia,in  4. 
virore  quoque  obfeuro  nigricantia, & candidiora  fimiliter  parte  auerfe,  fed  minora  & angu- 
ftiora; flores paruos.deorfumque  depedentes, verum  minores,  colore  fubluteos  aut  palleres. 

Appellant  autem  Geirmam  quidem  hanc  ftirpem  vulgari  lingua  $mglferljut&  fingi)  i** 
fraut:  Belgx©ingf)tif)ort:Galli,/)/>/W<r,aut,quidam  aiunt,  Gants  nofire  Dume : Angli  fote 
Sicut:  Fuchftusappofite  Latine  Digitalem  nuncupauit.  Nonnulli  9pvaMjJh  nominant, 
Verbafci  fpecicm  faciunt;  apxKuyu-n/,  dicitur.  Sed  Lychnitis  flue  Thrvallis  folia  habet  pin- 

p ' guiai 


,17»  STIRP1VM  H 1STORIj£ 

guia.crafla&hirfuta.ad  ellychnia  inluccrnisapta.qualiammime  digitalis,  cuiustamcraff» 
aut  hir  luta  non  funt,  vt  cllychnij  vicem  explere  queant. 

Facultatem  autem  Digitalis  quidem  folia , cum  ara  ara  fint , calidam  obtinent  Se  ficcam, 
cum  nonnulla  expurgandi  vi  con  i undam  ,in  teri  in  tamen  nullius  funt  vius,  nec  mcdicatnctis 
vilis  admifeentur:  flos  lblus,lbla  pulchritudine  & forma  placet  gratusque  eft. 

De  Lychnide  Coronaria.  C a p.  x i i i i. 

LYchnis  coronaria  folia  gerit  oblonga, 
pollicis  laritudine  aut  paulo  latiora , mollia, 
lanofa,cana,Vcrbafci  foliis  minora  quidem, fed 
candidiora  &lanuginoliora:caules  cubitales, ro- 
tundos,geniculatos,  canosquoque & lanugino- 
fos,in  plures  breues  alasdiuifbsjin  quarum  lutn- 
mo  finguli  flores , e calycibus  luis , afpeftu  pul- 
chri,(ed  inodori,  Violx  matronalis  floribus  ma- 
iores,colore  rubro  & veluti  flammeo  fulgentes, 
lubinde,led  rarius, candidi,  aut  dilute  rubentes, 
ex  foliolis  vt  plurimum  quinis , rari  (Time  lenis, 
necpluribuscongcfti,niu  floris  foliolis  (quod  vd 
aliis  floribus  hortenlibus , ita&  huic  aliquando 
contingit)  multiplicatis;  in  medio  florum  apices 
lunt  acuti  & pungentes:  radices  fu bfunt  tenues. 

Seritur  in  hortis ; Italix,  Germanix,  Gallia^ 
Belgioque  familiaris : apud  Ananienlesautem, 
vti  Matthiolus  refert,  etiam  fylueftris, fpon- 
reque  exit. 

Iunio,  Iulio  ac  Augufto  xftiuis  menlibus  flo- 
rum exortus. 

Nominant  hunc  florem  Germani , 
rofelin,  2)?amn  rofjlin/SUargljen  rofjlm  &/)U» 
mel  rofjlm:  Latine  Dominarum  rofam,  Maria- 
nam rofam , Cxli  rofam  & Cxli  florem ; Belgz 
Clpriffus  oogf)eu:id  eft, oculum  Chnfti;GalliOn/- 
lets , & Oeillets  Dieu : Itali  ac  Hilpani  Lychni- 
de.  Diolcoridi  Xvyiic,  'ri$zvawmrl  eft ,hoc  eft, 
Lychniscoronaria,liue  fatiua.  Gaza  lu- 
cernulam conuertit.  Videtur  eadem  &:  Xvyytup  % inyiinc,  per  5.,  clfe  V crbafci  fpecies,quz& 
■&pt/aAA/'s:foliafiquidem  habet  mollia, hirfuta,  ad  lucernarum  funiculosfiuc  cllvchniaapo, 
cuiufmodi  Lychnitidisefle  Diolcorides  teftatur:  flore  item  vt  plurimum  rubentem  habet, 
qualem  QpvahXiSoc  efle, Nicander  innuit, rubentem  eam  in  Theriacis  nominans: 

Sara  71  Jwyylc,  mp5w,ipi&6>iHC  7?  Spi/aAA/5. 

In  quo  verticulo  Lychnis  intelligi  debet  fylueftris,  vtipfe  Nicandri  interpres  monet,  neco- 
ronariam  Lychnida  a Thryallide  differre  hinc  quis  exiftimct.Conrardus  Gefnerus  hunclo- 
Ji '««>$«.  uisflorem  & G rzce  J)oc drSop nuncupari  exiftimat.Sed Theophraftus  inter  Lychnida&Io- 
uis florem, lib.tf.diftinCiionemfacitjxftiua funt, ait, Kvyyk,  <T/ic  av9os,&c.  & fimiliter Plinius, 
lib.n.cap.  11. hxc  Theophrafti  verba  referens;  fucceduntilhsxftiui,lcribit,  Lychnis  &Iouii 
flos,&c.  Eft  autem  Jic;  avdi?  flue  Iouis  flos, flos  xftiuus, coronarius,  ablque  odore, cui  radices 
*3/i  Grt-  lignofe;  Theophraftus  lib.6.  Sunt  vero  & qui  velint  Lychnida,  Plinij  Rofam  Grxcamefle, 
ta.  quam  refert, non  nili  in  humidis  prouenirc,nec  vnquam  excedere  quinque  folia,  Violzma- 

gnitudine,  odore  nullo.  Porro  Lychnidis  &:  alia  multa  reperiuntur  nomina,  inter  nothata- 
men  & fuppolititia  relata, dicitur  etenim  & aSavemc , quali  immortalis , quod  diutine  pul- 
chritudinem fuam  retineat.  Item  axuAwioi  ,/3aAAa'eiov  ftue  bellaria  hocell 

Gruis pes; Kopvufiiov;  & hanc  effe  Corymben  Ruellius  iudicat,cuius  Columella  lib.io.hoc 
fenario  meminit: 

Cnymhe.  Nunc  veniat  quamuis  oculis  inimica  Corymbe. 

Coronis  etenim,  inquit,  inferta , igneo  micans  afpedu , oculorum  aciem  obtundit.  Iani  # 
ttra.  Lychnis  hxc  rai/eioi1  dicitur : aha  tamen,  qux  Taura  fiue  Tora  vulgo  nominatur,  veneno!» 
herba,  de  qua  inter  delcterias.  Nominatur  prxtetea  Lychnis  & ownlest,  item  La- 
tine Genicularis.  v 

Facul- 


• I 


Facultate  autem  Lychnidis  coronari*  femen,  Galenus  ait.calidum  e(t  fcclindo  quodam- 
modo ordine,  &ficcum  eodem  modo:  cum  vino  potum,  a Scorpione  ictis  auxiliatur,  au- 
ctore Diofcoride. 


Dc  Lychnide  fylucft > 


Lychnis  fylueftris  flore  multipli 


Lychnis  (ylucfir 


CY l v E s t r i s Lychnis  geniculatis  caulibus , foliisque  mollibus.  Coronaria; Lychnidi 
‘-^fatis  limilis  eftjininus  tamen  cana,aut  lanuginofa;  foliis  item  angultioribus,&:  caulibus  te- 
nerioribus, pluresque  alas  facientibusifloribus  etiam  minoribus, colore  candidis  autrUbenri- 
bus; calycibus  tamen  maioribus;  in  quibus  femen  paruum,rotundum,  fiibnigricans : radici- 
buslongis  &c  digitalis  fubinde  craflitudinis. 

Iuxta  pratorum,  aruorumque  margines,&  alibi  fuafponte  exit:  transfertur  etiam  in  hot- 
tos,in  quibus  quandoque  florum  foliola  multiplicat. 

Plurima  *ftatis  parte, & in  Autumnum  vfque  floret. 

Noftri 3tnrtte6enS appellant : Germani  etiam  ©fargm  rcfj(in'&  irilbf  tO?argcn  lofjfmi 
item  ip&lDtpcf  & iutticrftofj:  Galli  Oeilkts fauuatgts-.  Gratcis  huyjk  dyeia.-Latinis  Lychnis  fyl- 
ueftris  dicitur. 


Sunt  ramen&  ali*  fylueftrcs  appellat*  & cognominat*  Lvchnides,  huic  haud  fimiles. 
Sylueftris  etenim  Lychnis  Antirrhinon  quoque  auctore  Dioiconde:& iimiliter  Leontopc- 
talon,Apuleio  tefte  jappellatur. 

Sunrvero  huic  Lychnidi  Sc  ali*  quoque  qu*datn  nomenclatura:,  vt:  r&cyoyufo , driziov, 
U&tx07roJ)tr>,?&u7rd;,&c  apud  Romanos  Inty  bum  agrefte,qu*  in  ter  nothas  & reieetitias  repe- 
riuntur.Exrecentioribusplerique  Saponariam  hanc  nuncupant : eft  tamen  Sc  alia  Sapona- 
ria,de  qua  inferius.Nonullis  etiam  Ocimaftrumefle  videtur;  at  dxifveiSk  fiue  ocimaftrum,  otimtjlrt. 
Ocimofoliisfimilceft,ramosquehabetbreues  dodrantales  modo,  radicemque  tenuem  Sc 
iuperuacuam.  Lychnis  ver6  h*c  caules  promit  cubito  longiores,  folia  oblonga  Ocimo  nul- 
latenus fimilia,&!  radices  longas  crafTasque,qu*  manifeftam  contradictionem, &euidcntem 
huius  cum  Ocimaftro  differentiam  oftendunt. 


Defcribunturautem  & ali*  nonnull*  fylueftres  Lychnides  a Carolo  Clufio,  quas  ex  cius 
diligenrillimisperHifpaniasobferuationibuslib.ii.cap.xxviu.requirendas  &cogno(cen- 

P i das 


I Jf. 


das  relinquimus:  vnumfoluln  ad  monentes, c.un  videlicet, quam  inter  fuas  fecundam  facit, i 
nobis  inter  Armcnos  flores, quarto  loco  iam  oliin  u polium. 

C. r ter um  Lyclinidis  fvluettris  femen, duarum  drachmarum  pondere  potum , bilioiaper 
aluum  ducit, & a Icorpioncidisconucnitraiunt  etiam  icorpioncs  torpefccrc,&:  adlededum 
inefficaces  reddi, hac  herba  i piis  appofita:  audior  Diofeoruies. 


Ve  Been  A lbo  fiue  Polemonio. 


B#en  album  fiue  Polcmonii 


f)  luditis  vero  Lyclinidis  genus  referri 


“-quoque  polfc  videtur , areccnnorum  non- 
nullis Been  album  vocitatum,  cauliculi  autem 
huic  complures,  tenues,  teretes,  & geniculati,  atqj 
e lingulis  articulis  folia  bina  oblonga, latmlcula, 
acu  minata, Polygoni  fere  limilia , libi  inuiceop- 
^ polita,lxuia,Sc  ex  albido  virentia:  flofculi  albidi, 
' ex  oblongis  erumpentes  calycibus,  tenui  molliq; 
> membrana  velatis, plurcs  fimul  cohxrcntes,de- 
prfuin  nutant:  femen  nigricat  radix  albida, &fa- 
is prolixa, fcd  tenuis. 

Pluribuspcr  Germaniam, Bohcmiam,&Gal- 
' liam  locis  reperitur:  in  herbofis  ac  laccis  collibus 
n frequenter  exit. 

f dilate  floret, a Iunio  nempe  menfe  in  Augu- 

ftum  vique. 

V ulgo  Been  albu  m nominant:  &c  album  qui- 
dem ad  differentiam  alterius , quod  tubrumco- 
gnominatur,quod  & Valeriana  rubra  dicitur  rvt 
Pcmptadistertielib.primofcripiimus.Neutrum 
tamen  verum  Arabum  Been.  Appellatur  verbS: 
a nonnullis  Papauer  fpumeum , cum  quolimi|i- 
tudinis  habet  nihil.ab  aliis  Herba  Tunicaiab Hi- 
fpanis  Siffeftu.T unicam  aurem  didam  herbam 
Bcrnardus  GordoniusDioleoridis  Polemonium 
cfle  fentic.  Cum  Polemonio  vero hon  perperam 
conucmt:  Ramulos  fiquielcm  habet  tenues:folia 
HypcricoidisRutx:  floiculos  veluti  ex  corymbis 
dependentes : femina  nigra : radicemq;  longiuf- 
culam  & albidam,  quale  Polemoniu  effeDiof- 
corides  refert. 

KAWa,id  eft, ramulos  habet, inquit, tenues, Trraprrauha  (pinnatos,  reddunt  interpretes:) 
folia  paulo  maiora  quam  Ruta::  in  fummo  veluti  corymbosun  quibus  femen  nigrum,  radix 
cubitalis  & alba,Struthij  iimilis.Exemplaria  vulgaria  vbi  legitur : ds  oKlyn  mlan  mb 

’ yavov:  addita  habent  hxc  fubfcquencia  verba:  ‘eniumiirtgstSi  ezfhc,  rd  tzC rl  tsM- 
(uv9/ii:  verum  hxc  in  Crateux,qux  reperiuntur , fragmentis  non  extant : perperam  etiam  S 
jgtfau/iiSns  acceifit:  Nam  ad  alterius  Polcmonij  deferiptionem  hoc  pertinet.  Eli  iiquidemS! 
! alterum  quoddam  Polemonium,quodab  AbfyrtoHippiatrobreuiterdeicribitur.  Latioris 
iftud  Calaminthx  limilitudinem  refert, (ed  magis  incanefcit,amarius  ell , odoremque  gra- 
uiorem  habet, & in  vliginofispratisnafcitur.  Iftud  autem  Polemonium  a Dioicoridis Pole- 
monio multum  differens  eft.  Appellatur  vero  Polemonium  Grxcis  fimiliter 
nonnullis  verd  & titencisiov:  a Cappadocibus  ^/A/oduWpue : Latini  Philetxrium  & Chilio- 
dynamin  quoque  vocant. 

Tenuium  autem, vt  Galenus  ait, Polemonium  eft  partium, &deficcandi  vim  obtinet.  Bi- 
bitur radix, vt  Diolcorides refert, cum  vino  quidem  aduerf  us  fcrpentes,&  dyfenteriam: con- 
tra vero  vrinx  difficultatem, & coxendicis  dolores  cum  aqua:  lienofis  drachma:  pondere  ex 
aceto  datur:  circumligatur  & eadem  (corpionis  icturidentium  dolores  manfamitigat.Ferrof 
& eum  qui  radicem  geftauerit  a fcorpione  non  feriri,  cumque,  fi  irilus  fuerit,nihil  moleftus 
paliurum  Hxc  quidem  de  Polemonio. 

Been  vero  albi  vulgb  dicli  qux  fint  facultates  ( fi  Polemonium  non  eft ) nondum  coo- 
pertum. 


j 


PE  M PT  ADIS  SECVN  D K.  LIB.  I.  «75 

De  T^igeffafiro.  C a p.  x v i i. 

NIcellastrvm  foliis  eft  oblongis , angu- 
ftis,  acuminatis:  culmo  cubito  altiore  .rotun- 
do; vtrifquc  hirfutis  ac  pilofis : flore  obfcure  purpu- 
reo, ad  puniceum  inclinante,  Lychnidis  lanu.-c  fimi- 
li,fed  minore : (emine  nigro,cum  alpcritatc  quadam 
amaro,  quod  in  oblongis  capitulis  (iue  calycibus,  vti 
lylueftris  Lychnidis, continetur:  radice  tenui. 

In  agris  vna  cum  frumentis  pafli  m gignitur. 

Maio  ac  Iunio  menfe  cum  flore  viget. 

Germani  9t«&m/9fa(tflV.£Mnro|5/  ^omegtfe:  Bel- 
gx  €ojntroofen/&:Bt§ell)Ioantn  appellant:  Icaii  Gitbo- 
xe:fiuc  Gitchone-.vnic  plerique  fimilitudirie  vocis  in- 
ducti, verum  ac  legitimum  Gith  flue  Melanthium 
effe  crediderunt : quos  a veritate  receflifle  notius 
eft  quam  refelli  debeat.  Averofiquidem  Melanthio 
non  (bliim  foliis,  (ed  & aliis  proprietatibus  differt. 
Appellatur  tamen  & Gith  flue  Meianthium,a  femi- 
nis nempe  nigredine ; verum  non  (impliciter,  fed 
eum  adiectione  aliqua, ad  differentiam  legitimi  Me- 
Ianthij.  Hippocrates  fiquidem  /j.i\asSiov  iu  rpf  tpj- 
pav.hoceft,  Melathium  ex  Tritico.  Odauius  Hora- 
tianus Gith  quod  in  (egete  nafcitur  iplum  nominat: 
& eandem  ob  caufam  ab  huius setatis  doctis,  N igcl- 
laftrum,  Githago,  &:  Pfeudomelanthium  dicitur» 
Ruellius  a Gallis  Nie/le  8c  florem  Micacalum  refert 
appellari,  & Theophrafti  avSnuoi  QvMtScPes  effe  iudi- 
cat.  Sed  Anthemon  Theophrafti , Anthemis  eft  a - 
pud  Dio(coridem,&  etvdi/w/  tvAAaJir;  (iue  fbliofum 
Anthemidis  (pecies,  cum  Nigellaftro  parum  con- 
ueniens. 

Catterum  Nigellaftri  (emen,calidum  & iiccum  (ecundo  eft  ordine  fatis  intenfo : in  pelio 
cum  meile fubditum menfeseuocat; vt  Hippocrates  in lib.Demorbismuliebribusteftatur. 
O&auius Horatianus, femen  fridum  & tritum  adauriginem  bibendum  exhibet. 

De  Caryophy  Ileis  foribus.  C a p.  x v i i i. 

CARYOPHYtlEORVM  florum  (pecies quidem funt complures, Armeriis nuncupa- 
tis in  horum  numerum  receptis:iis  autem  (eorfum  habitis, duat  prxeipue:  maior  vna, al- 
tera vero  minor. 

Maiori  caules  latues,  teretes,  cubitales,  rardaltiorcs,  geniculati : folia  e (ingulis  articulis 
bina, oblonga, dura, angufta,  per  extremum  acuminata, colore  quali  cxfia:  flores fpecioli,  ex 
longis  teretibus  denticulatis  calycibus  ,&e  fenis  vtplurimum  foliolis, qui  fimplices  fiint: 
multiplices  vero  omnino  ex  pluribus, lisque  lente  fimbriatis  commiflijodorcadmodumfua- 
ui,&  odoratos  Indicos  Caryophyllos  referentes;colorc  alias  in  diluta  purpura;alias  in  fetura- 
ta rubentes;  fubinde  candidi, aut  ex  candido  purpurafeentes;inrerdum  verlicolores : in  quo- 
rum medio  ftaminei  emicant  gemini  apices  candidi : femen  in  valculis  oblongis  paruum  ac 
nigrum,  radices  fibro fie. 

Habentur  inhortisded  fpeciofiffimi  fere  in  fictilibus  vafis. 

Seruntur  frequentius  auulfis  exiguis  cum  foliis  furculis;  feminibus  raritis : Nam  e (emine 
nati  flores, ad  agreftrem  naturam  redeunt;  minores,minusque  odorati,&  fimplices ; etiam  fi 
prius  multiplices, redduntur.  Adiguntur  fubinde  furculis  cum  plantantur  fidis  Carvcphylli- 
quo  illorum  odorem  flores  allidant,  & iucundam  eorum  fuauitatem  naribus  abundantius 
repne lentent.  Viuax  eft  planta, & multis  durat  annis,fi  hybernis  menfibus , a frigoris  iniuria 
tuta, in  cellis  vinariis  aut  aliis  fi  milibus  locis  tepidis  afferuetu  r. 

Floret  diutiffime,  tota  quidem  atftate  &c  Autumno:  in  cellis  etiam  interdum,  fauente  loci 
tepore,  hyeme  tametfi  rigida. 

Caryophylleum  florem, ab  odore  Caryophyllorum  recentiores  nominant:  Germanis  7? C- 
gel&totnm/@mfWuntm:  Italis  Garo  f oli : Hifpanis  Clauel:  Gallis  Oei/letz,  Omlletz. : Belgis 

P ? Caiyo- 


PEMPTADis  SECVNDA  LIB. 


Caryophylleus  minor  alter. 


noffelbloemm  &'J3rofffls  blotmm.&Latineapic- 
rilquc  Ocellus, Ocellus  Damafccnus,  Ocellus 
Barbaricus, &C  Barbarica nucupatur.  Suntetia, 
qui  Betonicam, aut  Vctonicam  fiueVettoni- 
cam  appellent, altilem  aut  coronariam  cogno- 
mento-, (Matthiolus  Vettomcum  coronarium 
dicere  maluit)  ad  differentiam  videlicet  alte- 
rius Betonica:, que  Grecis  zif&v  efll  ■$v%6joo9  ot 
dicitur ; atq;  hinc  etiam  herbam  Tunicam  di- 
! dam,hancefle  plcriqueexiftimat : fcd  Bcrnar- 
RdusGordonius  herbam  Tunicam  Dioicoridis 
Poiemonium  e fle  tradidit. 

T urnerus  Carvophylleum  Canrabricam  fa-  cmrM- 
cit,quam  Plinius  lib.  iy.  cap.  8.  in  Hifpania  in- 
uentam  fer  ibit , per  Diui  Augufti  tempora , a 
Cantabris  repertam.  Nafci  tu  r vbique, ai  t,  cau- 
le iunceo,  pedali  5 in  quo  funt  flofculi  oblongi, 
velutcalathi:inbisfeme  perquam  minutum. 

Leonhartus  vero  Fuchiius,  Vetonicam  flue 
Betonicam  alteram  elfe  voluit , qua:  incer  no- 
tha  Dioicoridis  delcriptareperitur;&  quidem 
his  verbis : Bsttowx»  yreareu  it  ycpwMmZou; 
o&tokTomit,  % vaSagf ^ r.iAsPK,  mei  Tei  yv- 
vi/^eeTZt.l^tl  Si  TM  ftSVp/^(WoA!ll'lp,5gJtl',  tij  vjcoJM. 
ra  Si  ^t/AAse  stet,  yjj  to  uiaov  rat  $i/AA»s  Qoi- 

, riKOt 'v.  ti(  73  op$BZct?&/jjy  reiya  net,  yfljiisr  etu- 
• tus  atSti  izsop^uoll^vvx : ideft,  Vettonicanalci- 
turin  pratis  & montanis  locis , mundis  item  & 
cultis:radicem  habet  totam  rubentem  & odo- 
ratam ; fol  ia  Porracea,  & medi  u m eorum  puni- 
ceum,  in  recto  calamo  triangula,  & in  iplis  flo- 


res purpureos. 

Ioannes  Ruellius  Caryophylleum  florem  incognitum  veteribus  exiftimauit ; cuius  opti- 
mum iudicium  videtur;  nam  certe  Vettonica:  alterius,aut  Cantabrica:  parum  flos  ifte  fimilis 
eft.Mirum  creditu  r, ait, vt  tam  celebris  flos, tamqueiucundus,fuent  a vercribusfilentio  pr^- 
termiflus:qui  amplitudine, pulchri tudine,varietate,Rola  non  inferior  videri  noteft. 

Altera  & minor  Caryophylleorum  fpecies, priori  tenuibus  caulibus,  foliisqjlimillima  eft,  2. 
vtrilque  tamen  minoribusiflores  etiam  habet  ex  oblongis, paruis  & teretibus  calycibusfimi- 
les, verum  minores  & per  ambitum  magis  difle&os  ac  fimbriacos;colore  candidos,autc  can- 
dore purpuralcentes. 

Apud  Belgas  in  hortis  nafeitur:  Gefncrus  autem  apud  Germanos  in  pratis  humidis  etiam 
reperiri  refert. 

Altate  flores  emicant. 

Vettonicam  altilem  flue  coronariam  minorem, autalteram  nonnulli  nominant : Germa- 
ni ©fufroiUm  aut  T)0cf;niu!-  atque  hinc  etiam  a plerilque  Superba : Noftri  fMtrpnutma/  a flof- 
culorum  foliis  fimbriatis  &plumarum  fimilituaine  difle&is,  &c  Clepti  CitnofFlm/  hoc  eft,  Ca- 
ryophylleum minorem  appellant. 

Vius  autem  Caryophylleorum  florum  in  medicina  vere  quidem  nullus  eft, in  coronis  ve- 
ro prope  nimius;  & prarlertim  fleris  altilis- qu  i etiam  acetum  iucundo  fapore , & colore,  au- 
dere Ruellio,commendat.Fuchfius  tamen, non  modo  exfloribus,  quam  Conferuam  vulgb 
appellant,  verum  & radices  altilis  ad  peftis  contagiaa  recentioribus  commendari ; lylueftris 
vero  fuccum  calculo  atterendo  ac  educendo,nec  non  Comitiali  morbo  laborantibus  vtilem 
credi , leriptum  reliquit. 


De  Armer  iis  floribus.  Cap.  xix. 

ARmeri  orvm  florum  aliquot  etiam  fpecies  funt;  foliorum  ipfius  ftirpis,cumma- 
gn  itudine,tum  colore  praicipud  differentes. 

Pnma  fpecies  cauliculos  habet  rotundos, genicuIatos,veluti  Caryophyllei  flores,  circa  in- 
feriora genicula  vt  plurimum  rubentes , cubito  breuiores ; folia  plurima  parte  oblonga , fed  i, 

p 4 Armcrius 


PEMPTADIS  SECVJJDit  LIB.  T.  1 J7 

Armerius  lylueftris.  aliquantulum, quam  maioris  Cnryophyllei , la- 

tiora;colorc  herbaceo  vircntia:flo(culosin  Ium» 
mocauliculonim  paruulos,  exiguis  Caryophyl- 
leisperlimilcs , verum  minores,  plures limul  in 
quandam  vcluti  vm  bellam  congcdos , particu- 
latim  vt  plurimum  protleuntcs , &c  lemper  tere 
cocci  rubore  fplcndentcs , pun&is  interim  can- 
didis circa  medium  interdum  varicgatos,rarifli- 
me  candidos. 

Ornat  hic  flofeulUs  Belgicorum  hortorum 
arcas:  apud  Italos  & alibi  locisincultis  &:  andiS 
exit.Gelnerus  circa  Gryphij  lacus  npas  in  Hel- 
uetia  ale  repertum  feribit.-prouenit  &: alicubi  in 
Belgio  locis  defertis,  iuxtaque  aruorum  & pra- 
torum margines  ac lcrobes,  fed  multo  quam  in 
hortis  minor  & tenuior. 

Mature  8c  Aprili  Ikpemenfe  aut  Maio  flo- 
ret , Caryophylleos  flores  antecedens : plurima 
inde  seftatis  parte  viget. 

Galli  Armo  ires  &c  Armoiries  appelIant:Ruel- 
lius  Armerios  flores  hinc  nuncupat:  Germani 
JDon&ff  ncgele/feltnegdt:  Belga:  Isrp&eusi , quali 
dicas  fafcfeulum.  florum  etenim  fafeiculos  no- 
flri  propria  lingua  H&plrntjS  nominant.  Caryo- 
phylleorum  florum  Ipecies  quasdam  lylueftris 
Videtur;quam  ob  caulam  & a recentiorum  qui- 
buidam  Vettonica  agreftis  aut  lylueftris  dicitur: 
nec  defunt  qui  Tunicam  herbam  ede  volunt: 
fed  nihilo  magis  hic,  quam  Caryophyileus  cum 
Vettonica  altera  aut  Polemonio  conuenit. 


Altera  Armeriorum  Ipecies  folia  circum  caules  geniculatos,multo  fert  latiora,  maiora  & 2; 
crebriora, nec  noncandidiora,Conftantinopolitani  floris  foliis  haud  multum  dillimilia.  flo- 
res in  vm  bella  vna  plures  limul congefti, pulchri, rubentes,exiguis candidulis pundlis  ornati, 
prioribus  Armeriis  flmiles  funt.  . 

In  petrolis  collibus  Sc  alperis,febulofls  apricisque  locis,  apud  Germanos  & alias  nationes 
nafcitur;  a Belgis  in  hortis  feritur, vbi  fecundo  anno  cum  alus  Caryophylleis  arflate  floret. 

Germani  ©leinnfgelc  vocant, aliqui  Scarlatam  1 rubeo  floris  colore  coccum  referente.  Et 
lylueftris  hic  Caryophyileus  eft , veluti  & prarcedens : vterque  certe  nulla  cura  eget : natura 
lua  viuax;  & hyemis  iniuriam  non  dirficulter  fuftinet. 

Tertia  & huius  Ipecies, cui  pauca  a radice  fibrofa,angufta,duriufeula,  & acuminata  folio-  j. 
Ia  prodeunt, atque  harcintercolicu!ibreues,teretes, quibus  quandoque  vnicus,  fubinde  duo 
aut  tres  infldent  flofeuli  mediocris  magnitudinis,  Armeriis  primis  paulo  maiores , nonnihil 
odora ti,colore  vt  plurimum  eleganter  rubentes. 

Arido  & inculto  felo, quandoque  iuxta  margines  aruorum  in  plerifque  Germania:, Bohe- 
mis,Silelis,&  Morauis  locis  frequens  repentur. 

In  multam  arftatem  floret  ac  viget. 

Iam&  quarta  quaedam  eft  Armeriorum  florum  fpecies  cauliculis  rotundis , geniculatis*  4, 
tactu  glutinofls,pe'dis  altitudine;  fohisex  Angulis  geniculis  binis.oblongis,  anguftis,  acumi- 
natis,in  virore  candicantibus  & quafl  csAis:floribus  in  vmbellaflmiliter  pluribusflmul  con- 
geftis, pulchris,  Armeriis  flmilibus.verum  minoribus  & rubentis  diluta:  purpura:  colore : fe- 
mine in  oblongis  vafculispufiilo:  radicibus  tenuibus  ac  fibrofis. 

Seritur  in  hortis. 


Floreta  Maio  aut  Iunio  menfe  in  Autumnum  vique, & eodem  quo  feta  eft  anno. 

Sunt  qui  velint  Behen,  AueBcen,  vulgo  nunc  didi , (peciem  aliquam  efle,  propter  eam 
quam  cum  Behen  rubentisfloris  Valeriana  dicta rubra,fimilitudinemhabeac. Nara  caulicu- 
lis  geniculatis  & foliis  illi  aliquantulum,  fed  colore  flmilior  eft:  Caules  tamen  breuiores  & 
teneriores:  foliaque  minora;  color  vero  leuitasque  foliorum  in  Vtrilque  fere  eadem.  Caro- 
lusCluliushunc  inter  fylueftresLychnidesnumerauit,vtfupra  monuimus.  Mufcipulam&: 
VilcariamM.Lobelius  vocitat:  At  nos  inter  Armerios  flores  libentius  retinemus. 


Praster 


T78  STIRHVM  HISTORIA 

5-.  Prxtcr  bos  vero  & aliaquaxlam  eft.vcl  Caryophyllconim  vel  Armariorum  fpccics, omni- 
no, vbicjuc,&r  apud  Belgas  quoque  fylucftrisicauhculos  habet  dodrantales:  folia  e lingulis  ge- 
niculis  bina,  parua , acumiuaia : flores  in  cauliculorum  lumino  fingulos,  per  ambitum  fim- 
briatos, Caryophylleis  minoribus,  & forma,  & magnitudine  latis  fimiles , colore  vero  cocci 
diluto  rubentes. 

■Exit  paflim  in  pratis  & locis  riguis. 

Maio&  lunio  menfibus  flores  potiflimum  confpicui. 

Belgx  Cracpnbloemfcetip  appellant,  id  eft.  Cornicis  flores. 

Cxtcrum  Armcriorum  omnium  1 (lorum  flores, nec  vllum  quoque, aut  in  medidna,aut 
in  cibatu  vfum  habent:  fcd  coronari  j funt,&  hortosac  corollas  exornant. 

De  flore  Conflantinopolite.no.  Cap.  x x. 

COnstantinopolitano  floricau- 
les  funt  e radice  plures,  bicubitales,  tenues, 
geniculati, inanes:  folia  e lingulis  geniculis  bitfa, 
oblonga, aliquantulum  lata, acuminata,  obfcurb 
virentia, nonnihil  alpera  & hirfutajflcuti  &cau- 
lcs:flores  in  latis  vmbellis, multi  fimulcongefti, 
afpeclu  pulchri,  exterum  inodori,  colore  floris 
Calendulx,  vel  purpurei  Lilij , fiue  maturi  mali 
Anarantij  corticis,  fubinde  candidi:  femen  in 
oblongis  acuminatis  vafculis  exiguum  &liib- 
ruftum.  radices  longx , in  plures  tenues  diui&, 
gullu  aliquantulum  acres. 

Belgis, peregrinus  eftflos:leriturin  hortis, 
lunio  & Iulio  altero  a latione  anno  floret, de- 
inde pluribus  lequentibus  aliis.  Radice  etenim  ! 
conftac  viuaci : dtuquc  durat,  hyemis  & frigoris 
patiens. 

Eft  &:  huius  altera  & minor  fpecies,  cubitalis,  | 
aut  paulo  altior , rarioribus  floribus , qua:  primo 
anno  flores profert:Gefnerotefte. 

Noftri  vulgd  Conftantinopolitanum  appel- 
lant florem : Germani  vero  florem  Hieroloty- 
morum : Aldrouandus  Creticum  cognominat: 
alius  Lychnidem  coronariam.  Sunt  qui  velint 
Lanariam  nuncupatam  Latinis  radicem  efle, 
qux  Grxcis  rpsuSior.  Arabibus  Condifi  dicitur, 
qua  ad  purgandas  lanas, qui  eas  cluunt,  olimvte- 
bantur;quos  veritatem  minus  aflecutos  efee- 
uidentius  eft,  quam  vt  refelli  debeat.  Neque 
enimfpinola  aut  aculeata  huius  floris  ftirpseft, 
quale  Struthion  efle  Theophraftus  & Plinius  referunt : radicem  etiam  non  habet  magiam, 
aut  Oles  folia,  vti  Struthio  funt. 

Non  deerunt  autem  fortafle,&  qui  florem  hunc  Conftantinopolitanum, veteribus 
diftum  florem  efle  fufpicabuncur,quem  Gaza  Latine  Defiderium  vocat:  quorum  fenteniiz 
fithiu  curaducrtemur.modo  non  habemus.  Pothum  enim  florem  Theophraftus, Plinius, &Me- 
fin.  nxus,  inter xftiuosreponunt,duorumq5  efle  generum  referunt : vnum  hyacintho  Iknilcm, 

alterum  v non  coloratum  fiue  candidum.  Conftantinopolitanus  aute,xftiuis  menfibus 

floret, & colore  vel  Hyacinthum  fcriptu,quem  purpureu  Lilium  vocant, proxime  refert, vel 
candidus  eft.  Qux  magnam' Conftantinopolitani  floris  cum  Potho  fimilitudine  oilendunr. 

Cxterum  flos  Conftantinopohtanus,prxtcr  eam, quam  in  hortis  & coronis  gratiam  allo- 
cutus eft , nullum , quod  fciamus , medicum  vfum  habet:  facultas  eius  ea  de  caufa  incom- 
perta eft. 

De SaponarU.  Cap.  x x i. 

CAponaru,  vulgo  dictx, caules  funt  glabri, tenues, rotundi,geniculati,  cubitales  aut 
k-'aItiores:folia  lata,venofa, Plantaginis  lacifolix  foliis  fimillima,  led  tamen  minora , e lin- 
gulis geniculis  bina, vt  plurimum, Scprxlertim  radicibus  viciniora,  deorfum  reflexafloresin 
lumino  cauliculorum,&  circa  fuperiora  genicula  multi,  odorati,  colore  aliaspulchro  r o&> 

rubent 


1 


SECVNDiE  LIB.  I.  17? 

rubentes,  aliasdilutc  purpurafccntes , aut  can- 
didi, qui cxrcrctibus&:  oblongis  calycibuscx- 
eunt, ex  quinque  foliolis  commifli ; in  quorum 
medio  exigua  quardam  flamina:  radices  eradar, 
long£E, oblique  ferpentes, quibus  fibra:  quadam 
adluerent;  Veratri  nigri  radicibus limilcs. 

I Apud  Belgas  in  hortis  colitunalibiiuxtaflu- 

} uios  6c  torrentes, locis  apricis, fportte  nalcitur. 

£ . In  hortis, diu  durat, & vita: cil pertinacis. 

Iunio  & Iulio  floret. 

Saponarianivulgb  nuncupant,ab  adftergen- 
dipotentia,quafolia  pollent : fuccum  etenim 
quendamex  fe  remittunt,  dum  confricantur, 
faponis  fere  modo  extergente.  Ruellius  tamen 
&:  aliam  quandam  Saponalem  delcribit.  Non- 
nulli herbam  Tunicam  appellantmo  ell  tamen 
Vcctonica:  coronaria, multo  minus  Polemonij 
aliqua  fpecies;  quas  pro  Tunicis  herbis  haberi, 
Cap.de  Cary ophy licis  feri  plimus.  Videri  citius 
poflet  Alifma,fiue  Damafonium , nili  caulis  ei 
crebrd,non  fimplex  ,fedfubindein  alasquafda 
diuifus;  & radices  effent  quam  Veratri  nigri 
crafliores:  folia  (iquidem  habctAlifmatisde- 
feriptioni  conuenientia,&globofam  florum  in 
fummo  caulium  congeriem.  Sed  Alifmatis  te- 
nuis eft  caulis  & fimplex;&  radices  (imiliter  te- 
nues: qua:  differentiam  Saponarur  huius  & A- 
*■  Limatis  oftendunt. 

Defcnbitur  enim  Alifmaa  Diofcoride  hoc 
* modo:Alifma,(unt  qui  Alceam  ,qui  Damafo- 


japon-iri-1- 


nium , qui  Acyron , qui  Lyron  nominant:  folia  Plantagini  fimilia  habet,  anguftiora  tamen, 
verfus  terram  rcflexa:caulis  tenuis  eft,fimp!ex, cubito  altior,capitula  habens, Thyrfoiimilis: 
flores  tenues, cadidi,fublutei;  radices  veluti  Veratri  nigri  tenues, odorata:,acres,  (ubpingues: 
loca  amat  aquofa. 

Idem  Plinius  lildem  pene  verbis  lib.ay.cap.io.depingirfed  duo  eius  ftatuirgenerajvnum 
in  aquofis, quod  quidem  a Diofcoride  defcnbitur ; alterum  in  fyluis  proueniens , nigrius,  ac 
maioribus  foliis.folium  etiam  ei  laciniofum  effe  ait, quod  Diofcoridesomifit;  & caulem  ca- 
pite Thyrfi,pro  eo  quod  ille  SvpmeiSn  eum  effe  feribat;  qualis  fir  Thyrfoidescaulisficinfi- 
nuans:  nempe  (uperiore  parte  & craffier&  latior. 

Thyrfuscnim  (iue  Stfpms, virga, fax  aut  hafta  eft, frondibus  aut  hederis  obtefta, cuius  fafti-  ihyrjiii. 
gium  pluribus  frodibus  aut  floribus  llipatur , inftar  videlicet  globi  aut  pil^.Sic  etenim  in  an- 
tiquiffimis  qua:  Roma:  paflimextant  marmoribus  depiclu reperiri  Thyrfum,  teftiseftMel- 
chiorGuilandinusinepiftolaad  Langium;fummo  videlicet  cacumine  globofum  quiddam 
jnftar.pila:  geftan te m. Talem  etiam  Thyrfum  effe,quarundam  ftirpiu  &defcriptionesoften- 
dunt.Thymus  etiam  ■&i/p7orappellatur,qui  in  cauliculis  globofum  capituluin  profert : vnde 
& KA^aXd-nc,  Sc  capitatus  cognominatur,  dv per  imitem  Orobanchc  dicitur, caulis  cui  fuperio- 
re  parte  crafflor  eft:  Thyrfus,  iam  & Ferula  caulis  nuncupatur, qui  licet  fenfim  extenuetur, 
lummo  tamen  cacumine  vinbellam  latam  & rotundam  florum  primum,  deinde  feminum 
pjenam  Thyrfi  modo  promit:  vnde  & vap&fc  fiue  Ferula,pro  Thy  rfo  fubinde  dicitur:  atque 
mne  Bacchus, qui  Svpovf  og?c,  etiam  aliquando  appellatur  aThyriis,  qui  in  eius 

orgiis  olini  quatiebantur.  Reperitur  &:  Lacluca:  caulis  alicubi  thyrfus  vocatus,  qui  & in  la- 
tam vmbellam  Ferula:  modo  definit. 


Qua:  omnia  Thyrfum  virgam,  baculum  aut  haftam  effeoftenduntjglobofoex  frondibus 
aut  floribus  cacumine:  & SupmaSn  caulem  dici,fumma  parte  (pharroidem  aut  latiorem. 

Neque  repugnat  nobis  in  Saturnalium  lib.i..  Macrobius,  vbi  Liberum  patre,  cum  Thyr- 
fum cenet, latens  telum  gerere  feribit.  Nam  inde  Thyrfumnon  in  exacutum  cacumen,  fcd 
potius  in  retufum  & globofum  apicem  delinere  colligitunex  eo  enim  quod  latens  telum  di- 
cit.oftendic  ita  cacumen  conte&um.vc  agnofei  non  poflit;  quod  quidem  multisfic  frondi- 
bus circum  compofitis. 


Verba 


Calceoli  Mariani  altera  i 


Calceolus  Marianus. 


\io  ST  I R » I V M HISTORIA 

Verba  Macrobij  hxc  funtiColiturapud  LaccdxmoniosGmulachrum  Liberi  patris, hafta 
infigne,non  Thyrfo : fedciimThyrfum  tenet,  quid  aliud  quam  latens  telum  geritur, cuius 
mucro  Hedera  lambente  protegitur? 

Nonnunquam  tamen  6c  Thyrfoidis  caulis  appellatur  in  acutum  cacumen  definensj mo- 
do floribus  fit  adornatus.  Apuleius  enim  Vcrbalci  caulem  a medio  furfum  verius  floribus 
grauidum,&  faftigio  acuminatum,Thyrfum  appellat. 

Porro  Saponaria,  calida  quidem  & ficcacft  ccmperic, facultate  autem abftergendi non 
exigua  prasdita. 

De  Calceole  Mariano.  Cap.  xxii. 


eALCEOLVS  Marianuscaule  affingit  dodrantali, circa  quem  aliquot  folialata,veno- 
la,Plantaginis  asmula:  in  faftigio  flos  eminet, vt  plurimum  vnicus,  quatuor  foliorum, e 
quorummedioprominetorbiculatooblongior  vtriculus, exigui  oui  forma, colore  luteus, 
inanis, Sc  vacuus, fuperiusque  patens, inftar  calceoli  aut  crepida;  vnde  illi  nomen  elbeingunc 
autem  atque  ambiunt  medium  hoc  folia  quaterna,  qua:  fubinde  dilute  rubent,  aut  punico 
obfcuro  colore  nitent,vel  etiam  lutei  coloris,  vna  cum  ipfo  medio,  oui  forma  prominente, 
funt.  radix  crafla,obliqua,a  qua  tenues  fibrx  dependent. 

In  Heluetiorum,&Norici,ac  Pannoni^  fuperioris  fiue  Auftrix  montibus  Iponre  riafcitur. 
Vulgo  Calceolus facerdotis^Germanicepfaffen  fdjue  dj,  papm  feboett  appellari  fertur : Di- 
citur verd  & Calceolus  D.Marix,fiue  Calceolus  Marianus.  Exiftimarur  vero  a nonnullis 
Alifmaefle:  led  minus  quam  Saponaria  cum  eo  conuenit.  Folium  quidem  Planraginisfatis 
relpondet : led  defiderantur  capitula  Thyrfi : flos  tenuis,  inalbicans;  &:  radices  Veratri  ni- 
gri fimiles. 

De  Calceoli  autem  Mariani  facultatibus  nihil  occurrit  ad  fcribendum.-hon  modo  VeK- 
ribus,fed  ne  recentioribusquidem  fatis  cogniti. 


AX 


Di  i_ Aquileia . Cap.  x x r i i. 

...  folia  fert  Chelidonij  maioris, paulo  tamen  rotundiora , per  ambitum®- 

•eifa,  colore  in  virore  cxrulea,que  vulnerata  nullum,mul  td  minus  luteum,fuccum  ff“- 

duBc 


Aquileia  multiplici  flore. 


dunt:  caulem  vero  cubitalem,  tenuem,  rubentem,  & leniter  hirfutum ; cuius  ahelingulos 
proferunt  flores,  ex  quinque  dependentibus  concau  is  veluti  corniculis, & totidem  interme- 
diis,futium  erecHsparuisfoliolts,qui  fimplices  funt,compofitos  (multiplices  etenim  ex  plu- 
ribus corniculis  eommifli  lunt)colore  alias  c^ruleos, alias  in  rubro  purpureos,aiias  candidos, 
vel  ex  candido  purpurafccntes/ubinde  varios  & ex  czruleo  candidoque  permixtis  relucen- 
tes; erumpentibus  e medio  flaminibus, a quibus  parui  apices  dependent : liliquz  poft  Angu- 
los flores  quinque  lurgunt,;in  quibus  femen  paruum,  nigrum  &cfplcndens.  radices  liibfunc 
craflz  fibro&,  qua:  pluribus  annis  durant. 

In  Belgij  & Gallice  hortos  inferturrin  Germania  Sc  alibi, in  apricis  collibus,  fyluolis  mon- 
tibus & pinguibus  pratis  fponte  gignitur.  Flores  Maio  & Iunio  vigent. 

RecentioresAquileiam  aut  Aquilinam  nuncupant:  Germani  2(g!ei)  Sc  2fgtltl) ; noftri  2i<= 
Mepen.  Galli  Ancoiles  ou  Ancolye. 

Quibusautem  viribus  prxdita,nondum  latis  compertum;  nullum  liquidem  alium  vfum 
habet, quam  quod  coronas  & hortos  exornet. T ragus  tamen  femen,  drachma:  pondo  cu  cro- 
ci obolo  in  vino,iocinoris  obftrudtione  & morbo  regio  laborantibus  vtiliter  dari  Icribit ; led 
eum  quialTumplit  diligenter  coopcrtum,ludare  deinde  oportere.  Pleriaue  ei  ^Egylopis , alij 
Centaurij  maioris  vires, fed  temere  & citra  omnem  rationem  tribuunt.  * 

he  ntirrhino. . Cap.  xxmf. 

ANtirrh  ino  caules  funtrotundi,gIabri,fragiIes,&:ramofi : folia  multa,  vt  pluri- 
mum oblonga  Sc  acuminata,  Linarix  fimilia,  fed  maiora;  liibinde  breuiora  latioraque, 
& Anagallidis  fimiliora:  flores  fecundum  caules  fuperiore  parte  ordine  digcfli,forma  oblon- 
gi,anteriore  parte  latiores,  dum  cdclufi,vt  nafcuntur, permanent  Rane  ori  quodammodo  li- 
miles;  aperti  vero  hiantis  Leonis  rictum  referentes;  colore  rofeo  rubentes, au  t candidi, vel  ex 
candido  dilute  purpurafcentes,non  raro  etiam  fublutei ; ei  videlicet  cui  folia  funt  latiora  Sc 
breuiora:  quos  deinde  capitulum  fequitur,oblongum,anteriore  parte  anguftius  & forami- 
nofum^ianum  vituli, aut  canini  capitis  fimilitudine ; in  quibus  femen  paruum  Sc  lubnign- 
cans:e  radicibus  non  magnis  fibra:  dependent. 


In  hortis  apud  Belgas , Icalos,  Germanos,  & 
alibi  feritur. 

Maio  mcn(c,quod  hyemem  fupcfauit,& re- 
liqua deinde  a:ftate, floret : ferius  vero  & lu  b sc- 
itatis finem, eiuidem  anni  vere,  latu.  Hyemem 
autem,  nili  clemens  admodum  fuerit, aut  in 
cellisvinariisrcpofitum,ablque  iniuria  in  Bel- 
gio non  fuftinet. 

GixdsdvTippmv » dtrlppifyv , fi  non  vitiofum 
Theophrafti exem plar,& dvuppnov  dicitur:  La- 
tinis fimiliter  Antirrhinu.  Audore  Galeno  etia 
/Soux^cW&At/^vicaj^iadiueLychnislylueftns, 
nominatur.  Apuleius  etiam  duiQusuv^tMapu- 
rwte?aA/ov,Canis  cerebrum',  herba  Simininam, 
Venuftam  minorem  & Opalim  gratam, appel- 
lari refert.  Creditur  quoq;  efleLeo  herba, quem 
inter  flores  Columella  lib.  i o.  refert,  fic  Icribes: 

Uarcifif  comas,  & hiantis  fana  Leonis 
Ora  feri.  Item  & infra: . 

O [citat  dr  Leo. 

Gefnerus  tamen  hunc  Leonem,  Aquileiam 
efleexiftimauit,quaea  de  cauia  Leotoftomium 
nuncupauitifed  hoc  nominis  Antirrhino  magis 
conuenire,quatn  Aquilei«e,nobis  videtur.Nam 
Antirrhini  hians  flos.  Leonis  ri&u  citius , quam 
Aquileiz  refert. 

Eft  vero  &:  alius  Leo , qui  ioaopaXioi , & legu- 
minum Leo  dicitur , alio  nomine  Otobanche: 
de  quo  in  Frumentorum  hiftoria  egimus. 

Eft  8c  alia  Amethyftos  herba,  cuius  Plutar- 
chus  meminit,  videlicet : de  quaaliolo* 
co,in  Olerum  videlicet  agetur  hiftoria. 

Belga:,  Antirrhinum , ©rant appellant: Itali 
Antirrino : Hifpani  CabeXade  temera. 

Casteriim  Antirrhini  femen  inutile  in  medi- 
cina, vt  Galenus  ait, eft.  Herba  verd  ipfaaflimi- 
lis  cum  Bubonio  facultatis,  fed  multo  minoris. 

N arrant,inq  u it  D i o icorides,appen  fu  m vene- 
ficiis  aduerlari : & gratiam  conciliare,  fi  quis  eo 
perun&us  fit  cum  oleo  liliorum, aut  Cyprino.. 

Apuleius, radicis  in  aqua  decodum,fotu  epi- 
phoras oculorum, celeriter  lenire  refert. 

De  <^i ntirrhino  fyluesirifiue  minore. 

C a p.  xxv. 

Procter  hortenfe  Antirrhinon fuperiore 
capite  defcriptum,&aliud  reperitur, tota  fua 
natura  lylueftre,quod  latiuo  & minus, &humi- 
liuseft,&  aliquantulum,fed  tamen  modice hir- 
futum:Cauliculi  huic  quoq;  funr  tenues, ramo- 
fi:folia  oblonga  & angufta:  flores  autem  non  ad 
fummum  caulis, fed  iuxta  foliola  ex  ipforumfi- 
nubus exeunt, Antirrhini  fi miles,  lea  minores, 
colore  rubro  purpureo, in  medio  lutei:  Capini" 
la  fimiliter  minora  & breuiora,foraminoia,lio- 
miniscaluariam  propemodu  referentia,  in  qui' 
bus  femen  minutum:  radices  fubfunt  tenues. 

Nafcitur  multis  Belgij  & Germania:  locis, 
circa  margines,&  in  ipfis  agris,iuxta  vias,in  faor- 


Antirrhinura  (ylueftre  Phyteuma. 


PEMPTADIS  SECVND1  1 1 B.  J.  l&j 

tis,&  alibi. Et  vno  quidem  loco  procerius  ac  vegeeius ; alio  breuius  & tenerius  reperirur. 

Iulio  & Augufto  floret:  hyeme  perit:  arftiua  enim  cft  herba. 

Noftritbpn  <£3;aut  appellant:  Antirrhini  autem  haud  dubie  fpccics  cft  (ylueftris.  Sunt  qui 
velint  Orontiumeire,fimilitudincnominisindudi,cuiusdccodo  Archigenes  apud  Galenu 
rn  7rW?iib.£.auriginolbslauandosconfuIit.Scd  an  vere  i pium  fit,aifirmari  non  poteli,  cius 
delcriptionenuiquam,nec  nomine, alibi  quam  hoc  loco,cxtante.  Quam  etiam  obeaularn, 

Ianus  Cornarius  Orontij  vocem deprauatam  fu Ipicatus cft, 8c legendum  effe.  Origanum; 
quod,Diofcoride  audore,in  balneo  auriginofisprodeft. 

Plus limilitudinis  Antirrhinum  fylueftre cum  Phyteumate  habet,qiiod a Dio(coridc,his  Thynum 
verbis, lib.4.delcribitur:  Quiwpyi  (pi/AA#  o/^ia  /uxgp' rt©»  & 1.  rapitav  7m?.uvnfcnpit- 

tni.pKax  eft,  Phyteuma  folia  habetlimilia  Struthio, fed  minora: 

'frudum  multum, perforatum, radicem  paruam, tenuem, terra:  luperficieiihhzrentem.Que 
deferiptio  Anurrhino  fylueftri  apeiflime  &proprie  conucnit.Nam  quidem  qUod  ad  folia  at- 
tinet,ea  omnino  habet  Struthij  minora:  liquidcm , vt  Plinius  ait , Struchium  folio  eft  Olea: 
minore, funt  etenim  eius  folia  Oleaginis  angiiftiora  & minora.  Frudum  etia  flue  r^.p7rh  co- 
piofum  habet, eumq;  perforatum;  quando  pro  frudu  totum  illud  capitululh.quo  lemecon- 
tinetur  accipitur, quod  non  raro,  vti  & ipliusAntirrhini  capitulum, i^prydc  appellatur.  De  ra-  «■{"*• 
dicibusdubitari non poteft,qua:  tales, cuiufmodi  Phyteumatitribuuntui,  funt.  Quibus  de 
caulis  Andrrhinon  iftud  lylueftrevcrum  Phyteuma efle  apparet.  Matthiclustamen  no  An- 
tirrhinum iftud,quod  blim  pro  legitimo  exhibuit, led  Campanulam  proPhyteumate  depin- 
git: de qualupcriuscap.io.vbi &z  improbata fententia:  Matthioli,& noftri  iudicij  rationem 
indicauimus. 

Porro  Antirrhinum  iftud  fylueftre  nullius  quidem  eft  vius : ii  autem  verum  eft  Phyteu- 
ma,ad  amores  profuerit.  Vtetenim  audoreft  Diolcorides , Phyteuma  ad  amatoria  philtra 
commodum  efle  perhibetur. 

De  Linariis.  Cap.  xxvi. 

Linaria  altera  purpurea. 


i Ntirrhini  Ipecies quoque qusedam videntur, quas Linarias vulgo  nominant. 

^ Quarum  vnacauliculos  habetbicubitales,complures,rotundos,tenues:folia  multa,  j 

Q_^a  angufta. 


184 


S T I p 1 v M 


STORIA 


Unaria  odorata. 


Linaria  Valcntina. 


angufta, oblonga, Lini  foliis  fimilia:flores  luteos  fecundum  caules  iuxta  fu mmum, anteriore 
quidem  parte  Antirrhini  floribus  fimiies,pofteriore  verd  in  caudam  fiue  corniculum  quod- 
dam definentes, floris  Regij  fimilitudine;quos  fequitur  capitulum  rotundum,  inquo  femen 
nigrum,  radix  longa,  tenuis  &alba. 

Altera  fpecies  huic  caule, foliis  &c  floribus  fimilis  eft:caulibus  tamen  fere  longioribus ; fo- 
liis verd anguftioribus;  floribus  paruis,multoq;quam  alterius  minoribus,  in cairuleo purpu- 
reis, nonnunquam etiam fubcandidis  autfubluteis  j capitulis fimiliter exiguis: radicibusre- 
nuibus  & fibrolis,  1 ' 

Nafcitur  prior  Linaria paflim  in  Germaniaac  Belgio  fecus  agrorum  margines, .& aliis lo- 
cisj  altera  inuentu  farior. 

Florent  Iulio  & Augufto,  ac  etiam  ferius. 

Pmervero  has  duas  Sc  alias  duas  C.Clufius  infuisobferuationibus  exhibet,  vnam  odo- 
ratam : alteram  Valenti  nam  cognominat. 

Odoratx  Linarikfolia,non  Lini, fed  Bellidis  maioris  fimilia  magis  apparent ; lata  videli- 
cet,& per  marginem  crenis  incila:  caulis  rectus  eft : flofculi  exigui  fpicatim  digefti , coloris  e 
cmruleo  purpurei,  & quibufdam  locis,  in  calidioribus  nempe  regionibus , odorati : capitula 
parua,  rotunda  funt. 

. Valentina  vulgarem  Linariam  forma  & colore  florum  refert,  fed  folia  breuiora& latio- 
ra quam  Linaria;,  ad  Antirrhini  lutei,  aut  Centaurij  minoris  accedunt,  cauliculos hactres 
aut  quatuor  promit : radicem  vero  vnicam  demittit. 

VtraquefpeciespriorLinarianoftris  dicitur, nonullisVrinalis. Germanis  tynhautlfltftp 
fraut/^omfrauf/  onfet  fraurom  flafcfj/  trnfO  fTafdjj/  frotten  flafcfo : Belgis  ©iit  fclag : Gallis  U» 
ptuuage.  Exiftimaruramultisefle  Ofyris:  fed  Ofyrisab  hac  differens  eft  ftirps,  ex  qua  videli- 
cet hoc  eft,  fcopas  liac  atate,  in  Italia  componunt:  vt  & olimlGalenifeculo;quaffl 

vulgd  Itali  Beluedere  nuncupant.  ..  , 

Eftautem  Linaria  prima  quidem  ac  vulgaris  calida  quidem  & aliquantulum  licca  tem- 
perie^ aperiendi  potentia  praedita;  nam,  vt  & Rhizotomi  noftri  temporis exiftimant , vri- 
nas  decoctum  eiusprouocat.  Addunt  multi,  Regio  morbo  laborantibus.  prodefle;quodd> 
Ofyridehuctranflatumeft.  o ' - 


CAvle  Amarantus  purpureus  (urgit  cubicali,vel altiore, ftriato, iuxca radicem  fubinde 
rubente,  lanii, in  alasquafdam  diuifo;  circa  quem  folia  oblonga, lata, acuminata,mollia, 
glabra, colore  virentia, aut  in  virore  nonnihil  rubentia,  pro  floribus  exeunt  lpicx',a(peclu 
gratidim*,  exterum  inodora:, in  purpura  fplendentes, coccum  faturarum  qui  inholofcrico 
villofo micat,  referentes,  ac  quodammodo  coloris  gratia  fuperantes  ;qua  in  attritu  fimilem 
fere  colore  fuccum  reddunt, & decerptzdiutine  pulchritudine  fuam  retinent, aliquoc  etiam 
. annis  non  marcdcetes;vnde&:  nomen  inticnit.Scmen  maturatis  (picis  infidetparuum,  ni- 
grum,& multum  (plendens.  Radices  breues  & fibrolar.  Miriini  ineo,  Plinius  ait,  gaudere 
decerpi, & latius  renafei.  Alexandrino  palmaeft, qui  decerptus  afleruatur.  Mirumque  poft- 
quam  defecere  eundi  flores, madefactus  aqua  reuiui(cic,&  hybernas  coronas  facit. 

AMogjwTW, quoniam  non  marcefcac , Plinius  appellat : noftra  aras,  Amarantum  purpu- 
reum,ad  differentiam  Elichryli,  quod  fimiliter  a/xu&trny  dicitur , de  quo  inferius fuo loco: 
Germanice  ®amat6lumctt/S«u(infc^oon/5lo!«moj:  Noftratc  dialecto,  i^outoccHifoemm:  Ita- 
lice Fierve/btto-.GalYicePaJfevelours-.Vaffmclutum  Riiellius reddit, quoaiomineholoferici 
villolum  coccineum  Galli  nuncupant, cum  quo  de  coloris  principatu  certat. 

Eft  verd  & alia  huius  fpecies, caule  multo  proceriore  &c  cra(fiore,quatuor  au  t quinque  cu-  z . 
bitorum vel altioteifoliis (imiliter maiori bus ; cui fpica  funt  longiores, fed  obfoleti admo- 
dum ruboris. 

Seritur  vterque  Amarantus  in  hortis,(ed  prior  frequeeius.  Alter  enim  Amarantus  nullam 
vel  omnino  exiguatri  gratiam  obtinet. 

Proueniuntipica  Augulto  menfe, durant  in  Autumnum.  Infipidum  vtrumque  olus  eft, 

& Bliti  lpeciOs,de  quo  in  Olerum  hiftoria,vbi  illi  fua  reddentur  vires. 

Recentiorum  plerique  Amaranto  purpureo, & pracipue  primo,adftringendi  cum  frigidi- 
tate &ficcitatepotentiam,(anguinisqj  omnem  fluorem  (iftendi  vires attribuunt;quas  tamen 
ei  inelfe  nulla  qualitas  oftendit,prater(blum  forte  colorem,  quo  (pica  rubent.  Nam  rubra 
omnia  (anguinem  vndequaqUe  fluentem  cohibere  ac  fupprimere,quorundam  eft  opinio;ed 
quod  quadam  (anguinem  fupprimentia,talia  colore  fint.  Sed  ex  coloribus  de  viribus  (impii- 

j . cium 


i86  Stiruvm  historia 

cium&  rrtcdicamentorum,certi  nihil  colligi : vt  Galenus  lib.  Dc  fimpl.  medica,  faculta.  fe- 
cundo & quarto  dilucide  oftendit.  Qua  dc  caufa  & perperam  ratiocinantur, qui  Amaran- 
thflm  purpureum, languinem  fu  ppriYnerc,  coeliacos  &:  dyientcricos  adiuuare, ex  folo  colo- 
! re  iud  icant. 

De  Rofls.  Gap.  x x v i i i. 

Rofafatiua.  Rofa  fylueilris. 


ROsarvm  ftirps  tametfi  fruticofa  & ipinofa  fit,  confentaneum  tamen  & decens  ma- 
gis eft,  eam  floribus  iungere,  quam  fpinofis  fruticibus  fociare : principatum  fiquidem 
inter  flores  omnes  Rofa  facile  obtinet,  eiusque  in  coronis  omnibus  vius  prope  nimiuseftjK 
vt  ex  Anacreonte  T eio,  Poeta  Graeco  vetuftiflimo,  Henricus.  Stephanus  perquam  eleganti 
carmine  Latino  reddidit: 

Rofa, honor,  decusfy  florum-. 

Rofa , cura , amorf  yeris. 

Rofa , calitum  ett  voluptas,. 

Rofets  puer  Cytheres 
Caput  implicat  coronis, 

Charitum  choros  frequentans. 

Sunt  autem  Rofa:  genere  quidem  permultae, aut  ftirpis  ipfius  magnitudine,  afperitate,kui- 
tate've;  aut  floris  foliorum  multitudine,paucitateve,vel  colore  odoreque  differentes.  Non- 
nulla: fiquidem  procera:  &c  excelfcalia:  breues  &humiles:foliaquibuldam  quina,  aliisduo- 
dena,  vicenave  aut  plura.  Theophraftus  etiam  «VTt»ra?t/Mor , fiue  centifoliam  quandam, 
circa  Philippos  exire  refert : quam  incola  ex  Pangaeo  transferentes  ferunt : &c  in  Campania, 
Plinius.  Colore  item  hx  quidem  rubentes , illa:  vero  candida: : pdorata:  etiam  quam  plu- 
rima: ,ablque  odore  nonnulla:.  Harum  omnium  quaedam  fatiuae  & hortenfes  funtjalirTC- 
rofyluelhes.  ■ 

Rami  aut  potius  virga:  omnibus  durae,lignofie, mordacibus  aculeis  horrentes-,  & fylueftri- 
busquidem  fpinofioresffolia  afpera,per  ambitum  ferrata,  ex  quinque  aut  feptem  ex  vnoner- 
uo  cohaerentibus,  flores  ccauliculoru  faftigiis  exeunt,  primum  herbaceo  inclufi  calyci  ,<j® 
tumefeens  in  virides  alabaftros  faftigiatur,  quibus  paulatimdehifcentibus  flos  panditur, in 
calycis  fui  medio, ftamina  quaedam  capillacea,luteosque  complexus  apices,  femen  in  obloo- 


FEMPTADis  SECVNDjE  tIB.  I.  >87 

Rofa Dunenfis/pccks nona . gis  capitulis,  qua:  calycibus  &: floribus  fubfunt 

per  maturitatem  rubentibus , gignitur  durum, 
lanugine  inuolutum.  radices  dune-,  lignofie,  iri 
fev  A diuerla  tendunt. 

Infatiuarumccnfu,vnaproceritatecaulium  li 
fiuc ramorum,  reliquas  Cuperat : craffis  enim  &c 
lignofis  (ilis  virgis  ad  io.Vel  ii.pedes,aut  etiam 
altius  confoedit:  flores  candidi, odorati  & mul- 
torum  foliorum, quorum  interiora  minora;  cx- 
teriora  vero  maiora  & ampliora.  • 

Proxima  magnitudine,  virgas  habet  breuio-  *• 
aB&jBm  res,  fed  non  minus afperas,  Rofas  odore  fuaues, 

^d  dilute  & pallide  rubentes : Incarnatas  Itali 

«Tertia  huic  fimilis  ramis  & foliis  eft,  fed  fub-  31 
n /®n§*y  inde  breuior, flore  vero  odoratiflimo  pulcher- 

rimoque , faturato , & quodammodo  pumceo 
'' dv/  ruboie  ni  tente;  Rofarum  omnium  pr^ftantifll- 

ma,&  ad  medicamenta  omnis  fere  generis  vti- 

JuUy  yk  Quarta  breuior  eft,  virgis  bicubitalibus  aut  4. 
altioribus,  flore eleganterquidem  rubente, fed 
minus  quam  tertia;,  & quandoque  fimplici, 
quinq;  tantummodo  foliorum; alias  plurium: 
aliquando  etiam  multiplicijodore  grato  & per- 

Quinta  Rofarum  hortenfisfpecies,  ramis  & y. 
virgis  fylueftrcm  Caninam  Rofam  quodam- 
yjSz.  modo  refert.  Rofas  profert  paruas,  plures  fimul 

cohxrentes,vt  plurimum  fimplices,  aliquando, 
fed  raro, multiplices;  odore  admodum  fragran- 
ti fuailiffimas , & mofchum  proxime  referentes : vnde  &Ro&  Mofchetce  ab  Hetrufcis 
appellantur. 

Sylueftrium  ea  quidem  qua:  Canina  Rofa  vulgo  dicitur, & Belgio  familiariflima  eft,  acu-  6. 
Ieatif  virgis, & afperis  foliis,fatiuis  fimilis  eftjfingulis  tamen  minoribus:flos  fimplex  quinque 
folia  non  excedens,albicans,aut  ex  albido  colore  purpurafeens.  Adnafcitur  huius  virgis  ali- 
quando pilula quxdam  hirfuta, echino  Caftanex  quali  fimilis,  at  mollis ; quam  Spongiolam 
Rofenuncupant. 

Huic  fimilis  eft,&  alia  fperies,verumtamen  aliquatulo  minor, cuius  virgq  fubrubente  cor-  7. 
tice  veftiuntur;  flores  pallide  rubent:  nori  in  totum  abfque  odore : Cinamomina  Rofa  a qui- 
bufdam  dicitur. 

Inter  fylueftres  etiam  qusedam  lutei  coloris  Rofas  fert.  g 

Eft  &parua quadam  humillima,  virgis  fpinofiflimis:  foliis  minimis , Rofis  perquam  exi-  .. 
guis,  candidis&  fuauiter  odoratis : fructus  huius  niger, aliarum  ruber. 

Iam  & fylueftrisquxdam  foliis  reperitur  odoratis : hacc  proceritate  fylueftres  omnes  fepe  10 
fuperat:Virgas  habet  duras, craflas,  6c  lignofas : folia  fplendentia  & pulchre  virentia , odore 
gratiflima:Rofas  verdparuulas  quinquefolias,  frequentiffimealbicantes , rar6  purpurafeen- 
tes, exigui  antnullius  odoristfruefum  oblongum,colore  fubrubentem,nuclco  parua:  Qliux, 

& Rofarum  aliarum  capitulis  fimilem,fed  minorem  quam  hortefium,in  quibus  lanofi  flocci 
atque  inter  eos  femen  conditum, paruum,&durum.  Reperiuntur  vero  &circa  huius  tenues 
virgas,rotundx, molles,  & hirfuta;  fpongiolx,  tales  omnino , quales  circa  Camnx  Rofie  fpi- 
nasnafcuntur.  Et  totidem  quidem  Rofarum  genera, noftra  artas  adinuenit. 

Suntver6&  apud  Plinium  lib.2i.cap-4.multa&  plurima  fuis  appellata  cognominibus; 
fed  non  omnia  in  Rubo, hoc  eft,fpinofo  frutice, nata:  (nam^rex  Maluis  flores  in  P_ofarum 
cenfu  numerantur) quorum  quxdam  cum  noftris  generibus  conuenire,verifimile  eft ; non 
tamen omnia.Genera  eius, noftri,inquit, fecere  celeberrima,  Prarneftinam  & Campanam. 
Addidere  alij  Milefiam, cuius  fit  ardentiffimus  colos, non  excedentis  duodena  folia:  Proxi- 
mameiTrachiniamminusrubentem:mox  Alabandicam viliorem, albicantibus  foliis.  Vi- 
lillimam  verd  plurimis;  fed  mmutiflimis,Spineolam.Deinde  paulo  infra. 


«8S  SriRMVM  IMSTOUt 

Eft  KquxGrxch appellatur hnoftris.h  Grxeis  Lychnis , non  nifi  in  humidislocisproue- 
niens,ncc  vnquam  excedens  quinque  folia,  Violx  niagnitudinc,odorc  nulIo.Eft  & alia  Gr$. 
cula  appellata  conuolutis  foliorum  paniculis, nec  dchifecns nifi  manu  coacta , {cmpcrqjnaf- 
ccnti  iiini)is,latiflimis  fohis.Alia  funditurC  caule  Maluacco,  folia  oleracea  habes,  Mofceu. 
ton  vocant.  Atque  inter  has  media  magnitudine , Autumnalis , quam  Coroncolam  vocant. 
Omnes  line  odore, prx ter  Coroneolam,&  in  Rubo  natam. 

Seruntur&  plantantur  Rofx  quidem  mitiores  & (atiuxapud  Belgas , Germanos,  Gallos, 
& alibi, in  hortis. 

i.  Sylueftres  multis  locis  fponte  exeunt:  & inter  has  quidem  prima,  paffim  circa  fcrobes, 
fojjas,  ad  marginesagrorum  & pratorum;  locis  humidisproucnit. 

8 . Lutea  in  Africa  & iEgypto  nalcitur : quam  plcrique  in  hortis  nunc  habent,  vti  & Cina- 

mominam. 

9-  Minima  fpinofilnma  &:  afperrima, locis  gignitur  maritimis, frequens  in  Morinorum  fini- 
bus,iuxta  Iccium  portum, in  arenofis  iuxta  mare  tumulis. 

Io.  Sed  odorata  fylucftris  Rofa  hortenfis  eft, nec  vfquam  in  Gallia  aut  Belgio , quod  fciamus, 
fponte  Cxit. 

Seri  autem  Rofa, vti  Plinius  ait, nec  pinguibus  vult, nec  argillofis,nec  riguis,  contctararis, 

. proprieque  ruderatum  agrum  amat:  omnis,  locis  ficcis  quam  humidis  odoratior.  Refert  & 
cxli  temperies;  quibufdam  enim  annis, minus  odorata  proucnit.  Theophraftus  odoriscolo- 
risque  prceftantiam  locorum  etiafn  ratione  contingere  affirmat:  &c  odoratiffimas  Rofas,  quz 
apud  Cyrenennafcunturj&proinde  vnguentum  mcundiffimum  illic  fieri. 

Nalcitur  vero  Rofa  ex  fcmine:fed  quoniam  tarde  perficitur, concilo  caule  feritur.  Omnis 
recifione  &c  vftione  proficit, floremque  melius  profert;  relida  namque  cxcrefcit  & fyluefcit. 
Sxpius  eam  transferre  vfile  eft : fic  enim  pulchriorem  Rolara  effundi  affirmant:  Theophra- 
ftus & Plinius  auctores-. 

'Serendarum  autem  Rofarum  modum,  Palladius  oftendit.  Si  indigus  plantarum,  ait,vo< 
lucris  ex  paucis  virgulis  habere  copiofa  Rolaria, quaternorum  digitorum  furculos gemman- 
tes cum  geniculis  fuis  debebis  excidere, & in  modum  propaginis  fternerc,&  ftercore  ac  riga- 
tionibus adiuuare.  vbianni  xtatem  compleuerint, pedis  lpatio  inter  fe  transferre  difiunftos, 
atque  ita  folum,quod  huic  generi  deputabis, implere. 

Florent  Rofe,  quxdam  citius,  alixferius ; omnes  Maio  aut  initio  Iunr  menfis,  Przcoces 
Cinamominx,  & alix  quxdam  fylueftres : feriores  fatiuxfunt.  M ofehe t tx  menfc  Augufto 
& Septembri  florent.T  heophraftus,fi  autumnus  prolixior  fuerit,  Rofas  etiam  denud  erum- 
pere pofle  teftatur. 

RofaGrxcis podbv  appellatur.  Stirps  ver6  ipfa  Rofarum  poAcotia,  qux  apud  Latinos  idem 
cum  flore  nomen  retinet.Dicitur  autem  poJbv ,vt  Plutarchus  ait,  on  piSpji  notiris  o^xlk-. 
ti , qudd  largum  odoris effluuium emittat. 

Medium  floris  Rofarum,lutea  videlicet  flamina  & apices,  dvSvsruv poJbvfa  flos  Rofedi- 
citur ; officinis  Anthera. 

Foliorum  ipfius  floris  partes  candidx , quibus  calycibus  inferuntur , owpjc,  & vngues  ap- 
pellantur. 

Calyx  vocatur,  qui  flamina  & floris  foliola  complebitur  ac  continet. 

Alabaflri  verd  fiint  calycis  parces  laciniofx,  conum  floris  priufquam  panditur  comple- 
Qentes;qux  quinque  funqdux  barbatulx, dux  imberbes,  & quinta  partim  barbata,  parum 
minime;  cortices  Rofarum  aplcrifque  appellamur. 

•»  KsfaAoe  KiSaAia  dicuntur  capitula,  in  quibus  femen  gignitur,  qux  feilicet  floribusSI 

calycibus  fubfunt. 

VAumam.  Virgas  ftirpis  Rofarum,Strabus  Gallus  in  hortulo  fuo, Viburna  nominat, fic  fcribens: 

lam  nifi  mefejfum  via  longior  indupediret. 

Scrupeus  atque  noui  tereretur  carminis  ordo. 

Debueram  Viburna  Rofa pretio  fa  metatio 
Pactoli,  & niueis  Arabum  circundare gemmis. 

Vergilius  tamen  & Aurelius  Nemefianus,  Viburnum  fruticem  aliquem  fui  generis  innuut, 
paruum,  humilem,  lentum  & obfequiofum.  Ille  quidem  /Ecloga  prima  vrbem  commen- 
dans Romani:  • 


Verum  hac  tantum  alias  inter  caput  extulit  vrbes, 
Quantum  lenta  folent  inter  V iburna  Cuprefii . 
Nemefianus  vero  ^Ecloga  fecunda, his  carminibus: 

T^o s quoque  te propter  Donace  donabimur  vrbi. 


PEMPTADIS  SECVND-ffi  1 1 8.  *.  l8$ 

Si  modo  coniferas  inter  Viburna  Cuprcjfos, 

Aut  inter  Vinos  Corylum  frondefeere  fas  eft. 

Infanuarum  Roferum  numero  primam, vulgo  Roiam  albam-, Bclga:totttei3oofm:Gcrma-  i. 
ni  tPftfe  'Xoofcn : Galli  bUncht  Rofe  appellant.  Poteft  haec  Plinij  Spineola  Rofeefle,  fi  modo 
Campana  Rofe  non  eft. 

Altera, quam  incarnatam  Rofam  Italia  nuncupat,  Alabandicz  fimilis  eft:  Germani  (.(ibo  i. 
farMge  9Coofcn. 

Tertia, Prouincialis  Gallis, dicitur:  hanc, Milefiameilc, non  temere fufpicari licet.  3. 

Quartam,  Rofas  Franchas  Gallia,  Plinius  Trachiniam  forte  aut  Praencftinam  dixerit.  4. 

Quinta,  Mofchata , ab  odore,  vt  diximus,  mofchi  dicta,  Damafcenam  autem  & hanc  J- 
nonnulli  appellant : Itali  Rofam  mofebettam : Galli  Rofes  mufquees  ou  mufcadeUes : Belgae 
jEuSfett  Qoofen. 

Sylueftris  Rofe, Germanis  Wtl&er  5Xofcn/hecfoofett:BrabantisteiiI&e  SoofemGallis  Rofes  fau-  6. 
suges-.  Plinio  lib.8.  Sc  ij.xvropoJb;  eft,  id  eft,  Rofa  Canina:  nonnullis  etiam  Ca- 

nina fentis. 

Quae  vero  circa  ramulos  & virgas  huius  Cynorhodi  hirfutae  pilulq  reperiuntur,Spongiolq 
fylueftrisRofe  aptiffime  &propru(Time  dictae  fune : Officina:  perperam  Bedeguar  appella- 
runt.Nam  Bedeguar  Arabibus  Cardui  (pecies,quae  GrarcisojytrSaAdCx»,  hoc  eft,  Spina  alba. 

Aliae  fylueftres  Rofe, Cynorhodi  etiam  fpecies  quaedam  funt. 

Earum  vna, ordine  feptima  vulgo  Cannei  Qoosfim.s.id  eft,  Cinnamomina  Rofe  appellatur.  7- 

Odaua  a colore  nomen  accepit,  Lutea  dicta.  8. 

Nonam noftri53upnroosi&en0  vocitant, id  eft  Rofem  Dunenfem;  ab  ipfisin  marino  littorfep- 
arenofistumulis,quos  vulgo  «Dupiien  nominant.  Sunt  etiam  qui  33mipemeIleroos>6mS  nuncu- 
pant, Rolampampinulam  dixeris,  a fimilitudine  nempe  huius  fruticis  foliorum,  cum  foliis 
minoris  Pampinufe,quae  alio  nomine  Sahguiforba&  Pimpinella  vocatur. 

Decimam  Cynorhodi  fiue  Canina:  Rofe,&  quidem  odoratam  fpeciem,  Belgae  Cglanttety  10. 
autaglantier:  Galli  Englenterium , Ruellio  tefte,  nominant : qui  & hanc  fylueftrem  Rofem, 
Cynosbaton,fiue  Canirubum  effefufpicatur.  De  quo  Diolcorides  his  verbis : xofbtr&cmv , oiCpmktS. 
Slofydi@r6iu  sdthofioj.&dpttocZii  fiunvmfay  fMiQm,  JirJpuSvQ , tpdMa •nhctTo-n^ 
paip&'m(.dxdrdut;  Si  mp)  tcu(  pct&Jbic  dv6o(  Aeoxer.  rjtp7tos  vm/m vn>  trupm  eAdact(  loixoTd, 

vn&Tmsctirtsflcu  oroppivpd  Seevm(  lej.ee  J\i.  Id  eft,  Cynosbatus,fiue  Canirubus,  quem  aliqui 
Oxyacantham  vocant, frutex  eft  Rubo  longe  maior,arborclces, folia  fert  latiora  M yrto:  fpi- 
nas  circa  ramos  robuftas:  florem  candidum:  fructum  oblongum, nucleo  Oliuae  fimilem,  per 
maturitatem  fulUum,interius  lanuginofum. 

Extat  & Cynosbati  apud  Theophraftum  huiulcemodi  delcriptio:w  Se  xuvoaSanv,ny  s&p- 
'tcoy  xzfvQpov  tyot,  % 7m*ct7rkvaiov  ra  r«c  piat;,  'fti  SeSeyJpou  ^ 3-d/jjiov  puntfyj  Ej  7m£a wsorm?s 
plxu(,ih SetpvRKov dyAcSJi(. (Exemplar vulgarea^vaisAs  habet:  fed  Athenaeus ex  Theophraftd  Theoptra- 
dyfuAs  reciiuslegit)  hoc  eft;  Cynosbaton  fruftum  fubrubentem  habet , & malo.  Punicb  fi- 
milem:eftinterarborem  & fruticem  medium, veluti  malus  Punicaafoliumautefplendens. 

Cum  hariim  deferiptionum  vtraque,non  male  Englenterium  fiue  Canina  Rofe  odorata 
conucnire  videtur. Nam  frutex  eft  Rubo  maior,caudicesfiue  virgas  habens  eradas, hgnofas, 
vti  malus  Punica, vel  alia  lignofe  & arborefeens  quaedam  ftirps , aculeisSc  fpinisduris  muni- 
tas: folium  eius  non  quidem  integrum,led  vnum  aliquod  fingulare,.totius  folii  pars , Myrti 
foliislatmseft,fuperioreque  parte  feue  & fplendcns;fru&us  nucleo  Qliuae  fimilislqui  matu-  «•- 
rus, colore  eft  rubente,  lauofos  floccos  &c  femen  intus  habens.  Qua:  bhinia  huius  fylueftris  &f 
odoratae  Rofe,  cum  Cynosbatofimilicudinem  oftendunt. 

Eft  vero  & alius  Cynosbatus.qucm  Plinius  lib.24.cap.i4.defcribit,tjue  alij  Cynofpafton;  ?%' 
(Cornarius  ex  veteri  exemplari  Cvnapauxin  legit)  alij  Neuropafton  vocant;  folium  habet 
vefhgiohominisfim  ile.  Fert  SSvuam  nigram, in  cuiusaciho  neruuih  habet  jvhde  Neuropa- 
ftosdicitur.Sed  huicCynosbato.fylueftris  odor%ta(fi  modo  legitima  Sinon  corrupta  eft  afe- 
fcriptiojnequaquam  fimilis  eft, veluti  neque  Cappari, hecSmilad^perXjquariimvtraque 
etiam  CynosbatosaLnonnulliS  appellatur. 

Sedad  Rofe  reuertamur;quariim  florum  foliola,quia  ex  diuerfis  partibus  conftaht,difli-' 
milesetiamfacultatesobtinent.Infunt etenimeis terreftrcsquxdam  & adfttingentes ; aliae 
humiife&  aqueae.-honnullae-fpirituofe  & aereae  parteP-quae  tamen  in  fingulis  non  fimiliter 
fe habent.  In  vno  fiquidem  genere  hae:  in  alio  illa:  excelhmt.  Praedominantcm  autem  om- 
nes frigidam  habent  temperiem,  proximam  tamen  temperiei  mediae, ex  primo  videlicet  or- 
dine refrigerantium. 

Superant  humidae, aerea: &C  fpirituofe  partes , in  candidis,  dilute  rubentibus,  nec  non  in 

Damalcenis 


15)0  sriRPlVM  HISTORIA 

Damafccnis  fiuc  Mofcatis:  Ex  tribus  his  liquor, cadc  caufa,  elicitur  gratiflimiac  fuauiffimi 

odoris, qui  fere  ex  aliis  Rofis  inodorus  eft. 

Vtilis  autem  Rofaruin  hxc  ftillatitia  aqua, cum  ad  cordis  roborationem  Sefpirituumre- 
parationem,tum  etiam  ad  omnia  qux  clementer  refrigerari  poftulant.tragcmatis,placentis, 
condimentis8ialiis,qux  voluptatisexcicandxgratiaconficiuntur  multis, eadem  admixta, 
faporisgratiam  confert:  oculorum  calidos  doloresmitigat:  iomnuin  conciliat:qucm  &ipfa: 
virentes  Rofx,  odore  fuo  fuaui  prouocant. 

Succus  harum  Rofarum, prarfertini  dilute  rubcntium,aluum  lenit  8i  fubducit:  efficaciffi. 
musearum  quas  Damafcenas  vocant:  proximus  dilute  rubentium, quarum  frequetiorvfus. 

Idem  prxftat  carundem  dilutum, & quod  ex  eo  coquitur  Drofatum  liue  Scrapium;offici- 
nx  Syrupum  Rofatum  folutiuum  nuncupant,  quod  ex  infufo  fiue  diluto  apparari  debet, in 
quo  pluries  harum  Rofarum  virentium  folia  multa  macerata funt. 

Ad  leniendam  autem  liue  fiibducendam  aluum  vtile,  quando  expurgatione  alia  poten- 
ciore,aut  opus  non  eft, aut  vti  non  expedit.  N a prata  ea  qux  in  inteftinis  hxrenc  excremen- 
ta,aut  in  proximis  8i  primis  vcniscruda,pituitofa8ifubindc  bihofa,alianoneducit;finona- 
liis  quibuldam  potentiofibus  medicamentis  permifeeatur. 

Humedatautem  Si  refrigerat  Serapiumiftudddeo etiam  febrium  ardentium  caloresni- 
mios  fedat , & vifccrum  inflammationes  mitigat,  fitim  extinguit : debili  autem  Si  humido 
ventriculo  parum  vtile, nam  eum  laxiorem  debilioremqs  relinquit. 

Simile  poflunt  8i  folia  harum  Rofarum  facharo  condita , prxfertim  fi  manibus  tantum- 
modo contrita, ac  diligenter  cum  facharo  permixta,igni  admota  incale  Icant,  potius  quam 
decoquantur . 

In  rubentibus  Rofis, qux  paflim  funt  vulgares, & aliis  faturatz  purpurx.quas  Prouinciales 
appcllant,plus  eft  terrea:  fubftanrix, 8i  reficcantis  adftringentisq;  facultatis,  non  tameabfq; 
humido  quodam  permixto;quodquidemipfis  adhuc  virentibus  ineft:  in  reficcatis  vero  de- 
perditum eft.Succus  hac  de  caufa, & dilutum  earum,ad  aluum  fubducendam  quoque  facit; 
mimis  tamen  quam  aliarum  prxdidarum. 

Reficcatx  autem  ha:  Rofx,humiditate  iarti  abfumpta,adflringunt  Si  reficcant : refrigerat 
quoque, led  minus  quam  viretes:  robur  cordi  concihant,ac  tremori, & palpitationi  eiusfuc- 
currunt:  hepar, renes, & alia  vifcera  debilia  confirmant:  ventriculum  flaccidum , debilem  & 
humidum, liceant  Si  corroborant:  fluorem  muliebrem  Si  fuperfluam  menftruorum  purga- 
tionem compelcunt;fanguinis  vndequaque  eruptiones  fiftunttiudorcs  reprimunt:  aluum  ni- 
mio fluore  laxam,conftringunt:  antidotis  omnibus  vtiliter  ad  mi  Icentur, Si  aliis  quoqueme- 
dicamentis.fiue  foris  adhibendis, fiue  intra  corpus  aflumendis,  quibus  adftringens  accorro- 
borans  aliquod  vtiliter  accedit. 

Quod  ex  iplis  fit  Rhodomeli,vulneribus,vlceribus,eruptionibus,ac  in  vniuerfumomni- 
bus,qux  abftergi  &c  reficcari  poftulant, longe  vtililfimum  eft. 

Oleum  calores  omnes  fedat, Si  inflammationes  prohibet, aut  iara  incipientes  mitigat 

Flores  Rofarum, lutea  videlicet  ftamina  8i  apices, reficcant  fimilicer  8i  adftringunt,&po- 
tentius  quidem, quam  ipfarum  Rofarum  foliola.ldem  poflunt  calyces  Si  alabaftri:  fedciim 
his  omnibus  odor  delit,minusvtiliafunt,humanxquenaturx  minus  amica. 

Capita  Rofarum,Plinio  audore,  fanguinem  etiam  Si  ventrem  fiftunt : vngues , epiphoris 
lalubresfunc. 

Radix  fylueftris  Rofe  ad  morfum  Canis  rabidi  vnicum  remedium, oraculo  repertum:  fd 
idem  lib.  8.cap.4i.fcribit. 

Spongiolx,  qux  in  mediis  cius  fpinis  nafcitur,einere  cum  meile.  Alopecias  capitis  expleri, 
idem  ait,lib.i,j.cap.a. 

Fuchfius, Spongiolas  Si  capitula  fylueftris  Rof?, contra  calculum  Si  vrin?  difficulrarma- 
lere  affirmat;  li  in  puluerem  trita exhibeantur.Prodcflc  autem  poflunt  non  vt diuretica, aut 
calculum  atterentia;  fcdveluti  alia  quxdam  adftringentia, debiles  renes  confirmantia: qu* 
calculofis  non  raro  vriliora  funt,  quam  multa,  prxfertim  potenter , diuretica.  Nam  talium 
diureticorum  ffequentiore  aut  nimio  vfu,Si  renes  multum  debilitari , Si  Cepe  fupcrcalefieri 
contingit;  8i  calculos  non  modo  non  comminui, atteri, autexpelli,  fed  copiofiores  Si  durio- 
res frequentergenerari. Quod  etenim  in  fanguine  tenue,aqueum  Si  ferofiim  eft,fegrcgant 
quod  ver6cralTius,cogunt,ac  indurari  diuretica  fortiora  faciunt:  8i  fimiliter  etiam  aliauri- 
tius  potentia,  ftequentiore  vfu:  vt  Gal.de  fimpl.mcd.facult.lib.y. 


"D  0 s a rvm  fpecies  & Ciftus  nonnullis  videtur.  Eius  diio  veteres generafecere; ma- 
•*-Vem  &feminam;pra:ter  tertium  Ledum  di&um. 

Vterque  frutex  eftlignofus,  multis  alis  ramofus;fed  tamen  humilis, necadmodumproce- 
rus,&  virgis  tenuibus:foliaeis  frequenter  funt  lata, aliquantulum  rugofa  & lanuginofa,  pro- 
pemodum  fubalbicantia,hortenfis  aut  alterius  Saluite  foliis  modo  quodam  fimilia:  flores  in 
fummo  virgularum,  veluti  paruar  fylueftres  Rofe,  fugaces  tamen  & cito  pereuntes ; colore 
mari  quidem,in  cxruleo  pene  fubrubentes.autpurpureftfeminx  vero  candidi:  capitula  inde 
rotundiufcula,in  quibus  femen  paruum:  radices  lignofe,  fi fla;,  in  diuerfa  tendentes. 

Exit  fubinde  fub  ipfo  frutice  ad  radices, Limodori  quoddam  genus, craflum,  ping;ue,  car-  gy^sti, 
nofum,fucco  plenum,  fine  foliis,ex  multis  veluti  Hyofcyami  vtriculis,aut  mali  Punic?  cyti- 
nis totum  conflans:  colore  in  vno  genere  Trt/ppafiue  rufiTo : in  altero  candido : in  quodam 
etiam  yficcpti,  fiue  virente,aut  herbaceo : vt  Diofcorides  ait. 

Nafcitur  Ciftus  in  Italia, Hifpania,Narbonenfi  Gallia, -ac  in  aliis  multiscalidioribus  Eu- 
ropa? prouinciis,  aridis  & faxofis  locis  :&  in  vna  quidem  regione  crebrioribus  foliis,  in  aliis 
rarioribus ; alibi  candidioribusmollioribusque;in  plerifque  minuscandidis,minusque  pilo- 
fis;innonnullislongioribus,anguftioribus,inquibufdamrotundioribusautminoribus.Mu- 
tationem  enim  haud  exiguam, pro  regionum  diuerfitate  Ciftus  recipit. 

In  calidis  regionibus  Aprili  ac  Maio  floret : femen  Augufto  & Septembri  maturitatem 
aflequitur.  In  hortis  Belgij  ferius  florem  eius  confpici  datur. 

Kisjsb  zlaot  G rare  i appellant,nonnulli  x.iasa.&v,a.li}  x/Saejv.  Latinis  fimiliter  Ciftus,&  Ro- 
ia  fyluatica  dicitur:  a quibufdam  etiam  Rofa  Canina, vt  Scribonius  Largus  refert:  ab  Hifpa- 
nisEftepa : a Lufitanis  Rofella. 

E raaicibusexiens  Limodorum,iizoxis-lc  vocatur;quoniam  fub  Cifto  proueniat : A non-  HypotOUs. 
nullis  po&idgjVjaut  opifiiid-gpr : Ab  aliis  xvmoe,  inter  quos  Paulus  eft  Acgineta ; qui  etiam  non 
illud, quod  Cifto  fubnafcitur,fed  huius  fuccum  Hypochillida  appellat:vnde  manafle  poteft 
Hypoquiftidos  vox, qua  officina:  fuccum  hunc  barbare  nominant. 

Facultate  porro  Ciftus,  vt  Galenus  ait,  non  inftrennuedeficcat,  fecundi  propemodum 

ordinis 


tfl  ^ STllUTM  HISTORI* 

ordinis  rcficcantium:  adeo  vero  frigidus  eft,vt  tepidi  caloris  fit  particeps.  Folia &primagcr- 
mina  trita  tantum  deficcant,adftringuntquc,vt  vlccra  glutinare  valeant.  Flores  magis  fune 
cfficaces,aded  ve  cum  vino  poti  dylenterias, ventris  imbecillitates,  fluxusque  ac  humiditates 
lanent:  catapla(matismodoillita,putredinofiiip(orum  vlcerumiuuant.  Dio(corides,wf«t5, 
id  cft, vlccra  depafcentia  illitu  cohibere,  & cum  cera  ambuftis,  veteribusque  vlceribus  me- 
deri tradit. 

Hypociftis  multo  magis  adftrictoria  eft : efficax  remedium  ad  omnes  fluxionum  affectos, 
vtfanguinisreiediones,profluuia  muliebria, cccliacos.dylcntericosque  labores.  Quinfipar- 
tem  roborare confilium  (it,<^use  videlicet  plulculo  humore exoluta fuerit,  robur  ac  firmita- 
tem illi  non  legnitcr  addit.  Sic  fane  ftomachicisihcpaticisquecpi thematis  admifcerur;&ex 
viperis  Thcriacx inditur, nimirum  quo  corpora confirmetacroborcrGalenus. 

DeCiflo  Ledo,  & Ladano . C a p.  xxx. 

Ciftus  Ledon.  I s t v s Ledon,  frutex  eft  paruus  CiftoaC 

'iimilis,  fcd  foliis  longioribus , nigrioribus, 
& ta&u  glutinofis : flores  parui  albicantes, exi- 
guis Rolis  perfimiles:  vna  tamen  eius  fpecies 
maiores  habet , quorum  fingula  foliola  nigri, 
cans  exornat  macula,  floribus  gratiam  acdeco- 
rem  adferens. 

Contrahunt  folia  pingue  quoddam  relino, 
fum  S.  odoratum, & tempore  quidem;vtDiof. 
condes  ait, vernali; led  vt  Petrus Bellonius,®/- 
tvffm , in  mediis  arftatis  & Canicularium  die- 
rum ardentiffimis  fcruoribus;quodnonabfque 
lingulari  cura  & diligentia,  nec  minoreindu- 
ftria , ab  ipfis  ftirpibus  noftra  state  colligitur, 
non,  vt  in  fabulis  eft  veterum,cx  caprarumauc 
hircorum  barbis  villifve  depectitur  :colkdum 
colatur,  & in  maflas  formatum  in  medicini  v- 
fus  reconditur. 

In  Creta  infula, eodem  Bellonio  tefte,paffim 
locis  incultis  Ledon  exit:reperitur  & in  Cvpra, 
Plinio  auctore : tum  & in  compluribus  Hin- 
nis locis  apricis.  Variat  vero  & huius  non  mi- 
nus, quam  Cifti , foliorum  & forma  & magni- 
tudo, ac  ipfius  etiam  ftirpis,  pro  locorumacre- 
gionunl  diuerfitate:  vt  videre  eft  inC.  CluSj 
ailigentiffimis  obferuationibus,  in  quibus  di- 
uerlas  ae  difterctcs  Cifti  ac  Ledi  Ipeciesoftedir, 
AttJbv  yJi  /\ctJbv  ipfe  frutex  dicitur  & Cilfi 
Ipecies  eft.  Pingue  vero  quod  ex  foliis  colligi- 
tur AaJkvov  yjj  AkJtoor.  Latini  Grscasvocesfer- 
uant : officina;  corrupte  Lapdanum  enunciant. 
Maxime  probatur Diolcoridi  odoratum , Aae$v,  fiuefubuiride, facile mollefcens,pin- 

guc,  non  atenofum , nec  cito  fragile , fed  refinoium. 

Primo  exceflu  completo  Ladanum  calidum  eft,Galenus  inquit, habens  etiam  adfiridio- 
nis  paululum:  ad  liasc  fubftantia  tenui,ac  proinde  emolliens, pariterque  moderate  digerens, 
ac  videlicet  etiam  concoquens.  Itaque  mirandum  non  eft,fi  peculiariter  advteri  vitiaconue- 
niat, quandoquidem  ad  di&a  paulum  quiddam  adftriclionis  obtinet:  quocirca  etiam  deflue- 
tes  capillos  retinet.Nam  quicquid  ad  radices  eorum  praui  humoris  relederit , id  omne  abfu- 
mit;  tum  meatus,  quibus  infixi  funt, contrahit. 

Vim  habet  Ladanum, Diolcorides  ait , adftringentem , calfacicntem , mollientem, ape- 
rientem:defluos  capillos  continet,cum  vino, Myrrha, & oleo  Myrtino  admixturmricatnos 
pulchriores  efficit  cum  vino  illitum.  Medetur  aurium  doloribus  cum  hydromelite  autrofi- 
ceo  infuliiimfuffitu  fecundas  eiicit:  duritias  vteri  peffis  immixtum  curat.Medicamentis  do- 
lorem fopicntibus,aduerfus  tuffim  facientibus, & malagmatis  vtiliter  admilcetur.Aluumfc 
ftit,cum  vino  verere  potum:  &:  vrinam  cit. 


PBMPTADIS  SECVNDJB  LIB.  j. 


G>  5 


De  Flore  Solis.  C a p.  x x x i. 

*l0s  T)  E p F.  r i t v r porro  Cillo  ac  Ledo  fimi-  r,n  s‘!*' 

lis quzdain , led  multo  minor  flirps , fub- 
inde,  nili  pedamentis  quibuldam  fulciatur, 
quali  repcnsicauliculi  ei  funtnumerofi,tcnucs, 

&: graciles:  folia  oblonga, Ledi  ac  Cilli  minora, 
carnola, lenirer  hirfuta,quibuslcntus  incll  fuc- 
cUs:  flores  exigui,  veluti  paruulz  quzdam  Ro- 
fz , led  minores , pares  forma  Se  magnitudine 
Argcntinz,liue  Potenti  lia:  dicta:,  floribus;  co- 
lore lutei  aut  candidi : radices  tendes,  lignoiz, 
rufie  Icentes. 

Afperis , ficcis  &C  apricis , tam  campellribus 
quam  montanislocis,acnon  modo  apud  Italos 
aut  Hifpanos,  verum  & apud  Germanos  ,vbi 
czlum  rigentius,nafcitur:  & modo  maioribus, 
alias  paulo  minoribus , fubinde  virentioribus 
foliolis  reperitur. 

Apud  Germanos  Sc  Belgas  zftiuis  menfibus 
florem  producit : femen  pollea  perficitur. 

Tragus  Germanice  ^cpDcnpfap&fdD-pfop 
appellat:  plerique  Latine  Gratiam  Dei.  Eli  ta- 
men & alia  herba  Gratiolaarecentioribusdi- 
Sa.  Valerius  Cordus  Heliantliemum  & Solis 
florem  nominat. 

Plinius  Helianthen  rradit,in  Temifcyra  re-  n,uantki. 
gione,&  Cilicia  montibus  prouenire  mariti- 
mis,folio  Myrti.  Hac  cum  adipe  Leonino  de- 
coda, addito  Croco  Sc  Palmeo  vino  perungi 
M agos,&  feriarum  Reges,  vt  fiat  corpus  alpe- 
&u  iucundumndeo  eandem  Heiiocalliden  no- 
minari. Qua: fi  eadem  cum  illo  Solis  flore  fit, an  diuerfa, nemo  facili  in  tanta  Plinij' breuitare 
explicaucrit.Matthiolus,Hclianthemum  fiue  Solis  flore,  a quibufdam  Panaces  Chiromum 
exiftimari  refert, verum  cum  eo  fimiiitudinis  habet  nihil. 

Vulneraautem,eodem  audore,glutinat : languinem  manantem  fiftit : ad  cruenta  Iputa, 
dylenteriam,menfium  redundantiam  vtilis : oris  8C  pudendorum  vlcera  vinum  decoctionis 
eiusablutione  fanat,  in  fumma,agglutinat, cohibet, & corroborat.  Que  fatis  ollendunt  cum 
Cillo, ac  Ledo, non  modo  forma,  led  &viribusac  facultatibus  conuenire.  Proinde  Cilli  & 
Ledi.fylueftrem  quandam  fpeciem  efle. 


De  P senia.  Cap.  x x x i i . 

Pdso  k i m tresfunt : mafcula  vna,feminz  duz. 

Malculz  Pzoniz  caules, & foliorum  pediculi  rubent : folia  lata  ex  pluribus  commifi 
fa, nucis  Iuglandis  foliis  fere  fimilia,nifi  quod  Iuglandisex  leptem  aut  noue  particularibus, 
fimul  ad  vnum  neruum  aut  p^scohzrenribus  conflent;  Pzoniz  vero, ex  quinque  folii m,& 
fubinde  ex  tribus  tantum  committantur:  flores  in  fummo  caulium  veluti  magnz  Rofe  in 

Siira  modo  intenfius,alias  dilutius  rubent;llaminibus  in  medio  purpureis , ex  quibus  lu- 
: pendent  apices:  filiquz  foris  lanuginolz;  quz  per  maturitatem  {ponte  dehilcunt;  feme 
inhisnigrum,rotundum,Ochri  fere  magnitudine;  & grana  quzdam  coccineo  colore  Iplen- 
dentia.  radices  fubfunc  longz;  craffz,alre  delcendentes,fubinde  bifidf  ,aut  trifide,  intus  can- 
didz&odoratz. 

Prioris  femina:  caules  parum  aut  nihil  rubent:  foliaincodita,Hippolelini(quodaTheo-  2. 
phraltoSmymion  appellatur) fere  modo laciniata,& lingularia  angulliora  quam  maris, lu- 
pema  parce  vitentiora, inferiore  albicantiora:  flores  vt  mafcula:  Pzoniz, colote  alias  pulchre, 
alias  dilute  rubentes:  femen,in  liliquis  Amygdalisfimilibus,ctiam  fimile:radices  vero  diffe- 
rentes & alia::  non  vna  etenim  huic  ell  radix, led  ab  vno  capite  multa:  delccndunt  glandulo- 
Jz  radices,  veri  Afphodeli  radicum  zmul^ffed  mulco  craliiores  Sc  logiores;  a quibus  i^pe  alie 
duz  aut  tresprocedunt,eiufdem  omnino  formz. 


R 


Huius 


Huius  vero  Sc  fpecies  quasdam  reperitur,adeb  multiplicatis  foliis, vt  vnius  floris  fupra du- 
centa foliola  numerari  contingat. 

Altera  femina  caules  habet  Sc  folia  fimilia;  folia  tame  minus  incondita, & in  virore  candi- 
diora, auerfaque  pane  etiam  albidiora:  flores  minores, crebro  d ilutius  rubentes:  radicesquo- 
que  glandulofas,ied  lingulas  multo  longiores  ac  tenuiores.  Hanc  Plinius  pro  mare  habuiffe 
videturlib.xxvn.cap.x.Femina,  inquit,  exiftimatur,  cuius  radicibus  feu  balani  longiores, cir- 
ca ocio  aut  lex  adhqrcnt  :mas  plures  habet,quoniam  non  vna  radice  nixus  eft , palmi  alritu- 
dine,candidaque.Poflet  vero  Sc  h?c  Pasoni?femin?  fpecies  altera, Diolcoridis quoque mal- 
cula  exiftimari,fi  non  folium  mari  nucis  Iuglandis,&  radicem  vnicam  efle  IcripfiUet.  Nara 
mari  fuo  talem  fere  radicem  tribuit, qualis  eft  terti?  P?onias  vna  aliqua,ab  iplis  radicibus, quj 
pluribus  lingularibus  conftant,auulfa.Sed  tamen  ex  eo  quod  Pasonias  mari, folia  / Zan>m&- 
pila, id  eft, nuci  Regiae  fimilia  efle  prodiderit, & radicem  vnam  nu  mero  fingulari,non  leprem 
aut  odo,vti  feminam  habere  ait,oftendit  fe  non  hanc  tertiam,fed  primam , marem  appella- 
uifle:quas  nempe  nucis  Iuglandis  fiue  Regis, habet  folia, & radice  eft  vnica.Plinius  etiam fe- 
piinijofci-  minas  folia  Myrrham  redolere  ait ; ledfulpicio  euidens  eft, dtr)  tS  euvpviov,  ffjxvpiattumk- 
tmti».  gifle;  aut  pro  tr/Mpriq, Myrrham  parum  rede  reddidifle. 

Nalcicur  Pasonia,vt  Diofcorides  fcriptum  reliquit, in  altis  Si  pneraptis  montibus:  Plinius 
vero,  in  opacis  montibus , Sc  alio  loco  in  fyluis , ait : in  Cretas  Sc  Sicilis  montibus  Apuleius: 
Gelnerusin Generofo  dido  Heluetias monte reperiri,audiuerat:apud  Belgas  &: alibi hacz- 
tate  in  hortis  habetur, & vulgatiflima  quidem , femina  prior ; altera  deinde : maicula  ranfli- 
ma  eft.  Florent  omnes  menle  Maio:  femen  Iulio  ad  maturitatem  peruenit. 

GrscisTO/owa^^AvJo/anJS:  & a nonnullis  jTwroSoep»;  Latinis  fimiliter,Peonia  & Dulcifica 
dicitur.Officinis  Pionia,  Germanis  peomcn  Mumen/pconien  rofcn/  ©icbtrcutty  SXunigMWf 
5Jjtng(Trofcri:  Belgis  fere  $iomen:  Flandris  tamen, IBaltbloemcn:  Gallis, Piuoine:  Hilpanis,W- 
fa  dei  monte:  Italis  P conia. 

Habet  vero  Sc  alia  multa  nomina,intcr  nothas  voces  rcieda,que  partim  etiam  apud  Ap* 
leiumreperiuntur:  vtfunttoepCi^iov.oes^it^di/Mzyiyv^ioaldii,  paivoyimov,  pirrnot,  •nardakp' 
ti;,lJa<o{<fa/*wAo{,a5.^fi!o?£iiT/?,SfotI6woi’,o?/w|/or,  n^moy>tot,<f>^/amor.  Rofa  Fatuina,herb* 


Ca{ta.Menogcnionautem,Menion,Selenion,$elcnogonion,Dichomenion,V;reTi?clt«i’)f?,^ 
csA&wnominaderiuantur;  quarum  veraque  vox  Latinis  Lunam  lignificat.  Lunaris  vero  ime 
Lunaria  Pxonia  appellari  potclbquod  Comitiali  morbo  laborantibus,  quosLunaticospIe- 
rique  appella!ir,auxilietur.Idxi  dactyli  appellatio, feminx  conuenit , cuius  glanduloferadi- 
cesdactylosldxos  referunt.  Sunt  aurem  Id$i  dactyli, gemma:  quxdam  forma  humani  polii-  liuinSj- 
cis, in  Creta  infula  naicentes.  Aglaophotis,  id  eft, lucide  Iplcndens , Pxonia  dicitur , a granis  ' 
cocci  colore  fplendcntibus.  , 

Aglaophotidesautemdue,apudyE!ianumhb.  i4.deicriptxrepcriuntur:vha  marina, cap.  f?*1*’*1*'- 
24.al'tera  terreftris,  cap.  i 7. 

Marina, Fuci  fpecies  cll,que  in  profundis  naicitur  petris, magnitudine  Myrica:, fruftu  Pa-.  1. 
pueris, qui xitiuo Solftitio  dehilccns,noctu  igneum  quedam,  & veluti fcintillantcm  fplen- 
dorem  emittit. 

Terreftrem,qu2  alio  nomine  Cynofpaftus  dicitur, per  diem, ait, inter  exteras  herbas  deli- 
tefcere,nec  vllo  modo  agnofei;  notie  vero  llclix  inftar  lucentem , & igneo  fplendore  coruf- 
caritem,faci!ein  confpectum  venire. 

Et  hxc  quidem  terreftris  Aglaophotis  fiue  Cynofpaftus , Pxonia  eft  5 Peonix  enim  grana  z. 
rubentia, Apuleiusait,no£tu  lucere  tanquam  lucernam:  & plurimum  notftu  a palloribus  in- 
ueniri  ac  colligi.Pinjcipi  etiam  vt  Peonia  noctu  colligatur,  TheOphraftus  S c Plinius  referunt. 

Quxdc  Aglaophotide  aElianus  quoque  affirmat. 

Appellatur  verd  terreftris  hec  Aglaophotis  a Iolepho  belli  Iudaici  feriptore,  lib.7.  cap.  z y. 

Eaaras,a  loco  inquo  reperitur.  Quod, conferenti  ea  que  de  Aglaophotide  terreftri , liue  Cy- 
nofpafto,ffilianusfcribit,cumiisqu?de  Baara  Iofephus,fit  manifeftum.  Cynolpaftum  ete- 
nim dslianusait,non  abfque  periculo  euclli,&  eum, qui  primum  eius  naturx  imperitus  eam 
attigitjfamam  elfe  periiffe:itaque  lignum  ad  eius  radices  noctu  defigendum,  canem  vero  ad 
alligandum  famelicum  qui  nidore  obiectarum  affatarum  carnium  motus  ad  eas  impietu  fa- 
fio,  radicitus  eam  eruat.  Ita  etiam  Iofephus,Baaram  tradit  circa  vefperam,  veluti  iubare  ful- 
gerc,accedcnubus  8c  euellere  cupientibus  facilem  non  efle;  fed  vel  vrinam  muliebrem , aut 
menftruum  langninem  fuper  eam  fundendum, autcircumfodiendam,&  ad  eam  canem  re- 
ligandum , atque  itademum  euclli  poffe. 

R a Vamffima 


rf  MPTADll  SECVXD/t  LIB  i. 

Paconia  femina  altera.  r.ronix  femmx  multiplex  flos. 


IJ.6  iTUMVM  HISIORI* 

Vanilfima  autem  hzcfunt  omnia:  nullo  etenim  negotio & citra  omne  periculum, quauis 
dici  & nodtis  hora  Pxonix  radix  colligi  & cuclli  pote  It.  Qua  decania  Se  iimilitervanaiiint, 
qu^TlieopliraflusS:  Plmius, de  Pxonia  tradi  ferunt:  pr.rcipi,  videlicet , vt  nodtu  colligatur. 
Nam  li  interdiu  quis  frudum  legat, a Pico  martio  viius,  oculis  periclitaturum : li  vero  radi- 
cem fccet, periculum  cfle  ne  iedes  procidat. 

Mirum  autem  videri  non  debec  huiufccmodi  nugas  & vaniffimas  fupcrftitioncs , acim- 
piiffimas  ceremonias, fubinde  inantiquillimorum  audtorum  libris  refperiasreperirufuerunt 
enim  multa,  illorum  feculis, magna  vanitate, ad  oftentationem , vt  Plinius  vcreteftatur,ab 
aEgyptiis  &aliispr$fligiatoribuseffi£la: quorum  fedator  olim  quidam  Andreas  fuit  medi- 
cus, quem  Galenus  ait, prxftigiaturas  ac  mendacia  in  materiam  medicam  inuexifTe:acuius 
lectione, ea  dc  caufa,&  aliorum  iimiliter  mendacium,  abiti  nendum  prxeipit. 

Porrd  Pxonix  radix  lcuitcr  cum  dulcedine , vt  Galenus  ait , adftringit : acrimonizcuiuf- 
damfubamarx quoque  particeps:  temperamentum  haud  infigniccr  calidum  obtinet, pau- 
xillo fymmetro  calidius : cxiccatoria  autem  clt  Sc  fubtilium  partium.  Feminis  a partu  non 
purgatis,  licca,  Diolcorides  inquit , datur:  menles  cit  Amygdal^  quantitate  pota : in  mulfa, 
Galenusaddit.  Prodeft  auriginolis,  renes  & vcficam  dolentibus:  obftructum  hepar  & renes 
expurgat:  ventris  dolores  ledat,&  fluxiones  fiftit, in  vino  dccodta  & bibita.  Recentem  pue- 
ris ex  collo  fufpenfam,aducrfus  Comitialem  morbum  efficacem  eflc,  a Galeno  certo &eui- 
denti  experimento  compertum  eft.Eftur  etiam,inquit  Plinius,contra  malum  mentis:fedin 
medendo  quatuor  drachmx  fatis  funt.Prxfertur  ad  hxc  mafculx  Pxonix  radix. 

Rubra  grana  io.  aut  u.  pota  in  vino  auftero , nigro , fluxum  rubrum  muliebrem  fillunt: 
ftomachicis  qui  rofiones  lentiunt,efa  profunt : a pueris  comefta,  aut  in  potu  fumpta, calculi 
initia  excutiunt. 

Nigragrana,ipfa  videlicet  femina, i y.numcro  in  potu  fumpta, opitulantur  fuppreffionibus 
nodturnis.quas tyiahms nominancvtcrique  ftrangulationibus  &c  doloribus.  Vtraqueaus- 
liantur  i ferpente  percuflis,  Plinio  auctore. 


Libri  primi  pemptadis  secvndje 
Finis. 


S T I R- 


I 


STIRPIVM  HISTORIA 

p-emptadis  secvnda 

LIBER  SECVNDVS. 

DE  FLORIBVS  EX  BVLBIS. 

P R & F A T I O. 

X bulbis  prodeuntes  flores  nunc  ordine  fuccedunt.  Inter  bulbos  autem  edules 
P§TN%  & vefcendo  nonnulli funt-,  vt  A Ilium,  Cepe,  Porrum , (fl  fl  qui  funt  ipfls  fimi- 
sg/H  ler.de  quibus  alibi,  in  olerum  videlicce  historia  agendum  restat.  Hoc  loco  de 

Wrl  FffrNjVpf  iis  bulbis,  quorum  fleciofi  ac  elegantes  flores,  (fl  m hortis,  & in  coronis  gra- 
§5  tianiconfccuti funi,  fcribedum.il orum  autem  pleriq.odorati.alijabfq.odore. 

Deferunt  vero  (fl  forma  (fl  colore.  Narajpss  (fl  Lilium  forma  multum 
'«Spjj»  uv.J—fc*'  di  fident.  Lilia  alba  a purpureis,  ac  aliis  colore  diuerfla.  Reperitur  (fl  in  ipfls 
bulbis  difcrimen : quidam  folidi,  tunicis  conflant:  alij  flquamis , aut  nucleis  -,vt  Liliorum. 

durabiles  autem  omnes  bulbi,  nec  facile  aut  cito  ex  terra  eruti  inarcfcunc.idcirco  (fl  commodi 
transferri  queunt, fi, quando  femen  perfecerint,  transferantur.  Caufa  huius  lentus  eorum  fuc- 
cus,  quo  omnes  bulbi  redundant : qui  non  facile  abfumitur  nec  reficcatur,  fed  tenacius  haret. 

DE  LILIO  CANDIDO. 

Capvt  primvm. 

A n d i d o iiue  albo  Lilio , quod  pulchritudine^ 
^-'nitore  &:  vfu,  reliquis  pnrllat , folia  funt  oblonga, 
lata,  carnola , la:uia,  in  herbaceo  & diluto  virore  Iplen- 
dentia : caules  duobus  cubitis  altiores,multis  foliis  fen- 
lim  attenuatis  comoli,  qui  inter  folia  exeunt : flores  ad 
luminum  caulis  pulchri,  candidi, odorati,  magni, ab  an- 
guftiis  in latituditieni  fe  laxantes,  calathi  forma, fenis 
conflantes  foliolis, oblongis,  extrinfccusftriatis  j ftami- 
nibuse  medio  emicantibus , a quibus  lutei  dependent 
apices : radix  bulbola , nucleis  conflans,  Sc  cx  multis  ll- 
mulvnitis  compofita,fucco  lento  & glutinofo  plena, 
quo  & folia  5 c caules  redundant.  • 

Seruntur  Lilia  paffim  in  hortis.  In  Syria  aurem  5c  Pi- 
fidia  PampbyliXjVnguentisefficaciffimanaici,  Diofco- 
rides  inqiiir. 

Floretapud  Germanos, Italos,Hilpanos,Belgas, Gal- 
los^ alibi  Lilium,Iunio  menle:  Augufto  folia  exeunr, 
tota  hyeme  virentia:  V'erc, caulis  erumpit. 

Stirps  Liliorum  ii  G necis  zeivwiu  dicitur : flos  vero 
xefvov  & A olziov  ( eft  tamen  & Narciflus  Ae/eton ) a non- 
nullis i&Meiesor  & x,£ivdvS*jm>v  : A Latinis  Lilium  & 
-Rola  lunonis. 

Appellatur  autem  Rola  Iundnis , quod  ex  lacte  eius 
in  terram  delaplo , natum  feratur.  Fingunt  fiquidem 
Poeta:  Hefculem , quem  ex  Alcumena  lupirer  luftule- 
rar,admotum  fuiffe  dormientis  lunonis. vberibus,  &c 
poft  fudum  laccopiolum  effluxilfe , & vna  eius  parte 
cadum  perfufum,alia  cerri  glebas : atque  hiiic  Lilia  na- 
ta, inde  vero  Lacteum  apparere  in  cado  circulum . Ger- 
mani Lilium  iftud, vulgo  tveif50!(<jfrt  eDfrrecij;  &l$en 
appellant.  Bclga:  teitte  Udien:  Itali  Giglio : Hilpani  Lirio  blanquo , Azucena  blanqua:  Galli 
Ljs  blanc. 

Lilij  autem  flostemperaturam  miftam,  Vt  Galenus  ait,  obtinet; partim  ex  tenui,  parcim 
Cx  terrena  elfentia. 

Radix  foliaque  per  fe  trita.deficcant  & abftergunt,  ac  moderate  digerunt. 

Folia  herba:,  Diofeorides  aic,impofita,  auxiliantur  a ferpentibus  ictis : eadem  feruefa&a,' 
ambuftis proficiunt:  aceto  condi  ca,vulneribuscurandis  apta  fiunt. 

R,  j Succus 


stirpiVm  Historia 

Succus  mcllc  Sc  aceto  mixtus , in  a-nco  vale  coitus , medicamentum  efficitur  veteribus 
vlccnbus,&:  recentibus  vulneribus  vtilc. 

Radix  tofta,&cum  rolaceo  trita,  ambufta  fanat, vtcrum  mollit,  mcnlcsmouet : vlceraad 
cicatricem  perducit.  Cum  meile  vero  eadem  trita,  ncruorum  vulnerationes  & luxationes 
lanatjvitiligmcs  Sc  lepras  cxpurgatjf  urfures  Sc  manantia  capitis  vlccra  abftergit;  faciem  pur- 
gat Sc  erugat.  Cum  aceto  autem  Sc  Hyofcyami  foliis,ac  farinatriticea  trita, tertium  inflam- 
mationes mitigat.  Propter  clauos  pedum, in  vino, Plinius  ait, radices  Lilij  decoquuntur, tri- 
duoque non  (oluuntur : cum  adipe  aut  oleo  dcco£hc,  pilos  adultis  reddunt.  E mullo  pota:, 
inutilem  fanguinem  cum  aluo  trahunt:  Lieni,  Sc  ruptis, & vullis  profunt. 

Recentiores  Lilij  radices  coclas, cataplafmatisfumma  cum  volitate  admifccnt,abfceflus 
maturantibus  & ad  fuppurationem  perducentibus.  Easdem  etiam,  in  oris collutionibusad 
idem  facientibus,  vtiliter  decoquuntur.  Nam  omnes  ablccflus  maturant,  Sc  fuppurari  fa- 
ciunt , Sc  dolorem  limul  fcdanr. 

Semen, Diofcorides  ait,  potum,  lerpentium  morlibus  aduerlatur.  Cataplalma  ex  femine 
.&  foliis,  eryfipelatis  imponitur. 

Fit  ex  floribus  oleum  aut  vnguentum,quod  Lirinum  aut  Sulinum  appellatur,  molliendis 
neruis  aptum,priuatimque  ad  vteri  durities  vtile. 

De  Liliis  furfureis,  Hyacintho  fer  i f te,  & Comofandalo. 

Capvt  ii. 

Lilium  purpureum  maius.  Lilium  purpureum  minus. 


T)V  rpvr.eob.vm  Liliorum  tria  genera  lunt : maius  vnum  ■,  alterum  minus : tertii 
_ bulbiferum. 

j_  Maiori  purpureo  Lilio,  caules  funt  proceri,  longi,  fubinde  altiores  quam  Lilij  albi  :fc£* 
tamen  nigriora  &anguftiora,  circa  caulem  multa,  led  ante  eius  exortum  e radicibusoall^ 
flores  fummo  caule  copiofi,io.  i a.aut  plures,ad  vfque  1 8 .Sc  io.aavltra,fuprainuiceminrti' 
to  ordine  digefti,  Lilij  alterius  forma  &:  magnitudine,  colore  ver6  rubro  ad  croceum  ini'' 
nante;multis  exiguis  nigris  quali  pun&ulis,literarum  quarundam  veluti  rudimentis, rclfrf' 
fi:  radices, bulbi  magni  iunt,ex  multis  quoque  nucleis, vt  Lilij  candidi,fedmaiores. 

Init** 


PEMPTADIS  SECVND.&  L I B.  II.  15»*» 

Lilium  purpureum  tertium.  In  ltalia . in  aruis  'ntcr  tegetes ; in  montibus 

etiam  ac  conualhbus.  Lilium  illud,  Matthiolo 
teflc,emicat.  Bclgxjin  hortis  ferunt. 

Floretpauloante  candidum  Lilium  jpoft  pur- 
pureum minus, vnacum  Rofis. 

Matthiolus Lilium  lyluellrc  in  Italiaappclla- 
ri,  & Hcmerocallida  efleait.  Sed  vt 

auiSor  Diolcoridcs,  in  lingulis  apophylibus,  tres 
aut  quatuor  flores  profert,  colorem  habentes  \%v- 
pa>$  ciy^LV, id ell,  valde  luteum.  autem 

liue^spt/a/^amularesadnalcentiie, flue  appendi- 
ces dicuntur.  Ochrx  color, melino  limitis  & citri- 
no,a  malo  Citrio  nomen  habenti:  Lilium  autem 
illud, ramulares  adnalcentias  nullas  habet ; & flo- 
res in  caule  no  modo  tres  aut  quatuor,led  no  raro 
i8.aut zo.autplures-fubinde  ad  jo.autdo.vfque, 
ac  coloris  non  lutei,  led  purpurei  crocei.  Quibus 
decaulis  non  quidem  Hemerocallis,  led  Lilium 
illud  effe  apparet,  quod  capite  de  Lilio, mbpQv&f, 
liue  purpureum , reperiri , ex  relatu  Diolcoridcs 
lcribit;quodque  rubens  Plinius,  & Graxi , eo  au- 
ctore,xeiW  vocant,  florem  vero  Cynothodon:  & 
laudatillimum  in  Antiochia  & Laodicea  Syris, 
mox  inPhalelide,  quartum  locum  in  Italia  na- 
fcens.  Nili  fortaffis  dus  Hemerocallides  flores 
lint:  vna  quidem  apophyles  habens;  alia  non  ha- 
bens, &eaquidem  purpureadta etenim  &c  Lilium 
illud  Hemerocallis  fuerit,  & prxlertim  7iepZvesa- 
6U : qua  appellatione  Hemerocallida , etiam  di- 
£tam, inter  nothas  voces  reperitur.  Sed  verilimile 
eft  Hemerocallida  non  efle;eft  enim  & Hemerocallis  qusdam  flore  purpureo,  cui  7mp$u&a- 

nomen  proprie  conuenit. 

Alterum  & minus  purpureum  Lilium, caule  ell  multo  breuiore, cubitali  videlicet  tantum  2- 
aut  minore:foliisfimiliter  nigricatibus  & angullioribus  ac  minoribus:  Florese  fummo  cau- 
lis pariter  erumpunt, finguli  tamen  fuis  pediculis, modo  breuioribus,modd  longioribus  inli- 
dentes;  coloris  quoque  purpurei  crocei,  notulislimiliterquibuldam  nigris  & perquam  exi- 
guis ornati;Lilij  etiam  diuifura,fed  paulo  minores:pro  radicibus  & minores  bulbi  funt,infra 
fupraque  quos  fibra:  adiment. 

Vnacum  aliis  Liliisapud  Germanos,Belgas  & alibi,  colitur  in  hortis. 

Floret  fub  finem  Maij, reliqua  Lilia  antecedens. 

Lilium  etiam  ell  purpureum, & x&tW  St-es^quod  ad  differentiam  prscedentis, minus 

cognominatur. 

Tertium  huius  generis  purpureum  Lilium  procerius  ell  minore,  humilius  vero  maiore:  3‘ 
flores  paulo  quam  minoris  rubicundiores,  huic  e linu  foliorum,  & quandoque  in  ipfis  flo- 
rum pediculis  parui  nafcuntur  bulbi, qui  terne  commilfi  adoldcunt,&  tertio  aut  quarto  an- 
no flores  proferunt:  bulbis  autem  radicum, foliis,ac  floribus  nigris  notulis  inferiptis,  fuperio- 
ribus  duobus  fimile. 

Et  illud  Lilij  genus  in  montium  conuallibus  alicubi  reperitur:  Germanis  vero  ac  Belgis 
hortenfe  ell. 

Flores  huius  poli  minoris,  ante  vero  maioris  apparent : vt  enim  altitudine  medium , ita 
quoque  medio  tempore  floriferum. 

Inter  purpurea  Lilia  referendum:ab  exiguis  autem  quos  profert  bulbis,Bulbiferi  cogno- 
men accepit. 

Ouidiuslib.  Metamor.  10.  huius  generis  Lilium  .Hyacinthum  appellat, ab  Hyacintho 
adolefcente,ex  cuius  (anguine  liuncmorem  natum  fingi t,quando  cum  Apolline  ludens  per- 
ijffet, cui  Apollinem  gemitus  fui  notas  & literas  inlcripfilfe  ait,fic  Icfibens: 

Ecce  eruor,  qui  fu fm  humo  (ignauerat  herbae , 

Definit  ejfe  eruor,  T yrioop  nitentiorofiro 
Elos  oritur,  formam  fi?  capit,  quam  Lilia,  fi  non 

R 4 


Vurpu - 


lOO 


Stirpivm  HlSTOKIj 
Purpureus  celer  his,  argenteus  effet  in  Mu. 

Hon  fatis  hoc  Phaboc fi,  (is  enim  fuit  aullor  honoris) 

Ipfe  ftos  gemitus  foliis  infcribit,  & ai  ai 
Flos  habet  in fcripturn } funesta lit era  dnCta  esi. 

Huius  Hyacinthi  meminit  etiam  Theocritus  iu  Epitaphio  Bionis, eidyllio  i$. 

Nv»  CumvSi  A etAw  rd  ia  ye$tfs//jnu  yfif  orAsov  cu  ai 
A aufiavt  tote,  nvraXttm. 

Meminit  & huius  V irgilius  Bucolicon  ./Ecloga  tertia: 

Et  me  Phtebus  amat,  Phoebo  fua femper  apud  me 
UMunera  funt.  Lauri  & futute  rubens  Hyacinthus. 

Similiter  & Nemefianus  Bucolicon  Aicloga  fecunda: 

• T e fine  mc,mifero  mihi  Lilta  nigra  videntur 

Pallentes  f Rofe,  nec  dulce  rubens  Hyacinthus. 
s. /itfi  tuvenias,& candida  Lilia fent, 

Purpu  texf  Rofe,  & dulce  rubens  Hyacinthus. 

Dicitur  autem  rubens  Hyacinthus,qui  ab  Ouidio  purpureus  appellatur.  Color  fiquidem  flo- 
rum rubens, fubinde  nominatur  purpureus.  Exiftimatur  vero  ic  ifte  Hyacinthus  ferrugineus 
cognominari,qu6d  ferruginis  i nitar  rubeat:  vti  enim  xrugo  airis,  iic  ferri  corruptela  ferrugo 
eflecreditur;qure a fubrubente colore  rubigo dicitur.  Et  quidem  in  hac  opinionenon  pauci 
funt,  qui  ferrugineum  colorema  rubigine  (quam  ferruginem  effecenfent)  didam  velint 
Tirmgi-  Sed  non  omnibus  haec  fententia  probatur  ;quibusferrugincus  non  alius  eife  videtur, quam 
tuaccior.  ad  carruleum  accedens : ferrum  nempe  quem  contrahit , poftcaquam  ab  igne  candefadum 
fuerit.  Relinquitur  etenim  tunc  in  genctofilSmo  ac  durillimo  ferro  color  caeruleo proxi- 
mus:a  ferro  ferrugineus  appellatus.  Nituntur  hi  auctoritate  Virgilij,  qui  vno  loco,  i£nei- 
dos  vi.  Ferrugineam  Charoneis  cymbam  delcribit,  & eandem  mox  caeruleam  nominat: 
Ipfe  ratem  conto  fubigit  velis % miniftrat, 

Et  ferruginea  fubuecl at  corpora  cymba. 

Deinde  paulo  poft:  Candeam  aduertit puppim .ripafy  propinquat. 

Facit  huc  quoque,quod  vno  loco  Arcentis  filium,  in  armis  clarum,  referat  ferrugine Iberai 
alibi  vero  arma  Oceani  coloris  oftendat,qui  caeruleus  apparet : vt  ALncid.vni. 

— -Chlamyde  & pici  is  con ficellis  in  armis, 

Jpnalss  vbi  Oceani  perfufus  Lucifer  vnda. 

EtAsneidos  ix.  Stabat  in  egregiis  Arcentis  filius  armis. 

Pictus  acu  chlamydem,  & ferrugine  clarus  ibera. 

Confirmat  vero  & horum  Cernendam  non  parum  Claudianus,  qui  Violas  ferruginedufci 
pictas  feribit;  hb.  ii.de  raptu  Proferpinac: 

Sanguineo  fplendore  Ro  fas:  Vaccinia  nigro 
Induit, & dulci  Violas  ferrugine  pingit. 

Occurritautcm  ferruginei  Hyacinthi  mentio  apud  Virg.Gcorgicon  ii  ii. 

Et  pinguem  tedam  & ferrugineos  Hyacinthos. 

Item  apud  Columellara  lib.x.in  hortis: 

Syrpiculum ferrugineis  cumulate  Hyacinthis. 

Putaturautem  ferrugineus  color  &:  oblcurus  ac  lugubris  clfe : Catullus  enim  in  Argonauti- 
cis talem  videtur  affirmare; 

2(o  flros  vt  lucius, nofirxf  incendia  mentis 
Carbafus  obfcura  dicat  ferrugine  ibera. 

EtOuidius:  quorum  per  collaiubasf. 

Excutit  obfcura  tinilus  ferrugine  habenas . 

Sed  ad  Hyacinthum  purpureumfiuerubentem,vndelumusdigfeffi,reucrtamur.  ■-» 
Recentiorum  plerique,hunc  Hyacinthum  Poeticum  appellant , ad  differentiam  nempe 
alterius, quemHiftoricum  IodocusVvillichius  in  commentariis  GeorgiconVirgilijnomi- 
nar.AtnobismagisplaccthunclcriptumHyacinthum  dici : alterum  vero  ,de  quo  inferius 
fuoloco,  non  fcriptum:in  hoc  etenim  lugubres  nota:  inferipta:  repcriuntur:  milio  Veto  nd- 
Ix  funt. 

Theocritus  fiquidem  lic/hM/a  x.  hunc  Hyacinthum  •yqdSfor,  id  cft,  feriprum  appellar,!* 
canens:  K di  ii  io»  ;id  As»  'SflKjd  •yqa.Sd 

Et  violanigraeft,&fcriptus  Hyacinthus. 

In  quo  quidem  carmine  Hyacinthus  niger  dicitur,  non  quod  ipfe  totus  nigerfi^veruro^ 
ipfis  punctis  & nigris  ludus  no  culis:  haudaliter  quam  purpureus  dicitur  Narciffus,propt? 
‘ mei j 


A 


PEMPTADIS  SECVND-*  LIB.  1 T.  201 

raedij  circuli  eius  purpureum  crifpum  ambitum;&  luteusacalyce  luteo  j nam  maxima  pars 
floris, circuroambicntia  videlicet  foliola,  candidiflima  in  veroque  fune:  ve  inNarcifli  videre 
eft  hiftoria. 

Pauiamas  Corinthiaco»  lib.iecundo,fcriptum  Hyacinthum , aut  ei  fimillimum  florem 
Comofandalon  ab  Hcrmionenflbusappellari, memori*  prodidit,  ritus  referens , qui  ab  ipfis 
inhonorem  Chthonix  dcx.ftatis  feftis  aguntur  diebus.  Pompa:  agme  ducunt, inquit,  lacri- 
ficuli,&  qui  annuos  magiftratus  gerunt:  {equuntur  femina:  ac  viri:  ipfis  etiam  puerisfolenne 
eft, deam  cum  pompa  deducere. Incedunt  autem  cum  albis  veftimefltis , capitibus  coronas 
ferentes.iimt  ex  corolla-  ex  flore  contexta, que  incola  appellant.  Hyacinthum 

ego illum  exiftimo:  cftenim  ei  tum  magni  tudine,tum  colore  perfimilis;habetprxterea  eat  “ K1' 
dem  ludus  indices  liccras.Hxc  Pauiamas. 

Porrd  purpureorum  Liliorum  iftorum,in  medicina  incognitus  vius  eft, &facultas  incom- 
perta: inter  flores  autem  gratiam  inuenere. 

De  Lilio  fyluejlri,  Cap.  i i i. 

SYlve  STRELiliumcaulespromitbicubita- 
Ies  au  t altiores,rotudos:  folia  loga, lata, acumi- 
nata, non  iiipra  inuicem  incerto  ordine  difpofita, 
led  caulem  quibufdam  locis,ftellx  modo  radiata, 
circudantia:floresefuis  pediculis  deorlum  depe- 
dent,Lilij  diuifura,  fed  minores,  colore  purpureo 
obioleto  , purpureisque  aliquot  maculis  iplen- 
dentes,&  ftaminibus  eiufdem  coloris  in  medio; 
quorum  foliola  retrorfirmreflexa  in  circulum  auc 
orbem  fere  recuruantur : radices  bulbofx  veluci 
ex  multis  nucleis  coiun&x, aurei  vel  flauicoloris, 
ex  quibus  fibrx  dependent. 

Nafcirur  Lilium  lftud  complurimis  Germaniq 
locis  ,infyluis&  montibus , Fuchfio  & Gefhero 
teftibus:  apud  Bohemos  quoque  in  nonullis  col- 
libus herbofis.Belgx  cum  aliis  Liliis  in  hortis  ha- 
bent. 

Floret  fub  finem  Maij,aut  Iunij  initio , candi- 
da Lilia  anteuertens. 

Germani, ©oiDtteurf?  / a flauo  bulbi  colore , & 
^epbmfc^Mumcn  appellant.  Noftri  UriicftniS  Uan 
Caluarien:  Hifpani  Lirio  Amarilho  faluage:  Galli, 

Lys  fauuage,  hoc  eft, Lilium  fylueftre.Eft  tam  en  & 
aliud  lylueftre  Liiiu  , alio  nomine  Hemerocallis, 
de  qua  paulo  poft.  Matthiolus  iftud  Lilium  in 
Italia  a Chymiftis  Martagon  dici,ait. 

Vfum  autem  hoc  Lilij  genus,  in  medicina  nul- 
lum habet.  • 


De  Lilio  fyluejlri  altero.  Gap.  i i 1 1. 

A D fylueftris  Lilij  genus  & aliud  multo  elegantius  accedit,  caulem  iftud  promit  cubita- 
-^A-iem,aut  proceriorem , multis  foliis  fenfim  attenuatis  comofum,  inferius  ex  purpura 
nigricantem : folia  laruia  funt , pinguia,  & refplendentia, Lilij  fere  candidi  xmula , attamen 
paulo  nigriora , minusque  acuminata : flores  e fummo  ac  feftigio  caulis  fylueftris  Lilij  mo- 
do reflexi  ac  repandi  dependent,  fuaucolentcs  pigmentorum  quorundam  inftar;  eleganti 
colore  rubentes , medio  inter  Menium  & Cinnabarim , vtraque  fa&itia  ;aut  inftar  floris 
Conftantinopolitani.  pro  radice  bulbus  ex  iquamulis  multis,ac  nonnullis  minoribus  bulbu- 
lis congeftus  j fibris  ver  6 & aliquot  de miflis, quibufdam  vero  &C  fupra  adnatis:  veluti  Liliis 
purpureis. 

In  Iapidix  montibus  hoc  Lilij  genus  a fe  repertum  Matthiolus  feribit:  Bclgx  cum  aliis, 
in  hortis  colunt. 

Vna  cum  candidis  Liliis  in  Belgio  floruit. 

Nomen 


HISTORIA 

Nomen  huic  Hcmerocallidis  alterius Mat- 
thiolus  tribuit: nos  tamen  ad  Lilij  fylueftris 
genus  potius  referendum  ceniuimus  Heme- 
rocallis  fiquidem  nobis,  non  bulbofum  Li* 
lium  e (Te, nec  temere, videtur. 

De  facultate  vero  huius  comperti  habe, 
mus  nihil. 

De  Corona  Imperiali.  Cap.  v. 

INter  fylueftria  Lilia  venit  Se  numeranda 
Imperialis  Corona  di&a : cuius  folia  lamia, 
oblonga,  caulem  quoque  ftellai  fimiliter  in 
modum, veluti  lylueftris  Lilij,  ambiunticaulis  j 
quoque  allimilis , led  faftigio  ex  aliquot  foliis 
comam  proferens , a qua  ex  tenuibus  pedicu-  j 
lis  deorliim  nutantes  dependent  quatuor  flo- 
res,linguli  fenum  foliorum.  Liliis  limiles,fcd 
minus  patentes, minores, & haudquaquamre. 
flexi;  colore  vel  lutei,  vel  Hyacinthi  fcripti,fi. 
ue  purpurei  Lilij  ihftar  rubentes:  (duorum 
etenim  eft  generum : ) quorum  flamina  fex,& 
medius  piftillus  inalbicant.  pro  radice  bulbus 
non  vt aliorum  Liliorum  (quamoiuSjfed  (oli- 
dus Sc  ccpaceo  fimilior, odore  Allium  referes. 

Rarus  ille  & peregrinus  bulbus  in  Orientis 
regionibus  nalcitur.  apud  Icalos  Sc  Pannonios 
in  hortis  a paucis  coli  coepit-. 

Circa  Nonas  Aprilis  Anno  m.  ccccc, 
txxvi.ex  horto  Inuidiilimi  Imp.Maximi- 
liani  II.  & nonnullorum  procerum,  fioresin 
aulam  Vienna  illati  fuerunt. 

Lalc  Sc  Turfani  patriis  vocibus  appellari 
affirmatur : Itali  Coronam  nominant  Impe- 
rialem. 

De  huius  quoque  facultatibus  nihiladfari 
poteft : nondum  explorata;  fune, vel  floris  vel 
bulbi  vires. 

De  Dente  canino  & Epbemero. 

Cap.  vi. 

DE H t i canino  folia  exeunt  bina  tema- 
ve,latiufcula,  Allij  vrfini  aut  Colchici 
fimilia, led  minora  Sc  rubro  maculata, aliquan- 
tulum humum  verfus  reflexa : (urgitabhiste- 
nuis  pediculus  dodrante  breuior,ecuius  fafti- 
gio flolculus  dependet  ex  lex  foliolis,  toti- 
demque  e medio  prominentibus,  cum  fuis 
apicibus, flaminibus,  Lilium  fylueftre;ciim 
forma,  tum  repandis  extrorfumque reflexis 
foliolis  referens, verum  minor ;Coloreiubinde 
candidus;  aliquando  eleganti,  nec  tamen  in- 
tenlo  rubere  purpureus;  non  raro  medio  inter 
Vtrofque : capitulum  fubiequitur  rotundum, 
exiguum;  in  quo  femina,  radix  oblongum#  i 
tenuem  refert  bulbum, ex  quo  tenues £in* 
demittuntur. 

In  Mutinenlibus  Sc  Bononienfibus  Itali* 
montibus  reperiri  fertur:  Germanis  ac  Belg* 
non  nili  hortcnris. 


j 


Phmptad,s 

Dens  caninus.  s,cVSda  lib.  ii. 

Ephemerum  Matthioli. 


Aprili  menlc  apud  Belgas  quandoque  cum  flore  videtur. 

Satyrium  plerique  appellant,&  quidem  Ery  thronium  diclum:de(ideratur  tamen  in  radi- 
ce magnitudo  Mali,&  alia  nonnulla.  Alij  Pfeudohermodactylum  nominat:  nec  adeo  a Col- 
chico (ad  quod  legitimus  Hermoda&ylus  venit  referendus)  differens,  quin  aliquo  modo  £i- 
miiiseidici  queat. 

Cum  Diolcoridis  Ephemero  magis  conuenit : prafertim  in  defcriptione  paucis  aliter  (e 
habentibus : Lilium  liquidem  lylueftre  foliis  ac  floribus  minoribus , tenuioribus,  & reflexis 
refert,  radix  vnaoblonga,digitaliscraflitudinis,oblongo  ac  tenui  bulbo,vti  Icripfimus,  fimi- 
lis:  deeft  tantummodo  caulis  Lilij  atmulus : qui  tamen  fortaflis  cum  Lilij  fylueftris  aliquo 
modo  comparari  poteft;dependente  nempe  ex  eo  flofeulo,inftar  Lilij  huius,reflexo. 

Defcribitur  autem  Ephemerum  iftud  his  verbis:  E$>>uig$ti,olSl  ie/v  &ygjCu, 

Aiy  o/jsix  ijfi  tgjlm.  AenToTCg?  Si  avBy  A«6xa,wjxg5«.  %ctp7rov  Si  K$i?&*bt).  pi£a  SiOma  Jtax-TiitoO 

tsrdyac,  i;:  id  eft, Ephemerum,  lunt  qui  Iridem  agreftem : folia  &c  cau- 

lem fimiliahabet  Lilio , tenuiora  tamen : flores  candidos  amarosque : femen  molle  : radix 
fu  beftvna,  digiti  craflitudine  longa,  odorata,  adftringens.  In  qua  delcriptionevbi  legitur 
fet?  &y>fju,  malim  legere  hqjlvov  ay&ov.  Namfifolium  caulesque  Lilij,  citius  Lilium  lylue-  d hfiorUi 
ftre,quam  Iris  fylueftris  nuncupari  debet.  Uautm. 

Matthioluspro  hoc  Ephemero,herbx  cuiufdam  iconem  exhibet,  cum  hac  defcriptione  £?w. 
nequaquam  conuenientem:  quod  & in  hortis  Pannonia;  fupcrioris  ac  Belgij  aliter,quam  ab  rumUM- 
eo  depingitur,  enatum  vidimus.  Prodiit  liquidem  foliis  oblongis , latis,  duriufculis  veluti  thi° u 
Ifatiais,(ed  tamen  minoribus:  cauliculis  compluribus  rotundis, cubito  altioribus,  non  abfqj 
adnatis;quos  fuperius  candidi  conueftiunt  flolculi  quinque  foliorum,  haud  magni,  fucceffi- 
ue  prodeuntes  .-femen  fuccedit  in  rotundis  capituhs  exiguum : cralfis  & multis  fibris  capil- 
lata; radices. 

Czterum  Dentis  canini  ( fi  Ephemeron  non  eft,)  facultas  incognita , & nondum  explo- 
rata, latet. 

Ephemeri  vero  radice  Diofcorides  dentium  dolores  ledari  ait,  fi  dccodto  earum  colluan- 
tur: folia  verb  in  vino  decola,  dilcutere  tumores  &c  tubercula. 

De 


STIRPIVM  HIS  TORI-* 
De  Lilio  non  bulbo fo.  Cap.  VII. 


LiliUm  non  bulbofum. 


Lilium  non  bulbofum  obfolcto  colore  rubens. 


LIli  o rvm  aliquot  genera  delcripfimus  bulbola  :nuncaliudgenusoccurrit,nonbul- 
bolum.  Huius  duo  genera  florum  colore  difcreta.vni  flos  luteus  :alteri  inrubro  obfo- 
letiore  purpureus. 

i.  Sunt  autem  Lilio  non  bulbofo  luteo  folia  oblonga  & angufta,  Porri  aut  Afphodeli  foliis 

limilia:  caulis  cubito  altior, teres, laeuis,ablque  foliisduperius  in  apophyfes, flue  ramulos, aut 
propagines  duas  autquatuordiuifus; in  quarum  Angulis  flores  tres  aut  quatuor,  Lilium  al- 
bum forma  & foliorum  numero  referentes, colore  Ochra:  luteo:  poft  flores  craflfo,  triangu- 
lares gignuntur  iiliquae;in  quibus  femen  nigrum  & Iplendens  velu  ti  Paeoniae,  fed  minus  pau- 
lo. radices  lubfuntnonvti  aliis  Liliis  bulboi?,ledveluti  Afphodeli  glandulofe, lutei  Afpho- 
deli radicum  aemula;, multae  videlicet,oblongae  ab  vno  capite  ddcendentes,e  quarum  anne- 
xu fibra:  quasdam  cralfiores  lerpunt;  quibus  in  plures  plantas  multiplicatur. 
z.  Alterum  Lilium  foliis, caule,filiquis, femine, radicibus  glandulofis  priori  fimile , fingulis 

tamen  aliquanto  maioribus:  flos  obfoleto  colore  rubet,  medio  iuxta  pediculum  lutcusefo 
qui  matutino  tempore  dehifcens,vefperi,mox  deinde  periturus,  marcelcit:  veluti&ptions. 
Peregrinum  Belgio  vtrumque  Lilium  eft,&:  aliunde  inue&um. 

Floret  vnacum  Lilio  purpureo  maiore, vel  paulo  ante,Lilia  candida  praecedens. 
Liliaiphodclum  nonnulli  appellant;  fedreftius  non  bulbofum  Lilium  nuncupatur  :alij 
Liliaginem;plerique  Liliaftrum : veteresautem  Hemerocallida dixerunt.  Reperiunturau- 
tem  apud  ipios  Hemcrocallides  duae:  vna  frutex, alia  flos  cft. 

Semerocul-  Hcmerocallis  frutex  ex  genere  eft  coronariorum  &c  lignolorum , quae  minutis,  tenuibusq; 
lis  fnuoe.  coftantfoliis : femine  exit  ;radiceq;eftlignofa:vtauclorTheophraftuslib.6.DehiftorialHr- 
pium. Plinius lib.ai.cap.io-liancHemerocallidem  inter  eas  ftirpes  numerat,  quae  folisfb* 
liis  coronant. 

Remers-  Alia  Hemerocallis,  floseft , qui  nocte  tabefit , oriente  vero  Sole  pullulat , Athenaeo  tcfe: 
e*tt’u quale  iftud  non  bulbofum  Lilium;  prxfertim  quod  purpureum  &c  fugaciflimu  eft,hoceni® 
vno  tantum  die  viget;  matutino  fiquidem  tempore  exortum, vefpcri  fiacccfcit.quamobia* 
& proprie  »/wgs;eaMtc,ab  vnius  videlicet  dici  pulchritudine,  dici  poteft. 

Hcmcra- 


PEMPTADIS  SECVNDjE  LIB.  It,  lof 


ipfo,iuxta  iingulasapophyfes  tres  aut  quatuor,diuiliira  Lilio  iimiles, cum  primum  hiare  coe- 
perint: colore  ochra:  intcnfo;  radicem  fimilem  bulbo  magno. 

Eccum  hac  quidem  de  feri  prione , Lilium  non  bulbofum , exceptis  radicibus,  conuenit. 
Cauleserenim  inpropagines  (iue  ramulosdiftribuuntur;finguliq;  flores  tres  aut  quatuor 
promunt:  & eos  quidem,vnius  generis  ochra:  luteo  colore;  alterius  vero  purpureos.  Purpu- 
rei etenim  coloris  Sc  Hemerocallidem  aliquam  nomen,  inter  nothas  appel- 

lationes repertum,oftendit. 

Neque  obftat  nobis.quod  Diolcoridcs  Hcmerocallidi  radicem  o/oj/af/SoA&i' ivpifjiSti, id  DlofariJU 
eft, magno  bulbo  fimilem  tribuat.  Innuit  enim  iftud  Hcmerocallidis  dclcriptione  apud  eum^"4" 
deprauatam:  vel  enim  (uperfluOrum  videlicet, ac  veritati  repugnantium  adicchone  amplia- r ‘ 
tam:  vel  Suorum  Liliorum  mutilas dcfcriptioncs,invnam contractas,  Hemcrqcallidis  vide- 
licet &:  alicuius  alterius  Lilij. Nifi  fortaifis  & bulbofum  aliquod  fit  Lilium,  apophyles  facies, 

&vnius  tantum  diei  florem  luteum  habens:  quale  tamen  nondum  conftat  alicubi  reper- 
tum effe. 


Hemcrocallidis  autem  huius  dclcriptio, his  verbis  apud  Diolcoridcm  traditur.  ^ejxaA- 
!%et y&jXov xg/rtf.^A&iga' Si  cilijynp  ■stpdozt.dvf)n  Sii* dura  vj/SS  ixasur a^opuoiv -y 
i Sgjjr  ayjmi  tco  xg/va>  loir.om  omv  a p£ tmu  %aimv.  rrit  Si  pgptw  byvpcof  cJ^dv,pl£<u  oi (ficu  (boA&S 
»Me>£9«.Id  eft, Hcmcrocallis  folia  habet  &Z  caulem  Lilio fimilia, viridia vt Porrum:  flores m 


Dicitur  vero  Hemcrocallis  & !iiMQp*jiTd^si^Ttv}xejivova^wv,y.e/:vdvdt/^v,7iopifvssa9-\i;,^o\- 
oaif&7ixk,drnKa'i’Sa&i>,  Lilium  agrefte  & Lilium  marinum.  Et  omnibus  his  nominibus 
Lilium  non  bulbofum  nuncupari  poteft,cxcepta  tantum  bulbi  Ha:matici  appellatione, qua: 
Lilio  alicubi  bulbofo  magis  conuenit.  mipSvg?v3-k  autem  vox  purpureo  propria  eft. 

Ceterum  facultates  Lilij  non  bulbofi  incomperta:  funt,cum  nullius,  hac  xtate.in  medi- 
cina aut  cibatu  lic  vfus. 


DiofcoridcsautemHemcrocallidisradicemtritamait,&:potam;aut  cum  meile  & lana 
in  peflbappofitam,  aquam  &fanguinem  ducere:  folia  trita  impolita,  mammarum  ex  partu, 
& oculorum  inflammationes  mitigare:  fed  Sc  radicem  & folia,  ambuftis  vtiliter  imponi. 


De  Lilio  coma/lium.  C a p.  v i i i. 

Lilium  conuallium.  Vnifolium. 


QVo  d Lilium  conuallium  recentior  nuncupat  artas, folia  duo  auc  tria  promit,virentia, 
lamia  ,latiu(cula, Lilij  foliis  fimilia.fed  minora:  Caulem  tenuem, palmarem ; circa  quem 
a medio  furlura  verfus,  flores  parui,  rotundi,  hiantes,  per  oras  denticulati  ac  reflexi,  albidi  & 
odorati, & fructus  inde  rotundi, rubentibus  Afparagi  baccis  haud  multum  abfimiles,  verum 
minores;  femen  in  his  durum  Sc  amaricans:  radices  tenues  funt,  longa:,  aliquantulum  geni- 
culata:, ferpentes. 


lotf  . , STIRPIVM  historia 

In  fyluis  & locis  Vtnbrofis  fponce  exit. 

Floret  circa  Calendas  Maij  menfis. 

Germani,  S)?qjcnMiimlJn  & ©fcpmrpfj  / inde  nominant : Belgre  JBcpcnlilocmfen* : Galli 
etiam  Muguey.  eft  tamen  & alia  ab  iplis  Magne t dufta,  Afpcrula  vulgo  di&a.Gcfncrus  florem 
iftum  Callionymum  appellari  pofle  exiftimat:  noftra  retas  Lilium  conuallium  vocat 

Calida;  & licere  qualitatis  flores  Sc  fructus  participes  fune.  Feruntur  flores  aduerfus  apo. 
plexiam,neruorum reloluriones, vertiginem, morbum  comitialem, ac  alioscum cerebri  fn. 
gida  humidaque  intemperie  morbos, auxiliares  efle. Sunt  etiam  qui  velint  flores  iftoscorro- 
borare,  ac  cardiacis  quoquo  modo  afliimptosprodeflc:  oculorum  icerfi  caligines  decoflo  au: 
fuceo  eorum  difeuti. 

Vr.ifslium.  Eiufdem  cum  Lilio  ifto  generis  efle  putatur, quod  Vnifolium  dicitur:  folium  huic  vtphu 

fimum  in  tenui  pediculo  lingulate  & vnicum  eft, latum, neruofum  & acuminatum, magni- 
tudine  fere  foliorum  Hederre;circa  cauliculum  autem  breucm  tenuemque  bina : eiufdem 
formre  (ed  minora,  fupra  qure  flores  candiduli  Lilij  conuallij  fimiles,  at  minores,  nulliBs 
autexigui  odorisibacca:  (equunturexigure,  per  maturitatem  rubentes : radices  tenues, obli- 
quat,ferpentesque  fibra;  fimt. 

Exit  iifdem  &c  fimilibus  qtiibus  Lilium  conuallium  locis : floretque  eodem  tempore, aut 
paulo  poft. 

Vulgo  CinWafct  nuncupant,  id  eft  Vnifolium  flue  pnbtytfat».  Apud  Veceresnomen  non 
CyeUminn  habet ; nifi  tertia  Plinij  fit  Cyclaminos , cui  fimilis  videtur , ii  modo  in  exemplaribus  error 
tmiaeu-  noneft.  Qii*de  hae,  lib.xxv.cap.  ix.  fic  habent : Mihi  & tertia  Cyclaminos  demonftm 
*'  eft, cognomine  Chamreciflbs,vno  omnino  folio, radice  ramo(a,qua  pifces  necantur.  Quod 

fi  autem  in  his  verbis  pro;  vno  omnino  folio,legatur : fimili  omnino  folio , non  iftud  Vnifo- 
lium, fedipfeDiofcoridis  Cliamrecifliis, tertia  Cyclaminos  erit. 

Creterum  Vnifolij  traditur  a quibuidainreficcataru  radicularum  puluis,  aduerfus  pefK- 
lentem  bubonem  efficax  efle,  ii  ftatim  initio  ipfius  mali,  drachma  pondo  cum  aceto , & vi- 
no,aut  aqua  permixtis  detur. 

De  ^sifthodtlo.  Cap.  i.x. 

Afphodelus  albus.  Afphodclusminot. 


S P H o d e l i genus  vnicum  DiofcorideS;  Plinius  verd  duo  fieri  genera,  &D'0' 
-nyfium  feminam  ac  marem  efle  dixifle , refert.  Pofterior  retas  duo  triaue  frffiy 


PEMETADIS  SECVNDit  L I D.  IT.  ioj 

dcli  genera  obferuauit ; & prxter  bulbofum  quidem  .cuius  Galenus  meminit. 

Primum  genus,  album  quis  dixerit : alterum  vero,  luteum. 

Foliaautcm  primus  habctcomplura,oblonga,angurta, Porri  foliis fimilia,acuminata:cau-  fa 
lem  rotundum, la:uem,  cubito  longiorem;  quem  .i  medio  furfum  verfus  multi  quinque  fo- 
lioloru  flores  patentes  exornant,  colore  candidi, aut  cx  valde  diluto  rubro  modice  purpura- 
fcentes, flaminibus  in  medio;  poft  quos  capitula  fequuntur  orbiculata : lemen  in  Iris  durum, 
triangulum, nigricantis  obloleti  coloris,  radices  ab  vno  capite  complures  exeunt,  oblonga;, 
inferiore  fede  crafliores,  magnis  glandibus  quodammodo  fimiles,luccofe,  cum  amaritudi- 
ne leni, faporc  adflnngentc. 

In  Gallia:  Prouincia,  Italia,  Hifpania,  & aliislocis,  (ponte  exit : apud  Germanos  & Bel- 
gas,non  nifi  fatus  prouenit. 

Floree  hic  Maio  & Iunio,acparciculatim  quidem, ab  imis  incipiens,  aliquot  poftquam 
latus  eft  annis. 

Huic  fimilis&  alius  quidam  minor  eft  A(phodelus,(ed  fibrofis,non  autem  glandulofis  ra-  z. 
dicibus.folia  minora.anguftioradilutius  virent : cauliculi  inter hxc  quini (emueaflurgunc; 
quosflofculiconueftiunt  albidi,  paulo  quam  fuperioris  minores,  pro  radicibus  glandulofis 
inultas  craflk  demittuntur  fibra. 

Jn  Hilpam a;  plerifq;  locis  fponte  gigni  tur,&r  aliquot  annis  reftat  :apud  Belgas  hortenfis 
eft;  &faciie  hyemis  iniuria  perit. 

Pfeudoafphodelus  quidam  non  abs  re  efle  videmr,aut  minor  Afphodclus  inonnulli  Pha- 
langij  fpeciem  efle  volunt;  & Creta;  Phalangium  appellant. 

Afphodelus  autem  Grascis  quidem  Lacinis  Albucum  fiue  Albucus,  & Haftula 

regia  dicitur.Caulis  cum  floribusav^tg/xo?. Plinius  caulem  floriferum  Anthericon ; radicem 
vero^d  eft  bulbos,  Afphodelum  nominari  refert. 

Meminit  huius  Alphodeli  Hcfiodusin  Operibus  & diebus, vbiftultos  aitignorare,quam 
magnum  bonum  fit  in  Malua  & Afphodelo.  Nam  huius  prxcipue  Alpliodeli  radices  edules 
funt.  Galenustamcn  non  de  hoc  Afphodelo , (ed  de  bulbofo  eum  Icripiifle  opinatur;  eius 
tametfi  bulbos  non  nifi  compluribus  clixationibus  & Lupinorum  modo  paratos,  cfculentos 
reddi, ipfemecteftetur;  quales,  non  eft  verifimile  Hefiodum  commendafle;qui  cibum  ali- 
quem param  facilem  per  Maluam  Sc  Afphodelum  infinuafle  videtur.  Verba  eius  fimt: 

Niraici  loutnv  C7u  Tikicii  'tifxtcv  mu/roi, 

O \jS"  Strai»  in  fjciXdyn  75  ^ deiooiM)  /JAy  'tv&ap.  Id  eft, 

Stulti  neque  fciunt,  quanto  plue  dimidium  (it  toto , 

Neque  quam  magnum  in  dhlalua  & Afphodelo  bonum. 

Ceterum  Afphodeli,  vt  Diofcorides  tradit, Tadices  potx,vrinam  & menfes  ciunt ; fanant 
etiam  lateris  dolores ,&  tufles  &c  rupra  conuulfaque  drachma  pondo  potx  ex  vino : faciunt 
ad  vomitiones  magis  idoneos,tali  magnitudine  in  cibo  fumpt?:dantur  vtiliter  a (erpente  de- 
morlistrium  drachmarum  pondo;  fed  imponere  morfibus  oportet, & folia,  8c  radices  & flo- 
res in  vino  contrita:  fordida  item&  depalcentia  vlcera;  mammarum  etiam  ac  teftium  in- 
flammationes,phymataque  & furunculos  in  fece  vini  radix  decocta  curat: fed  recentibus  in- 
flammationibus cum  polenta  auxiliatur. 

Succusradicisaddico  verere  vino  dulci,Mvrrha  & Croco , illinendis  perquam  vtile  oculis 
fomedicamentum,ii  fimul  decoquantur.  Aii  puruletas  aures  idem  per  fe  &cum  thure,mel- 
le,vino  & Myrrha  tritus,prodeft.In  contrariam  aurem  infuftis,  dentium  dolores  fopic. 

Vfta:  radiciscinis  Alopecias  impofitus  ad  pilum  reducit. 

Oleum  in  excauatis  radicibus  ad  ignem  decodtum,  exulceratis  pernionibus  & ambuftis 
illitu  prodeft:  & in  aures infofum  earum  doloribus  auxiliatur.  Vitiliginem  albam,  linteo  an- 
tea in  Sole  perfrictam, illita  radix  exterit. 

Semen  & flores  prascipue,  aduerfus  Scolopendras  Sc  Scorpiones  excellens  fune  reme- 
dium,in  vino  pota. 

Ne  i^Ajphodclo  luteo.  Cap.  it. 

A Sphodelo  luteo  folia  funt  oblonga, angufta,ftriata, in  virore  quafi  cxrulea.longio-  L 
•a  -*-ra  & anguftioraquam  primi:  caulis  rotundus, cubitalis:flores  in  eo, a medio  furfum  ver- 
fus,plurimi, alterius  latis  li miles;  exterum  colore  lutei,  ftaminibus  in  medio ; capitula  fucce- 
duntrotunda,in  quibusfemen:  radices  fimilicer complures,  (ed  fingulx  oblonga:  & tenues; 
multo  quam  primi  & tenuiores  &:  longiores, colore  luteole, (iipra  quas  fibra:  quxdam  latera- 
les exeunc, per  quas  in  plures  alias  ftirps  ipfa  facile  multiplicatur. 

Peregrinus  & hic  Alphodelus  Belgio  eft,  nec  alibi  quam  in  hortis  repetitur. 

S z 


Floret 


Floret  fimiliter  Maio  aut  Iunio  menfej  folia  eius  pleraque  hyeme , fi  non  admodum  rigi- 
da fuerit,  virent;  Vere  noua  exeunt. 

Recentiores  Afphodelum  luteum  a florum  colore  luteo  appellant;  a Dionyfio  feroinadi- 
ftusefle  videri  poteft:  Plinio fiquidem  tefte,  marem  &:  feminam  Afphodelum  efle dixitjdif- 
ferentiam.tamen  vnius  ab  altero  non  oftendit. 

Reperitur  Si  huic  caule  floreque  fimilis  paluftris  quidam  Afphodelus : folia  promit  pul- 
chre virentia,  aiiquantuium  ftriata,  Iridis  aut  Gladioli  fimilia , fed  angufta , & dodrante  bre- 
uiora:  caulem  rectum, pedalem,  Antherico  fatis  limilem:  flores  e fenis  foliolis,  exiguis  flami- 
nibus in  medio, colore  luteo  pallentes,  Afphodeli  lutei  a:muli,fedminores:femenperexiguu 
ia  oblongis  acuminatis  vafculis.radix  longa, geniculata, no  abfq;  fibris  ferpit  graminis  modo. 

Nafciturhuiufccmodi  Afphodelusinhumidisquibufdamacpaluftribus  Flandrkence- 
tis : atftiuis.mcnfibus  florens. 

Afphodeli  lutei  efle  paluftrcm  fpeciem,aut  Pfeudoafphodelum  luteum,  caulis  cum  flori- 
bus oftendit, tametfi  folia  Gladioli  fint  aut  Iridis. 

Porro  quis  horum  Afphodelorum  vel  in  cibatu,vel  in  medicamentis  vfus  fit,exploratuin 
nondum  eft. 

De  i^/phodele  bulbo fo  Caleni.  C a p.  x i. 

BV  l b o s v s Afphodelus  folia  habet  porracea , fed  tamen  anguftiora  & breuioraquam 
primi  Afphodeli;caulem  rectum,  rotundum,  floribus  iimiliter  multis  circumuelHtumj 
rarioribus  tamen, primi  Afphodeli  floribus  haud  multum  difliniiles,  ex  (ex  paruis  acumina- 
tis foliolis, & aliquot  in  medio  ftaminibuscompofiti:  capitula  quoque  triangularia,  fed  ob- 
longiora,in  quibus  femen,  radix  fubeft  bulbola , efculento  bulbo  maior. 

Apud  Belgas  non  nifi  hortenfis  eft. 

Floret  eodem, quo  primus, tempore, aut  ferius  paulo. 

Afphodeli  fpeciem  eflccaulis  Antherico  fimilis  oftendit ; qua  de  caufa  &eum  Afphode- 
lum effe  apparet, cuius  Galenus  lib.  De  alimentoru  facultatibus  fecudo,  meminit  his  verbis 
Radix  Afphcdeli,&  magnitudine, & figura,  & amarore  Scillae  radici  quodammodo  eftfi' 
milis:  fi  tamen  vt  Lupini  paretur,  maximam  partem  fui  amaroris  deponit;  inqueeoaScS1 
dilcrepat.  Nam  Scilla:  qualitas  difficillime  eluitur.  Hefiodus  certe  Afphodelum  laudat  cd® 


r 


PEMPTADIS  SE 

Afphodclus  bulbofus  Galeni. 


:vndje  MB.  ii.  ao.9 

ficait:  Nec  quanta  in  Malua&  Albuco  fine 
bona, norunt.  Equidem  noui  quofdam  rufti- 
cos,  qui  graffante  fame,  vix  tandem  complu- 
ribus clixationibus , macerationibus  in  aqua 
dulci , efculcntam  ipiani  reddiderunt.  Porro 
hxc  quoque  radix , quemadmodum  & Dra- 
conti) facultatem  habet  tenuandi  atque  ape- 
riendi . Proinde  quidam  pro  fiimmo  reme- 
dio lpfius  Afparagum  i&ero  laborantibus  ex- 
hibent. 

De  eodem  verd  bulbofo  Afphodelo,  & lib. 
De  fimplicium  medicamentorum  facultati- 
bus idem  feribit.  Radices  etenim  Afphodeli 
viribus  AtOjAriiaro,  & Dracontio  fimiies  efle 
ait,  quales  certe  non  primi  illius,  fed  bulboi! 
funt. 

Verba  Galeni, hoc  loco,de  Afphodelo,  hxc 
funt:  Et  huius  radix  vtilis  eft,  ficut  Ari,  Arifari, 
&c  Dracontij , nempe  extergentis  facultatis. 
Vfeautem  ciniscalidior,&  exiiccantior,fiib- 
tiliorque,  ac  digerere  potcntior  efficitur, aC 
proinde  & Alopecias  fanat. 

De  Gladiolo.  Cap.  x i i. 

GLadiolo  folia  funt  oblonga,  angufta, 
ftriata,gladij  modo  mucronata, Iridis  mi- 
nora &anguftiora:  caulis  laniis, teres, cubito 
' ?ior, circa  cuius  fummum  flores  fex  aut  fe- 

ti diftantes,  in  ordinem  fupra  inuiccm,  ad 
Gladiolus  vtrimque  fioriferus. 


vnam 


Stirpjvm  historia 

vnam  caulis  pattcm  digcfti,  quandoque  vero  & ad  vtramquejcx  fex  foliolis  comtnilfi,  colo- 
re purpureo  rubentes, lplendentes,aut(quod  tamen  raro)  candicantes,  fucccdunt  inde  folli- 
culi  in  rotunditate  oblongi:  femina  in  his  tenuia,  paicacca;  radix  gemini  bulbi  vno  liiper  al- 
terum inIidente,quorumfuperior  Veris  initio  minor  ac  vegetior;  inferior  maior,  ledflacci- 
dior.qui  paulo  polt  perit,  in  plurcs  fubinde  multiplicatus. 

Exit  Gladiolus  in  pratis,in  aruis  inter  legetes  agro  fcccundo  Italia:  pluribus  locis : neca- 
rent eo  Auftrix  acMorauix  agri.  Cordus  infrutetofis  hcrbolisquc  etiam nalci  fcribit.Et 
quibuldam  locis  maior  ac  procerior;  aliis  vero  minor  ac  breuior  reperitur. 

Maioac  Iumo  flores  cius  vigent,lubinde  & Iuliorcpcriuntur  menfe. 

Grxcis|/?Jo:', Latinis  Gladiolus,& nonnullis  Enfis appellatur.  Sunt  qui  Quvym v, 
vw,  M&zaiz/QvfaQVjdvaifn&iw,  Gladiolum  Segetalem,  & Linguam  Ceruinam 

nominent-Plinius etiam  Cypirum  appellat, vtlib.ai. cap.  17.  Bulborum  generi, ait,  quidam 
annumerant  &Cypiri, hoc  eft, Gladioli  radicem:  dulciscaeft,  &quai  decocta  panem  etiam 
gratiorem  faciat, ponderolioremque  limul  fubacta.Icem  cap.  i8.Cypiruseft  Gladiolus, vtdi- 
xtmus.Sunt  autem  ea, que  cap.  17.  reperiuntur,cx  Thcophrafto  de  Phalgano  ad  verbum  trat 
flinjtrrar.  lata.Phafganon  autem  idem  cum  Xiphio  eft:  vnde  Plinium  perperam  Gladiolo  Cypirino- 
men  dediffe,e  umque  hoc  modo  cum  Cypiro  confudiffc,euiaen$  eft  & manifeftum. 

Valerius  Cordus, Gladiolum  Victorialem  feminam  nucupat:  alij  Victorialem  rotundam, 
& Germanice  .nmtJC  0 ftgmurt  j/ad  differentiam  cuiufdam  generis  Allij , longa  radice,  quod 
in  altiflimis  Alpium  iugis  reperitur,  & a Germanis  ©rigttHirtj/ V.ctoriq  radix , & Victorialis 
longa  dicitur.Flores  Gladioli  Monacuccie  ab  Italis,vtteftisMatthiolus,  nominantur. 

Geterum  radix  Gladioli  fuperior,attrahentem, digerentem, deficcantem  etiam, vt Gale- 
nus ait,facultatem  pollidet. 

Diolcorides  hanc  cum  vino,  ait,  & Thure  impolitam  fpicula& aculeos  extrahere, cum 
Lolij  farina  & hydromelite  phygethla  dilcutere , eamque  ob  caufam  eiufcemodi  emplaftris 
addi:  menles  etiam  appofitam  ducere. 

Ferunt, eodem  audtore , fuperiorem  cum  vino  fumptam, Venerem  excitare : inferiorem 
vero  fterilesfacere : quin  & fuperiore  pueris  enterocelicis  vtiliter  ex  aqua  propinari.  Plinius 
infantibus  vrinam  ciere, & velice  vitiis  illiniri  addit.Theophraftus  Plialgani,id  eft, Gladioli, 
radice  decocta  dulcem  efle  tradit, & tritam  farina:  admixtam  pane  dulce  & innoxiu  reddere. 

De  Sifynrtchio. 

Silynrichium  maius. 


PEMPTADtS  SECVNDA!  1 I B.  1 1.  ili 

SIsynRiCHIO  folia  fune  graminis  bina  auc  terna, oblonga  & angufta:caulis  rotundus, 
dodrantaIis,in  quoflolculi  tres  au  tquatuor,pulchri, colore  ccrulei, verum  fugaces, & pau- 
cis admodum  horis  vigentes, alternarim  prodeuntes, forma  quodammodo  florum  Iridis  ;cx 
nouem  videlicet  foliolis  compofitirquorum  tria  deorfum  reflexa, pro  fimbria  maculam  ha- 
bent plurima  parte  luteani;alia  tria  furfutn  verius  aliquantulum  eriguntur;  tria  vero  reliqua 
refpondentia  iis,  qux  Iridis  florum  fimbriam  contegunt,  proportione  huic  ilofculo  maiora 
& tenuiora  funt,  furfumque  arrc&a  medium  floris  tener.t;  fumma,  extremaque  parte  diui- 
ia:  capitula  inde  fuccedunt  oblonga,  in  quibus  lemen  rotundum,  paruum  vtt  Rapi,  radix 
bulbola,  gemina,  vno  bulbo  alteri  fuperpofito,iicuti  Gladioli,  laporc  dulcisac edulis, qua; 
inuolucro  quodam  integitur  reticulato ; quod  quidem  maioribus  Ipiffius  eft;  m inoribus  ve- 
ro minus  crafliim.  Duo  etenim  huius  genera  efle  videntur  magnitudine  lola  differentia. 
Vnum  quidem  maiustalterum  vero  minus. 

In  Lufitania  & alibi  apud  Hilpanos  nafeitur. 

Floruit  Mechlinia:  Maio  mcnlc,  in  horto  amplifllmo  & inftructiflimo  D:  Ioannis  Bran- 
cionis  viri  generofilfimi. 

Hilpani  Afasc/Aar, quali  nuculas,  fiue  paruas  nuces  maioris  bulbulos;  minoris  vero  Macu- 
eat, appellant.  Nobis  Bulbi  efculenci  genus  illud  efle  videtur,  quod  Graice  'i mavy- 

& Latine  a Plinio  Sifynrichiuappellacur.ScribitetenimThcophraftuslib./.Silynri- 
cbij proprium  efle, radicisquidem, quod  infra  eft,augeri  pnmum; Vere  aurem  apparente  hoc 
tabefeere : quod  vero  fupra  eft  edule  incrementum  fumerc.  Quibus  verbis  geminam  Silyn- 
richio  radicem  & edulem  efle  offendit : vt  hinc  bulbum  hunc, quem  Hilpani  Kozelhas  no- 
minant,verum  Silynrichium  efle  colligendum  videatur.  Nam  gemina, vt  icripfimus,  eft;  8£ 
inHilpaniispaflim  editur. 

De  Iride  bulbo fa,  Cap.  x i i i i. 

Iris  bulbola.  Iris  bulbola  Lulitanica- 


RPIVM  historia 

ludum  creda  minus  quarti  Iridis  curuantur.  tria 
minora  luteis  lineis  imminent , aliquantulum 
clcuata,  ita  vt  flamina  & apices, qua;  fubfunt, 
hiante  hac  pai te  flore, facile  in conipcdum  ve- 
niant. flori  oblonga,  cralfa,  vcluti  fihqua  fucce- 
dit,  in  qua  femen,  radix  bulbofa,  oblonga  ,fub-  . 
ritfta  integitur  membrana,  quxvbi  floremfacit,  I 
in  duos  bulbos  abit,  lplo  caule  ex  imo  &Cxbul-  1 
bi  fibris  adurgente. 

Ex  Britannia;  infula:  occidentali  regione  hic 
bulbusad  Belgium  peruenit. 

Mifit  & H ifpanix  B ardea  ac  Lufitania  huiuf-  I 
ccmodi  bulbum,  fcd  tamen  colore  & forma  flo- 
ris nonnihil  differentem.  Deorfum  etenim  re- 
flexa  candicant.aflurgetia  vero  dilute csruleum 
colorem  referunt : angu  ftiora  fiuc  minora,  infe- 
rioribus ita  incumbunt,  vt  flamina  aut  apices 
cerni  non  queant,  ipfisque  etiam  adimere  appa- 
reant, qua:  Sc  extremis  partibus  fida  funt,  atque 
reflexa.  Bulbus  vti  prioris  cft.  Siliqua  longior  ac 
tenuior. 

Eft  & huius  generis  tertia  lutei  coloris  flore, 
forma  lecudx  fimilis, quam  ctia  Hilpan ia  gignit. 

Prreter  has  vero  &c  quartam  quandara  Indem 
bulbo lam  C.  Cludus  dclcribit,  ab  amplitudine 
foliorum  Latifoliam  didam : folia  etenim  huic 
lata,Lilij  non  bulbofi  aemula, mollia, e viridi  eo-, 
lore  pallentia;inferiora  vero  etiam  albidiora. in- 
ter quae  flos  pediculo  inddens  exit, aliarum  Smi- 
lis, odoratus , colore  catruleus , interdum  candi- 
cans; quo  pereunte,  finguli  vtrimque  fuccedunt.  radix  bulbofa,  dulcis, multiplice  corticem, 
gricante  integitur.  Et  hmc  Hifpania:  indigena. 

Florem  bulbofa:  Irides,  initio  menfis  Iunij  apud  Belgas  edunt. 
linum.  Nominare  huiufcemodi  bulbum  Lufitanos  Lirioaccepimus,&  Lirij  appellati  a veteribus 
fpecies aliqua efle  videtur.Lirij  dquidem  apud  hos , polylemos  vox  cft.  Narciflus  emmLi- 
fium  eft,&  Lilium  Lirium  eft. deinde  Sc  alia  duo  Liria  apud  Thcophraftum  funt.  Vnuquod 
lib.vi.verepoft  Violam  albam  &<pAoy«v,vnacum  Narciflb  florere  ait:  alterum  quod  eodem 
libro,  Autumno  limul  cum  Croco  florem  facere  incipere,  atque  ftatim  prunis  imbribus  flo- 
rere leriptum  rcliquit.Et  cum  priore  quide  horum, Iris  hqc  bulbofa  conuenire  poflevidetur. 
simbal-  Eftaucem  fortafle  Sc  idem  hic  bulbus,  Apuleij  Hierobulbus, cuius  meminit  cap.n.  Nam 

cum  Iris  apud  veteres  Hieris  nuncupetur, hic  vero  bulbus  Iridis  fit  flore ; no  lmproprieHie- 
robulbus  auc  Hieribulbus,quafl  dicas  Iris  bulbofa, nuncupari  poterit : nifl  quis  velit  kepib 
Cor,veluti  magnum  Sc  grandem  bulbum  didum. Magna  dquidem  Sc  grandia, «g? &(acra,ab 
antiquiscognominatafuiflc  haud  in  ambiguocft. 

De  viribus  autem  Iridis  bulbofe  nihil  compertu  habemus.aut  ab  aliis  traditu  accepimus. 

Apulei  us, herba:  Hierobulbi.ait, accipito  vncias  lex,  leu  i caprini  tantundem,  olei  Cyprini 
libram  Sc  vncias  duas,in  fe  pifatis  Sc  commixtis  vtcris,dolorem  articulorum  tollit. 

Item,Hierobulbi  radice  cum  lomento  Lupinaceo  commixta , mulier  ii  faciem  laucrit, 
lentigines  ftatim  purgat. 

De  Croco.  C a p.  xv. 

TNter  flores  & Croci  flos  cft:  funt  huic  folia  oblonga,  perquam  angufta:  flores  pulchri, 
■“■colore  cxrulei, Colchici  floribus  fimiles,{ed  magis  faturatajpurpura.nitentes;&:  in  Angu- 
lis flamina  oblonga  terna  quaternave, colore  flammeo  fubrubetia, odore  cum  inahierintfor-  j 
ti,  Sc  caput  implente;  qua:  exteris  partibus  prxferuntur,colliguntur,^:  Croci  nomine  vel  iv  | 
la  veneunt.radix  fubcft  bulbofa, carnofa,copioia,  Sc  viuax. 

Seritur  Crocus  in  pluribus  regnis  Sc  prouinciis , vbi  in  agris  fegetis  modo  late  viret : vt  in 

Cilicia  Cyrenis, in  Sicilia, Italia.Pannonia, Germania, Gallia,Britania.Gaudet,inquitTheo- 

p hraftus,calcari  pcdibusudeoqs  iuxta  femitas  Sc  fontes  pulcherrimus  exit.  Seritur  depolios 
radicum  bulbis. 

Optimus, 


Optimus, inquit  Diofcoridcs,Coryceus:  fecundum  locum  tenet, qui  iuxta  Corycum  ver- 
fus  Lyciam  8£  iriLvcias  Olympo:  deinde  ex  jEgibus  ^tholis.  Cyrenaicus  & Cenrirupinus 
omnium  in  Sicilia  viribus  minus  pollent. Qui  ab  Aquila  V eftinorum  vrbe  adfertur,primum 
fibilocu  in  Italia  vehdicare,Mattliiolusait:fcd  Aquilino  tamen  pra:ftantior,qui  circa  Vien- 
nam Pannonia:, fiue,vt  vulgo,  Auftria,  nafcitur.  In  Gallia  nufquam  vegetior  quam  in  Age- 
nenfiagro  ,&  Narbonenfi , Ruellio  tefte.  Probatur  etiam,  in  Britannia  iniulx  meridionali 
parte, quam  Angliam  vocant, natus : ex  altera  vero  & Septentrionali,  quam  Picti  & Scoti  te- 
nent, reprobus  cft. 

Optimus  aiitem  vbicumque  natus, qui  pinguiflimus,recens,  fragranti  odore,  colore  ruti- 
lo: PelTirausfquatid  us  & litum  redoleris. 

Crocus  Autumno  florere  incipit,ftatim,vt  Theophraftus  ait ; primis  imbribus , Vergilia- 
rum occafu.  Flerem  edit  ante  folia,quz  mox  fubfequuntur , & liyeme  tota  virent,  altate 
nullibi  confpicu.i. 

G racis  (imiliter  xg/zoi;, Latinis  etiam  Crocum  dicitur:  Mauritanis  Zdffaran ; atque  inde 
in  Italia,  Zafarano-.  Kiiparis  Acafran,  Safra,Acafraon\  Germanis 0affran : Gallis Safrati. 

Carterum  Crocus  paululum  quid  adftringens  obtinet, led  fuperat  in  co  calefaciens  quali- 
tas,vt  tota  eius  eflentia  fecundi  iic  ordinis  excalfacientium, primi  exficcanciutn : proinde  & 
concoquendi  vim quandam  obtinet,  adiuuante in  hoc  paucula  illi  adftridione , vt  Galenus 
ait.Sodam,id  eft,Cephalalgiam, inquit  Auicenna,facit,  & capiti  nocet : id  quod  non  exiguo, 
fcd nimio  luo  vfu  edicere  potefl. Vigilias fiquidem  copiofus inducit, qua:  modum  excedetes 
capiti  &fcnfibus  oblunt.  Moderatus  autem  Croci  vfus cerebro  prodeft, fenfus  vegetiores 
reddit, fomnum  & torporem  excutit  ,la:titiam  gignit.  Corroborat  quoque  Crocus  cor,  tho- 
racis crudos  humores  ad  concoctionem  perducit, pulmones  aperit,  &c  ab  obftructione  expe- 
dit;&adhxctam  efficax  remedium , vt  fubinde  phthilicis  infummo  vita:difcrimine , &: 
propemod  um  animam  agentibus/piritum  reducat,  & vitam  ad  aliquot  dies  proroget,  feri- 
p:ulidimidij,autad  fummum  integri  pondo, cum  pallo  aut  vino  Pramnio,  vel  alio  dulci  ex- 
hibitus:quo  modo  etiam  datus, grauiffimas  fubito  irruentes,  citra  febrim  dyfpnceas,  flarim 
& momento  temporis  tollere,  non  femel  I nobis  compertum  eft.  Crapulam  etiam  arcere, 
hoc  modo  fumptum,Diofcorides  refert.  Laudatur  ad  hepatis  & fellis  obftru&iones , nec 

non 


Crocus  (ylucftris  Vernalis  alter. 


T)R^ter  Crocum  qui  flaminum  cauffi 
^ colitur, funt  8c  complures  fylueftresalij.fa- 
tiuum  aemulantes,  fed  haud  vtiles.  Vnus  Au- 
tumno floret : reliqui  Vere : Inter  Vernales 
nonnulli  maiores,  latioribus  foliis : alij  mino- 
res,tenuifolij. 

Primusiiue  Autumnalis  folia  habet  oblon- 
ga, virentia,  Croci  aemula ; fed  in  quibus  ftriz 
quaedam  inalbicant:  flos  dilutioris  coloris  No- 
uembri  vigetiftamina  crocea:  fuccedunt  Maio 
filiquarangulofe,  in  quibus  lemen : bulbus  la- 
tiuum  refert. 

Montanum  hunc  appellant : Lufitani  ti t 
de  borro.  Meminit  Croci  montani  Theophra- 
ftus  lib.vi.  Crocus,  inquit,  tam  montanusin- 
odorus,quam  fatiuus : autumno  ftatim  primi5 
imbribus  florent. 

Inter  Vernales  agreftes  Crocos  maiores,# 
latioris  folij, prior  fatiuo foliis refpondet,!^ 
tamen  paulo  breuioribus : floiculus  forma  fi' 
milis,  albicans , cuius  exteriora  foris  latura® 


&EMPTADJS  SECVKDAi  1 1 8.  1 1. 
Croci  fylueftrcs  Vernales  minores  priores. 


purpura:  ac  violacei  coloris  lineolis  ftriata:  femen  in  filiquisangulofis.  pro  radice  bulbus  in- 
llar  aliorum : ftamina  lucea  veluri  Autumnalis. 

Proximus,  foliis  eft  paulo  latioribus  ac  breuioribus : fpecies  huius  duse.  vnius  flofculus  $. 
albidus,  purpureo  nititur  pediculo : alterius  purpureus  eft:  ftamina  pallefcunt:  bulbus  mi- 
not  quam  Croci  latiui. 

Minorum  fylueftrium  prior  folia  oblonga  Se  gracilia  promit, anguftiora  quam  fatiui:  flof-  4. 
culum  in  breui  pediculo  minorem , fubinde  candidum,  Cepe  purpureum ; foris  tamen  albi- 
cantem, & qua  parte  calyci  infidet  luteolum,  bulbus  Auellanre  magnitudine  albus , guftu 
adftringens. 

Alterminorum  foliis  antedi&o.  fitnilis:  in  breui  admodum  pediculo  ex  terra  prominet  y, 
flofculus, ex  o&o  foliolis  compoiicus,  (cum  aliorum  fenis  conftent)  ex  albido  purpurafcens. 
radix  gemina,  vna  alteri  impolita,  inftar  Gladioli } quarum  fuperior  dulcis  ac  edulis , infe- 
rior flaccida. 

Tertius  horum  foliis  paulo  pluribus, & paulo  craflioribus  affurgit : flofculus  exiguus  pur-  6. 
pureuSi  foris  tamen  exterioribus  foliolis  dilutius  quali  virefcentibus. 

Externi  autem  hi  omnes  Belgio  fiint:  Autumnalis  in  Lufitania:  quibufdam  rupibus  haud 
procul  a mari  nalcitur:  Reliqui  partim  ex  Italia  miffi:  partim  ex  Hilpaniis,  opera  ac  diligen- 
tia Do&fi.C.Clufij  ad  nos  peruenerunt:ex  cuius  obferuationibus  horum  defcriptioneshuc 
tranftulimus. 

Sylueftres  Croci  Vernales  flores  fubinde  Ianuario  aut  Februario  in  natiuo  folo  proferunt. 

Inutiles  omnes  hi  Croci  lunt;idcirco  fylueftres  vere  dicuntur.  Minorum  ille,  cuius  radix 
veluti  Gladioli  gemina, exiftimatur  aut  7mia>v,vc\  fiohfiltti,  vel  *wg  eife,  quorum  Theophra- 
ftuslib.vn.  mentionem  facit.  Recenfet  Se  quasdam  horum  Plinius lib.xix.  cap.v.  Genera, 
inquit, Grzci  I12C  fcccrc ; Bulbinem,Setanion,Pytion,  Acrocorion.  In  tanta  autem  horum 
brcuitate,lbla  nomina  recenfentium,  quid  poteft  certi  Colligi  autftatui? 

De  facultatibus  quoque  horum,  hac  de  caufa  nihil  adferri  poteft. 

De  Hyacintho  non  fcripto.  Gap.  x V i i. 

HYACiMfM  v s apud  Veteres  duplex  repetitur.  Vnus^  Theocrito  fcriptus  cognomi- 
natur, qui  maior  eft, Se  Lilio  forma  fimilis : de  quo  fupra  cap.  huius  lib.  1 1.  alter  minor, 
non  fcriptus  dici  poteft. 

Non  fcripto  autem  Hyacintho  folia  funt  oblonga, angufta,  lamia  8e  fplendentia.  Porri  fo- 
liis anguftiora  8e  minora:  caulis  foliis  viduus, glaber, teres, cuius  coma  florum  podere  Se  mo- 
le,cum  primum  dehifcere  incipiunt,  grauata,  deorfum  recuruatur : flores  oblongi , teretes, 
concaui,in  latius  fe  pandunt, per  oras  reflexi, colore  vt  plurimum  aerulei,  fubinde  albicares, 
aut  candidi  flue  niuei, aliquando  etiam  Viola:  nigra:  dilutam  purpuram  referentes,  femen  in 
liiiquistriangularibus  paruum, rotundum,  radix  bulbofe,  candida,  perennis,  lento  fucco,  vri 
Se  tota  herba,  plena. 

Gigni- 


1 


thmOrim- 

tela. 


Gignitur  Hyacinthusifte  in  pluribusregio- 
nibus,&  in' nonnullis  maior  ac  prarcocionin 
aliisminor  & magis  ferotinus. 

Is  etenim,  quem  Italia  Orientalem  nomi- 
nat, folia  habet  pinguiora  & latiora, caules 
crafliores,  flores  paterniores  maioresque,  ac  ci- 
ti usprodeuntesthorum  vero  vnus  maior, plu- 
res  profert  flores:  alccrminor,  pauciores.’ 

Germanicus  & Belgicus  vtroqueminor.flp- 
resplures  gignit,  fcd  ferius  exit.  Repetitur  in 
Germania, vt  Cordus  ait,in  apricis  quibufilam 
tumulis:  in  Belgio  vero  etiam  in  aruis,&iuxta 
agrorum  margines,  fruticibus  aut  arboribus 
confitos:  & prateipue  quidem  prope  Mechli- 
niam  vrbem.vbi  copiofius  nafeitur. 

Floret  Aprili  Sc  Maio  men!e:Orientalisetia 
Martio  : & fiibinde  multo  ante. 

T 'tuurSet  Gr^ci,  Latini  fimiliter  Hvacinthu, 
vt  Diofcorides  auctor,  Vaccinium  quoqueap- 
pellant.  Vaccinium  autem  a nonnullis  etiam 
Violadicitur  nigra,  vtfuperius  fcripfimus-Go- 
gnominatur  autem  hic. -Hyacinthus  nonfcn- 
prus,  ad  differentiam  nempe  alterius  fuperius 
aeferipti, qui  ludus  notas  inferiptas:  habet. 

Diofcorides  hunc  Hyacinthum , citra  adie- 
dionem,nominat:nam  alterum  Hyacinthum 
Lilij  purpurei  nomine  expreffi fle  vidctur.Mc' 
minie  huius  Columella  lib.  lo.diucrficate  co- 
loris,qug  in  floribus,  vno  verriculo  complent 


Hyacinthus  Orientalis  minor. 


PEMPTADIS  SECVND.*  Ll6.  II.  »17 

Nec  non  vel niucos  vel  carulcos  Hyacinthos. 

Belgx  Hyacinthum  illum Grsecam  appellationem  retinentes, Ijparintlicn  appellant.Ruel- 
liuSjGalliSj^c/Vrdici.audorcft.Suut vero &alixmultx  huiulccmodi  Hyacinthorum fpe- 
cies,v  trecenti  ores  iudicant,de  quibus  capite  lequente. 

Huius  porro  Hyacinthi  radix  ordinis  eft  primi  indcficcando : fecundi  vero  completi , aut 
tertij  incipientis  in  refrigerando. 

Semen  leuiter  extergit  & adllringit, ordine  quidc  tertio  quadantenus  exficcans,  exterum 
in  medio  confiftens  caliditatis  &c  frigiditatis, audore  Galeno. 

Radix, inquit  Diofeorides,cuni  vino  albo  pueris  impolita, diu  impuberes  feruare  creditur: 
aluum  liftit:  pota vrinam  ducit, &C  a Phalangio  commorlis  opitulatur. 

Semen  contra  ferpentes  auxiliatur:  cum  vino  potum  Regium  morbum  expurgat. 


De  aliis  recent iorum  (furiis  Hyacinthis.  Cap.  x v i i i. 
Hyacinthus  racemolus.  Hyacinthus  IpuriuS  recemiorum  alter. 


DVo  s Hyacinthos fuperiori'ouscapitibusde{criplimuS;vnum  Lilij  effigie fcriptnm,  al- 
terum minorem  non  Icriptum.  Prreter  vero  hos  & alij  multi,recentiorum  iudicio  lunt 
Hyacinthi.Nam  omnes  fere  anonymos  flores  e bulbis  Cxeuntes,aut  Hyacinthos, aut  Narcif- 
los iudicant;  maiores  fiquidem  Narciflos,  minores  vero  Hyacinthos. 

Inter  Hyacinthos  itaq;  neotcricos,primus  folia  habet  angufta  quali  rotunda,  bene  vireti-  r_ 
tia,per  terram  plurima  parte  lirata:  cauliculos  inter  Ca  rotundos, glabros, palmo  longiores,  in 
quorum  fiiramo  flolculi  parui, rotundi,caui,hiantes, colore  cxruleo,  alias  diluto , alias  latu-  - 
tato:  fubinde  candido, aut  ex  albido  dilute  admodum  purpurafcetes:poftquos  liliqmg  mem- 
brano fe  triangularcs,in  quibus  femen  paruum  nigrum:  radix  lubeft  bulbola. 

Plerilque  Italix, Germania:, Galhx, ac  etiam  Hifpanise  locis  hic  Bulbus  exit : teperitur& 
in  Belgio  in  Atrebatum  ac  Morinorum  finibus, in  fyluis  ac  nemoribus.  In  hortis  fatusfacile 
comprehendit,inque  plures  bulbos  citd  multiplicatur. 

Folia  eius,qui  ex  Hilpania  in  Belgium  allatus  eft, ante  hyemem  exeunt  -,  Germanici  vero 
ac  Belgici  non  ante  Ver:  flores  Martio  vigent,aut  Aprili. 

Hyacinthum  autem  hunc  Bulbum  Fuchfius facit, fecundam  eius  fpeciem  ftatuens.  Bo- 
tryoiden  fiue  Racemofum  nonnulli  cognominant.  Italorum  pleriq;  eum, qui  candicantis  eft 

X floris, 


STORIA 


SmnvM  h 

Hyacinthus  comofus  (putius  tertius. 


Hyacinthus  Autumnalii  maiot. 


floris, barbaro  ac  peregrino  nomine  Dipcadi  appellitant.Ex  elculentorum  autem  bulborum 
genere  aliquis  elfe  videtur. 

Reperiuntur  autem  elculenti  bulbi  complura  genera , vti  Plinius  &c  Theophraftus  feri- 
ptum  reliquere. 

Et  genera  quidem, inquirPlinius,Grarci  hscfecere:Bulbinen,  Setanion,  Pytion,Acfoco- 
rionfnonnulli  Acrolcorodon  !egunt)iEgylopa,Silynrichion.Qux&Theophraftus,fed  ta- 
men non  omnia, lib.7.cap.i3.refert.Sunt  autem  quorum  ipfe  meminit,  Asu*s7si>,^ 
o ■ntmav  yjq  xwf , yJi  vm  rm  n tnmqj.ytot.  Leucoion  inferi us  defcribetur.  Bulbinen,  Plinius 
ait, Graecos  appellare  herbam  porraceis  foliis,  rubicundo  bulbo.  Setanium,  Cepa;  quoddaiu 
genus  eft,vt  Theophraftus  & Plinius  teftantur. De  Silynrichio  iam  ante  icripfimus.  Pytion, 
Cyix,  Acrolcorodon, ,<£gylops,cuiufmodi  bulbi  fint,  nondum  certo  reperire  licuit : fulpican- 
dum  videtur, Kw<jt  & Acrolcorodon  idem  elfe.  Apud  Theophraftum  enim  'vmm* : a- 

pud  Plinium  eundem  Acrolcorodon  ordine  fuccedic. 

Ex  horum  autem  bulborum  numero  aliquem  elle,  hoc  Hyacinthi  vulgd  dicti  genusveri- 
limile  videtur;  led  quis  tamen  (it,propter  nimiam  veterum  breuitatem  explicari  nequit.  S 
conieclura  vti  licet, bulbus ifte  Acrolcorodon eft:li non,  Acrolcorodon  Allij  genus  lylue- 
ftre  eft.  Nam  folia,  Allij  quandam  iimilitudinem  habent : nomen  autem  Acrolcorodonfi- 
militudinem  aliquam  cum  Allio  indicat. 

Huic  autem  fimilis  eft  &c  alter  quidam  Ipurius  Hyacinthus , foliis  fimiliterperterraffl 
liratis,  fed  latioribus  & Porri  foliis  iimilioribus,  caule  cralfiore , floribus  candicantibus» 
maioribus  quam  alterius, 

Floret  eodem  quo  prior  tempore. 

Qui  tertius  eft  inter  neotericos  Hyacinthos,folia  habet  longa,  pinguia,  aliquantulum lt 
' ta;  caules  longos,fubinde  dodrante  altiorcs:  flores  a medio  furlum  verius,  vndequaqueciia 
caulem  multos, paruos,cauos, primum  purpurei;  vbi  vero flaccefcunt.ebfoleti  colora, (repe- 
riuntur & candidi  ) cacumine  comolb:  radicem, vti  aliorum,  bulbolam,  fubrufiam,* 
lubpurpurei  coloris. 

In  Germanis  quibufdam  prouinciis,  vti  in  Norico  flue  Bauaria,  frequenter  in.pratissp- 


gnitur:  quandoque  vero  etiam  iuxta  agrorum  margines.  Vt  aurem  Matthioius , apud  Italos 
inter  fegetes  & in  fyluis. 

Aprili  ac  Maiojfubinde  & I unio  flores  eius  vigent : femen  poftea  perficitur. 

Hyacinthi  fpecicm,& quidem  primam, Fuchnus,Tragus  &c  Matthioius  faciunt : ndnulli 
Hyacinthum  fylucftrem nuncupant:alij  Comofum.  Germani  alicubi  Qhtiinfftlg  appellanti 
alibi  ftieWaiidj  id  eft.  Allium  Caninum.  Non  eft  tamen  Allij  aliqua  fpecies,  ied  bulbi 
efculenti  genus  quoddam, veluti  Bulbinaj  cui  certe  flmillimuseft.  Bulbo  enim  Bulbina  ru- 
bet,& Porri  foliajPlinio  au&ore, habet.  Videtur  autem  Bulbina  ex  Africa  bulbus  eiTe,quem 
Afrum  cognominant.  H uic  liquidem  Diofcoridis  mppov,:d  eft,ruffiim  bulbum  efle  ait.  Sunt- 
tamen  qui  velint  hunc  tertium  fpurium  Hyacinthum  Scill?  au  t Pancratij  fpeciem  efTe:q'uo- 
rumiudicium  ea  propter  a nobis  non  probatur,qudd  Scillae  & Pancratij  bulbi  grandes  unr,. 
huius  autem paruus,&  illorum  comparatione  exiguus. 

Quartus  appellatus  Hyacinthus,  qui  ferotinus  eft,  foliiseft  anguftis,  paru ulis,  & minori-  '4. 
bus,  quam  primi : cauliculis  bteuibus,  tres  aut  quacuor  digitos  alcis;  floiciilis  iiifummo  raris, 
ca;rulcis ; flaminibus  in  medio  exiguis : femine  in  filiquis  triangularibus  exiguo : radice  par- 
ua  & bulbofa. 

Nalciturin  Hifpanis  & Gallis  quibufdam  prouinciis;vt  iuxta  Pariliorum  Lutetiam:  re- 
pe ritur  veto  & quandoque  maior,  fubinde  minOr. 

Sub  pftatis  finem  Augufto  aut  Septembri  florem  profe(t;&  maturius  quide,qiii' maior  eft. 

Autumnalem  Hyacinthum  ea  decaufa&t  icfotinumnominant;neque  aliud  eius  nomen 
cognitum  habemus. 

Prner  hos  & alium  quendam  pro  Hyacintho  bulbum  Leonhartus  defcribit.FuchfiuSj  fi 
foliis  modo  binis, modo  ternis  aut  pluribus, latiulculis, Porri  minoribus : floribus  circa ‘cauli- 
culi fummum  fparfis,multum  & radiantis  ftells-fere  limilitudine,  patentibus,  colore  csru- 
leis  autcandidis.  quos  fuccedunt  capitula  rotunda, ochri  magnitudine, in  quibusfemen  Mi- j 
lio  fimile:  radice  b.ulbola,totunda. 

Repentur  plerifqiie  Gcrmamxlocis&  alibi,  lxto,pingui,fed  inculto  folo.  . 

Martio,  quandoque  etiam  Februario  flosexit. 

Germani  blo  SRerfjcn&UiaKn/  Sc  blo  i)o:nunq6  bluntcn  appellant.  Fuchfius  pro  Hyacinthi 
Ipecie  depinxit.  Plerique  Hyacinthum  ftellatum  ab  ipfa  floris  effigie  vocant.Exiftimauinius 

T a ali- 


st  u nv 


H I S T 0 R 1 K. 


aliquando  Satyriumeffe, verum  ha:c  mod6  opinio  dilplicet.  Satyrio  enim  cauliseftcubita- 
lis.;  folia  Lilij,  bulbus  mali  magnitudine : Bulbo  vero  ifti,  folia  paruula , angufta,  bulbus  eri- 
guus,&:  cauliculus  breuis. 

B.  Ad  fpurios  Hyacinthos  pertrahi  quoque  poteft , a nonnullis  Lilium  vocatum  Perficum. 
Folia  Huic  oblonga, virentia,  quam  Lilij  anguftiora,  inferiorem  caulis  partem  conuelliunt; 
qui  reftus,  rotundus,  ac  ad  modum  procerus,  bicubitalis,  & non  raro  altior  fere  tricubitalis. 
multis  hic  floribus  furfum  verfus  vndequaque  circumfuiis  ornatur;  qui  modo  ex  longiori- 
bus, quandoque  breuioribus pediculis  deorfum  nutantes  dependent , quinquefolij, colore 
Viola: 'nigrae  dilutiore  ac  magis  rubente  purpurei,ftaminibus  aliquot  mediis, parciculadmSC 
ab  imo  furfum  verfus  florentes,  bulbus  fubeft  magnus, vna  parte  rotundioris  formz;ab alte- 
ra planioris,cx  quo  fubtus  nonnullae  fibra:  demittuntur. 

PeregrinuseftfloSj&apaucisannis  in  Belgij  paradilos illatus.  Appellatur vulgd Pmtzi 
di  Vcrfiano , & a quibufdam,vt  Icripfimus,  Lilium  Perlicum.  flos  nouus , veteribus, vt 
creditur,  incognitus. 

Ceterum  quod  ad  vfum  attinet  horum  fpuriorum  Hyacinthorum,noftris  quidemautin 
cibatu, au  t iri'  medicamentis  nullus  eft;  proinde  & vires  ac  faculcates  eorundem  iuexplorat? 
ioli  flolculi  in  hortis  gratiam  inuenere. 

Ve  bulbo  Leucanthemo , fiite  Ornithogalo. 

Capvt  xix. 

t,T  Evc a nthe  m o bulbo  folia  multa  funt& angufta, graminis  minora:  caulis  inteth?c 
"exit  dodrante  minor,  rotundus,  glaber,  abfque  foliis:  flores  in  fummodifpetfi  emicant 
fex  aut  feptem,  foris  herbacei  viroris,  intus  candidi,  ex  lex  foliolis  commifli , exiguis  lilns, 
przfcrtim  prius  quam  adaperiuntur  fimilcs,qui  Sole  quidem  fplendente  patent, no&u  vero, 
&cum  aer  nubilus  etiam  interdiu  reclufi  permanent : capitula  fuccedunt  triangularia,  Ca- 
chryos  femini  fimilia.in  quibus  femen  exiguum : radix  bulbofa, lento  fucco  plena,  fapotevt 
plurimum  infipida  & aquea,cum  obfcura  tamen  quadam  acredine. 

Reperitur  in  agris  frumentariis, apud  Brabantos  locis  compluribus. 

Maio  menfc  flores  edit. 

Huic 


J 


Huieautem  fimilis  flere  eft,&  alius  quidam  bulbus  Leucanthemus,fed  camen  maior  om-  i: 
ninb  &C  peregrinus,  folia  habet  oblonga  & angufta : caulem  rotundum,  laruem,  ac  glabrum, 
duosdodrantes  au  t cubitum  altum;e  cuius  lummo  veluti  ramuli  exeunt;  atque  in  lingulis 
florescandidijfexfoliolofum,  exiguorum  Liliorum  a:muli;e  rotunditate angulofo in  me- 
dio capitulo  Cachryos  modo, aliquot  flaminibus  circundato.  radix  fubeft  bulbofa,  vti  fu- 
perioris,  & candida. 

Vterqueautem  hic  bulbus  Ornithogalon  eft,quod  a Plinio  Ornithogale  dicitur,  fed  ma- 
ior defcnptioni  Diofcoridis  fimilior  videtur,vtpore  longioris  caulis:  eft  tamen  & minor  Or- 
nithogalon quoque.  Nam  &C  huic  Ornithogali  delcriptio  conuenit&pnrfertim  Pliniana. 

Plmius (iquidem  ei  non  caulem  chaz-iSa/jiidiov,  vt  Diofcorides,  fcd  lemipedalem  tantum  tri- 
buit,qualis  eft  mirioris  bulbi. 

Delcribitur  autem  Ornithogalon  a Diofcoride  hoc  modo : Cauliculus  eft  flue  omMog* 

tener, tenuis, fubtandidus,  mltar  duorum  dodrantum,  fu  perne  propagines  tres  aut  quatuor 
habens  paruas;  in  quibus  flores  foris  herbacei, intus  vero  la&ei  cadoris,  inter  quos  capituluni 
vtCachryiincifum.  radix  bulbofa.  A Plinio  vero  hisverbis.-Omithogale  caule  tenero, can-  - 
dido,femipedali:  radice  bulbofa, mdlli, tribus  aut  quatuor  agnatis. 

Appellatur  porro  horum  Bulborum  qui  minor  eft,vulg6©eltapupn.  Maiorem  verbpicri- 
que  Lilium  Alexandrinum  nominant:  veluti  ab  Alexandria  primitus  allatum.  Alexandria 
autem  Asg  ypti  vrbs  eft , haud  procul  a Canopico  N ili  oftio.  Eft  tamen  & Alexandria  qua:- 
dam  in  Liguria. 

Matthiolus  maiorem  hunc  bulbum  inter  Narciflbsretulit , & quartum  Narciflum  fecit, 

& aliud  omnino  ab  iftis  Ornithogalon  pidtura  expreflit : caule  videlicet  foliolum,a  Diofco-  thuU.  ~ 
ridis  & legitimo,ea  de  caufla  differens. 

Defcribit  porrd  & aliud  Ornithogalon  Ruellius  lib.  2.cap.  77-  quod  a rufticis  in  Sucllio- 
num  agris  eruitur:  radice, inquit, bulbaceam  fpeciem  pra:  fe  ferente  • e cuius  medio  caulicii- lm  Rxti^ 
lusexitjtribus  aut  quatuor  adnatis  in  cacumine:  foliis  in  capillamenta  quxdam  extenuatis: 
floribus  exiguis, foris  herbaceis, intus  ladeo  candore  candicantibus,qui  fimul  coaceruati,  ve- 
luti particula:  quxdam  compadili  callo  fquamatim  coharrenres,  in  pilulam  extuberant , nu- 
camentum Pinea:  nucis  repradcnrantem:  radix  in  orbem  fere  eolle&a  eft, cortice  pullo,  can- 

T 3 didiflima 


112.  STIRIWVM  HISTORIA 

didiflimaintus  came.,  pulpavc  perquam  odorata.  Vcrcvel  xftatccum  fronde  viret:  hyeme 
vel  autumnocum  exarantur  agri,  radicitus  velluncur:  diu  (cruan  poteft : vbi  annona:  pre- 
mit inopia, plcbisruflica:  famem  & ieiunia  Caftanearum  more  faciat ; nec  aliud  humo  geni- 
tum promptius  incibq$cedit,cum  frugum  penuria  glifcit.Mire  fuibus  expetitur : rura  ex  a. 
gris  fponte  natum  gratiorem  cibumnon  norunt:  lautiores  etiam  menfas  ditiorum  non  re. 
formidat.Pueris  non  incognita:  radices,  qui  propter  aftantes  cum  aratro  terra  proitindirut, 
aut  in  latiores  porcas  fulcatur,erutos  vomere,  colligunt, multo  Caflaneis(uauiorcs:quibus& 
vhurli.  crudis,  8c  in  cineribus  incoctis  velcuntur.  Suelfionenfis  ager , Churlos  vocare  confueuit: 
Hactenus  Rucllius. 

At  Ornithpgak  fruch>m,Diofcorides  ait,  vna  cum  pane  coqui, vt  Melanthium:  radicem 
vero  bulbofam , & crudam  > & cofram  edi. 


i.  T)  V t b o Leucanthemo  mihbre fuperiore capite  defcriptb, non  multum abfiniilis  vide- 
■*-'  tur,quem  Leonhartus  Fuchfius,&  Hieronymus  Tragus , fylueftrem  agnominant.  funt 
tamen  huic  folia  pauciora,8£  vnicum  aut  duo  tantum, angufta  & porracea : caulis  breuis,  te- 
ner, rotundus, dodrantalis, aliquot  in  fummo  ad  natis, in  quibus  flolculi  ftellat  im  radiati, bulbi 
Leucanthemi  minores,colore  ex  herbaceo  ih  luteum  elanguelccntes ; flaminibus  in  medio 
capillaceis;  capitula  femen  ferentia’triangularia:  radix  bulbo la, lenti  fucci, nullius  odoris^a- 
pore  aliquantulum,fed  peroblcure  Cepam  referens. 

In  Germania  locis  vmbrofis  ad  margines  piatorum  & aruoium,ac  fecus  riuulos,exit. 

M artio  ac  Aprili  floret,  fru&umque  perficit. 

Germani  JdbjtwM/atfcrittnM  appellant;  quafi  dicas  Cepam  agrariam.  Ex  fylucftrium  S 
{ponte  nafcentium  bulborum  eft  numero.  Quo  nomine  a veteribus  nuncupatus fuent, 
non  conflat. 

Recentioru  m nonnulli  Orn  ithogalon  luteum  appellant,»  fimilitudine  cum  Omithogab 
%.  minore  albo.  Oftendunc  vero  8c  hi  aliud  quoddam  OmithogaIon,non  modo  ab  ifto, ledi 
a fuperioribus  duobus  valde  differens:  quod  Narbonenfe  cognominant. 

Sunt 


PEMPTADIS  SECVNDjE  tlB.  tt.  22} 

Suntfolia  huius  oblonga, & tenuia, quamque  aliorum  anguftiora:  Caulis  tenellus,  cubita- 
lis aucproccrior, nullis  foliis  conucftitiis  ; floribus  verb  exornatus  quam  plurimis, a medio 
faftigium  petentibus, qui  foris&extrinlecus  herbacei  fune, patentes  verd  interius  lactei  can- 
doris vifuntur,Phalangij  flores  referentes:  fVu&us  triangularis  eft  lobus,  in  quo  femina,  ob- 
longus eft  bulbullis. 

Ifi  Narboncnfi  Gallia  aciuxta  Monfpclium  in  agris  frumenti  feracibus  nafei  fertur. 

De  nomine  huius  non  conftat:  nam  legitimlim  Ornithogalon  efle  non.  videtur.  N ec  Fa- 
cilefucrit  Scillam  Epiiiienidiam  affirmare, in  tanta  Plinij  breuitate , qui  lolus  huius  memi- 
cic;nifi  idcirco  Scillae  fperies  habeatur, quod  Scillae  modo  flores  haud  difiimiles  proferat. 

Facultates  autem  horum  incognita:  funt.  Hieronymus  tamen  Tragus,  exlutei  bulbo  fub 
cineribuscocto,cum  meile  cataplafma,vlceribus depafcentibus vtiliter imponi  refert. 

De  Narcijfo.  Caj.  x x i. 

fcciffus  niedio  purputeus.  NirctiTus  medio  luteus. 


NArcissi  genera,  Diofcoride  auctore,diib  funi.  Vtriufque  flos  albus  eft : (ed  vnius 
medio  purpureus-,  alterius  luteus. 

Medio  purpureus,  folia  habet  virentia  oblonga,  Porri  foliis  fimilia : caulem  angulofum,  r 
ablque  foliis,  dodiante  aut  pede  altiorem,  & in  fummo  florem  e membrana  erumpentem, 
vt  plurimum  vnicum,  fubinde  geminum,  mediocriter  amplum,  odoratum,  ex  fex  candidis 
foliolis  cohgeftum,  in  quorum  medio  breuis  calyx  eft  circinata:  rotunditatis , purpurei  per 
oras coloris,intra quem  ftamina  breuia,cum  apicibus  fubhiteolis:  capitula  inde  anguloia:  fe- 
men in  his  nigrum:,  radix  bulbofa,  Ccpxfimilis,  qu* nucleos  ex  fe  demittens,  in  multos  fa- 
cile bulbos  multiplicatur.  Reperiuntur  autem  huius  generis  tres,  forma,  colore,  aut  odore 
nequaquam;  fed  florendi  tempore  differentes;  magnitudine  edam  nonnihil,  fed  parum,  dif- 
fidentes. Maiores  medij;  priecoces  & ferius  prodeuntes,minores  funt. 

Alter  N«rciffus  medio  luteus,  folia  habet  longiora,  latiora,  & aliquantulum  minus  vi-  a 
rentia:  caules  proceriores,  craffiores,  &infingulis  flores  .tres  autquatuor,prioribusfimiles, 
fed  medjo  calyce  luteo;  femen  & radicem  bulbolam  fimilia. 

Huius  generis  & alius.quidam  tenius  Natciffus  eft,foliis  non  modo  quam  primus/veriim  5- 

T 4 etiam 


etiam  quam  Alphodelus , latioribus  longiori- 
busque;floribus  in  lingulis  caulibus  auatuorauc 
pluribus, candidis,  minoribus,  medio  eorum  lu- 
teo , calyce  eminentiore , multo  tamen  quam 
Narciffi  lutei  fylueftris  breuiore : radix  fimilis 
eft  & bulbola. 

Iam  Se  quartus  quidam  eft  NarcifTusantedi- 
iftis  forma  fimilis,ledper  totum  florem&mc- 
dio  quoque  candidus. 

Sunt  & Narciffi  multiplicibus  floribus, cum 

?>rimi,tum  alterius  generis,  foliis  & bulbis  aliis 
uud  diffimiles.  Ita  varia  femper  natura , & ad 
ftirpium  herbarumq;  genera  mulciplicandafce- 
cunda;  tum  ad  ea  permutanda  prona;  prarfertim 
fi  cultus  mangonio  adiuuetur,  vel  in  aliu  locum 
ftirpes  transferantur.  Hmc  etenim  plurimu  poffc 
ad  ftirpium  mutationem,  & alibi  fcripfimus.  " 
Exeunt  qui  medio  pu rpurci- lu n t plerifqj Gal- 
liae locis, & apud  Heduos  ac  Sequanos, in  pratis. 
Diolcor.  in  montibus  potiffimum  nafei  tradit. 
Theocritus  in  pratis  Narcifluttl  gigni  telHseft, 
Eidyllio  zo.vbi  Europam  cum  fuis  prata  ingref- 
fam,  bene  fpirantem  Narciflum  cafpfifle, canit 
his  verfibus: 

Ai  S’  h n)  buv  b&Xudov  dtSr/JOVVts, 

itt  -mr  avdiat  9vfilr  tn/nm, 

Tari  un vapniasov iu7rroor,i d*s udzndtr:  ideft, 
Florida  fed poflejuam  venere  in  prata  purSt, 
His  ida,hxc  altis  fe  floribus  oblectabant ; (tb>- 
N arci  flo  illa  quidc  bene  olente,  ais/.  ilb'th&r'- 


Narciffus  multiple 


« 


PEMPTADtS  SSCVKB-t  1 1 B.  II.  ZtJ 

Florcntm  Bcilgij  hortis,pnoris  generis  praecoces  Narciffi,initio  Aprilis : medij  fub  finem, 
feriores  Maio  menleanedio  lutei  eodem  fcre,quo  primi  generis  iricdij, tempore. 

Gnecihuiuimodi  flores  Napxlasoog,  Larini  (imiliter  Narciffos  nuneupant.  BclgaiSarrife 
fm/^paenfcljc  'jjcnctrni:  Germani  J?arcj|ffttro|jf»t:  Hifpani  Tgarcifo.  Diclum  autem  Narcil- 
fumPlutarch.  in  Sympofiquafi  ncruos  hebetantem, & torpidas  facientem  grauitates, refert. 
Quapropter  Sc  Sophocles  magnoru  iubtcrrancorum  deorum  coronamentum  eum  vocat, 
quod  f.defuncii  & morte  torpidi,  torpido  flore  merito  coronaretur.  Appellatur  autem  Nar- 
cifliis  etia  Xtieioi,  & Apulcio  tclle,ai’ucf  epcJloxQu,  iMuxc^aimynic.  Li  rium  au  tem  T heophra- 
fluseum appellat, cuilatiusefVhcrbx folium, &flos melinus  longior , qualis  vtique  tertius 
eliquem  Sc  ait  fponce  germirtarerqua  decaufa  auftyavU, id  eft, a feipfo  genitus,  vel  per  fc 
feens,dici  poteft.  Sunt  vero  Scalia  Liria  fui  generis,  de  quibus  fupra  fcripfimus : & Lilium 
quoque  Lirium  eft.  Iulius  Pollux, Homerum  Lirij  appellatione, compledi  omne  florum  ge- 
nus, auctor  eft.  ttni&gcc,  autem  NarcifTus  proprie  montanus  eft,  eo  quodab  aquis  remotus 
proueniat.  Uohfiouiy.nix.cS nomen  ab  effectu  habet : Diofcoride  liquidem  auctore  Narcifliis 
etiam  vomitum  concitat.  Eft  tamen  & alius  bulbus  vomitorius  proprie  didus,  de  quo  ca- 
pite fubfequentqi 

Prior  autem  hbrum  Narcilforum  medio  videlicetpurpureus,ille  eft,  quem  Plinius  lib. zi. 
cap.i.9.purpurcifloris  efle  feribit.  Narcifli  duo  gencra,inquit,  medici  in  vfum  recipiut.-vnum 
purpureo  florc^ltetum  herbaceum.  Nam  purpurei  floris  N arci  (Tum  nuncupat,  cui  medium 
purpureum, vtcfiufdem  Iib.cap.j.feipfum  explicans oftendit.Huius alterum, ait, genus  flore 
candido, calycqpurpureo. Calycem  autem  dicit, quod  in  medio  flore, circuli  mftar,& flami- 
na ac  apices continet.De  hoc  etiam  NarcifTo  Virgilius  in  Bucolicis  Aicloga  quinta: 

Pro  molli  Viola, pro  purpureo  Narcijfo, 

Carduus  & fpinis  furgit  Paliurus  acutis. 

Secundi  veid  Scpotiflimum  tertij  Narcifli,  Ouidius  tertio  Metamorphofeon  lib.  memi- 
nit,vbi  Narcilfi  formoli  adolcfcentis  mutatione  in  flore  fui  nominis  deferibit,  hoc  carmine: 
XNjifquam  corpus  erat , croceum  pro  corpore florem 
Jnueniimt, foliis  medium  cingentibus  albis. 

De  tertio  etiam  Icripfit  Theophraftus  lib.  6. De  alio  liquidem  hoc  loco,quitm  lib.  7.  agit. 

Libro  liquidem  7.folium  ei  tribuit  anguftum,  quale  vtique  primus  habet : fexto  vero , latius 
quki  AlphodelijVti  tertij  eft, quod  diuerfis  locis , de  differentibus  Narcillis  eum  fcripfifle, 
conuincic.Scrihitautem  T heophraftus  li  b.  6.  N arcifli  florem  efle  luteum , flue  melini  colo- 
ris,quod  de  medio  floris  calyce  accipiendum  efle,Ouidijteftimonioiamoftedimus.Exeius 
liquidem  de  hoC  Narciflo  carminibus, qua:  attulimus, id  manifeftiilimum  eft.  Flore  etenim, 
ait, Croceum, albistamen  foliis  cinctum.  Exeplaria  Theophraffi  pene  omnia  tisAstia  tS  pgcii 
habent, quod  Hermolao  & Marcello  occalionem  dedit,vt  Narcilfi  florem  nigrum  efle  exi- 
ftimatierint.  Sed  pio  yeP&t* reponendum cdurA/vu.  Eftautem  Melinus  colOr,idem  quijo-  Thophr*. 
chrz,liue  luteus. 

Putaturautem  & hic  Narcifliis  lerotinusaTheophrafto  haberi , & Autumno  demu  flo- 
rete, propterea  quod  in  iis  qua:  extant  exemplaribus , huius  defcriptionem  mox  fubfequari- 
tur  hxc  verba: vira  yd p dpy.it vgpv » mei  mpiee/cu,  id  eft,  poft  Ardurum  produdio 

floris  eft,&  circa  xquinodium.  Verum  ad  Narcilfi  hiftotiam  hxc  non  faciunt:  inter  Narcifli 
fiquideiiri  defcriptionem  8c  verba  ifta,defcdus  ac  hiatus  eft.  Nec  (pedant  etiam  ad  Croci,  vti 
Conradus  Gelherus  in  appendice  fcribit , quam  Germania:  fuis  hortis  lubiecit : led  ad  Lirij 
alteriurhiftoriam  pertinent,quod eodeni libro, paiild  inferius  Theophraftus  vna  cum  Cfo- 
co.75rc^offl'7w;ii'<Atcjj,hoceft,primis  imbribus, fiue  Autumno, florere  ait;  vt  diligenter  vtrum- 
queloctim expendentibus manifeftum  ftatim  fiet. 

Ac  totidem  quidem, quos  proprie  Narciffos  dici  opinamur, obleruare  nobis  contigit.  Sut 
tamcnSc alij  lutei  appellati  Narcilfi,  de  quibus  in  mox  fequentibuscapitibus. 

Matthiolusvero  &alioruin  quorundam  Icones  exhibet, qui  tamennon  Narcilfi, led  om- 
nino akeriusgeneris  flores  funt.Nam  quem  quartum  facit,  Ornithogalon  eft,maius  anobis 
agnominatum.  Quintum  Gefnerus  & omnes  palfim  Tulipam  vocant.  Sextus  aefepti- 
mus  Leucoia  furit  bulbola.  ‘ 

Czterdm  Narcilfi  radix, vt  Galenus  ait,  vique  adeo  exiccandi  facultate  pollet , vt  & riia- 
xima  vulnera  glutinet, vel  ad  incifiones  vfque,quz  circa  tendones  accidut:  habet  verd  quid  - 
damabfterforium  Seattradorium.Eadem,audore  Diofcoride,fiue  eftur,fiue  bibitur,  vomi- 
tus mouet : prodeft  ambuftis  ab  igne  cum  meile  trita:  praxilos  quoq;  neruos  agglutinat  im- 
polita: luxatis  item  malleolis, diuturnisque  articulorurii  doloribus  tritacum  meile, Scimpo- 
dia fubuenit:  expurgat  ephelin  & alphum  cum  vrticx  femine  & aceto;  at  cum  Eruo  8e  meile 

vlcerum 


«.1«  STtRflVM  HIST6UA 

viceram  fordcs  expurgat , &:  abfcelTus  qui  xgre  maturantur  rumpit : educit  fc  aculeos  infi- 
xos cum  Lolij  farina  &c  mclie. 

De  Narcijfo luteo Iuticifolio,fiuc  Bulbo  vomiterio. 

C A P.  XXII. 

NardfTus  Iuncifolius  maior.  Nardflus  Iuncifolius  minor. 


PR^ete  r Natciflbs  fuperiorc  capite  deferiptos,  alios  lupereflc  luteos  diximus:  Vnus 
Iuncifolius:  alter lyiueftris  & Pfeudo-Narciflus  eft : tertius  Autumnalis. 

Iuncifolio  Narciflo,  folia  funt  oblonga,  angufta,  craffa,  interim  propemodum  rotunda, 
admodum  laruia  & flexibilia, Iuncis  cum  latuore,  tum  colore,  Sc  quodammodo  fiexibilita- 
te,nec  non  rotunditate  fimilia;inter  qua:  medius  exit  caulisjin  liimmo  cuius, flofculiacsaut 
quatuor,vcl  plures, odorati, Narciflis  forma  limiles, verum  minores, & colore  per  totum  flo- 
rem lutei:  radix  bulbofa, candida, tenui  nigra  membrana  integitur.  In  plcrifque  humencio* 
ribus  herbofis  Hifpanix  montofis  locis  gignitur,  vno  vero  loco  laetior  Sc  pluribus  foliis  flori- 
busq;  luxurians:  altero  aurem  minor, & flores  pauciores  profercns.Vterq;  Belgishortefiseft. 
In  Belgio  Aprili  menfe  florem  vterque  promit  :8c  Martio, fi  hyems  clemens  fuerit. 
Hilpani  a fimilitudine,quam  foliacum  luncis  habent , Ionquillias  nuncupant : nos  Na- 
ciflum  Iuncifolium  dicere  poflemus.Diolcoridiseft  BoA,3o;  sMtax.o;,fiuc  Bulbus  vomitorius. 
Id  quod  ex  ipfa  Bulbi  vomitorij  delcriptione  colligi  poteft.qux  fic  habet:  BoaCo;  o 
f/jirno;  ra  ip-JMst  i/egerm Jtsvge,  rj)  Hsweynest  *<&>£ Ipus  plecti  loixycst  (3oA(2a, 

ipAo^c  'lAteif,  Id  eft, Bulbus  nuncupatus  vomitorius  folia  habet  flexibiliora,  & multo  longio- 
ra quam  cfculentus;  radicem  bulbo  fimilem,  circa  quam  membrana  cft  nigra.  Quxfleicri' 
ptio  huic  Narciflo  Iuncifolio  fimillimacft:  folia  ei  iiquidem  funt  multb,  quam  alicuiusbul- 
bi  iiutrm£bs*&  fiue  flexibiliora,  vtpote  iuncei  propemodum  lentoris;  & perquim  lonft 
longioraque  multo, quamefculenti  Bulbi;&  radix  in  renui  nigra  membranula  reconditur. 

Qtsibus  autem  facultatibus  Narciflus  Iuncifolius  prarditusfit, nullo  recentiorumeipe1- 
mento  aut  teftimonio  conftat.Diofeorides  veri)  Bulbi  vomitorij  radicem,fi  edatur, aut  ad6, 
coefum  eius  bibatur, veficx  malis  auxiliari, Sc  vomitum  facere, memoria:  prodidit. . . .. 


Narcifliislutcus  /yludhis. 


PBHl^tADIS  SECVNDiE  1IB.  j f. 
De  Narcijfo  luteo  fylueflri,fiue  Pfeudonarciffo. 
Gapvt  'XX  II  Ii 


Narcifli  iylueftris  alia  icon. 


Narciffiis  Iylueftris  multiplex. 


LVt  E V s Narciflus  fyiueftris,  folia  Porri  aiit 
Narcifli  fimilia  promit , fed  breuiora  ac  mi- 
nora: caules  dodrantales,  atque  in  fingulis  flores 
fingulos,  Narcifli  fim  iles;  led  medio  Corum  caly- 
ce longiore, oblongioris  calathi  iimiiitudine,  co- 
lore per  totum  luteo, abique  odore : capitula  ro- 
tunda,oblonga, in  quibus  femen : radix  bulbo fa, 
Vtaliorum  Narcifloruni. 

Contingit  vero  & huic, quod  aliis  quandoque 
floribus,&  candidis  Narciflis  accidit,  vt  videlicec 
floris  foliola  multiplicentur.  & talis’ quidem  flos 
medio  calyce  caret , compluribus  foliolis  mediu 
occupantibus.folia  autem  ac  bulbi  cum  alterius 
conueniunt:  flosquoque  totus  luteus. 

Reperiturno  paucis  Belgij  locis,circa  margi- 
nes agrorum  &veruaclorum,humido  prariercim 
fblo,&  in  fyluis  locisque  arboribus  confitis : & (5- 
milibus  quoq.  clim  in  Germania , tum  in  Hiipa- 
nia:  transfertur  etiam  in  hortos. 

Floret  Februario  &c  Martio  quandoq.  menlc: 
Germani  ea  de  caufa  ®cd  /)0Jnung6  6iumen/ 
ideft,noftratc  dialeclo^scl  ,§po:rSri  Hormm  riun-  ... 
cupant.  Februarius  enim  Germanis  -f)9’tnittg3 
IttOW/  Belgis, jgipoufirile. 

Appellant  vero  & hunc  Narciflum  Belgz, 
gtel  Srp&rioofemLatine  autem  vulgo  Narcifliis  lir- 
teus&:  Pfeudo-NarciiTus  dicitur. 

Cxterum 


12«  STUPIVM  Hismu 

Cxtenlm  quod  ad  vires  attinet,  reccntiorum  quorundam  experimento  exploratum  eft, 
Narcifli  huius  fylueftris  radicum  decodtum,pcr  aluum  lentos  & pituitofbs  humores,  nec  no 
fcrolos  expurgare,8c  his  prodeffe,qui  crudorum  copia  grauantur  humorum, femine  Anili  & 
Zinziberis  nonihil  additis:  qua:, vt  minus  noceat, minusq;  molcftu  fit  ventriculo, adiiciutur. 
Dt  Narcijfo  Autumnali.  Cap.  xxiiii. 

Natcifliis  Autumnalis  maior.  NarcifTusAutumnalisparuus. 


QVe m noftra  aetas Narciffum  Autumnalem nominat,  folia  promit  oblonga,  lamia,  rc- 
fp!endenria,faturate  virentia:  inter qux pediculus  afTurgit  breuis,faftigio  florem  vni- 
cumadfcrens,haudquaquam  Narciifisaliisfimilcm,fcdvduti  Colchici  aut  Croci, ex  fexfo- 
liolis  compofitum;  colore  autem  luteum;  in  cuius  medio  fex  flamina,  & eiufdcm  colorisp- 
ftillus.fubeft  bulbus  mediocris  magnitudinis, fibras  aliorum  modo  deorfum  demittens. 

In  Hifpania  ac  Italia  gignitur:  & vno  loco  longioribus  ac  anguftioribus;  alio  verobreuio- 
ribus  ac  latioribus  foliis:  amat  humentia  & pratcnfia,ac  etiam  montana. 

Autumno  fub  finem  Augufli,ac  Septembri  menfc  florem  huius  videre  in  Belgio  contigic 
eodem  fere  in  Italia  tempore  floret. 

Autumnale  hac  decaufa  NarcifTum  appellant : Hifpanis  Cibollina  Jlboram  dicitur. Nar- 
ciffi  autem  nomen  accepit,qubd  Marcellus  Vergilius  in  commentariis  fuis  inDiofcotidcin, 
hunc  pro  NarcifTo  defcribat.  Nos,inquit,in  Apenninis  montibus  frequente  vidimus  florem, 
Augufto  ac  Septembri  menfc  florentem , figura  Lilij , dodrantali  altitudine : foliis  qualiain 
NarcifTo  defcribuntur;  lingulari  caule,qui  nec  candidus, nec  purpureus, vt  Plinius  docet, fed 
inter  luteum  &candidumcolorem:  nuliius,aut  exigui  odoris.  Vidimus  & in  mitionbuscol- 
libus  enatum,  fed  non  tam  fpeciofum,&  magis  albicantem  :H*c  Marcellus. 

Videturautem  Xugiw fime  Lirijca  fpecies,quaeaTheophrafto  Autumno, mox  poftpn- 
mos  imbres, vna  cum  Croco  florere  refertur;  quod  Ae/eMveT fiue  Lirium  alterum  ab  iph 
nominatur. 

Praeter  hunc  vero  & alium  quendam  Narciffum  Autumnalem  C.Clufius  defcnbitjbli* 
viduum: pediculo  breui:  flofculoparuo  candido,  odorato,  Narcifli  aemulo,  fex  videlicetS)* 
liorum,  & calyce  medio  paruo  luteo,  bulbus  exiguus  eft. 

De  Narciffa  marino.  Cap.  xxv. 

PR  i v s autem  quam  NarcilTosdeferamus,defcribendus  &vnus  adhuc  bulbus,  ad  Plen- 
do-Narcilfi  gertuspercinere  apparens,  folia  huic  quina  fenaue,oblonga,  latiulcula,veiun 


PEMPTADIS  SECVNDJE  L I B.  II.  A 19 

vnius  Narci(Ii,(cd  durioraxaulis  pede  non  rard 
altior,  in  cuius  faftigio  e tenui  membrana  terni, 
quaternive,  aut  plures  emergunt  flores , Pfcu- 
donarcifll  xmuli;  longis  e medio  calycibus  pro- 
minentibus , flamina  quibus  continentur, led 
colore  albidi : (ubfequuntur  angulofa:  valuulx, 
in  quibus  femen.  magnus  fubeft  bulbus,  candi- 
dus,nigra  membrana  circumtcftus,  quibuldam 
lubinde  adnatis, quibus  multiplicatur. 

In  maritimis , non  modo  Narbonenfis  Gal- 
lix, verum  & Hilpanix,prxlertim  V alcntini  re- 
gni,gignitur:  tum  & alibi,  fabuiolis  &:  aridis  lo- 
cis,quxfubinde  marina  rigantur  aqua. 

Maio  menfe  florentem;  Iulio  vero  ac  Augu- 
fto  femine  iam  maturo,  huius  bulbos  leeruifle 
iuxta  Monlpelium  C.  Clufius  in  Obfcruatio- 
mbus  fuis  refert. 

Hifpani  huiufeemodi  bulbum  Amores  myos 
appellant:  Italorum  nonnulli  Giglio  marino-. 
Noftri  temporis  plerique  Scillam  vocant, & ex 
ea  Trochilcos  de  Scilla  formant:  aliis  placet 
cfle  Pancratium, Si  quidem  Marinum. Pancra- 
tij  autem  bulbus, vt  Diolcorides  refert, 
pos»  i3TO7r6p?t<e9C,id  eft,  lubrufus  autlubpurpu- 
reuseft:  iftius  vero,  vc  diximus, albidus.  Mac- 
thiolus, quantum  ex  icone  colligere  licet,  inter 
Narciffos  numerat,  8i  Conftantinopolitanum 
cognominat.  Et  prxftat  inter  Narciffos  retine- 
ri,8i  Marinum  dici, quam  vel  Scillam,vel  Pan- 
cratium temere  affirmare. 

Facultate  autem  Pfeudonarciffo  luteo  aflimilis  videtur:  nam  & guftatus  tantummodo 
bulbus  naufeam  excitat : vt  Lobclius  auctor  eft. 

De  Leucoio  bulbo fo.  Cap.  xxvi. 

LE  v c o i i bulbofi  tria  nobis  obferuare  genera  contigit : vnum  Trifolium : alterum  He- 
xaphyllon:  tertium  Polyanthemon  cognominari  poteft. 

Primum  folia  ex  lingulis  bulbis  bina  promit,  oblonga,  angufta,  in  virore  albicantia,  foliis 
Pfeudo-Narcifli  lutei  colore  proxima,  inter  qux  medius  exit  cauliculus  palmaris , in  cuius 
fummo  flos  e vaginula  oblonga  erumpit,  a tenui  pediculo  deorfum  dependens , foliolis  tri- 
busconftans maioribus,  candidis,  intra  qux  aliatria  breuiora  ac  minora,  pallide  virentia,  &c 
aliquantulum  ftriata;in  medio  floris  flamina  cum  apicibus  luteis : radix  bulbofa  eft,  foris  ob- 
Icuri  & eius  cuius  Caftanex  nucleus,  coloris,  qua:  facilem  plures  bulbos  multiplicatur. 
Peregrinus  Belgio  flos,  led  Italia:  & aliis  regionibus  familiaris. 

Exitprxmature  Februario  menfe,  reliquos  omnes  fere  flores  antecedens. 

Leucoion  videtur  bulbofum  Theophrafti , cuius  meminit  lib.7.  vbi  bulbos  recenlet : & 
quodlib.tf.  primum  fele  oftendere  ait,  Sc  emicare  vbi  aelum  clementius  eft,  flarim  etiam 
nondum  hyeme exacta;  vbi  vero  immitius  poftea.  Nos  ad  differentiam  fequentium,non  in- 
concinne Leucoion  bulbofum  T riphyllon,&:  Violam  bulbolam  trifoliam,  nuncupari  poffe 
exiftimauimus,a  tribus  nempe  floris  foliolis. 

Proximogeneri  folia  limiliter  funt  angufta,  Porri  & Pleudo  -Narcifli  limilia,  led  breuio- 
ra,virentiora,  heu  iora  &:  magis relplendentia,verfus  terram  aliquatenus  reflexaxauliculi  ce- 
nueSjpalmarcs;  flores  in  lingulis  Unguli,  rarillime  gemini,  deorliim  quoque  pehduli,  colore 
candidi, ex  lex  foliolis  aliquantulum  ftriatis  commifli,  flaminibus  in  medio  cum  luteolis 
apicibus:  femen  in  rotundis  capitulis  paruum,rotundum,lxue,& colore  flauum : radix  can- 
dida & bulbofa  in  plures  faeflepropagatur. 

Plerifque  GermanixfuperiOfMotis  in  vmbrofis&humidisfyluisrcperirur:  apud  Belgas 
hortorum  areas  eXsffi  at.  fl  - 
Floret  eodem, quo  fuperius, tempore, aut  non  multo  poft. 

Germaniae^  flumen:  Noftri ruittc SpOEloofm  appellant. 

V 


Narciflus  marinus. 


Leucoij 


PEMPTADIS  S E C V N D jU  1 1 lt.  II.  ijX 

Leucoij  bulbofi  genus  dic  manifeftum  cft:  quod  Hcxaphyllum.non  absrc.a  fex  floris  fo- 
lioliscognominatur.Matthiolusciim  iftud,tumfiipcriusNarcifli  Ipccicm  facit,  vtcap.  De 
Narcifio  feriptum  dl. 

Tertium  Leucoion  bulbofum  caule  & foliis  fecundo  fimile cft,  maius  tamen  ac  proce-  3. 
rius:florem  in  linguliscauliculis  non  vnicum,fed  quinque  aut  fex  &:  particulacim  quidem 
florentes,profert,  alterius  floribus  forma  & magnitudine  peromniafimiles. 

Eft& hoc  nobis  horcenle  tantum. 

Non  primo  Veredum  aliis  duobus,  fed  multo  poft,  Aprili  videlicet  demum  mcnfe,  vna 
cum  Narciffis  floret. 

Viola: flue  Leucoij  bulbofi  fpecics  haud  dubio  quxdam  cft ;fcd  ferotina. 

Annumeratur  vcr6  & iftis  Leucoiis  Bulbus  quidam  paruus,  ex  multis  tunicis  compa&us, 
cui  folia  exeunt  exilia,  &:  cauliculus  gracilis  palmum  alcus,  c cuius  faftigio  flofculus  vnus  aut 
alter  dependet  paruus,  albidus,  fenum  foliorum.  Leucoio  altero  fimilis , fed  minor  multo, 
odore  deIhtutus,&non  Vere, fed  Autumno  prodiens. 

At  de  facultatibus  horum  Leucoiorum  nihil  quod  adferamus  habemus,  cum  a veteribus 
de  iis  nihil  reperiatur  proditum,&  a recentioribus  nihil  quoque  obferuatum. 

DeTulifa.  Gap;  xxvii. 

Tulipa.  Tulipacuni  femine; 


tXbulboforum  florum  numero  & Tulipa  cft  flos  peregrinus ; cuius  differentes  lunt  {pe- 
rcies : quzdam  maiores  funt ; alix  minores. 

Maioribus  forma  eadem  fatis  omnibus  eft:  folia  eius  bina  aut  terna,  crafla,  oblonga,  lata,  i? 
peroras fubinde  modice  reflexa, qu-e  cum  primum  erumpunt,modice  rubere  videntur,adul- 
ta  vero  albicat:  caulis  inter  ea  exit  pedalis  aut  paul6  altior,  cui  vnicus  flos  infidet  furfum  fpe- 
<3ans,efenis  foliolis, patenti  profundiori  & aliquantulum  anguftioris  oris  cyatho,aut  inuer- 
fo  huiusformx  pileo  quodammodo  fimilis;  ftaminibus  in  medio  croceis : color  flori  fubinde 
luteus  eft, nonnunquam  candidus, aliquando  dilute  qUafi  purpureus, non  rarb  rubet:  Varieta- 
tem autem  in  his  non  exiguam  etiam  admittit;  margines  iiquidem  foliorum, & non  raro  vn- 
gues  flue  inferiores  particula:,aliter  quam  foliola  fubinde  colorata  funt : tranfeunt  vero  per 

V a 


131  StIrpivm  historia 

Tulipa  minor  Narboncnfis.  ha:c  & quandoque  (liiar  alterius  coloris : odor 

yJfAj  nullus  efl, ni  fi  luteo  cuidam, qui  odoratus  fenti- 

nafcitur,qux  maturato  (emine  in  tres  dehifcunt 
'vMsBR  partes,  radix  bulbofa  e fi , Nare  i Ili  bulbis  haud 

' I Minores  Tulipa:  foliis  funt  anguflioribus,  & 

| fere  porraceis ; cauliculis  tenuioribus  ac  breuio- 

||  ribus : floribus  minoribus  &C  minus  in  latitudi- 

II  /f  nem  fefe  pandentibus,  colore  luteis:  bulbis  mi- 
I M.  noribus. 

f II  /J  H In  Thracia  & Cappadocia  Tulipa  exit:  Italis 

\/r  J|l  & Belgio  peregrinus  cfi  flos.  Minores  alicubi  in 
W ||  Gallia  Narbonenfi  ac  in  Italia  nafei  feruntur. 
j|  ji  Aprili  menfe  Tulipa:  florem  Belgium  videt: 
\ IU  II  JM  Thracia  vero  etialanuar  io.  veluti  teftis  eftAu- 

jli  gerius  Busbequius  in  itinere  Conftantinopolita- 

Sf  Jjfa/'  no, in  quo  inter  Hadrianopolim  &Conftantino- 

Mi  polim  ingentem  vbique  florum  copiam, media 

plane  hieme, Ianuario  mefc,fefe  obtulifle  refert, 
If  NarcifTorum  videlicet,  Hyacinthorum,  &eorum 

fi  quos  T ulipam  T urex  vocant. 

1 II  _T  urcico  & peregrino  nomine  Tulipam  rece- 

JI§L  mU.  tiores  nuncupant,  a Dalmatico  pileo  Tulipadi- 

mmk  dto, cuius  forma  referre  patens  flos  videtur. Quo 

CklH  nomine  a veteribus  hic  flos  dictus  fuerit, no  con- 

flat.  Su (picari quis  poflcc, OT7ifflfaelTe,fi edulis 
f 'yjript'  bulbus  effet,&cogedola&c  efficax.  Nam  nvm 

quidem  a Theophrafto  inter  edules  bulbosre- 
fertur;8i  herba  eft.qua  lac  cogitur, vt  ait  Hefychius.Conradus  Gefnerus  T ulipam  Satyrium 
efle  cxiflimauit,&  quidem  Ery  chronium-, quod  videlicet  flore  vna  fpecies  rubeat;  aut  omni- 
no Satyrij  aliquam  fpecicm  referat.Cum  quibus  an  coueniat,&  quantum,  ex  fubfcriptis Sa- 
tyriorum deferiptionibus  relinquimus  diligentius  confiderandum. 

MinOr  a nonnullis  Hermodadylus  flore  luteo  dicitur,fed  perperam  tam  e.  Neque  etenim 
Hermodactyli  fpecies  aliqua  effe  videtur. 

De  viribus  autem  & facultatibus  Tulipa:  nihil  compertum  habemus,  aut  a quoquam 
Icriptum  repetimus. 

De  OMeleagride.  Cap.  x x V i i i. 

QV  r lafe  Narcifli  nomen  extendunt,non  modo  Tulipam , fed  & Meleagridem  eo  re- 
ferunt j qux  tamen  a Narciflis  differens  eft,T ulipre  vero  fimilior.  flos  elegans, paulo  mi- 
nor Tulipa, & non  furfum  fpectans,fed  deorfum  dependens;  c fenis  quoque  componitur  fo- 
liolis; violaceo  colore  purpurafeit , quem  dilute  admodum  purpurea; , ac  quafi  inalbicantes, 
ordinecontinuo  digeflar.ac  intermixtx  maculx,elegantifli  mam  varietatem  conferentes, co. 
mendant;& forisquidem:  interiore  vero  parte  nigricantibus  fparfim  dilpofitis  liturisexor- 
natur:  flamina  quoque  huic  fex  funt,  & medius  piflillus,  colore  fublutea.  caulis  tenuis, circa 
quem  fubinde  quina,  raro  plura , longa,  angufta  foliola  e virore  candicanda,  bulbus  fubeft 
rotundus  &c  albidus. 

In  Gallia  Celtica  prope  Aurelios  repertum  accepimus : in  Belgij  hortis  feliciter  adolefcit, 
& fubinde  florem  geminat. 

V na  cum  T ulipis  Aprili  menfe  flos  huius  viget. 

Nonnulli  Fritillariam  vocant , ab  abaco  flue  alueolo , in  quo  Scacorum  appellatus  ludus 
exercetur, quem  Fritillum  dici  exiflimant,quod  non  conflat.  Martialis  fiquidem  Fritillum 
appellare  videtur  abacum,in  quo  alealuditur;Epigrammatqnlib.v.ad  Gallam: 

. , - Jam  triH is,  nucibus  puer  relisu. 

Clamo fo  reuocatur  amagitfro: 

Et  blando  mal)  proditus  fritillo 
^Arcana  modo  raptus  e popina 
AEdilem  rogat  vdus  aleator. 

N obisredius  Meleagrisnominari  videtur : Meleagridis  fiquidem  auis  plumas,fi  non  co- 


hlclcagriilis  altera  icon  cum  fru&ti. 


loris  fpecie,  attamen  varietate  &:  difpofitione,  magnitudineque  macularum  refert.  Melea- 
grides enim  aues  colore  variatis  funt  plumis. 

De  facultatibus  autem  huius  floris  nihil  contingit  adferendum,  exploratas  liquidem  nul- 
las habet. 

De  Satyriis  esc  Diofcoride  & aliis.  C a p.  x X i X. . 

PR  £xhr  Orchies  dictos, quos  etiam  Satyria  Plinius  & Apuleius  appellant , duo  Sacyrij 
genera  Diofcorides  efle  tradit:  vnum  fipvMov  flue  T rifoliihalreru  cognomento  IpvSponos. 
Trifolium  folia  fert  triadeorfum  reflexa, Lapatho, aut  Lilio  fimilia, verum  minora  & ru- 
bentia: caulem  4'Aor,ideft,  tenuem  flue  nudum, cubitum  longum;flore  Lilij  fpecie,album: 
radicembulbo!am,vti  malum, TOopariiuefuluam, intus  vtouuin  candidam, guftuaulccm,& 
ori  gratam.Idem  Satyrium  Plinius  lib.’6.cap.io.etiam,fed  paulo  aliter  defcribit:Folia  ei  fi- 
quiaemnon  Lapathi  autaltcrius  Lilij, fed  rubri  Lilij  efle  ait, que  multo  anguftiora  & mino- 
ra funt, quam candidi  Lilij : & radices  ei  geminas, cotra  plane  quam  Diofcorides, facit.  Verba 
Plinij  funt-Grzci  Satyrion  foliis  Lilij  rubri  minoribus, & tribus  non  amplius  e terra  exeunti- 
bus tradunt:  caule  lxui,  cubitali,  nudo:  radice  gemina, cuius  inferiorpars  &c  maior  mares  gi- 
gnatjinferior  ac  minor  feminas.Pertinent  aute  quod  de  gemina  radice  additur,ad  Orchion,  t 
non  vero  Satyrijhiftoriam.  Radicem  autem  huius  Satyrij  Diofcorides  ait  oportere  ex  vino » 
auflero  coclam  ad  opiftliotonon  bibi:  & ei  qui  velit  eum  muliere  concumbere,  hac  vcedum* 
fore;  fertur  enim  iplam  ad  V enereni  potentiam  excitare. 

Erythronium  Satyrium  flue  Ery thraicum, femen  habet  Lini  femini  fimile,  fed  maius,  ro- : 
buftum,fplendens  & la;ue,quod  & ipfum  narratur  Venerem  excitare, vti  Scincus : eftradicis 
cortex fubtenuis  &fuluus, interna  vero  pars  candida, guftu  ori  grata&dulcis.  Nafciturin 
foli  expolitis  & montanis  locis.  Fertur  ad  Venerem  incitare  radix,  etiam  fi  manu  teneatur: 
cum  vino  vero  fumpta  multo  magis.  Eadem  fere  de  Erythronio  Plinius;  nifi  quod  femen  ci 
non  Lini, fed  Viticis  maius  ac  lxuiustribuat,&  vires  ci  plures,ex  aliorum  tamen  relatu , ad- 
feribat : arietibus  fcilicet  quoque  &c  hircis  fegnioribus  in  potu  dari;&  a Sarmatis,equis  ob  a f- 
fiduumlaborempigrioribusincoitu:  quodvitium  profedamum  vocant.  , 


J 


i54  STIimVM  KlSTOMfl 

Sed  poftea  quim  tam  magnas  Ery thron  io  Satyrio,  ad  vcncrcas  libidines  incitandas,  vires 
&Diolcondcs&:  Plinius  tradi  fcribant,fufpicandum  non  temere  videtur,  Satyrium  iftud, 
lierbam  clTc eam, quam  Indum  quendaattuliflc  Thcophraftuslib.p.aitjad  rem  Veneream 
efficaciffimam;pociffimum  cum  nec  huius, nec  altcriusSatyrij,Thcopliraftusvfpianiroemi- 
ncrit.Si  etenim  Ery tlironio  tam  efficax  vis  cft,vt etiam  in  manu  fumptum  libidinem  excita- 
re qucat;non  multum  ab  Indi  illius  hcrba(fi  non  eadem  cft)  facultate  differens  die  oportet. 
Ad  rem  fiquidcm  Veneream  mirum  in  modum  herba  pollebat,  quam  Indus  attulerat:  nec 
enim  (oliim  edentibus,  fed  etiam  tangcn(ibustantiim  , genitalibus  vim  dixere  adeo  vehe- 
mentem fieri, vt  quotiens  vellent  coire  valerent;  vti  refert  Thcophraftus.  Verum  hanc  eade 
cauffacu  m Erythronio  eandem  efTc  affirmari  certo  non  poteft.cum  non  raro  diffimileseiuf 
dem  aut  (inulis  facultatis  ftirpes  reperiantur.  Comecturam  noftram  indicauimus,  iudicium 
exactius  ftudiofis  permittimus. 

• De  Orcbiis.  Cap.  xxx. 

Cynoforchis  prior.  Cynoforchisalter. 


ofor 


R c h i e s,  Diofcoride  auctore, duo  funt:  Vnus  Cynoforchis;alter  Orchis  Serapiisdi- 
citur.  prxterverd  hos  & eorum  mult£,aliq  ac  differentes  reperiuntur  fpecies.  quas,quu 
duobus  illis  compledi  non  pofle  vidcbantur,nos  quinque  generibus  comptehendendaspu- 
tauimus.  Primum  genus  Cynoforchin,  fiue  Canis  tefticulum:  proximum  tefticulum  Mo- 
rionis: Tragorchin  tertium:quartum  Orchin  Serapian:  qumtum  Tefticulum  odoratum, fi- 
ueTefticulum  Pumilionem  cum  Cordo  appellauimus. 

Cynoforchios  complures reperiuntur  fpecies. 

Prima  folia  habet  lata, pinguia, Lilij  folrispropemodum  fimilia;  caulem  pedalem  autal- 
tiorem,angulofum;&  in  eo  flores  copiofos,fpicatim  digeftos, colore  rubentis  dilutfpurpur?, 
cucullo  aut  galeat  parenti  flrailes,  ex  quibus  parte  inferiore  laciniofum  quiddam , canis  aut 
alterius  animalis  quadrupedis  exuuio  fimile  dependet,  dilute  & ipfum  purpurafeens,  pun- 
ctulis magis  purpureis  refperfum:  pro  radicibus, pra-ter  fibras  fupra  adherentes,  gemini  funt 
bulbi  veluti  tefticuli;  forma  aliquantulum  oblongi;  quorum  vnus  plenior  ac  vegetior, al- 
ter rugofior. 

. Altera  fpecies  foliis  fimiliter  latuibus,  oblongis  & latis  eft,  fed  quam  antecedentis  mino- 

nbus 


fEMPTADls  SECVNDA  1.1 8, 
CynoforcKis  tertius. 


Cynoforchis  quintus. 


ribus&anguftioribus,  quinque  aut  lex,  nonnullis  caulem  ampleclentibus,  qu  i dodrantalis 
eft:  fpicadenfa,breui,in  qua  flores  mul  ci;colore  ex  candore  purpu  rafoentcs,mulcis  purpureis 
pundis,&  interiore  parte  oblcurioribus  copiolis  exiguis  lineis  omati;forma  galeam  aut  hian- 
tem cucullum  quoque  referetes, dependente  ex  lingulis  veluti  animalculi  quadrupedis,  aut 
homunculi  extenlis  brachiis  & diuaricatis  cruribus  ablque  capite  corpufoulo,  eodem  fere 
modo, quo  ex  Saturni  ore  depingi  lolent  dependentes  pueruli:  radices  lubfuntdux  globote, 
nudei  nucis  Myrifticx  magnicuainejadhxrentibus  ad  annexum  fibris  aliquot  eradis. 

Tertia  Cynoforchios  fpecies, folia  edic  angufta,ftriata,  Plantaginis  anguftifolix  foliis  mo-  3. 
do  quodam  limilia : caulem  dodrantalem : flores  in  breui  denlaque  Ipica  copiolos ; colore 
forispunico  & obfcuriorem  purpuram  referente,  intus  vero  albicante ; eiuldcm  cum  fupe- 
riorisformx.fed tamen  minores;  dependente  quoqueexiplis  rudi  ac  informi  exiguo  qua-  ■ 
drupedisveluti  animantis  rudimento:  radices  fubfuntaliorum  Orchion  limiles. 

Huic&aliusfloribusperomnia  iimilisquidam  Gynoloichis eft,  foliis  tamen  latioribus,  4; 

& fecundum  referentibus,quem  Cynoforchios  fpeciem  quartam  non  inepte  quis  fecerit.  ■ 

Iam & quintaquxdam fpecies rcperitur^olns  vti fecundus Cams tefticulus:  caulepcdali,  J-. 
lpicalonga,flonbuscolorc  herbaceo  lubuirentibus,exquibusquodlacinif  limile  dependet, 
oblongum  eft,  &quali  quadrangulum. 

Ex  horum  numero  primus  vel  lecundus,  vel  vterque,  Cynoforchis  eft  a Diolcoride  de- 
feriptus.  Vterqueenim  horum  folia  habet  lamia,  Scilla  mollioris. liue  Epimenidis:  foliis  fi- 
milia,  quxdamque  horum  .erecla  caulem  amplectenda : alia  vero  verfus  tertam  inclinata': 
caulem  non  raro  akiorcm  dodrante  : flores  purpurafoentes.  bulbos  radicum  obfongisOIi- 
uisfimiksiprarfertim  qui  primus  eft.  Talem  etenim' DiolcoridesCynolorchincffe  feribid 
Op;)#s,ait,o«  szwbs  op%v  igiXofioi,  tpbXXsi  *yGtk*}  ytis  rfo  ifjtvXoP  yjj  Cmofrr- 

Zupi* , nvat?  $ 1 jytj  Xetx  ngp  ' jytt/Ao!1  aznSraur^  ii  ijSkoc  e®’  a dvdy  pi- 

fyu  fioX&ieiiii, mpitixm, sttor  rii;ixdia{,rrfo  pfl/j  rjq fiit /<SJp  vXvpti,  tot  if  1 

hoc  eft;  Orchis  quemCynosorchin  appellant,  folia  habet  &pcrterrarrt 
lirata, & circum  caulemac  fpicanv,  Scillx  mollis  limilia,  anguftiora,  mollia  & ttiinora : cau- 
lemdodrantis  altitudine : in  quo  flores  purpurafoentes:  radicem  bulbolam , oblongam,  gc-  - 

y 4 minam. 


Teiliculus  motionis  mas. 


Teiliculus  morionis  femina. 


minam,  anguftam  ve  Oliua;  vnam  fupcriorem,al teram  inferiore;  &c  vnam  quidem  plenam, 
alteram  mollem  & rugofam. 

Inquadeicriptione  deprauatein  Grxcis  exemplaribus  legitur  , pronuft* 

hlwTijlt  #&***'•  Nulla  iiquidem  appellata  eft  mollis  Olea,  &01ea:  folia  multo&  minora  & angu- 
tHtut.  ftiorafimt,quam  Orchios.Scillarum  autem  quaedam  mollior.  Hanc  Dioicorides  molle  Scil- 
lam appellar, eiusque  foliis  Cynoforehios  mollia  ac  lreuia  folia,fimilia  &:  anguftiora  effeait. 

Confirmat  hanc  lectionem  Theophraftus  De  hiftoria  ftirpium  lib.9.  vbi  de  Orchi icribes 
ait:  i^etSifuMav  Si  ^ e^Trw.hoc  eftjfolium  habet  Scylla:  fimile,  iedte- 

•uius  ac  minus. Et  fimiliter  Plinius  lib.i6.cap.  10. Quidam  folio, ait, Scilla: effe  dicut,lruiore 
Thapbr *-  ac  minore. Eft  tamen  in  vtroque  auctore  huius  Orchios  defcriptio  deprauata.  Pro  cniMSu, 
iiquidem, vt  Marcellus  legit, in  nonnullis  Theophrafti  exemplaribus  (qu^Gazx  malzcon- 
Uc*  com-  uerfionis  oceafionem  dedere)  perperam  legitur  aiA^J^-Sequitur  demde:w  vgutimvs®- 
•mToveMpiajiniaTnjpciyimi  a*a'iiS>i,quod  penitus  corruptum  videtur.  Apud  Plinium  legitur, 
caule  ipinofo,&:  fimiliter  deprauate:  Orchios  iiquidem  caulis  ipinas  non  habet.  Comanus 
tamen  hac  Plinij  le&ione  fretus,' Theophrafti  locum  hoc  modo  putauit  reftituendum : 

Si  i&vXoi’  ai&vQaSbJipxv  S%h  /jsivxfmi  a-niu,.  Quomodo  autem  liare  Theophrafti  & Plinijcor- 
ruptaloca  reftitui  debeant,ac  emendari, diligentius  expendendum  relinquimus. 

Teiliculus  Morionis  duplex  eftr  mas  videlicet,&  femina. 

Ttstiuim  Mari  folia  funt  quinque, aut  fex,longa,lata,l*uia,  Lilij  foliis  iimilia  quidem,  fed  minori, 

mM.""1  fuperiUs  maculis  aliquot  fubnigricantibusiignata;quorum  vnum  &fubinde  alterum  caulem 
quoque  circumplectitur:  caulis  dodrantalis : flores  in  fpica  purpurei , circa  vmbilicum  albi- 
aiores, odorati, &:  afpectu  grati.pofterius  corniculum  habent  propendens , fimile  fere  corni- 
culo Regij  floris;  anterius  vero  cucullum  auriculatum  & criftatum  Morionis  referunt.Na» 
cuculli  cuiulda  &c  patentis  galea:  modo  floiculus  hiat,&:  angufta  foliola , que  a lateribus  fcr- 
gut^uriculas;  quod  vero  e medio  attollitur,  criftam  refen:  radices  gemini  funt  globuli,  nu- 
cleo nucis  Myriftica:  fimilesjfupraquosfibrsexeunt. 

TiFIuuIm  Femina  folia  habet  fimiliter  lamia,  fed  anguftiora  & aliquantulum  venolafiuefiriaO, 
Plantaginis  anguftifolise  quodammodo  iimilia:  flores  hiantes  quoque,&  veluti  patentes cu- 


culli,atergo  dependente  fingulis  corniculo , fed  foliolis,  qua:  crilbe  aut  auricularum  modo 
adnafcuhtur  non  erectis,  fed  ipli  floris  cucullo  ita  incumbentibus, vt  non  facile  obferuentur. 
gemini  & histefticulis  fimiles  globuli;  exeunt  Sc  fupra  annexum  aliquot  fibra:. 

Et vni quidem  huiusgenerisfloresfuntpurpurei  Violarfere  nigra: colore,in medio candi-  r, 
diores,pundis  aliquot  variegati, pluresq;  denliore  in  fpica;  caulisq;  quam  reliquorum  logior. 

Alteri  floresdilute'rubenr;cauliculusbreuiorefl:,&foliaaiiquantulum  minora:  z% 

Terti), flores  purpuram  referunt  exquifite  rubentem,  & vermiculum  colorem,  denfa  huic  ^ 
breuisqs  fpica;  flores  minores:  folia  nonnihil  ftriata,pleraq5  ereda  & caule  circu  ampledctia. 

Hunc  Tefticulum  funt  qui  velint  Satyrion  efleErythronion, fed  parum  ifti  attenderunt, 

Orchiesa  Satyriis  differre. 

Sunt  vero  & huius  generis  minores  tefticuli, quibus  cauliculus  brcuis  eft:folia  paruula  qui- 
naautfena,vnoautalterocircum  cauliculum  credo ; flores  in  fpica  breui  rari ; colore  nunc 
in  cairuleo  purpureo  diluti,  nunc  candidi,  quandoque  rubentes , fed  Coloris  obfoleti&i  o- 
doris  ingrati. 

Tragorehis  folia  fimiliter keuia, lata &loga fert, Lihaddre  proxima,  maiora qu^m aliorum;  Tragmhk 
Orchion:  caulem  cubitalem, fkpe  foliis  nonnullis  inferius  implicitum  : flores  fecnndu  Cau- 
lem inlonga  veluti  fpica  multos,fcetidos  & hircum  olentes,quorum  forma  patenti  quoque 
galezfimiliseft,ex  quibus  tamen  non  exuuio  fimile , fed  longa  aliquantillum  retorta  veluti 
lacera  curo  medio  corpufculo  cauda  propendet;  coloris  eius  cuius  eft  Caulis , purpureis  ali- 
quotpiihduliscirca annexum  maculata : femen  in  valuulis  oblongis  &ftriatis.gignicufpcr 
exiguuuii  tefticulifubfunt  grandes  fibrse  aliquot  fupra  adharrenr.  ; . 
Tefticulumleporispleriqueappellant:nosabodore,quohircum_duminfl0rceft,refeft,  . 

'rgryop%r& Hirci  refticulum  dicere  maluimus.  . 

Tefhculi  Serapiadisa  nobiscognominati,tria  obferuauimus  generatos  vniuspapilionem: 
alteriusficum:  tercij  mufeani  refert.  cr“t"u' 

Primum  itaque  genus  folia  proferc  duo  aut'tria,la:uia,tariufcula , atLilij  foliis  multo  mi-  j. 
nora:  caulem  dodrantale  aut  altiorem;  flores  in  eo  raros,candidos,papilionibusexpanfisalis 
quodammodo  fimiles;  e foliolis  fcilicet  tribus  commiffi , vno  fuperiore , duobus  lateralibus' 

alas 


H I ST 


138  S t 

Orchis  Scrapils  fecundus  maior. 


Orchis  Scrapias  fecundus  111 


Orchis  Scrapias  tertios.' 


alas  referenribus;  8c  longiore, tenui,  veluti  papilionis  corpore  propendente, meli  eum  & dul- 
cem liquorem  continente’;  qui  contorto  aliquantulum  pediculo , cauli  adiment : globuli 
fubfunVgemini,cahdidi,&  rotundi, & fupra  eorum  annexum  fibra;  aliquot  pro  radicibus. 

Alterum  fecundum  genus  quinis  fenifve conftat  foliis, venofis,  aliquantulu  latis, Plan- 
taginis anguftifolire  quadantenusfimilibus,led  minoribus , quibuldam  terra  verfus  reflexis, 
aliis  circum  caulem ; qui  palmaris  aut  dodrantalis  eft : floribus  in  fummo  quinque  aut  fex  ex 
aliquot  foliolis  compotitis, quorum  inferius  forma,  & colore  fubnigro  lordido  fucum  proxi- 
me referre  viderurftqfticuli  fubfunt  vtaliis  gemini. 

Repcriuntur  huius  fpecics  dure:  vnius  flos  fuperiora  foliola  maiora, candidiora,&  aliquan- 
tulum e rubido  purpuralcentia  habet:  alterius  omnino  minora  &c  fubuirenda.  Huiuscaulis 
breuior  ;.illius  altior. 

3.  Tertius  tefticulus  Serapias  foliiseft  minoribus,&paucioribus,cauieq5  breuiore  ac  tenuio- 

re quam  fecundus,  cui  alioqui  latis  fimilis  apparet:  flores  huic  tres  aut  quatuor,  ex  tribusexi- 
guisfuperioribusfoliolis,&quafto  inferiore  oblongiore , colore  in  purpura  trifti  fubnigro, 
nonnihiI.variegatO  ;fprmamulcrecuiulHam  corpori  iimili : tefticuli  veluti  gemina  parus 
pilulrefunt.  . 

Tria  autem  Hrec  genera  Serapiades  nuncupauimus,  propterea  quod  eorum  flores  infecta 
quredam  referunt  fecunda  & lafeiua,tanquam  a Serapide  nomen  haben  tia  Alexandrinoru 
olim  Deo,cuius  excellens  Canopi  templum  erar,vbi  lafeiuiis  & cantibus  & laltationibusco- 
lebatur:  vt  videre  eft  apud  Strabonem  lib.  ip.Fuchlius  eriam  ante  nos,  genus  illud,  quodflo- 
TtflimUu  re  fucum  refert,  Serapiada  feminam  fecit.  Diofeorides  item  Orchin  Serapiada  delctibens, 
l>Z}csridx  vnum  ‘ftorum  fatis  manifefte  exprimit:  Verba  eius  funt : Op%c  'ht&s , ov  ngpatij*  trfj&  ty 

A/a  azri^ufAjaia  avd*  <Te  ■&so7r'op$u&f pl£a  tfmw  opptSioip  otyia,id  eft,Orchis  alter, quem  Se- 
rapiada  alij  nominant, folia  habet  Marrubio  fimilia,oblonga,fed  latiora  fiepinguia, per  extre- 
ma recuruata;cauliculum  dodrantalem;  flores  fubpurpureos : radix  fubeftparuis  tefticulisfi- 
mihs.  Cum  qua  deferiptione  fi  fecundus  nofter  Serapias,prrefertim  qui  maior  eft,conferacuf, 
conuenire  omnino  reperietur.Foliumerenim  ei  Marrubij  folio  longius  lanusqueji  laue, 

quod 


quodrefleSitur:  cauliculus  dodrantalis:  florum  fuperiora  foliola,  dilute  in  candore  rubente 
purpuram  referunt:  tefticuli  exigui  funr.Meminit  huius  eiufdem  &C  Plini us,fed  folia  ei  non 
Marrubijfed  Porri  tribuit,  quod  & Diofcoridis  interpretibus  occaiionem  prarbuit,  vt  pro 
1o«mb reddiderint, Porro  fimilia. 

Interpauca,  inquit  Plinius, mirabilis  eft  Orchis  herba, flue  Serapias,  foliis  Porri, caule  Pal- 
meo,florepurpureo,gemina  radice  tcfticulis  fimili. Paulus  /Eginera,Scrapiadaenam  T rior- 
chin  nuncupari faibit,veluti  tres  teftes  habentem.  Vnde  FuchiiusSerapiadi  tres  affinxit  bul- 
bos. Plinius  tamen  huic  non  nili  geminos  bulbos  tribuit : neque  nobis  plures  quam  duos  eC- 
fe, vel  huic, vel  illi  quem  Fuchlius  depingit,  vel  aliis  Orchiis,  obfcruare  contigit. 

Quintustefticulus  odoratus  liue  Pumilio  nuncupatus , omnium  foliis  minimus  eft ; ei  ii-  TiJUnlm 
quidem  foliola  omnino  pfaruulafunt,eaq;  venofa&:  Plantaginis  aliquatenus  fimilia,  fed  mi- 
nutis  ac  paruulis  eius  foliis  minora, virentia;  caulis  tenuis  eft,  palmi  altitudine, circa  que  flof- 
culiparuulicandidijfuauiter  odorati,ordine  digefti,ac  fpira:  modo  caulem  ambientes:bulbi 
fublunc gemini, parui, oblongi,  hic  nonnullis  locis  maior  ac  lattior : aliis  minor  gignitur. 

ExeuntOrchies locis  vt  plurimum  paluftribus  ac  humentibus,in  iyluisac  pratis : quidam 
pingui  & argillofo  fblo,veluti  Tragorchis  dictus,  qui  folo  pinguiffimo  gignitur : alij  etia  ma- 
criore nafcuntur:  Odoratus,  editis,  incultis  & aridis  locis  plurima  parte  reperitur. 

Maio  & Iunio  menfibus  omnes  florent, excepto  odorato  Pumilione, qui  Augufto  demum 
aut  Septembri  flores  promit. 

Omnesa  Grzcis  Op^s; , & 2'Latinis  Tefticuli  nuncupantur.  Germani  Artabcnfraui  & 
SianDdftauf:  Belga^tanbelcruijt:  Galli  du  Satyrion  appellant,  Officinaru  nome  retinentes. 

Officina iiquidem  Orchies  Satyria  nominant,  &c  eorum  bulbos,  pro  Satyrioru  medicamen- 
tisaccompofitionibusadmiicent.  Prsebuiffe  his  occaiionem  videtur  Apuleius,  qui  nullam 
inter  Orchies  & Satyria  differentiam  facit, fed  vtrumque  Satyrium,cum  vtroque  Orchi, Ca- 
nis videlicet  dicto  ,&  Serapiade  cognominato  cofundit.Graxis,  inquit,  dicitur  Satyrion, aliis 
Cyndiorchis,aliisEntaticos,Panion,Serapion;aliisOrchis.Galli  Vram:  Itali  Priapi fcon-.  alij 
Qrminalem : alij  Tefticulum  leporinum  nominant. 

Vis  autem  Cynoforchios  radicibus  calida  eft  & humida:Cxtcrum  maior  quidem  multam 
ridetur  habere  humiditatem  excrementi tiam,ac  flatuofam,  & ea  propter  epota  Venere  ex- 
citat. 


citat.  Altera  vero  minor, ccontra.vtfit  eius  temperamentum  ad  calidius  & ficcius  vergens: 
itaque  hatcradix.tantumabcftvt  ad  coitum  ftimulct,vt  etiam  plane  contra  cohibeatacre- 
primat:  auctor  Galenus.  Et  de  radice , inquit  Diofcondes,  narratur ; maiorem  fi  viriedanr, 
mares  generare ; minorem  fi  feminat, feminas.  Addunt  in  Thcflalia  mulieres  teneramcum 
lacte  caprino  bibendam  dare,  vt  Venerem  excitent : aridam  verb  ad  inhibendum. 

Scrapiadem , Galenus  ait,ficciorem  facultatem  obtinere,  nec  perinde  ad  Veneremac- 
commodum  efle. 

Noftraaxas  omnium  Orchium  bulbis, ad  Venerem  excitandam  vtitur : &pharmacopai 
compofitionibus  eo  facientibus  indifferenter  quofuisadmifccnt : prxftantiores  tamen  funt 
Tragorchios  bulbi.  Affumendi  autem  non  funt  ambo  bulbi,fed  durior,  plenior,  acfucciplus 
habens:  flaccidior  ac  rugofior  minus  aut  non  idoneus  eft. 

Eft  autem  plenior,non  (emper  qui  maior, (ed  non  raro  minor : fi  videlicet  bulbi  colligan- 
tur priufquam  ftirps  defloruerir;  autciim  primum  caulis  erumpit.  Nec  etenim  fucculcntior, 
alterum  magnitudine  fuperat, prius  quam  femen  maturari  cceperit.  Nam  cum  altemisannis 
vnus  bulbus  intumefcar, alter  vero  refideat  ac  pereat, fieri  non  poteft  vt  durior  ac  fucco  ple- 
nior (emper  maior  fit.  Quando  fiquidem  folia  erumpunt,  tunc  demum  vel  non  multb  ant& 
plenior  crefcere  incipit,  quo  paulatim  incrementum  fumente  alter  flaccefeit, rugasque  con- 
trahit,donec  maturato  femine  vna  cum  foliis  Sc  cauliculis  (ubinde  totus  fubfideat  ac  pereat; 
eo  qui  interea  crcuit  vegeto  ac  fucci  pleno. 

De  Satyrio  Baftlico.  C a p.  x X x i. 

Satyrium  Bafilicum  mas.  Satyrium  Bafilicum  femina. 


QVo  d recentior  attas  Satyrium  bafilicon  nominat,non  vnius  eft  generis.  Eft  aeni® 
maius  genus  vnum ; alterum  minus : maioris,  quoddam  folio  non  maculato,  mas;aliui 
maculato,  femina. 

I.  Maius  Satyrion  Bafilicon,quod  marem  appellant, folia  habet  oblonga, lata,&  teuia, Lilij 

foliis  minora,nullisautomnino  vix  apparentibus  maculis  refperfa : caules  pedalesvel alea- 
res, nonablque  adnatis  foliis:  flores  in  liimmo  fpicatos, colore  dilute  purpureos, exigmspun' 
ctis  famrary  purpura:  rcfperfos, forma  tefticuli  Morionis  maris,nifi  quod  ipfis  crifta  defcfub 

quibus 


PEMPTADIS  SECVNDA  L I B.  II.  24» 

Satyrium  Bafilifcumfoliofiim,  quibus  lingula  acuminata  nalcuntur  fo!iola:ra- 

. , . diceseeminc  vcluti  palmq  (imc.iingulc  inqua- 

.JfiLi  tuortligitosdiftribuuej  quarum  vna  flaccidior 

&:  quali  fungola : altera  vegeta  ac  (olida,  paucis 
wstgtsh  ab  annexu  exeuntibus  fibris. 

yUPlrUpi  Alterum  maius  genus, quod  feminam  vocat,  a. 

jjmsffljSM  priori  tamen  minus , folia  ciuldcm  forma;  pro- 

•'  m it,  fed  minora  & multis  nigris  maculis  con- 

lperla:  flores  cucullis  fimiles.criftatos  Se  hiares, 
ll  vri  ce^'cul'  Morionis  maris;  colore  nunc  can- 

aMttlfgl  didos,aliasin  purpura  vel  rubentes,  vel  dilute 

^ ad carruleum  inclinantes,  lemper  magis purpu- 
I reis  pumftulis  ornatos  ac  variegatos : radices  al- 

Ja  Horum  vero  & fpccies  quadam  aded  multis  }• 

' jmb  fecundum  caulem  foliis, vt  etiam  inter  iplos 

rnllf  ' flores, led  tamen  minora,  exeant. 

Minus  genus,  foliiseft  anguftis  vrMat-  4. 

thiolus  inquit,  Croci:  caule  dodrantali  iunceo, 

**  ffi IJi/M  Ixuique , in  cuius  cacumine  flos  emicat  pu  rpu- 

«iPIff'  reus.  Amaranti  armulus,  qui  recens  odorem 

quam  fuauiflimum  reddit : radicibus  aliorum 
fimilibus,  fed qua:  magnitudine  ipfis  cedant. 

Nalcuntur  Satyria  hic,  locis  vt  plurimum 
hu  mentibus, paluftribus,in  pratis  fubinde  &£  in 

Florent  Maio  ac  Iunio  :rard  ferius. 

, Noftra  artas  Satyria  nuncupat  Bafilica  fiue 

regia:  item  & Palmas  Chrifti.  Eft  tamen  & alia 
' — n huius  appellationis  herba , Ricinus  videlicet ; 

hunc  etenim  & Palmam  Chrifti  vulgd  plerique  nuncupant.  Germani  Satyrion  Bafilicon, 
j&nf{Mutt nominant:  Belga;  BaiiOrfiens  cruijt:  Galli  Satyrion  royal. 

Suntqui  velint Bazeidsn  fiue  Buzidan  Arabum  efle.  Sed  Auicenna  Buzeiden  ait efle  me- 
dicinam ligneam  Indam.  Et  Serapio  Buzeiden  ait  radices  efle  duras,  albas,  fimilesBchen  al- 
bo,&  medicinam  efle  Indue.  Satyrij  autem  huius  Bafilici  radices  nihil  minus  quam  lignea: 
funt, tenon  ex  India  petuntur , fed  in  omnibus  Europa:  prouinciis  paflim  reperiuntur : tan- 
tum i Bttfeiden  abfunt. 

Matthiolus  Satyrium  Bafilicum  Digitos  citrinos  Auicenna:  efle  vult,&  Monachos  qui  in 
compofitiones  Mefuc  co  m mentaria  edidere,  dubitantes  & penes  lectorem  i udicium  relin- 
quentes,ea  de  caufa  reprehendit.  Nobis  tamen  magis  placet  Monachorum  harfitatio,quam 
Matthioli  affertio.  Neque  enim  Satyrij  huius  radices  dura;  funt,  led  recentes  quidem  vege- 
ta: ac  fucculentx;  & arefacta:  omnino  flaccida: : nulla  etiam  omnino  citrina  aut  pulueru- 
lentaeft. 

Digiti  autem  citrini,  auctore  Auicenna,  duri  funt , &:  quidam  citrini  cum  puluerulentia.  ©4« 
Verba  eius  lirat:  Afabafafra  fiue  digiti  citrini  quid  eft?  Eius  figura  eft  ficut  vola  manus,  com-  tr““" 
mifta  excitrinitate  & albedine , & eft  dura,in  qua  eft  parum  dulcedinis ; & ex  ea  eft  citri nS 
cum  puluerulentia  abfque  albedine. 

Iam  & Rhafislibro  Continentis  vltimo, digitos  hos  croceos, vt  exemplaria  habent,  appel- 
lat; & efle  gummileu  venam  tinctorum  ait.  At  Bafilici  Satyrij  radices  nihil  minus  quam  cro- 
cexfunt,&  ad  tingendum  nequaquam  vtiles  habentur. 

Qua:  vtique  Satyrium  Bafilicum  vulgo  nuncupatum, a Digitis  citrinis  Auicenna:  ScRha- 
lis  di3erre,mamfefte  oftendunt. 

At  Satyrij  Bafilici  radices, Orchion  fapore  & guftu  referunt;  proinde  & facultatibus  fimi- 
lesexiftimantur.  Nicolausautem  Nicoluscap.  De  curatione  quartana:,  vim  habere  ait,  & 
perfiiperiorem,  &per  inferiorem  ventrem  purgandi;  &:  aduerfus  quartanas  febres  inuete- 
rataspoftpurgationes,radicispartempollicislongitudinctulam,cum  vino  ante  acceflio- 
nem vtiliter  exhiberi;  hocque  remedio  ter  fumpto,  Biliotura  quendam  poft  44.  aut  4j.  ac- 
eeflionem,a  quartana  fuifle  liberatum. 


X 


M HISTORIAE 


De  Pfettdoorcbifiue  Bi folio.  Cap.  XXX  i i. 


Pfcudoorchis,Bifolium. 


AD  Orchics  rcccntior  artas  etiam  refert, 
quod  Bifolium  nominant,  Orchion no- 
thum 8c  adulterinum  quoddam  genus,  folia 
habet  non  plura  quam  duo , eaque  ad  caulem 
fibi  mutuo  oppofita,  lata,  neruofa , Plantaginis 
latifoliae  foliis  fimilia,  fed  minora : caulem  do- 
drantalem ; flores  fecundum  ipfum  ordine  di- 
geftos,tefliculi  Serapice  terti)  quodammodofi- 
milcs ; fed  fubuitides,  aut  in  viridi  albicantes, &: 
anguftiores, culicum  formam  proxime  referen- 
tes: radices  fibrofas  in  diuerfa  tendentes. 

Exit  locis  humidis  ac  paluftribus. 

Floret  vna  cum  Orchiis  Maioac  Iunio. 
Noftra  actas  Bifolium  appellat.  Germani, 
^Utphlat;  Noftri,  ^tDeeblat.  Putatur  efle  a Pli- 
nio appellata  Ophris,quam  ait  herbam  eflede- 
ticulato  Oleri  fimile, foliis  duobus.  Sed  veram 
efle  Ophrim  afleri  non  poteft , quam  diu  quale 
fit  illud  Olus  denticulatum, cui  Ophris  fimilis, 
ignoratur.  Aliis  videtur  efleAlifma, fed  &quam 
parum  cum  Alifmatc  conueniat,ex  his  qua:  fu- 
perius  cap.  Dc  Saponaria  fcripta  funt,  cuiuis 
promptum  efl:  colligere , vbi  quale  fit  Alifma 
oftenliim  eft.  Nobisnouaaliquaftirps  efle  vi- 
detur, veteribus  praeterita. 

Vtilem  autem  hanc  herbam  recentiores  fe- 
runt, ad  rupta  & vulnera  glutinanda. 


is  SECVSDA 


d 


STIRPIYM  historia 

PEmPTADIS  S e C V N D JE 

LIBER.  TERTIVS, 


DE  SYLVESTRIBVS  FLORIBTS, 

AC  NONNVLLIS  ALIIS. 


P R i I A I I O. 


(Ylvestres  nebis  dicuntur flores, qui  in  aruis , agris  ,eorumf  margini - 
bus,fyluis,y  ratis,  ac palufiribus gignuntur  locis ; ad  hortos  vero  rarius  ad- 
mittuntur , vtpote  ad  horum  ornatum  nihil  aut  exiguum  facientes ; nec  id? 
circo  magnopere  deflderati.  Sunt  tamen  ex  his plerique  coronarij,  quibus  ad 
tt  cor  oh  as  nectendas  rustica  virgines  vtuntur : multi  ad  medicamentorum  ma- 
J tertam  faciunt.  Prater  hos  vero  funt  & hortenfes  nonnulli  admifli , quos 
_ * concolores  & congeneres  ad  fe  pertraxerunt. 

fratermifli  autem  in  hoc  libro  aliquot  fyluefires , qui  propter  nominis  cum  Violis , aut  Rofis 
communionem  & affinitatem, aut  primo  accefj 'erunt,  aut  ad  aliam  operis  partem  fimili  de  caufa 
tr  an  fati  funt.  Ita  fit  vt  ad  vnam  aliquam  claffem  fubinde  referantur,  qua  aliodefcribipotuif- 
fentloco.  Jfuod obiter  modo  iterum  monuiffe  fatis  fit. 


Iridis  altera  icon. 


R i b i s fpecies,  colore  floris  differentes,complures  efle  Diolcorides  manife- 
fteoftendit.  Flores  fiquidem,ait,vanj ,aut candidi , au  t lutei, auc nigri,autpur- 
purei,autcyanei.Quam  coloris  diuerficatem,non  in  vno  flore, vei  Andreas  La- 
cuna exiftimauit,fed  in  differentibus reperin,  ipfa  obreruacione  coftat.  Auiomfae, 
etiam  teftis eft  Antonius  Mufa,  quiafe  conlpecios in  Illyrico  Iridis  flores,  ple- 
X z *°kac 


rofque  candidos , alios  pallidos , nonnullos  luteos,  quofdam  purpureos,  in  Examine  fimpli- 
cium  fcriprum  reliquit. 

Differuntvero  Irides,  no  modo  floris  colore, fed  & ftirpis  magnitudine:  quidam  etenim 
maiores  ac  proceriores:  aliae  humiliores  ac  minores  funt  Irides. 

Folia  maioribusoblonga,enfis  autgladij  fimilitudinc : caules  rotundi,  teretes,  glabri,  Ia- 
ues , cubitales,  vel  altiores ; in  quorum  fummo  flores , flue  alterno  ordine  politi, 
terni, quatemive, odorati:  conflant  flores  fenis  potiflimum  foliolis, quorum  tria  deorfum  re- 
panda arcus  modo  reflectuntur, alia  tria  (urfum  Sc  contra  fc  mutuo  curuantur.  Colorcandi- 
dae  per  totum  quidem  florem  candidus  eft } lutem,  luteus ; caerulea;  flue  nigra;  in  fatu  rata  «- 
rulea purpura  nitet,/4*^strioi/  flue  Viola:  nigra:  colorem  referens ; purpureae  vero  inezruleo 
purpureus, fed  eius  tamen  qua:  Belgio  vulgaris  eft,non  in  omnibus  foliolis , neque  abomni 
parte  fimilis-,  furfum  etenim  reflexa, pallidiora  funt  Sc  colore  dilutiore, pr^ferrim  vnius,cuins 
haec  pallidillima  &c  ad  aquae  xuc&t  ov  colorem  accedunt;  deorfum  curuata  inferiore  parte  pal- 
lent; fuperiore  verd  pulcherrimum  purpurea  flue  nigra;  Viol?  dilutum  colorem  proxinieex- 
primunt;  intermixtis  interim  lineis  candidis, qua:  ab  iplb  folij  exortu  ac  veluti  bafe,tum& 
ab  ipfa  flaua  fimbria  exorientia,gratam  coloris  mixturam  & varietatem  efficiut.  Oriturfim- 
bria  ab  ipfa  inferiorum  foliorum  in  Angulis  floribus  parte, qua  calyci  inhaerent , Sc  inde  fur- 
fum ad  medium  producitur,  multis,  tenuibus,breuibus,luteolis,rariflimecandidis,  veluti  pi- 
lis concreta, humani  fere  fupercilij, aut  Eruca:  hirfuta:  fimilitudine.  Praeter  fex  autem  hK, 
qua:  proprie  folia, funt  Sc  tria  alia  oblonga, angufta  foliola, extrema  fummaque  pane  bifida, 
qua;  fimbriam  illam  quodammodo  contegunt:  fub  his  fingula  flamina:  Radices  Iridi  iubia- 
cent  longae,  folidae,nodofae,  ac  veluti  geniculatae,digitali  aut  ampliori  craflitudine,fubindt 
in  plures  propagines,ipfis  ex  lateribus  adnafeentes  diftributae,&  iiamma  terra  haerentes, intus 
candidae:  quibus  adhuc  recentibus  Sc  nondum  reficcatis,nonnihil  ineft  feruentioris  laporis, 
qui  tamen  non  flarim;  fed  pauldpdft  quam  manfefunt,deprehenditur:  tunc  etenim  faucs 
SC  lingua:  radicem  impetens, ignem  qualitatis  veftigium,ac  m/pan&v  r),quod  non  facile  ciri- 
tur,  ipfis  imprimit : ficcm  verd  gratiore  funt  odore,  &:  qualitate  guftabili  minus  acri. 


PE  M PT  ADIS  SECVNDiE  IIP.  m.  141 

Minores  Irides,  foliis, floribus  &:  radicibus  aliis  fimifes;  fed  folia  tantum  dodrantalia,  Ia-, 
tiora tamen, quam  Cham.xiridis , auc  Iridis  minoris  tenuifolix : flos  ciufdcm  cum  aliarum 
forma: , fed  minor  paulbjcolorc,  vel  e luceo  langucfcentc,  vclcxrulco  coque  nunc  litura- 
to, alias  diluro. 

Poft  flores  liliquse  fucccdunt  crafla;,  triangulares , in  quibus  femen  fubluteum , rotundo 
oblongius, Ochro  minus;  quod  reliccatum  rtigas  contrahens  nigrelcit. 

Nalcitur  Iris  in  Illyrico , Macedonia , Africa , & in  complurimis  Europx  prouinciis.  In 
Belgio, purpurea  quxdam  familiari fliraa  cft,&  non  modo  inhortis,  fed&quibufdam  palu- 
flribus locis  fponte  exit,prx(ercim  cuius  flores  dilutiorem  purpuram, & aqu$  cyaneum  colo- 
rem referunt:  Candida,  horrentis  tantum  eft  vcluti  & cxrulea. 

Sunt  & minores  Irides  Belgio  hortenfes.  Luteam  apud  Hifpanos  etiam  in  paluftribusre- 
periri  accepimus. 

Optima  Iris  apud  Illyricos  proucnit , & melior  quam  in  Macedonia,  non  tamen  parte 
maritima,  fed  mediterranea, magisque  ad  Septentrionem  fita;vt  Theophraftusait.  Plinius?*» 
Illyricam  reliquis  quoque  prxfcrt,&:  quidem  non  in  maritimis, fed  in  palultribus(exempla-"^‘ 
ria,  fere  lyludiribiis, minus  recfe  habent ) Drylonis,&  Naronxnatam:  quam  etiam  Nican- 
der inTheriacis  commendat, fieferibens: 

l£w  8'  ApoAaip  yjj  N d&vop  Id  eft, 

Iridcm  quam  aluit  Drylon  dr  N tironis  ripa. 

Suntautem  Hi  fluuij  Ptolomzo  in  Dalmatia  prouincia  Illyrico  vicina.  Nicandri  verd  feho- 
liaftes,  Drvlonem  fluuium  efle  ait  Illyriorum  & Narorum,  qui  Illyricos  Sc  Liburnos  fegre- 
gatjvbi  Cadmus  & Harmonia  habitarunt, in  ferpentes  transformati. 

Diolcorides  inter  Illyricas  & Macedonicas  prxftantiflimam  Iridcm  efle  ait,  qua:  radice 
eft dcnfa, minuta, frangi  contumace, fubruffo  colore, multum  odorata,  guftu  feruido, odore 
integro, non  fitum  redolens, & ftcrnuramenra,dum  tunditur,  mouens. 

Proxima  bonitate,  Plinio  auctore,  Macedonica  eft,  qufe  apud  Galenum  lib.7.  irt 
acopoquodam  Afclepiadis  recipitur, cum  tamen  in  aliis  compofirionibus  Illyrica  fere  ad- 
milceatur. 

Tertio  loco  Africana  eft,  quam  Galenus  lib.primo  De  antidotis,  multo  inferiorem  Illy- 
rica teftatur.  Nam  li,  inquit,  conferas  eam  qua:  ex  magna  Libya  Romam  copiofiflima  ad- 
fertur, tantum  ab  Ulyricaabeft, quantum  mortuum  corpus  a viuo. 

Qu^  in  frigidioribus  reperiuntur  regionibus, deteriores  ac  viribus  infirmiores  funt.Theo- 
phraftus  has  omnino  abfque  odore  efle  exiftirnauic.  In  Thracia,  inquit, exterisque  frigidio- 
ribiislocis,ac  minus  coctura;  idoneis, odore  Iris  penitus  caret : quod  tamen  non  ablblu  te  ve- 
rumeft.  Nam  &:  Belgica  Iris  reficcata , non  omnino  abfque  odore  eft  jlicet  tamen  odore, 
quam  Italica  inferior ; qua;  hac  astate  in  Germania  & alibi , reliquis  prxfertur , & Florenti- 
na cognominatur. 

Iridis  flores  menfe  Maio  prodeunt : folia  ferefemper  virent : radices  diuturna; , vix  vlla 
hyemisiniuriaoffenduntuqnifi  fortaflis  exrernarum,  quarum  nimio  hyemis  rigore, fubinde 
radices  in  Belgio  intermoriuntur. 

Eft  tamen  & inter  Irides,  & quidem  maiofes,  quasdam  ex  Lufitania  Belgis  aduena,  nori 
modb  Vere, fed  & Autumno  florem'  producens, quam  idcirco  re£te  bifloram  Clufius  appel- 
lat, ac  in  Obferuationibus  fuis  Hifpanicislatedefcribit. 

Iris  G necis  fei; appellatur: Athenxus  & Theophraftuslse*;  legunt,quaficonfecratrix;quo 
nomine  etiam  Latinis  dicitur:  nonnullis  radix  Marica, vel  potius  radix  Naronica , a Narone 
fluuio,  circa  quem  optima  & copiofiflima, vc  diximus, nafeitur.  Item  ag$<v/a,cx!dlis,  ab  arcu 
adedi, 8c ab  eadem  occafione  Sravuctrl',,  admirabiliSjSnt^amw  enim  arcum  cxleftem  Poe- 
ta; aliquando  vocant.Nominatur  &:  SsA©73ji  aut  purgaris, Phi- 

linus  Iridis  flores  Atixat/;,  id  eft, Lupos  vocari  tradit, quod  deorfum  arcus  modo  curuata,  la- 
biorum Lupi  fpeciem  quandam  reddant.  Germanis  ©ilgCH/  ©cbttwfd/  NoftrisEifrijouct 
Zei:  Gallis  Flambe: Italis  Giglio  Sc  Iride, his  nominatur. 

Iridis  fpecies  flore  candido  olim  in  officinis  gignedi  cafu  Grxco  i'e«s nuncupabatur:  Ger-  1. 
mani  iOiolimire/riiriSvOislmur^NoftrijtoitlLifcfeGalli,  I lambe  W^wAeappellant.Hanc  mut- 
ti reliquis  prxferunt,8c  odorariorem  eius  radicem  affirmant. 

Alia  Iridis  fpecies,  Iridis  nomenclaturam  retinet : plerifque  tamen  Lilialis,  & in  Apulia  1. 
Spatula,  vtFrancifcanx  familia;  fratres  Angelus  Palea  &c  Barptolomxus  abVrbe  veterum 
feribunt:  Itali,  Giglio  azurrofic  Giglio  celejle  :Hif"pani,Ir//tf  Cardeno:  Germani, MiUiUi  ©ilgtn  / 
fcfauie  cdjmrttri  bimmel  Scbmmri:  Brabanti,  blauto  Hifdj  ouct  Zte.  Huius  fpeciem,  qua;  flo- 
re eft  dilutiore,  plerique  fylueftrem  Iridcm  nominant ; ad  differentiam  candida:,  cum  al- 

X 5 terius 


146  StuuVM  tflSTOMit 

teri us  hortenfis.  Sunt  tamen  St  alii  apud  veteres  fylucftrcs  Irides,  Xyris  videlicet,  St  Ephe- 

meron  non  iethalc. 

Aloi iius  Anguillara  Iridem  a Palladio  Hyacinthum  vocari  exiftimat : alius  Hyacintho, 
Iridisac  Gladioli  nomen  tributum  dixerit.  Verba  Palladij  iunt,lib.i.Dcapumcaftris,  titulo 
37.  Herbas  nutriat,  Origanum, Thymum  .Serpyllum,  Satureiam,  MeliiTophyllum, Violas 
agreftes,  Aiphodillum,  Citraginem,  Amaracum,  Hyacinthum,  qui  Iris*vel  Gladiolus  dici- 
tur, fimilitudine  foliorum,  &c. 

Porro  Iridisradiccs  recentes, & adhuc  fucco  pleni,  impense  calidi  funt , St  ad  quartum 
fere  calidiratis  gradum  peruenientes.Succus earum  rion  modo  bilem, (cd  potilTimumaquo- 
fos  humores  potenter  educit, & hydropicos  iniigniter  purgat,  cum  ladis  lcro,autalioliquo- 
re,qui  caliditatem  eius  nonnihil  contemperet, epotus. 

Aridi  in  lecundo  funt  ordine  intenfo  calefacientium  St  rdkcantium : craflos  Si  lentos 
humores, qui  igre  ac  difficulter  educuntur, attenuant:  refpirationis  difficultati , tuffi  veteri, 
St  omnibus  thoracis  vitiis,qui  hinc  oriuntur, multum  in  cclcgmatc  profunt.  Auxiliantur 
etiam  lienolis,conuuHIs,a  lerpcntibus  demorfis.perfricHonibus,  rigoribus.  St  his  quibus  ge- 
nitura profluit, cum  aceto, inquit  Diofcorides.poti:  cum  vino  menfes  ducunt.  Decocfuad 
infeflus  muliebres  veile  eft, emollit  etenim  St  locos  aperic:  ad  coxendicum  vero  dolores , in- 
fufum:  fiftulasac  iinus  carne  implet:  Inftar  collyriliue  peffi  cum  meile  fubdite.fcetusextra- 
hunt:  ftrumas  St  veteres  duritias  molliut,cofti  St  impoliti:  aridi  vlcera  replentjcum  meile 
repurgant,  St  nudata  ofla  carne  operiunt.Profunt  capitis  doloribuscum  aceto  & rofaceoim- 
polin:  lentes  St  ephelidas  abftergunt,cum  Veratro  albo  St  duplo  meile  fuperpolite.Admif- 
tentur  pellis  & malagmatis:  in vniuerfum multi  vfus. 

De  Iride  minore,  flue  tenuifolia.  Cap.  ii. 

‘DRjEter  Irides fuperiore capite deferiptas, 
reperiuntur  St  alii  quidam  Irides , de  qui- 
bus deinceps  agendum.  harum  vna  minor, & 
tenuifolia  non  temere  appellatur : altera  Cha- 
miiris. 

Eli  autem  tenuifolia  Iris  aliis  fimilis,  fed  mi- 
nor ac  tenuior,  folia  habet  breuiora , angulho- 
ra,nigrioraque,aut  cilij  quali  coloris,  qui  con- 
fricata, grauiulculum  reddunt  odorem,  Sparu- 
li foetidi  propemodum  perlimilem,  fedtame 
minus  graueolentem:  caules  fimiliter  breuio- 
res,fepe  vix  cubitales:  in  quo  flores  bini , terni- 
ve , alterni , colore  cirulco  laturato,  fubinde 
Violaceo  purpureo, forma  aliarum  Iridum  pro- 
pemodufimiles,nili  quod  iplius  foliolafingula 
anguftiora  lint.  St  fuperiora  contra  fc  mutuo  no 
adeo  recuruentur,fea  fere  erecla  conliftant : in- 
feriora vero  ac  deorfum  reflexa  fimbriam  non 
habeant, fed  folam  lineam  luteam  ;qua  tamen 
parte  calyci  proxima,nonnihil  hirfutaeft.  radi- 
ces quoque  obliquijnodoli.  St  libi  inuice  im- 
pliciti,&quandoque  quam  aliarum  denfiores, 
longas, multasq;  fibras  inferius  demictentes/o- 
ris  ruffi,  intus  lubcandidi  aut  fublutei,  guftu 
fcruido , vti  aliarum. 

Reperiturin  Germanii  apricis  planisq;  pra- 
tis,frutetolis  ac  humentibus  campis, tefte  Vale- 
rio Cordo,  &non  procul, vt  Gelherusait.Tigu- 
ro.Apud  Belgas  non  nili  in  hortis  proueriit, 
Floret  eodem  quo  alii  fere  tempore. 
Iridem  minore  St  tenuifoliam , vt  diximus, 
appellant.  Videtur  nonnullis  Plinij  RhizOtomos , quod  radice  videlicet  fic  fubruffa,  breui, 
denlaque.Sed  Rhizotomos  Illyrici  eft  Ipecies,  & quidem  priflantior , Plinio  auciorc ; b»- 
vero  contra,aliis  odore  St  potentia  inferior, nec  in  Illyride,fedin  Germania  reperitur.Prpin- 
de  non  Illyricaaut  Rhizotomos,fed  fui  generis  Germanica  St  tenuifolia  quidam  Iris , 


PEMPTADJS  SECVNDJE  L I B.  m.  147 

tulxffftidxfpccics  haberi  polfet,  fi  femen qu°d  infiliquisgignitur,nS  vti  aliatu  Iridum 
-..«i  (cd  veluti  Spatula:  fcetidx  rotundum  clTet.  Plinij  autc  dc  Rhizotomo  hxc  funtver- 


I num  fed  vciuti  opatuix  raou.t  luiuuuuiu  cuci,  nmij  auic  ut  mutmumu  uxe  lunt  vei' 
w4llVricaduorugcneru  cft:  Raphanitis  a fimilitudine;&  qu?  melior  Rhizocomosfubrutfa. 
^Cxte  rum  potentia  huius  radix  vehementer  calida  feruensq.  cft ; facultate  Se  viribus  aliis 


In^usnon  inferior:  ad  eadem, ad  qux  illx,ea  propter, prxfcrtim  recens,  vtilis. 

De  Cbam&iride.  Capvt  ii  i. 

Chamfflris.  Ham^iris  inter  Irides  minima  cft,  fo- 

'>-/lia  habet  Gladiolo  minora,  angufti ora,  pin- 
guiora: caulem  palmi  altitudine,  foliis  breuio- 
rem  :inquo  flores  non  alterno  ordine  ac  litu,  vt 
in  aliis,  lede  fummo  cauliculi  fimul.  Unguli  luis 
inlidentes  pediculis, erumpunt, odorati, & matu- 
ri pruni  odore  &:  aliquatenus  colore,  tenuifolix 
Iridis  floribus  minores.forma  alioqui  fimiles:fo- 
liola  fiquidem  & huius  floris  anguftiorafunt,&: 
deorfum  reflexa , fimbriam  illam  humani  fuper- 
cilij  non  habenc.  radicesparux&obliquxfunt, 
foris  ruffx, intus  candida:,  durx,guftuq;  feruetes. 

Peregrina  hxc  Iris  non  modo  Belgio  aut  Ger- 
mania:, led  Sc  Italice,  vt  fertur , eft : Sc  non  nili  in 
hortis  reperitur. 

Floret  Maio  tnenle:  folia  hyeme  pereunt:  Ve- 
re erumpunt  noua. 

Iridem  efle  Illyricam  Hermolaus  exiftimauit 
Barbarus,  cum  eam  olim  in  horto  Felicis  Sophia: 
Patauij  confpiceret;  fcd  ab  Illyrica  Sc  legitima 
Iride  eam  diflerre , Antonius  Mula  in  examine 
fimplicium,  fatis  oftendit.  NosChamxiridem 
nuncupauimus, antiqua  deftitutam  appellatione^ 
nili  forte  Iris  fit  Aftragalites  dicta , cui  aliquate- 
nus limilis  eft.  Nam  veluti  Aftragali  liue  tali,par- 
ux,  nodolx,  durxque  huius  Iridis  radicula:  funt. 
Aftragalitidis  Iridis  meminit  Soranus  apud  Ga- 
* lenum  ^ tojwc  lib.7.  Sc  Aerius  fermone  1 3.  cap. 
3.  in  emplaftro  venatorum. 

Facultate  autem  & viribus,  laxe  quoque  Iris 
acris  Sc  impense  calida  eft,aliisqj  Iridibus  fimilis. 

De  Spatula fetida.  Cap.  i i i i. 

SP  a t V l a fcetida, caule,  foliisqj  Iridi  limilis; 

folia  tamen  nigriora , grauem  fcedumqj  odo- 
rem Ipirant,  prxfertim  fi  confricentur  atque  di- 
gitis atterantur:  flores  quoque  fimiles,fed  mino- 
res, purpurei,  fed  fordidi  Sc  obfbleti  coloris : vel, 
vt  Valerius  Cordus,  feturata  purpura  arridentes; 
qui  Aliquarum  rudimentis  triangularibus,  quali 
ab  iplis  exorietes,infident;qux  tandem, defluen- 
tibus floribus , maiores  fabtx  dehifcentes  in  tres 
finduntur  partes,  femen  in  his  rotundum  Ochri 
fiue  Eruilix  magnitudine, rubens.lpledens, quod 
reficcatum  contrahitur  Sc  nigrelcit.  Radices  no- 
uellis  plantis  rotundx , Sc  veluti  bulbi  aut  Cepx 
alicuius  caput, ex  quactalfiores  fibrx  dependent: 
veteribus  verb  Sc  multorum  annoru  plantis,mul- 
txlongXjgeniculatxfibi  inuicem  implicitx, ma- 
gnum veluti  celpitem  conftituentes,guftu  ferui- 
dx,vt  Sc  ipfum  eft  femen. 


Spatula  ftEtida. 


448  StUUVM  HISTORI/E 

In  Hctruria  & aliis  Italia;  locis  fpontc  exit;  apud  Belgas  vix  aliis  locis  3qu^m  in  hortis 
reperitur. 

Florem  edit  Iulio  & Augufto : femen  Autumno  maturatur. 

Palfim  Spatulam  foetidam  appellant : plcriquc  etiam  Iridcm  fylucfttem : Germani, 
!23anDt(cilf;fraut/  a potentia  qua  cimices  enecat:  Galli,  Glayeulpuant:  Belgat,  ©atttlupfcnipt/ 
flUtltcn&e  Iiftlj. 

i-oefs  autem  Grarce  Sc  Latine  dicitur:  it  nonnullisXeris,Galeno  teftc.  Item  fet?  dyeia fiuc 
lylucftris  Iris,& Huc  K3-r.iic;.  Hifpanis  Lirio  ftadanal. 

Tenuium  partium,inquit  Galenus, attradorix, digerendi,  ac  nimirum  etiam  deficcandi, 
eftfacultatiscum  radix, tum  multd  etiam  amplius  fru&us;  qui  quidem  & vrinamciet,&  lie- 
nes induratos  lanare  poteft. 

iDiofcorides  ait  Xyrid  is  radiceni  contra  capitis  vulnera  & fra&uras  facere, aculeos  educe- 
re,& telum  omne  citra  dolorem  extrahere,  admixta  floris  arris  tertia  parte ; & Centaurij  ra- 
dicisquinta,&  meile:  fanare  & cedemataac  inflammationcscum  aceto  impolitam : bibi  ad 
conuulfi,  rupta, coxendicum  dolores, ftillicidia  vrina: , & diarrhoeas  cum  pallo  tritam  :fru- 
<ftum  vrinam  potenter  mouere  trioboli  pondere  ex  vino  bibitum:  Lienem  vero  miflucre 
cum  aceto  potu  in. 

Xyridis  radix, Plinio  audfore.ftr  limas  vel  panos  vel  inguina  difeutit.  Prxcipitur,  addit,  vt 
finiftra  manu  lefla,ad  hos  vfus  feruetur,  colligentesque  dicant,  cuius  hominis,  vitiique  cau- 
fi,  eximant.  Qnx  & inter  vana  numeranda  funt. 


De  P feudo  iride , fiue  fylueHri  Iride  lutea. 

C a p.  v. 

Pleudoiris.  ■pSEVDOiR.is  folia  quoque  Iridis  gerit,fcd 

t-*-  longiora  & anguftiora.dorfo  aliquantulum 
vtrinqueextante:caulcs  glabros, Indis  haud dif- 
fimiles,fubinde  bicubitales ; atq;  in  iis  floresco- 
plu  res,  vti  aliarum  Iridum ; nili  quod  horum  fu- 
periora  foliola  omnino  paruula  lint,  & eoru quz 
in  veris  Iridibus  vifuntur,quxdam  veluti  tatum 
rudimenta, ac  prima  lineamenta : liliquarfucce- 
dunteraffa:, oblonga:  & triangulares,  in  quibus 
femina  multa  fimulcomprefla , ordine  digefta, 
plana, cartilaginea,lentibus  maiora:  radicesobli- 
qua:, longq, geniculata,  cirrofe,  in  propagines  di- 
uife,  colore  pallide  rubentes , guliu  adftrin- 

Paluftribuslocis.humidis  8 c riguis  traftibus, 
Italia:, Germania:, Gallia:,  Belgioq;  familiaris. 

Vulgo, Germani  gd  Sc^irtrtd&Sw^ffl- 
ttJlttt?:  No(lri,geelEifdj:  Galli  Glayeul  ouPlmlt 
iajlarde.  Officinq  perperam  olim  Acoronappel- 
lauere:  & maiore  cum  errore  radicibus  eius  pro 
legitimo  Acoro  vfx  funt.  Nam  non  forma  mo- 
dd,qux  fortafle  in  aliquo  conuenire  poteft,  fed 
viribus potiffimum, ab  Acoro  plurimu  diffidet. 
Plerique  hac  occailonePfeudo-Acoron  nomi- 
nant: nos  Iridem  luteam  lylueftrem,  aut  potius 
Pfeudo-Iridem  nuncupare  maluimus , vtpote 
Iridi  quam  Acoro  limiliorem. 

Facultatem  habet  radix  huius  adftringetem, 
frigida  & licca  fecundo  exceflu  ;dyfentericas& 
aliasventrisfluxioriescohibet:  menfesliftit, &languinem  vndequaque  manantem  fuppri- 
mit,in  potu, aut  aliter  fumpta.Sunt  etiam  qui  folum  geftantem  eam,ab  omni  languinisfluo- 
re  tutum  affirment. 

De  Iride  tuherofa.  C a P.  v 1. 

A D Indes  pertinet  & quam  tuberofim  cognominari  contingit : folia  huic  funt  oblong* 
angufta, fere  Chamaaridis  referentia: tenuis  cauliculus : flos  in  cacumine erutnp* 


pemptadis  s e 
Iris  tuberofa. 


CVNDA5  LIB.  Ut.  24? 

fohna  Indis,  verum  tamen  & minor  & angu- 
ftiorum  folioloru;  qui  obfcurc  viret,  ac  quo  Iri- 
dis floribus  fimbria  loco, nigricat:  capituium  fa- 
tis magnum  pcrfc&o  tamne dependet , in  tres 
rimas  fatifeens : femen  rotundum,  Ochro  mi- 
nus,initio  inalbicat.  non  vnius  fornix  radix;  an- 
te florem  duo  aut  tres  vcluti  bulbuli  cohxrent; 
hoc  vero  enato  in  plures  finguli  extuberat  pro- 
pagincsjquarum  nonnullx  digitum  referunt. 

Peregrina  ftirpseft,quxex  Orientis  partibus, 
& vicinis  Conftantinopoli  regionibus,&  in  Ita- 
liam,& in  Belgium  illata  fettur. 

Iridisfylueftrisgenuscflc  videtur.-  atque  id- 
circo a forma  radicum, Iris  tubcrofa  dici  poteft. 
Matthiolus  Hermodadylon  efle : alius  Lon- 
chitim  priorem  efle  fufpicatur.  Cum  Hermo- 
dadylo,  quo  Officinx  vtuntur,  a Serapione  fic 
appellato,  haudquaquam  rcfpondet.  Si  autem 
idcirco  Hermodaciylus , quod  radix  digiti  fi- 
guram quandoque  referat,  alium  efle  a Sera- 
pionis Hermodadylo  oportet.  Nam  Colchi- 
cum Diofcoridis  Serapioni  eft  Hermodadylus: 
ab  hac  Iride  autem  differens  eft  Colchicum. 
Lonchitim  verd  hanc  efle  priorem , non  ita 
quoque  conflat:  Si  erenim  ex  eo  Lonchitis  no- 
men habet , quod  femen  triquetrum  lancea: 
cufpidi  fimile  fit , hxc  Lonchitis  efle  nequit; 
cum  femen nonfittriangulare. 

De  facultatibus  autem  hu  ius  Iridis  nihil  feri- 
bendum  occurrit. 


De  A coro,ex  Diofcoride,  T heopbrailo , 

& aliis.  C a p.  vii. 

AC  o r o cognatio  & fimilitudo  cum  Iride 
eft.  folia  ei  funt  Iridis  longiora  & angu- 
ftiora,  virentia : radices  haud  diffimiles,  fed  te- 
nuiores, oblique  fecundum  terrx  fupcrficiem 
pro ferpentes,  geniculis  veluti  interfeptx,  foris 
interiusq;  albicantes , guftu  cum  quadam  ama- 
ritudine acres,  odoris  haud  iniucundi,prxfer- 
tim  reficcatx. 

Prouenit  Acoron  in  Colchide, Galatia, & 
Creta  infula.  Optimx, inquit  Plinius,  Acori  ra- 
dices Ponticx:  dein  Galaticximox  Creticxifed 
primx  in  Colchide  iuxta  Phafim  amnem , Sc 
vbicunque  in  aquofis. 

Inuentu  rarum  Apuleius  fcribit,&nonnifi 
cum  flofculumproduxeritagnofci  pofle.Theo- 
phraftus  Acoron  inter  eas  ftirpes  refert, qux 
cum  feminibus  flores  edunt. 

A ''xaesi  tiM&v  Grxcis : Latinis  Acorum 
dicitur : nonnullis, tefte  Apuleio,Ai?ejc furiae,  & 
Venerea, item  radix  Nautica,  Singentiana,Vn- 
guentaria.  Officinx  Europx  magno  cum  errore 
Calamum  Aromaticum  appellarunt, & Calami 
odorati  loco  habuerunt : pro  Acoro  Pfeudoiri- 
dis  radices  perperam  fubftituentes , vt  fupra 
offendimus. 

Eft  vero  & Acoros  quibufdam  OxymyrfincS 
tadixs 


-ap  'STIOivu  hlsTORii 

radix : Tdcoquc  lianc  quidam  3.m&i  aly°tov  vocare  malunt,  ve  Plinius  ait. 

Acori  autem  radix,  audorc  Galeno,  in  calfaciendo  Si  rcliccando  tertij  cft  ordinis.  Deco- 
dum  eius,  DiolcOfidcs  inqtiir,vrinas  mouet:  auxiliatur  ad  lateris,  thoracis,  Si  hepatis  dolo- 
res : item  ad  tormina,lupta,&  conuulla:  Lienem  ablumi  t : prodeft  ftillicidio  y tinae  afledHs, 
Sialerpentp  domorfis : ftiicus  radicis, quae oculorum  claritati  officiunt , exterit.  Mifcctur 
etiam  Antidotis  vtiliterhaec  radix.  Nolira  xtate  Si  cclegmatis  nonablque  fruclu  additur; 
quando  craffi, Crudi, frigidiq;  humorespulmonem  Si  pedtus  occupant. 

Pratftat  vero, audorc  Diofeoride,  Acorum  denfum,candidum,noncariofum,  plenum,  o- 
doratum.  Plinius  Creticas  candidiores  Ponticis  ait:  Sunt  tamen,  vt  iple  inquit,  Creties 
Ponticis  minus  probata:. 


De  Cyane  flore. 

Cyanus  flos. 


Cap.  vili. 

Cyanus  maior. 


Y-1  Y A n o fldn  caules  angulofi:  folia  vero  oblonga  funt, acuminata,  profundis  incifurisv- 
I,  '■^trinique dgiira,Eruc$  fere  limilia,in  virore  albicantia:  capitulain  fummis  cauliculorum 
feffi£iistufbibata,fii  in  anguftius  fe  contrahentia, ex  multisparuisvelutilquamis  libi  inuice 
imggfiijis>fc6ni  alicuius  exigui  modo  compoiita ; e quibus  flores  erumpunt  ex  mu  Itis  quali 
fimbriis, "ac  flaminibus  mediis, pulchra  ferie  in  ordinem  digeftis,  colore  caerulei : femen  par- 
uum, forma  oblongum, laeuc,fplendidum,fupciiorc  parte  barbatulum,Centaurij  maions  fe- 
mini (imile,fed  minus &candidius,quod  in  lpfis capitulis  (iuc calycibus, inter  eas,queinip- 
fis  gignuntur  mollibus  pilis, reperitur:  radices  tenues,  fibris  quibufdam  capillata:. 

Nalcitur  in  agris  frumentariis,vna  cum  TriticOjSecalijHbrdeo.&aliisfrugibusileriturS! 
in  hortis, qui  culturae  mangonio  colorem  laepe  permutat, modo  albicantis,modd  purpurei, K 
eius,  alias  dilute  rubentis , alias  ad  puniceum  inclinantis. 

Maio  vna  cum  frugibus  florere  incipit,  deinde  Iunio  tc  Iulio  floret. 

Cyano  flori,ab  ipfo  caeruleo  colore, nomen  veteres  dedere. Recentiorum  plerique  venu- 
culam Germanorum  appellationem  feciiti, Florem  frumentorum  nuncupant.  Germaniete- 
nim  fombUimetV  & Wautt»  fomblumtn:  &c  Bclgaefimiliter Comiblocnicn  appellant.  Galli 5^' 
'*eole,Aubifoin,  aut  bluet,  dicunt.  Ab  Italis/for  Campe  fe,  & ‘Batti fecula  flue  Baptifecditty 

minati 


PEMPTADlj  SECVMDjE  1. 1 B.  ! 1 1.  2JI 

minatur:  quaii  Blapcifecula,  quod  metentibus 
&c  lecantibus  officiat , rctufa  in  eius  occurfu 
falce. 

Praxer  verd  Se  hunc,&:  alius  cft  Cyanus  ma-  *• 
ior,foliis oblongis, pollice  latioribus, mollibus, 
lanuginofis, albicantibus, Verbafei  tamen  foliis 
Se  minoribus  & nigrioribus:cauliculis  dodran- 
talibus: capitulis  etiam  fquamofis  vti  alterius: 
floribus  quoq.  fimilibus  Se  c^ruleis,  fed  ad  pur- 
puram nonnihil  vergentibus, ac  maioribus:  ra- 
dicibus,qua:  eradis  harreant  fibris , Se  durabilis 
natura:, fingulis  annis  regerminent. 

In  fyluis  Se  montofis,T  rago  tefte,  reperitur: 
noftri  in  hortis  Ierunt. 

iEftate  floret.  Germani  fcctlblumcn  ap- 
pellant. 

Cyanus  maior  appofite  dici  potcft.Thryallis 
Verbalci  fpecies  nonnullis  ede  videtur , fed 
Thryallis,vt  fuperius  feripfimus, flore  rubet. 

Ad  Cyani  floris  genus  pertinere  & alius  qui-  5. 
dam  haud  ingratus  flos  videtur,qui  tametii  ce- 
ruleus  aut  cyaneus  non  fit , forma  tamen  Cya- 
num aliquatenus  refert : vride  Se  zc-arcsid ii;  ap- 
pellari poteft.  foliaautem  huiefunt  oblonga, 
candicantia, in  partes  diflc&a;  cauliculi  teneri 
in  ramulos  edpluresdiuifi , foliis  perquam  exi- 
guis circa  cos;  &in  fummoflores  finguli  Cyani 
forma,  fed  ambientibus  foliolis  in  purpura  ru- 
bentibuSjlfaminibusverb  mediis  ex  luteo, can- 
dido,purpureo  permixtis  coloratis,  capitulum 
florisfimile  Cyani,  fed  alperius,  exeuntibus  a fingulis  Iquamis  exiguis  Ipinulis.  radix  fubeft 
craffaaliquantulum. 

Porro  facultates  horum  florum, nondum  fatis  comperta;  funt ; cum  nullum  in  medicina 
vfum  habeant.  Videtur  tamen  Cyanus  prior,  fiue  frumentorum  flos,  refrigerantis  nonnihil 
efle  potenti z,atque  hinc  oculorum  inflammationibus  pofle  prodeffc;quod  a plerilque  ei  al- 
feribitur. 

— Deflore  Regit.  Cap.  ix. 

REgio  flori caulesexeunt cubito altiores, rotundi, in  ramulos  cbmplurcs-diuifi ; circa 
quos  folia  tenuia, multiplici  lectione  diijifa,  Abrotoni  foliis  maiora,  e virore  nigricatia: 
&ad  iiiperiores  corudem  partesjflorcs  pulchri, ordine  Se  fpicatim  digefti, quibus  a tergo  pat- 
uumveluti  corniculum,  anguftum&  acuminatum  vete/um  calcaris  fimilitudirtem  referes: 
colore  aut  candidi, aut  purpurei, aut  casrulei:  filiqu?  inde  oblonga, rotund<£,fubnigra;;in  qui- 
bus femen  angulo)um&  nigrum.  ■ 

In  hortis  &Colitur&  fingulis  annis  feritur, qui  maior  eft.  It 

Exit  etiam  in  agris  frumentariis,  Itetrori  folo,fylueftris:  qui  foliis,  floribus, filiqiiis, femine,  z, 
fetiuofimi!is,humi!ior  tamen;in  fingulis  etiam  ramulis  flores  pauciores,  & colore  tantum 
camlcos. 

Floret  vterque  arftiuis  menfibus;  Se  diutiflime  horterifis. 

Appellatur  aGermanis  DiiUtr  fpoin:  a noftris  fiibber  fpoorni/  hoc  eft, Equitis  calcar, & Ita- 
lice S perone  de  condiere:  a Gallis  Vied  et douettejd  eft,Pes  Alauda:  Anglice  Harfecg  flai$:Latii 
ne  Flos  equeftris,&  Flos  regius:  a nonnullis  Confolida  Regalis, qui  hanc  ftirpem  -inter  Cori» 
folidas appellatas  referunt.  Valerius  Cordus  Calcatrippam  nomitiac : fed  Ioannes  RuelliuS 
Calcatrcpam  fiueChaucetrepam,inlpiriofarum  fiirpium  numero  cenfet.-  ’ Videtur  etiam 
efle  Delphinium, cuius  apud  Diolcoridem  lib. 3-defcriptio  occurrit, cum  quo  conuenirc  po^ 
teli,  fi  to  nonad  folia,  fed  ad  flores  contrahatur.  Quo  modo  in  vctuftisquibtt£ 

dam  exemplaribus  legi,  memini  me  olim  audire  exGerardo  h Veltwijcfc  Caro! i Vi  liil^r 
apudTurcorum  Imp.  Oratoris  qtiifibiGonftantiriopoli  vifum  exemplar  referebat , quod  " 
Delphinio,non  folia,  fed  flores  Delphinorum  fpecie  efle, haberet.  Qux  leftio  fi  vera  eft,floy 
tem  Regium, Delphinium  efle  fetis  cuidenter  commonftrat.  Nam  flores  quidem' Se  pocifli- 

raum 


mum  prius  quam  completi  fune,  Ipeciem  quandam  ac  (imilitudinem  eorum  Delphinorum 
exhibent, quos  recurua,repandaquefigura,vetercs  pictura:,  & nobilium  aliquot  familiarum 
auita  infignia, exprimunt;  qua  etiam  imagine  carieftis  Delphin  reprcfentatur.  Neque  refert 

auod  fpurium  aut  adulterinu  de  Delphinio  caput  exiftimetur:  tametfi  enim  alterius cuiuf- 
am  &c  non  Diofcoridis  fit;eft  alicuius  tamen  veterum,ex  quo  Diofcoridis  libris  acceffit. 
DtlftixiS,  Defcribitur  autem  Delphinium  his  verbis:  x?dovat  avium  JdwiSdy^nugj yetjm 

yjusplC&ytSzt  s?  ptyMxgia  bnori7$JZ,  ‘Kvnfa.fiTayiavti,  jyq  dvoytfttf  »5:; 

<Ts  optgiov  xdiKc'nf>iiA7rop$i/epi • as tpug.  ir  fa£o!(  xiy^a  iyipipif. Deinde  inferius  & alterum  Del- 
phinium. AeAq«/ov  zTZGyv  i(aj  ami  i/apapie  r of  turni.  5?;  <£»  toi?  xAcwloi; 

tjbM^S!  Quorum  verborum  hic  eft  lenfus : Delphinium  furculos  emittit  duorum  dodran- 
tumsaut  maiores  ab  vna  radice:  circa  quos  foliafifla,  tenuia, oblonga, Delphini  fpecie:vnde 
& nomen  accepit : flos  fimilis  Leucoio  purpureus:  femen  in  filiquis  Milio  proximum.  Del- 
phinium alterum,etiam  ipfum  fimile  fuperiori,  fcd  foliis  & ramis  gracilius  multo. 

Harum  duarum  deferiptionum  prior, voee  JtXQivoeiS'*  ad  florem  relata,mutanda,& hunc 
in  modum  legenda  veniet.  Delphinium  furculos  ab  vna  radice  emittit  duorum  dodran- 
?um,aut  maiores : circa  quos  folia  fifla, tenuia, oblonga:  flos  fimilis  Leucoio,purpureu$,Del- 
phini  fpecie;  vnde  & nomen  accepit:  femen  inilliquis  Milio  proximum. 

Atque  hoc  modo  deferiptione  (e  habente  erit  latiuusflos  Regius  fimilis  primo  Delphi- 
nio:  Ivlueftris  verd  lecundo.  Sunt  verb  Delphinio  8c  nomenclatura: quaedam  alia:, fed qui- 
tum plurim.T  pro  nothis  habentur, vt  S^^mi>S^g.yuTc%,‘si^>vutnii,v.dyct^>vdxob<^fii(jiii1if 
exdSeiov ,&6)crwid ^v,x.^ovior.  &apud  Latinos,Bucinusfiue  Bucinum, Si  Bucinus  minor. 

Sed  vtad  florem  Regium  rcucrtamur,non  defunt  qui  8c  ipfum  Cuminum  fylueftre alte- 
rum Diofcoridis  efle  velint ,quoe  Matthioli  eft  fententia,  & veritati  multum  con  lona.  Cu® 
eius  fiquidem  defcriptione  fimilitudinis  tantum,quatum  qua:  plurimum,habct.  Eft  e ce  ai® 
foliis  tenuibus, fatiuo  Cumino  latis  fimilibus.  Si  a lingulis  floribus  cornicula  in  fublime  ol- 
eaminum git : femen  deinde  Melanthij  profert : quale  fylueftre  Cuminum  alterum  clfe  Diofcondtf 
jyiutftn  rradidit;ipfum  his  verbis  delineans,  «sj  km  dye/ov  xvyivcv  lyfrp  s?  r<S  iu‘pa>i%hdsa 

um‘  S' dt&ovs  i$hm  xA&faia  (xfrtwg^,  d»  of;  ki  casipyc/.  oyyiov  yA?y.ittu>y.  id  eft , Eft  & alterum go®5 


PE  M PTA  DIS  S BC  V W D K.  L I B.  IIT.  Iff 

lylucftris  Cumini,  fatiuo  limile,  cx  lingulis  floribus  cornicula  fublimia  proferens,  in  quibus 
femen  Melanthio  limile. 

• Eteflcporell.vc  idem  lit  Cuminum  fylueftre  alterum, &:  pariter  Delphinium;  prafertim 
Delphinij  deferiptione  accelfona,  & ex  aliquo  alio  au&orc  in  Dioicoridis  exemplar  tranlla- 
ta.Crebrd  liquidein  eardem  ftirpes, aliisnominibus,a  diuerlis  Icriptoribusappellantur. 

Cxterum  fylueftris  alterius  Cumini  lemen  potum  ,ad  ferpentium  morius  remedium  eft 
optimum:  auxiliatur&  iis, qui  vrin£ftillicidiolaboranrlcalculoiis,&:  his,  qui  (anguinis  gru- 
mosrninguut:  fcd  his  Apij  lemen  feruefa&um  pofteabibendu  elb  au£tor  Diolcorides.  Del- 
phini; vero  lemen  potum  in  vino  a Icorpione  idos, vt  nullum  aliud,  auxiliatur.  Aiunt  lcor- 
pionesappoliu  herbarefoluijignauosque  ac  torpidos  fieri ; femota  vero , fele  recolligere. 


De  flore  ^imbaruali.  Cap.  x. 

FlosAmbarualis.  AMbarv.au  flori  perquam  tenues , fed 

-^-^-duriulculifunt coliculi, palmum  autlemi- 
ijw  M pedem  longi,  plurima  parte  procumbentes,  aut 

m jvji  jQff  humum  verfusrcclinati;quifbliolisco£'Ueftiun- 

J8  wef  tur  exiguis,  oblongis,  acuminatis,  particularium 

ww  W&r  Lentium.fimilibuSjled  tamen  aliquanto  angu- 

ftioribus : flolculi  a medio  furlum  verius  ordine 
(($  digeruntur  exigui, colore  vel  V iola  faturato  pur- 
j|  |v^  if  purei,vel c^rulfeijVel candidi, odore careres : val- 

v \||  i Jm  Jnjy  uul?fucceduntm,noresquamBurf?paftori?,te- 
k|rT  vW/  W. fh  nuibus  membranulis  vtrimque  valde  minutulis 

A||/j  k|/#  ftipatar.  radix  dura,  lignofa, tenuis,  reflabilis  eft, 

|||  i J yjif  lingulis  annis  regerminans. 

V||n  \\iUbf  ||  fffl  wf/J  In  collibus  herbofis,  qux  nec  aratro. profein- 

Vjl/I  ' W1E7  W llm  W/  duntur,nec  pedibus  atteruntur,  in  pluribus  Ger- 

nJ||  lim/?  mania:  ac  Belgij  regionibus,  leto  ac  mediocri  lo- 

4!i\lsA  Jwj  lo (ponte  gignitur, 

' llilfi'  Maio  menle  pracipue  cum  flore  reperitur. 

mzfy*  Nomen  accepit  apud  Germanos  tircu^blum- 

firi,  id  eft,  Ambarualis  flos:  Appellari  liquidem  lic 
' contingit, quod feftis  Ambarualium  diebus pra- 

• cipue  vigeant,ac  ruftice  virgines  ex  his,plerilque 

(9^  locis, tunccoronas  libi  nedant.Am  baruiliaaute 

\1  feftalun_c,qu?  Romana  EccleliadiesappellatRo- 

gationum : Germanis  QDfUtjtaghcn ; tunc  enim 
arua a facerdotibus  Sipopulo  luftrantur.  Hiero- 
_/fjf  / ilyrnUs  Tragus  PolygalonefTeexiftlmatr  nec  fui- 

mus  quandoque  ab  hac  lententia  alieni:  fed  cum . 
apud  Diolcoridem  & Plinium  breuiflima  huius 
''  extet  delcriptio  , quid  affirmandum  ?pralertim 

cdm  ad  ladis  abundantiam  f acere  hanc  noivconlter. 

Polygalon, Diolcorides  ait, palmi  altitudinem  perit,  foliis  lentis, guftu  adftriclo,quod  po- 
tum  lacbs  abundantiam  facit. 


De  Calendida, flueCallhd.  Cap,  xi. 

/“'At  tuo  v l Malia  dilute  virent, oblorigajahquantulum  lata,mollia,nonnihil'ianugi- 
''-'noiascaules  folioli  ,ftriati,fungofa  incus  medulla,  inpiures  alas  diuifi  : flores  in  fummo 
pulchriaotundi, multiplices, cum  grauitate  qaadam  aliquantulum  odorati,  diluti  croci  auri- 
ve  purioris  colore, in  quorum  medio  multabreiria.limul  comprefla, lutea  vel  fubnigra  ftami-  ’ 
na;  lemen  a lingulis  floribus  nu  inero  fu  m ,rec  ttruu  m : radices  libro  fse. 

In  hottis& cnicis  prouenit:  circa  Monfpelitirii  etiam  fuse  fpOntis,  Gelhero  tefte. 

Ab  Apriliaut  Maiqmenfe  ini  hyemem  vfqtid  floret:  quaetiam  demente  flos  eius  emicat. 
Calendulam  reccntioratas  appellat;  qubdfere  fingulis  menfium  Calendis  florere  cofpi- 
ciatur.Germani  ^ingtlblumen:  Belgse  <6outbIoemen,ab  auri  amulo  floris  colore.  Galli  Soucie 
& Sotdfie.  In  Hetruria , inquit  Matthiolus s F ior-rancio  -•  Arigli  JDarpgolD : Bohemi  2){efpccf. 
Sunt  qoiSolfequium  vodtentj  quia  fub  velperam  flosconrrahatur:non  eft  tamen  Heliorro- 
pmm,multb  etiam  minus  Scorpioides,vcpleriquc  temere  crediderunt : fed  veterum  potius 


Calendula. 


Flos  Aphricanus. 


eft  Caltha.  Virgilius  etenim  & Columella  Cal- 
tham  florem  effc  oftedunt,  luteum  aut  flauum 
colore.  Et  Virgilius  quidem  inGcorgicisaEdo- 
ga  (ccunda,  ile  feribens: 

'JM.ollU  luteola  fingit  Vacinia  Caltha. 
Columella  vero  in  hortis  libro  decimo, his  vet- 
bis:  Cadida  Leucoia  & flauetia  lumina  Caltha.  I 

Plinius  autem  lib.ai.  cap.  6.  Caltham  etiam 
grauiter  odoratam  effe  ait,  qualis  in  totum  Ca-  ' 

lendula  eft,quq,vt  diximus, cum  gtauitatequa- 
dam  odorata, & auri  colore  luteo  Iplendet. 

Ceterum  facultate  flos  quidem  Calendula  * 
calidus  eft, fecundo  propemodum  ordine;prz- 
fertimreficcatus& aridus:  creditur  cor  corro- 
borare, venenis  reilftere:  & aduerfus  peftilentes 
febres, quocunque  modo  fumptus.efficaxefe. 
Fuchiius  ex  vino  potu  menfes  ciere, & fuffltum 
fecundascduccrc,feriptum  reliquit. 

Hcrbre  autem  folia  calidiora  iunt, acrimonia 
enim  quandam  feruidam  habent,fed  qua  pro- 
pter humiditatem  ei  coniunftam  non  protinus 
fc  exerit, ratione  cuius  in  olere  fumpta , aluum 
raoucnt&  leniunt.  Fuchiius  fuccum  dentium 
dolores  fedare  fcribit,fi  os  eo  colluatur.  Ali;  ad 
idem  puluerem  foliorum  cum  xylino  dentibus 
admoucnt.Sunt etiam  qui  herbam  acetariisad- 
mifceant. 

Eft  vero  & a|ia  prater  hanc  Caltha,  Alpina  a , 

Geftiero  cognominata;  foliis  Plantaginis, radi- 
ce acri  & aromatica ; flore  Caltha  aureo,  naiq- 
turcopioseinfiimmis  Alpium  pratis. 


De  flore  Africano.  Cap.  xu. 

INter.  Calthas numerandusetiamvidetur 
flos  cognomento  Africanus.Huiusduzfunt 
fpecies  ;vna  minor , humilis , ramulis  cubitali- 
bus,per  terram  plurima  parte  ftratis:  alterama- 
ior,  procera  & ere&a,  ad  tres  vel  ampliuscubi- 
tosaflurgens. 

Folia vtrique  fune  fecundum  caulesftriatos 
multa, oblonga,  ex  multis  lingularibus  per  am- 
bituscrenatisconiun&a,  T anaceti  foliis  prope- 
modum limilia;qua  cribri  modo,  Soliaut  lu- 
mini oppolita , perforata  cernuncur:  flores  in 
fummis  ramorum  furculis  cx  longis  calycibus 
ampli, rotundi,  ex  ofto  aut  decem  folioliscon- 
gefti,inferius  luteis, fuperiore  vero  parte  in ful- 
uo  rubentibus,  & obfeure  rubens  villofumho- 
lofericum  atmularibus, inter  quae  media  exeunt 
ftamina  lutea:femen  nigrum, forma  oblongum 
j &:  jenue:  pro  radicibus  fibra:.  EftvtraqueTpe- 
cies,cum  foliis,  tum  floribus  grauiter  odorata. 
Vtriufqs-etiam  flores,  fed  maioris  frequentius, 

. fubinde  multiplicantur ;quorufohola  abvtn- 
que  parte  vt  plurimu  m lutea. 

Apud  Belgas,  Germanos  & alibi, inboms 
colitur, &fmgulis  ann  is  feritur.  In  Africaplenlip 
locis  Iponte  prouenit : vnde  primum  in  has  re- 
giones inueous:  quidovidehcetD.CarolusV. 


PEMRT.ADIS  SBCVND-E  tllt.  1 1 1,  IfJ 

Roma.Imp.apud  T unctum  celebri  potitus  eflet  vidoria : ex  quo  illi  Si  Afric.moautTunc- 
renli  cognomen.  Minor  Iunio, deinde  & reliqua  xllacispartc:  maior  Augufto  demum  men- 
fe flores  edit. 

Brabanti  Flandriquc  vulgo  Sljimio  Ulocnim  nuncupant : Germani  ^tl&KUlifcfj  MurtlCtt  5C 
3nMamfd>  ncgclin /id  elt, florem  aut  caryophyllum  Indicum : vnde  & Gallis  Otillet ^ t£ Inite. 

Cordus  Tanacetum  Peruuianum  appellat:  lilimilitudinc  videlicet  Tanaceti  & Peru  Ame- 
rica: prouincia, ex  qua  primum  in  Europa  illa(us,i  Germanis  creditus  clt.Gefncrus  Caltham 
nominat  Apliricaiiam,&PunicalinguaPcdua,aitj vocatur.  Sunt  qui  yelintPlinij  Petilium  Peiilimfiu 
efle  florem.  Sed  Petilius  flos  cft  autumnalis,  circa  vepres  nalcens,  tantum  colore  commen- 
datus, qui cftRolilylucftris: foliis  paruis  quinis;calyce  paruo,vcrficolOre,  luteum  lemen 
includente.  Mirum  elt  ineoflore>  infle&i  cacumen,  & non  nili  retorto  folia  nafei.  Plinius 
lib.2.r.  cap.8. 

Andreas  Lacuna,  Othonnam  herbam  cfTe,fu(picatUs  fuit,cum  cuius  tamendcfcriptione, 
haud  per  omnia  flos  ille  conuenit:  nili  force  lqualidior,&  paucioribus  foliis,Erucselirailiori- 
bus,manifelliusque  perforatis  in  Aphrica,quam  in  Europa  nalcatur.  In  hac  etenim  amplus, 
multifolius,  foliis  Tanaceto,  quam  Eruca:  limilioribus,  iisque  non  vere  perforatis,  led  qua: 
talialuraini  oppolita  tantummodo  apparent,  gignitur. 

Etnon  raro  quidem  euenit,  vt  ex  feruenti,  calida  ficeaque  regione ; St  Herili,  aut  incul- 
to,&:  aprico  lolo,in  hurtiidius cultiiisquc,  vbique cadum  clementius  ,tran flata: Ili rpes luxui 
rient.  Nam  loli  exlique  mutatio,  aa  ftirpium  mutationem  plurimum  habet  momenti; 

& maxime  accedente  cultura:  mangonio.  Qua:  tamen  an  tantum  potuerit,  vt  florem  hurfc 
totum  ppne  transformauerit,expcndendum  relinquimus. 

Eftautem  Othonna,T roglodycica  quxdam  herba, in  eo  Arabia:  tractu  nalcens,qui  ad  JE-  Otbomt, 
gyptum  fpedat:  6j.fi  (Ts,  Diofcoridesair  ,ra  i/uptpS , mtirprm  dftrmp  omiM-rm, 

iMa.wSs ; <Tg  9ipet  o9w  icfo^av  attuavift  auri  wtf  ficAi;  St  ai-. 

hoc  elt, folia  habet  Erucxfimilia;foraminofa,veluti  a tineis  erofa,fqua!ida,paucifoha:florem 
fertcrocinum, latifolium:  quare  quidam  Anemones  Ipeciem  efle  putaucrunt. 

Galenus lib.4.del!mpl.medic.facult.Lycoperfij  cuiufdam  herba:  meminit, cuius  fuccu  tjeiptrJS. 
Centurio  quidam  ex  Barbarica  circa  aEgyptum  regione  comportauerat,  odore  adeb  graui, 
adeoqueinamceno,vtne  gullare  quidem  ipfe  aufus  fuerit  Galenus,  fcd  lethalem  cfleconii- 
ceret.  Vtebatur  autem  eo  Centurio  ille  aa  vrgentes  articulorum  dolores : atque  ipfis  etiam 
laborantibus  refrigerandi  facultate  pollere  vifusell.Eftautem, Galenus  ait, colore  fubflauo: 
cdoretamgraui,quamCicuta:niliquddleuemquandam  initar  aromatum  odoris  adferat 
gratiam.Nomen  herba:  ex  qua  fuccus  hic  exprimiru  r,Lycoperlium  efle  dicebat.  Quali  aute 
pmerea fit  forma,Galcnusnon  addidit:  ideoq;  etiam  an  Lycoperlium  flos  Aphricanus  fit, 
definiri  ablolutd  non  poteft.' Videtur  tamen  illi, fi  non  idem, fimillimus.folia etenim,  &prx- 
fcrtim  flores  graui  admodum  Si  ingrato  prxdita  funt  odore:  qualitateque  venenofa, Cicuta: 
proxima.  Cuiufmodi  autem  eius  expreflus  Sc  reficcatus  fuccus,  nondum  quidem  obleruafle 
H0sconficemur:verofimile  tamen  eil,cx  floribus  haud  alterius, quam  flaui  aut  fublutei  colo- 
ris,& graueolentem  futurum. 

Venenofa  autem  &:  refrigerandi  potentia, florem  Aphricanum  donatum  eflc,odor  ingra- 
tus,caput  aggtauans,Cicutx  fimilis, qualis  Lycoperfij  luceo, oftendit : deinde  &experimen- 
tisnonnullisconftat.Meminietenim  in  puero, qui  flores  mandere  inceperat,  labia  Si  os  in- 
flata me  videre;  ficuti  crebro  iis  accidit , qui  Cicuta:  fillulis  ludentes  aut  modulantes , intra 
labiaeasaliquandiu  conrinuerunt.Feli etiam  florescuni  calycibus , recenti  cafeopermillos 
olim  dedimus;  qux  mox  valde  inflata, &pauldp61t  mortua  fuit.  Mures  quoque  qui  lemen 
arroieranc;  mortui  feruntur  reperti.  Qua:  omnia  venenofam  Sc  deleteriam  huius  herba:  fa- 
cultatem ollendunt : & non  audiendos  efle  eos,  qui  hanc  T anaceti  vel  Artemifix  Ipeciem, 
autinnoxiamllirpemfore  autumant. 

De  T ragofogoae.  Gap.  x i i r. 

^Rag  opocon  folia  habet  obl6ga,angu(la,acuminata,Groci  foliis  latiora  ac  minora: 

caulem  rotundu,  in  plures  diuifum;in  cacumine  calyces  magnos, a quibus  flores  exeunt 
magni, multiplices, & multorum  foliorum, Dentis  leonis  appellat*  herba:, floribus  magni tu- 
dineac forma  fimiles,vel  etiam  ampliores, eoiore  vel  lutei,  vel  in  purpureo  punicantes,  qui 
oriente  Sole  panduntur, ipla  vero  meridie  recluduntur,  Si  tandem  pereuntes  in  canelcences 
pappos  abeunt;  quibus  femen  fubeil  oblongum, liibnigrum, acuminatum,  radix  candida  &: 
longaed  T ora  aurem  herba  vna  cum  foliis,caulicuIis,ac  radice  fuccum  prxbct  ladeum,  qui 
Vulnerata  ea  effluit. 


Nafcirut 


Tragopogon. 


Tragopogon  cHmpi. 

, tfSM, 


Nafcitur  lua  iponte  in  compluribus  vtriufq;  Germanis  incultis  & humentibus, velati  in 
pratis;  & prscipue  lutei  floris.  In  hortis  vero  procerior,  amplior, floribusq;  maioribusacfpc- 
Scorzonera.  ciofioribusconfpicitur,  prsfertim  purpurei  flons. 

§ Huius  flores  potiflimum  Iunio  ac  Iuliomenii- 

TestyGraryw  & xaur.  Grscis  nuncupatur.item 
&c  tvT^tTrcoyev : Latinis  Hirci  barba,  Coma: Ger- 
manis ^Sot^arttBelgisBorrbatrt/g.offpS?  blotmm: 
Gallis  Barbe  de  bouc:  Italis,Matthiolo  tcftejajft- 
frica:H  ifpan.  Barba  cabruna:  Anglis  Butfes&farW. 

Herba  autem,  vt  Diolcorides  ait,  efui  aptadfc 
noftra  quoque  state  radix  hybemis  meniibusa 
plcrifque  vna  cum  acetariis  infertur  ac  editur. 

Ve  Scerzonera.  C a p.  x i i i i. 

\ D Tragopogonis  genus  referenda,  quam 
-^-Hifpania  Scurzoneram  autScorzoneramvo- 
cat : foliis  oblongis,  fu  bcandidis,carnolis,  acumi- 
natis , latioribus  & per  ambitus  fubinde  parum 
finuatis:  caule  rotundo, pedali  vel  altiore:florelu- 
teo  multiplici, omnino  iimili,qui  etiam  in  pappos 
reloluitur:  femine  oblongo, fiibcandido,& mino- 
re : radice  longa , lingulari,  candida , qus  cortice 
obtegitur  tenui  & nigricante. 

Nafcitur  Scurtynera  in  Hifpanis  plerifqae 
montibus,  locis  humentibus  obfcurisSc  vligino- 
fis : repdritur  &c  in  Germanis  Thuringia,  ac  Bo- 
hemia  in  fyluisac  montibus  locis  fimilibus. 

Apud  Hifpanos  flos  Maio  menfe  prodit; in 
Germania  ver6  ferius,Iunio  videlicet  & lulio- 


PEMPTADIS  SHCVNDit  LIB,  III. 

Hifpani  Scorzoneram  appellant,  quod  Latine  Viperinam  flue  Viperariam  autSerpenta- 
riam  fonat;  fic  dicla,qubd  contra  venena  viperarum  ac  lerpentu  efiicax  habeatur.  Nani  Hi- 
ipani  Viperam  Scurra  appellant.  Apud  Germanos  & alias  nationes  nomen  nonmucnit. 

Ferunt  autem  hanc  pcftis  contagia  arcere,  Sc  omnibus  venenis  relifterc  venenatorum , Sc 
prxeipue  viperarum  moriibus  mederi, epoto  vel  radicis, vel  herba;  (ucco:  prodefle  item  car- 
diacis,&(yncopc  molcftads,ncc  non  comitiali  morbo  obnoxiis  Sc  vertiginolis : radice  com- 
manducatam hilaritatem  facere , triftitiamque  omnem  difeutere : lacteum  radicis  fuccum 
oculis  inditum , vifum  exacuere. 

De  Cham&melo  vulgari.  C A p.  x V. 

Chammclum  volqm.  f-' ,H  A “ M “ ! L “ronaiiUS  non 

iit,  propter  frequentem  tamen  quem  in  medi- 
cina vfum  habet, inter  flores  locum  vendicauit. 

Suntautem  Chamxmelorum  complura  genera. 
Vnum  legitimum , medicina:  aptifiimum , vulgaris 
vfus, quod  eadecaufa  vulgare  Chamxmelum  nun- 
cupatur: alia  deinde  fylueftria,  nullius  aut  exigui  v- 
fus:tertium  hortenfe  odoratum.De  eo  autem  quod 
familiariflimum  eft,  primum  agemus. 

Sunt  huic  cauliculi  tenues  in  alas  multas  diuifi, 
cubitales:  folia  tenuia, diffeda.numerofa : flores  in 
fummo,  medio  lutei , forinfecus  vero  candidi ; am- 
bientibus videlicet  luteu  ipfius  floris,  multis  exiguis 
cadidis  foliolis,  quorum  lingula  angufta  funt  Sc  for- 
ma oblonga  : radices  tenues  Si  fibrofe. 

Exitpafliminaruisvnacum  fegete : & vniuerfe 
Europa;  familiare  eft. 

Colliguntur  flores Iunio  potifiimum  menfe. 
Camomillam  Officinx  nuncupant:  vulgo  Camif 
k & Camonuilt  fcioemen : Germani  i£§amiU : Hilpani 
tJMancanilla,  Macela : Itali  CamamiUa : Galli  Camo- 
mille : Bohemi  Jfyttmstttft.  Veterum 
flue  Chamxmelum,&  Anthemidis  genus, quod  ab 
ipfis candidis , floris  medium circundantibusorbe, 
foliolis, Attnu&Stfw  dicitur.  Sunt  etenim  Anthemi- 
dis,Diofcoride  auci:ore,genera  tria,&  quidem  flori- 
bus in  medio  luteis  omnia,per  ambitum  au  te  & cir- 
cumferentiam, vnum  candidis,  alterum  luteis , ter- 
tium purpureis.  Quodluteisper  ambitum  foliolis 
conflat,  %v?at9*/nfv  nom  inatuntertium  autem  pur- 
pureis,«esB’St/i«r,  quod  fcilicet  Vere  floreat.  Alexander  Trallianus  Chamxmelum  etiam 
Anthemifiura  dici  Icribit  lib.vi  n.cap.  ii. 

Chamzmelum  vero  dicitur,  quoniam  flores /miXoC,  flue  mali  odorem  habeant , quem  in 
vulgaris  vfus  Chamaemelo  euidens  Sc  manifeftum  eft  fentire;  ita  vt  vel  hinc  vulgaris  vfus 
Chamzmelum, verum  Sc  legitimum  efle  coniiccrc  liceat,quod  Sc  ipfx  etiam  facultates  cui- 
dentius  oftendunt.  Tales  fiquidem  vulgaris  Chamxmeli  facultates  omnino  funt,  quales 
Chamaemelo  Galenus  tribuit. 

Chamxmclum,Galenusait,calfadt  Sc  deficcat  in  primo  ordine,&T  tenuium  eft  partium- 
digerendi, laxandi, Sc  rarefaciendi  vim  habet.  Item  Sc  alio  loco:tenuitate  Rofe  perfimile  eft, 
calore  ad  Olei  vires  magis accedens,homini  familiares  Sc  temperatas.  Quapropter  laflitudi- 
ni,fiquidaliud,cum  primis  confert,  doloresque  fedat  Sc  mitigat : praeterea  tenfaremittit  Sc 
laxat:  quaeque  mediocriter  dura  funt,emollit;  quxque  conftipata, rarefacit.  Omnes  autem 
has  facultates  noftro  vulgari  Chamaemelo  incile,  ipfa  quotidiana  commonftrat  experientia. 
Nam  moderate  quidem  ipfum  excalefacit,parum  reficcat, valde  tenuium  eft  partium, dige- 
rendi, relaxandique  Angulari,  ac  mitifica  potentia  praeditum  eft : multi  breuiter  ad  omnia 
vfus, qua:  clementer  calefieri, refolui,difcuti  ac  leniri defiderant.  Calculi  & colicos  dolbres 
lenit:  vrinam  moderate  prouocatuormina  Sc  rofiones  ventris  ledatdaterum  dolores  mulcet: 
duros  tumores  emollit, & crudos  humores  difeutit.  Idem  praeftat  oleum  ex  flonbuscompo- 
firum,quodaduerluslaffitudines  omnes  remedio  eft,  Sc  omnibus  vtiliter  admifcetur,quae 
fopiendi  alicuius  doloris  caula  adhibentur. 


S T I R P 


^VM  HISTORIA 
De  fyluettribus  Cbamxmclis  ,fme  Cotulis. 
Capyt  xvi. 


Cotula  alba. 


SYlvestrivm  Chama:mclorum, Cotu- 
las quas  paflim  nominant , tria  funt  genera: 
vnum  iatidum  jduo  alianon  fcctennaquorum 
vni  flos  per  circumferentiam  candidus,alteri  ve- 
ro totus  luteus. 

Chainxmeium  fylucftrefatidmn  ,(iue  Co- 
tula foetida,  caules  promit  rotundos,  virentes, 
fragiles  &c  fucculcntos,  in  alas  multas  diuifor, 
crafliores  & iapenumero  altiores  quam  Cha- 
mxmcli : folia  iimiliter  ampliora  ,m  virore  ni- 
gricantia : flores  forma  Sc colore  iimiles.  Fceret 
herba  tota,grauemque  oderem  fpirat : vndeilli 
fcetidx  cognomen  datum. 

Nafcitur  in  aruis,  iUxta  femitas , & agrorum 
margines. 

Floret  eodem  quo  Chamasmelum  tempore. 
Officina;  & Herbarij  paflim  Cotulam  feti- 
dam nuncupant  ipleriquc  Camomillam  feti- 
dam. Germani  £roicnM,  ^5un^DtU/-^>un^f>Iunu 
Belgx  pat&tblonuni/fliiitiiniOc  £aniillc:Galli£/i 
fargoutte-.  a nonnullis  jcwmSs^/e,  ab  aliis xwojSo- 
TBtii.  Leonhartus  Fuchiius  Parthenium  efle  vo- 
luit. Sed  Parthenium  verum  & legitimum  eft 
vulgo  di&a  Matricaria,  qua;  odore  longe  eft  gra- 
uiore,&  fapore  admodum  amaro  jfoliis  tenui- 
bus&Coriandrifimilibus.  Cotula  autem  fe- 
tida minus  grauiter  olet,  & foliis  Coriandmm 
nonxmuiatur. 

1 Altera  Cotulaalbanon  fcctida,qu<5  apleriftp 
etia  Oculus  bouis  dicitur, cauliculos  edit  com- 


plures,tenuiores  , duriores , flexibilioresque  quam  Cotula:  fortid^  & circa  cos  folia  tenuia, 
Chamaemeli  foliis  paulo  longiora  & candidiora:  flores  in  medio  luteos,  percircumferetiam 
candidos, Chamaemeli  &:  Cotula:  fcetida:  floribus  iimiles,ied  maiores,  exigui  aut  nullius  o- 
doris:  radices  duras  5d  lignofas  non  abfque  adnatis  fibris,qu<5  aliquot  annis  permanentes, Ye- 


re  regerminant. 

In  aruis  & agris  frumentariis  vna  cum  Chamarmclo  reperirur. 

. Asftiuis  mcnfibus  floret. 

Noftra  aetas  Cotulam  non  foetidam  appellat,&:  Cotulam  albam,  plcrique  Oculum  bouis 
& Buphthalmum.Germani  £ubil  funDfaug/fuaug:  Belgx,Coctulle/€oE003fe:Hifpanitop- 
mUx  locd,t)odebucy:  Itali  Occhio  di  boue.  Et  verum  quidem  efle  Buphthalmum  Leonhani 
Fuchfij  fentetia  fuit.  At  nobis  verum  & legitimum  folu  illud  efle  videtur , quod  infra  fubBu- 
phthalmi  nomine dderibitur. Nam Buphthalmo quidem, vc  Dioicorides  au&oreft, folia 
liint  yjtss3eset‘ 1»;  id  eft,foeniculi  foliorum  fimilitudinem  habentia, & flos  melinus.Huicve- 
ro  folia  non  funt  faenicuh  iimilia.neque  flos  totus  luteus  flue  melinus,  fed  plurima  parte>per 
circumferentiam  videlicet  candidus ; qui  etiam  vel  lolus  Matthiolum  mouit,  vt  Cotulam 
hanc  albam, flue  vulgare  Buphthalmum, verum  Sdegitimum  efle  Buphthalmum  negauerit. 
Proinde  non  Buphthalmum, quod  hoc  nomine  a plerilque  appellatur , led  Cotula:  & Cha- 
m^meli  fylueftrisfpecies  quasdam  eft. Plinius  I1b.16.cap. 7.  Melandrij  herba:  meminit,  infe- 
lUUrJrii  gete  ac  pratis  nalcentis, flore  albo  & odorato : an  Melandrium  autem  iftud  Cotula  non  foe- 
tida iit, diligentius  inquirendum;  propter  etenim  Plinij  breuitatem,  nemo  facile  qualis  her- 
ba Melandrium  iit,  affirmauerit. 

Tertia  Cotula  lutea,  cauliculis  exit  non  paucis;  foliis  Co  tu  ia:  alba;  maioribus , craffion- 
J bus,  candidionbusq; : flores  & medio  & orbiculato  ambitu, melini  flue  lutei  iunt:  radix  du- 
ra, lignofa,  diuturna. 

Nafcitur  in  Germania  & Gallia, iifdem  ac  fimilibus  quibus  Cotulaalba  locis:  apud  Bel- 
gas, hortenfis  eft.  Iunio  ac  Iulio  florem  promit. 

B Germaoi 


Germani  ©Kictjblimifn  & «Stcmbltittmt  appellant.  Bclgx  ^rrptRblonntn.  Fuchfius  An- 
themidisfpecicm,  & Chamaemclum  Chryfanthcmum  f acit:  folio  tamen  parum,odorc  nul- 
latenus AnthemidcmiiueChamxmclum  Lcucanthemum  refert.  Matthiolus  pro  legitimo 
Buphthalmo  dcpinxille  videtur : delidcratur  tamen  in  eo  folium  Marathroeidcs,  quod 
Buphthalmo  efic  Diofcorides  teftatur.  Nos  his  de  caufis  inter  Cotulas  &c  fylueftria  Chamg- 
mela potius  reponendam  duximus, quam  alterutrum  temere  afTerere. 

Vfum  autem  hx  Cotula'  in  medicamentis  aut  cibatu  nullum  habent,  proinde  carum  fa- 
cultates incomperta:.  Videntur  tamen  omnes  calidse aliquantulum  & ficcx,  Chamxmelo 
vulgaris  vfusviribusquodammodo  fimiles,fed  longe  tamen  inferiores,imbecilliorcsq;.Qu$ 
fcecida  dicitur , ad  vteri  morbos  commendatur  ;ied  ab  iis  prxfertim,  qui  Parthenium  die 
exiftimant,&:  Parthenij  vires  ad  hanc  tranftulerunt.  Eft  tamen  non  omnino  Cotula  hxc  in- 
utilis; quando  fcetida  omnia, ex  vtero  ftrangulationibusprofunt. 

De  Chamamelo  odorato.  Cap,  x V i i. 

Chamxmelum  odoratum . Chamxmelum  Chry  fanthemum  odoratum. 


A D o r.  a t v m Chamxmclum  duorum  eft  gcnerum:vnum  Leucanthemum;  alterutn 
'“^Chrylanthemum  cognominari  poteft. 

Leucanthemo  odorato  Chamaemelo, caules  exeunt  multi,non  eredi, fed  procumbentes, 
&quafi  per  terram  repentes : folia  tenuia, difleda , vti  Chamaemeli  vulgaris , fed  maiora  vi- 
ientioraque:  flos  quoque  fimilis , medio  videlicet  luteus , & per  circumferentiam  candidis 
foliolis  cmdus:  radix  fibrofa,  durabilis  naturae.  Referunt  folia  &c  flores  pergratum  aclucun- 
dumcum  grauitate  quadam  odorem,  aromatum  odoribus  perfimilem , qui  etiam  in  arida 
diutine  permanet. 

Eft  8d  huius  generis  quoddam,  foliola  medium  floris  ambientia  denfiffime  multiplicans, 
luteo  in  anguftum  orbem  coado.-quod  odore  & forma  praecedenti  per  omnia  fimile  alias  eft, 

Chryfanthemum  odoratum  Chamaemelum,  cauliculos  fimiliter  profert  tenues  inuali- 
dos,&  in  terra  proftratos : folia  quoque  tenuia, vti  prioris, (ed  candidiora  & paululum  mino- 
ra : pro  flore, qui  aliis  omnibus  Chamaemeli  ac  Cotularum  generibus  medius,  luteus  eft  or- 
biculus ;nudus  ic  nullis  circumambientibus  foliolis Cindus ; radix  fimilis.  Et  huius  herba 
odorata  quoque  eft, odore  & facultate  priori  fimilis. 

Y 4 Vtrumquc 


StUMVM  HISIOlll* 

Vcrumquc  in  Belgio  hortenfe  eft.  Floret  Iulio  & Augufto  menfibus. 

Chamxmelum  odoratum  proprie  appellatur : Tragus  Chamxmelum  nobile  nominat: 
Vulgus noftrum,fioontfrf!e€ntnille,idcft, Chamxmelum  Romanum:  Germani rDclCEfjamiH. 
Quod  flore  candet, Leucanthcmum  i alterum  Chryfanthemum  dici  poteft.  Sedtamenea 
efle  qux  a Diofeoride, Galeno, aut  aliis  veteribus  in  vfu  recepta  fuere , non  omnino  videtur 
afferendum:  verifimiliuscft  ab  iplis  fuiffe  prxteritaaut  incognita. 

Nam  facultas  eorum  multo  intcnfior,quam  Chamxmelo  a Galeno  tribuitur.  Caliditatc 
llquidem  & ficcitatc  qualitatem  illam  viucnti  familiarem  ac  temperatam,  qua:  Chamame- 
loa  Galeno  tribuitur, quamque  ipfum  habere  quotidiana  offendit  experientia , multtimex- 
cedunt:  vtpote  fecundo  ordine  calida  Sc  ficca.  Cum  autem  & ipfa  fubftantia  tenuitatemha- 
bcantconiuncftam, digerendi  ac  rarefaciendi  potentiam  habent  ampliorermmollicndivero, 
doloresque  fedandi, au  tmitigadi,remifliorem.  Proinde  vbi  magis, quam  vulgaris  vfusCha» 
raxmelum  poteft, incalfacere  aut  rarefacere  opus  cft,vtiliter  adhiberi  poffunt:  vti  in  balneis, 
qux  fiidoris  cuocaudi  Sc  rarefaciendi  cutis  caufa  parantur , in  quibus  horum  Ghamaanelo- 
rum  vfus  haud  eft  negligendus.  Nam  & cutim  nimis  adftrictam  rariorem  faciunt,  fudorem 
euocant,  bonumque  corpori  odorem  conciliant. 

De Eranthemo vulgari.  Cap.  x v i i i. 

FLo  s,  quem  Eranthemum  nuncupauimus, 
cauliculos  profert  a radice  complures, in  alas 
fu  bindediuifos,ftriatos,  virentes : folia  tenuia 
Chamxmeli,  aut  potius  Cotula:  fcedde  fimilia: 
flores  non  magnos, forma  Ranunculi  florii, pul- 
chros , minij  colore  rubentes  ; quos  capitulum 
fcquitur  oblongum , ex  multis  collectum  femi- 
nibus,rotudis,acuminatis,colore  in  virore  fiib- 
nigricantibus.  radices  fibrofx.  Odorem  herba 
herbaceum  habet,aliquantulum  graue,fed  mi- 
nus quam  Cotulxfcetid^,  Chamxmeli  vero  o- 
dor:  nequaquam  fimilem. 

Nafcitur  compluribus  Europx  prouincih,ia 
aruis  vna  cum  Zea,  T ritico  aut  aliis  frumentis: 
Belgx  in  hortis  ferunt. 

Jsftiuis  menfibus  floret , Maio,  Iunio  & Iu* 
lio : fubinde  Sc  ferius. 

Noftrifua  lingua,  fSjupnetttSotg  appellant: 
Germanorum  nonnulli,  rfelDrofilJrt : multi  hac 
xtate  «gjirS Effe  tamen  tertium  Anthemi* 
dis  genus,  quod  proprie  Eranthemum  dicitur, 
nemo  facile  affirmauerit.  Nam  Eranthemo, fi 
fides  Diofcoridi.flos  eft  forma  Chamxmeli , in 
medio  aureus  vel  luteus,  orbiculato  vero  ambi- 
tu purpureus.Iftud  autem  florem  quidemhabet 
purpureum, fed  medium  eius  non  eft  luteum: 
quod  ipfum  non  effe  Anthemidis  fpecie  offen- 
dere videtur. 

HieronymusTragus  Aftera  Atticum, cuius 
flos  medio  luteus, & per  circumferentiam  ceru- 
leus eft, Eranthemum  facit : Fuchfius  vero  Confolidam  regalem,  fiue florem  Regium, de 
quo  fuperius  egimus. 

In  Aftcre  Attico  autem, quem  Virgilius  Amellum  florem  nominat , defideraturherbz 
folium  Chamxmelo  fimile,&  floris  color:  in  flore  Regio  verd  &color,&  forma  floris.Vttiuf- 
que  huius  flos  c^rulcus  cft.Eranthemi  autem,rofeo  colore  rubet , vt  teftis  eft  Plinius,  lib.  16. 
cap.8.qua  de  caufa  & neutrum  horum  Eranthemum  effe  poteft. 

Matthiolus  Eranthemum  i ftudprxfens,  Adonidis  florem  nuncupat,  fed  Adonidis  flos 
Anemone  effe  creditur.  Adonidis  fiquidem  florem  vento  excuti  Ouidius  fcribit,Metarnor- 
lib.io.in  fine.  Venti  autem  flos  Anemone  eft.  Nam  Anemone  ■nta.n/M-,  id  eft,  a vento 
nomen  habet,vt  Plinius  auftor  eft,  lib.i  i. cap.  13.  Flos,  inquit,  nunquam  feaperir,ni.li. vento 
ipirante:  vnde  Sc  nomen  accepit.  Cum  Anemone  autem  Eranthemum  quod  defanpfimuSi 
oonconucnire,manifeftum  eft. 

QzteruiB 


P E j!l  PT  ADIS  SECVMD-E  L I B.  III.  itft 

Caff&ihnErantlicmi  iftiusqullus  in  medicina vfusjquantum  autem guftabilis  qualitas 
£iuSbftfhdft,ah'cuiuscalidi  tatis  particeps  eft, led  tamen  non  magna:. 


DetRupbihalmo.  Cap.  x i x. 

CT  irpi  cui  Buphthalmo  nomen  dedimus, 
^cauliculi  e radicibus  exeunt  tenucs,trcs,qua- 
tuor,  aut  plures,  pedales  vel  altiores,  circa  quos 
folia, virentia, tenuiter  dilTe&a,fimilitudine  fo- 
liorum Fceniculi , fcd  multo  quam  illiufmmo- 
ra:  flores  in  fummo  cauliculorum  magni , Ca- 
Icndulx  latis  fimiles, colore  luteo  magis  dilu  to, 
flaminibus  in  medio  luteis, poft  quos  capitu- 
lum fuCcedit,  velutifupradelcripti  Eranthemi, 
ex  multis  feminibus  fimul  congcftis  commif- 
fum:  radices  tenues funt&fibrofe,  Veratri  ni- 
gri radicibus  fimiles. 

Nafciturfua  Iponte  plerilque  Gcrmanix  & 
Bohemiaiprouinciis,lotis  incultis:  apud  Belgas 
hortenfiseft. 

Maio  aut  lunio  floret. 

De  huius  autem  ftirpis  nomenclatura, recen- 
tiorum  variantfententia:.  Suntqui  velint  Vera- 
tri nigri  Ipeciem  effe;  nonnulli  Confiliginem; 
quidam  Sefamoides:Elleboraftrum  alius. 

Veratri  autem  nigri,  duo  apud  veteres  rep e-ferainm 
riuntur  genera:  vnum  folio  Laurino,  fructu  Se- 
lamaceo:  alterum  folio  Platani, femine  Cnici. 

Cum  neutro  autem  horum  Buphthalmum 
iftud,anobishoc  loco  deferiptum,  conuenire, 
notiflimum  eft. 

Confiliginis  herba:  qualis  forma  fit, apud  Ye-CmJ!l’St- 
teres  non  reperitur.  Plinius  ait , fua  aitate  in 
Marfis  inuentam,  & pulmonum  vitio,  fuum  & 
omnis  pecoris  remedium  praifens  efle,vekraiedta  tantum  auricula:  I1b.2tf.cap.7- Columella 
hb.tf.cap.p.In  Marfis  montibus  plurimam  nafei,  etiam  ait,  omnique  pecori  maxime  effe  la- 
iutarem:&qua  ratione  ac  modo  auricula:  inferi  debeat, docet.  Feruntur  & Buphthalmi  no- 
ftri  radices  pecorum  morbos  quofdam  curare,  fi  per  auriculam  perforatam  inleranturifed  ea 
decaufa  Confiliginem  efle  conlequi  non  debet.  Diuerlas  liquidem  ftirpes  fimilis  veleiuf- 
demfacultatis  reperiri  non  eft  alienum.  Nam  & nigri  Veratri  radices  idem  pofle  teftatuf 
Plinius lib.2j.cap.p.Pecorum, inquit, & iumentorum  pituitas fanat,furculo  per  aurem  traie- 
£b,&pofteradie  eadem  hora  exempto.  Quod  & experimentis  noftra:  statis  rufticorum 
compeitiffinium  eft:  qui  Veratri  nigri  vulgaris  radicibus,  pecorum  fuorura  morbis  meden- 
tur. Pneftantlimile  & Veratri  albi  radices, vti  Abfyrtus,&  poft  eiim  Hierocles  fcribinqui  ta- 
men Veratri  aibi radiculas  non  in  aurem, led  fub  pedoris  cutim  infigunt.  Quo  modo  etiam 
Vegetius  Renatus, Confiligine  vticur,Veterinaria:  lux  lib.i.cap.12.  De  cura  morbi  fubcuta- 
nei:  tametfilib.j.cap.i.De  Malleo, ipfas  etiam  auricula:  inferendas  feribat.  Qua:  fatis  often- 
duntjdiuerfas  ftirpes  fimiles  fu  binde  habere  facultates;  & ea  de  caufa  nequaquam  conlequi, 
Buphthalmum  noftrum  elfe  Confiliginem, quod  perinde  acConfiligo  pecorum  morbis  me- 
deacur.  Quod  fi  ex  facultatibus  conie&urafacienda  eft;  Confiligo  erit  Veratrum  albu-Nam 
Vegetiuseo  omnino  modo  Confiligine  vtitur,quo  Veratro  albo  Ablyrtus  &c  Hierocles.  Au. 
get  hanc  fulpitioncm, quod  Vegetius  hanc  curandi  ratione  a Grxcis  accepiffe  putetur.  Qua 
decaufa, etiam  plcrifque  nihil  aliud, quam  Veratrum  album, Confiligo  videtur.  Quod  fi  ita 
eft, multum  a Confiligine  praifens  Buphthalmum  differens  erit:  Veratro  liquidem  albo  ne- 
quaquam affimile  eft. 

Jdevero,Selamoides,fiue  primum,fiuealteru,non  efle, notius  eft  quam  vt  refelli  debeat.  Stfmui. 

Helleboraftrum  vero  & hoc  iplum  improprie  nucupatur : proprie  etenim  Helleboraftru 
dici  poteft,quod  Hellebori  fiue  V eratri  fpeciem  ac  fimilitudinem  habet:  iftud  autem  Buph-  sirum. 
thalmum  Veratri  nullam  Ipeciem  habet. 

Quibusomnibus  de  caufis  nullam  harum  appellationum  huieftirpi  couenirevifumeft. 


S T X R P I V M H I S T O M « 

fcdfolum  Buphthalmi  nomcn;cum  cuius  dc(criptionc,qux  apud  Diofcoridem  ex  tat,  qui» 
cxquifififfime  hxc  ftirps coucnit, proprium  ac  legitimum  Buphthalmuin  cfle exiftimamus, 
Buphthalmum  (iquidcm  cauliculos,vt  Diolcoridcs  ait , ctnittit  molles  & tenues : folia  «jt. 
epS&nS 'H, id eft,fpcciem  ac iimilitudincin  foliorum  Fccniculi  referentia : florem  melinum, 
Anthcmidc  maiorem.qualis  omnino  prodens  ftirps  eft , qua;  tenuitate  6£  multiplici  fcSione 
foliorum  , (pccicin  illam  foliorum  Faniculi  tam  exquifite  exprimit , vt  nulla  alia , parui  fo- 
lij , melius poflit:  itavtcitraomnem  dubitationem  hxc  ftirps  legitimum  Buphthalmum 
effe  videatur . 

Nominatur  autem  Buphthalmum  etiam  Cachla,  aut  potius  Caltha.  Caltha  autem  eft 
Calendula.quam  flore  Buphthalmum  noftrum  proxime  referre  diximus. 

Sunt  vero  & qui  velint  Buphthalmum  idem  cum  Chry  fanthemo  elfc,  Diofcoridemque 
foparatislocisjfub  diueriis  nominibus  eandem  herbam  tradidiffe.  Sed  hi  fi  paulo  diligentius 
Diofcoridis  verbaexpendiflent, aliter  fentirent.  Licet  etenim  in  multis  vtriufq;  dclcnptio- 
nes  conueniafit.non  abeft  tamen  proprietas  aliqua, qux  differentes  effe  ftirpes  oftendat.  Fo- 
lia Chryfanthemi  id  eft,in  multas  parces  diuifa  & dilfecfa  traduntur : Buphthalmi 

vero  (ipejtS&etSU.  Non  omnia  autem  qux  laciniofa  funt,&  in  multas  partes  diffciia;  Fceni- 
euli  foliorum  fpecicm  habent.  Iam  florem  proferre  Chryfanthemum  Diolcoridcs  aiti^u- 
pa;9<A(3orra, hoc  eft, multum  rclucentem:Buphthalrftiver6  relucentem  elfe  non  traditaieij 
etiam  eius  quod  a nobis  pingitur,  flos  ita  fplcndet,  vt  multum  relucens  dici  queaEjiut de- 
beat. An  ne  h?c  euidentem  Buphthalmi  & Chrylanthemi  differentiam  offendunt, &Iegi-  I 
timumclfe  a nobis  dephium  Buphchalmum  confirmant?  Sentiant  qui  velint  aliter,  nobis 
ita  videtur-,  St  qui  Chryfanthemum  idem  cum  Buphthalmo  effe  volunt,  aliud  Buphthal-  | 
mum,fi  illud  efle  negent, requirant.  Nam  quod  St  ab  aliis  8t  a nobis  pro  Chryfanthemo de- 
pingitur,legitimum  Buphthal  rnumeffe  nequit:  folia  enim  eius  non  funt  qua- 

lia omnino  legitimi  Buphthalmi  elfe  dfebent. 

Quod  vero  ad  facultates  attinet:  Matthiolus  ait, in  Bohemia  omnes  medicos  8t  pharraa- 
copaeos  huius  radicibus, pro  V eratri  nigri  vti,  priuatim  ad  pecorum  morbos : fed  in  medica- 
mentis radices  huius  aVrf.ujSaMoufy/cwradicuni  Veratri  efle  non  affirmat.  Memini  egoob- 
feruare  me  olim,a  quibufdam  medicis,  huius  radices,  in  quantitate  latis  raagnaadieQasfuit  I 
fedecoclis, ad  purgationem  per  inferna  prxparatis, fed  nihilo  pluseaaluum  mouifTe,quam(i 
non  additij  fuilfent.  Quodmihi  lufpicionem  mouit,  nulla  purgandi  potentia  huius  hetbx 
radices  donatas  efle : St  alia  omnino  facultate,  quam  Helleborum,pcr  auriculas  ttanfmifias 
pecorum  morbis  mederi.  Gentiaftx  radices  ora  fiftularum  nimis  angufta  egregie  dilatant; 
idem  poflunt  Ariftolochix  8t  Bryonix  radices, ac  fpongiarum  partes;qux  tamen  viribus  aliis 
multum  inter  fe  differunt.  Quamobrem  licet  Buphthalmi  radices  fimilealiquidVeratto 
nigro  queant;idcirco  tamen  non  omnia,qux  illud,poffunt.  Spinx,aculei,ramenta  lignorum 
& fimilia,  dolorem  inferunt , inflammationem  excitant , vicinarum  partium  humorcsalli- 
ciunt,fi  in  partem  aliquam  adigantur.  Partem  aliquam  lxdi  abfque  dolore  non  contingit:  is 
tranfmifla  aut  impofita  vulneri  re  quapiam  intenditur.  Fortafte  etiam  fi  quiduis  aliud  in 
auriculam  perforatam  imponeretur, idem  qui  huius  ftirpis  radice  immiffa,effe<ftusfubfequc- 
letur.  Nos  nihil  hic  affirmamus;  curiofis,vt  diligentius  vires  huius  explorent, via  aperimus. 

Diolcorides  Buphthalmi,ait, flores  cum  cerato  tritos  cedemata  8c  duritias  difcuterej&di- 
ci,  fi  ftatim  ab  exitu  a balneis  bibatur , bonum  colorem  ad  aliquod  tempus  I&ericis  facere. 
Videntur  autem  laxe  ex  cap.  de  Chryfanthemo  huc  traflata  ab  his,  qui  inter  Buphthalmum 
& Chryfanthemum  differentiam  nullam  effe  exiftimarunt:  Non  aliter  quam  nonnulli; ex 
Afleris  Attici  facultatibus,  Violx  nigrx  apud  Plinium  acceflere : Si  Dohcho  legumini, in 
Diofcoridis  exemplaribus,  quxdam  Smilacis  lxuis:  vt  Tuis  annotauimus  locis.  Quxauccm 
proprixfinc  Buphthalmi  vires,  nondum  compertum  habemus. 

De  Chryfanthemo.  C A P;  x x. 

CHrysaNthemo  caules  fune  ramofi , lxues : folia  oblonga , digiti  fete  latitudine, 
di  (fecla  & multifida : flores  Anthemidis  fed  maiores,  &:  non  medio  tantum  vmbilico, 
fed  & orbiculato  ambitu  lutei  &:  auri  quodammodo  fulgore  fplendentes;  odore  non  infui-  | 
ui : radices  fibrofe. 

Reperitur  in  aruis,  in  hortis  inter  olera,  &c.  alibi  paffim : & quibufdam  quidem  loeis,  fo- 
liis magis  confe&is,  aliis  minus. 

Iunio,  Iulio,  & fubinde  Augufto  floret. 

A Gerfiianis  ®ant3°h<W6  6(um / &c ©CfijjMum appellatur : a noftris  vulgo  ©nfiflaa/K 
quandoque  45kI  ganfcfie  bloemen.  Grxci  ab  aureo  florum  fulgore  ^va-ayS^uor  nuncupant  Bl  I 


ifcCVfcD  i*  ‘LIB.  Ili.  16} 

tamen  &Chryfanthemu  An  themidis  quadam 
ipccies,  vt  fupra  Icriplimus.  Batracliion  etiam 
Chrylanthemum  dicitur,  teftis  Democritus  in 
Gcopoijicis.  Item  & Elychryfum  Chrylanthe- 
mum  eil.  Sed  hoc  Chrylanthema  ab  ifto  pro- 
fenci  differunt. 

Nominant  ver6  & illud  Chrylanthemum 
plerique  Buphthalmum  & Caltham;  quo  cius 
Buphthalm  i propria  nomina  funt,  quod  capite 
procedente  delcriptum  clt.  Nondefuntquo- 
que  qui  Bellidis  lpcciem  faciant , & luteam 
Bellidem  dicant.  Eli  autem  Bellis  alterius  ge- 
neris herba. 

Caules  autem  Chrylanthemi  olertim  mo- 
do,Diolcorides  tradit,  eduntur.  , 

Flores  cum  cerato  triti, fteatomatadifcutere 
dicuntur.  Ipla  herba  pota  in  balneis  poft  exi- 
tum de  folio, morbo  Regio  Correptis,  breui  bo- 
. num  colorem  inducit. 

De  Chryfariihemo  Latifolio. 

Cap/  xxi. 

LAtifolivm  Chrylanthemum  mox  i 
radice  folia  promit  oblonga,  lata,  virentia; 
fuperiore  parte  aliquantulum  alpera ; inferiore 
vero  louiora,  dilunusque  colorata; inter  quo 
fcapi  exeunt  tenues,  cubitales, aliquantulum 
hirfuti,  duobus  aut  tribus  geniculis  articulati, ii 
qu  orum  lingulis  bina  contra  fo  polita  folia,atqj 
fubinde  pediculi  exeunt ; in  quorum  failigiis 
ampli  orbiculati  flores,  Buphthaimi  autCbry- 
lanthemi  omuli,  fed  maiores  coloratioresque, 
& medio.  difco,&  circumambientibusfoliolisj 
luteo  relplendcntes  colore,  quorum  medius 
difcus  tandem  in  pappos  vanefoens , oblonga, 
tenuia,  nigricantiaque  femina  mittit,  radix  ffr 
brola  eft. 

In  Germania:  incultis  ac  lyluolis  locis  fre- 
quenter repetitur. 

Iunio  menfe  in  hortis  Belgij  cum  flore  con- 
Ipicipotell:  fequenti  menfe  femen  cum  pappis 
a vento  rapitur. 

Germanis  ^BalMBlumc  dicitur.  Sunt  qui 
• Alifma  Diofeoridis  cfle  velint:  Sed  vbi  Planta-, 
ginis  neruolum  folium,  & thyrfoides  caulis* 
Alifmati  liquidem,quod  Damafonium  etiam- 
dicitur,  Plantaginis  fimilia  liint  folia,&  caulis 
thyrfo  fimilis;  quo  huienon  adfont.  Chrylan-; 
.themum  idcirco  Latifolium  citius  appellan- 
dum , quam  temere  Ahfmatis  iiomen  ei  tri- 

buendum.'  tisrf 

: Dc  facultatibus  vero  huius-nitfll  cbnllat.  ii3> 


Chiyfanthcmutn- 


Cferyfanfhethum  latifolium. 


De  chryfanthemo  Peruurmo.  ninsu 
T~.n  C A-K  ...atxixinrrur;  c ur.i 

AD  Chrylanthemi  genus  rcferCndus  quod). 

que  occurrit,  peregrinus  raro  fnagnitudi- 
nis  flos, quem  Solis floreqi quidamvocat.ptd-l 
cera  admodum  Itirps  ell , homi^S-prograndis  > 
flaturam 


a*4  STIRPEM  -HPSTORrA 

r .l  . n (laturam  longe  ixpenumcrcl  fupcrans.  caulis 

V/hryiamncmum Pcrauianum.  ~ ^ • c r- 

WSNWMHV  cius  rectus, brachij  tere  craflitudinis:  toluscir- 

cumucllltur  magnis, laciflimis, non  minoribus 
quam  Bardan.x,  ambitu  crcnatis:  in  alas  nullas 
diuiditur : faftigio  autem  florem  edit vnicum, 
pra-grandem,  Clirylanthcmo  forma  fimilem, 
ied  mulcb  ampliorem ; medius  liquidem eius 
dilcus  pedem  latitudine  non  raro  excedit,  fio- 
gula  vero  orbiculariter  ipfum  ambientia  folia, 
Lilij  purpurei  floris  (acis  finiilia,aun  quoque 
luteo  colore  nitentia;  quibus  tandem  pereun- 
-Ite  ffir  tibus,  femen  in  difeo  gignitur  oblongum,  pia- 

numque,quod  tamen  vix  in  Gcrmaniaadfru- 
gem  & maturitatem  peruenit. 

Huius  vero  &:  aliud  quoddam  reperiturge- 
nus, cuius  caulis  brtfuior  acmjnor,  in  ramosdi- 
mt*  mv[  fttibutus  fubinde  duos,  e Angulis  flores  promit 

1 prioris  fimiles,  fed  multo  minores. 

In  Peru  alnfque  nonnullis  Ameriojprotiin- 
1/  ciis  fponte  gignitur.  Satum  Madritij  apudHif. 

w panos  in  horto  regioadxxim.pedesadoleuit. 

m/  | K J Solem  nonnulli  appellant  Indianutn : ali; 

^ florem  SoHs:  nobis  placuit  ChryfanthemiPe- 

§•  ruuiani  nomenclatura . Exillimari  poflet  hic 

p"  flos  Plmij  efle  BelliO, fi  credibile  foret, illaata- 

fe'  tc  Roma:  velvifum,  vel  vito  modo  agnitum: 

ffj.  perambitumfiquidcmlurcuscft.&plusquaia 

.-^J£  - quinquaginta  foliis  medius  eius  orbis  cingitur. 

Pliniu5toiidenjJib.xxi.cap.vi  i i.Luteuyn- 
*®**lt^ ' *■’  ~ ^ quit,  Bellio  patulicantibusquinquagenisqtii- 

nis  barbulis  coronatur.  Sed  verifimilius  Bellionem  omnino  alium  efle  florem. 

Pediculos  autem  foliorum  teneros  adhuc, pilisque  derafisrincraticulacodos,(alc  oleoq; 
conditos,  efuifuaucs  efle  funt  qui  affirment,  orique  gratos;  & ad  Veherem  promouendam 
plurimum pofle.  i\  f./iTalr!  ka 

De  Bellide.  C a p Vr  x x iq  i. 


'O  lia  Bellis  etadicibus  promit  multa, ( 


niflimecrenara,per  terram  plurima  parte  ftrat%  inter  qua:  flofc-uli  exeunt,  finguliluiste- 
nuibiisinfidentes  pediculis,  Chamamieliflorum  pepe  forma-,  fed  minores,'medio  commlu- 
reo, quod  multa  exigua  orbiculariter  cingunt  folioh,eandida, aliquatenus  rubecia, ac  incan- 
dore  velu  ti  purpurafccntia:  radices  fubfunt  fibrofe. 

, . Nafcitur  in  pratis  & fimihbusperihde  palullnbus  ac  huraidis  compluribus  locis. 

Vernis  mentibus  floret. 

Huic  fimilis eft,&  alia fpteies,  fed  hortenfis  tantum,  &£ floribus  multiplicibus,  fpeciofiffi- 
mis,tam  denfoexiguorum  foliolorum  Contextu ,vt  vix  vltoiaut  nullo,  apparente  luteo  orbi- 
culo, vniuerfum& ambitum  &: medium  flons occupet;  colore  alias  rubentibus,  lubinde 
candidis, nonnunqua  ex  vtroque  permixto  variis, raro  herbaceis  auc  virepbusjodoris  nullius 
ui  Circundant  hos  quando cp,  (edxamen  non  frequenter,alij.parui,fub  ipfls,aut  ex  iplis  flo- 
rit ealycibusexom  quini  fenive  vel  plures  flofcoli.matricibusjuis  fimiles^ed  came  minores 
-nEtoret  hsecfleHis  Aprili  quoque  & Maio  menfibus. 

G er  mani  SSJMfHKbtti  & Qftajjufricn/  nucupant:  Bclga:  JBariEtfcum/  feetfTmitofn/JEargrittffi 
Itali  Margarite,& fieri  di  prima  ver  i gentili ; Galli  Pafquettes  & Margueritts:  BobemiSJw 
Itcnjjf/  Pliiihis.BelIidcm,ciusque  meminit  liBS|^p.f,  Bellis, inquit,  in  praes 

nafcitur,  flore  albo,  aliquatenus  rubente.  RecentioMs  Bellidem  etiam  Confolidam  nomi- 
nant minoreriJfalij'Bruriellam  Confolidam  mmorj^fsjfiHiht  ^pleriqujfc  Herbam  Margari- 
tam; alij  Primulam  veris.  Sunt  tamen  & ali?  nuncupati  Pnnjul£even's,Phldmidum  fpecies, 
jdeiquibusalias.  i .-ii 

-:Ad  Bellidis  genus  referunt  & nonnullrfylueftrem  quandam^naioremuuqcupatani  &!- 
lidem : cauleshic  profert  tenues,  cubitum  altos  aut  longiores;  folia  circ^^M  dblonga,  no°’ 
tuliiilcrrata,digici.fere  latitudine:  flores  in  fummo  cauliculorum  per  cucafoforenuarffc»11' 

iaoS> 


didos, medio  luteos, Chamxmeli  Leucanthemi 
& Cotulx  albx  fimilcs , nullius  odoris ; radices 
fibrofes. 

Nafcitur  in  pratis,&:  feciismargines  agrorum 
locis  non  apricis. 

Bellidem , vt  diximus,  maiorem  appellant: 
Germani,  Fuchfio  auctore,  0cn/j6liim:nonnulli 
etiam  Confolidam  mediam.  Aliarame  & Con- 
lolida  media , vt  Bugula  qua:  pro  raedij  generis 
Confolida  habetur. 

Cxterum  Bellidis  minoris  folia  hume&andi 
refrigerandique  facultate  donata  func;  &c  hume- 
ftanc  quidem  ordine  fecundo  intenfo , refrige- 
rant vero  eodem  remiflo..  Dolores  omnes  ,led 
prxfertim  articularios  ac  podagricos,  ex  calido 
ficcoque  humore, mitigant;  cum  butyro  recen- 
ti & infulfo  trita , ac  locis  dolentibus  impolita, 
potiflimum  additis  Malux  foliis.  Eadem  oleri- 
bus addita, facilem  aluum  faciunt, & in  caufoni- 
de  febri;  ac  in  inteftinorum  inflammationibus; 
magna  vtilitate  enematis  admifcentur. 

D e A siere  Attico.  C a p.  xxi  iii. 

AS  teris  Attici  dux  funt  Ipecies;  vna  pur- 
purei; alia  lutei  floris. 

Purpurei  floris  Aftcr  cauliculos  promit  ere- 
£tos;  rotundos,  aliquantulum  duros,  fragiles,  at 
peros,nonnihil  pilolos,  dodrante  altiorcs : folia 
oblongiora , prxfertim  iuxta  cauliculos  enata, 
dura  quoque  & alperiufeula  & latiufcula;eft  ta- 
men fpecies  quxdam  anguftiorisfolij.  flores  iri 
fummo  virgularum  emicant,  forma  fere  florum 
Chamxmeli, medio  lutei, fed  orbiculato  ambitu 


cteruleo  purpurei,  qui  in  pappos  vanefeunt; femen  quibus  fubcft  exiguum.  radixfibro&A 

Lutei  floris, rotundis, fragilibus, ramolis  cauliculis;  foliis  item  duris,  &C  vtnfq;  alpenuica- 
lis  priori  fimilis  eft,aliquantuld  tamen  maior,  floris  &:  medius  orbiculus  & circumambicntii 
foliola  luteo  fplcndent  colore.in  pappos  &c  hi.fed  tamen  non  atque  ut 6, abeunt. femcnijuo- 
que  exiguum;  & radix  haud  diflimilis. 

3.  Huius  generis  & fupinus  quidam  inuenitur , cuius  cauliculi  non  eriguntur , feddeorfum 
reclinati  decumbunt,  funt  hi  rotundi  quoque  ac  duri  colore  fubrubentes;  folia  vero&dun 
fimiliter,  aliorum  fimilia.  flos  paulo  maior. 

Apud  Germanos,  Bohemosque,  in  Italia  & alibi  afperis  Sc  incultis  reperitur  locis, infyl- 
uis,  in  collibus;non  rato  etiam  in  pratis,  & cum  flore  quidem  Augufto  mcnle.  ApudBelgas 
nulquam  fuafponte  After  ifte  exit. 

Awp  Attoo;  jyt)  Hovficonov  Grxcis, Latinis  After  Atticus, Bubonium,  & Inguinalis dnnir. 
Nominatur  vero  &:  a nonnullis  Afterion,  Aftcrilcon,  & Hyophthalmon:  Germani 
ftcmt.  ^mcfjfraut,  0tarttnfraut  & StCrnfMtit  appellant : Hifpani  Bebas,  & EBrddr.W 
mUiu  Ejloi/le  & A/pergoutte  menae.  Putatur  & is,  qui  purpurei  elt  floris,a  Virgilio  Amellus  nun- 
cupari flos,de  quo  Gcorgicon  quarto: 

Est  etiam  flos  in  pratis,  cui  nomen  Amello 
, I ecere  agricola,  facilis  quarentibus  herba ■ 

Namtfc  vno  ingentem  tollit  de  celbite  fyluam: 
v_ Aureus  ipfe,  fed  in  foliis,  qua  plurima  circum 
Funduntur,  viola  fublucet purpura  nigra. 

Caterum  After  Atticus  digerentis,  vt  Galenus  tradit,  mediocriter  eft  facultatis,  modi- 
ce videlicet  calidus,  &c  non  vehementer  deiiccans : maxime  cum  etiamnum  mollis  acie 
cens  fuerit. 

Diofcorides  xftuanti  ftomacho  prodefle  Afterem  Atticum  impolitum  tradit, tum  &oco- 
lorum  inflammationibus, bubonibus  &fedi  procidenti.  Tradi  etiam  refere,  purpureum^- 
rem  cum  aqua  potum,  anginis  auxiliari,  Sc  comitialibus  puerorum  morbis:  cumque  rete' 
tem  adhuc  ad  inflammationes  bubonum  conducere  impolitum:  aridum  vero,  fi  iiniftra do- 
lentis manu  dcccrpatur,buboni  adalligatum, dolore  liberare. 

Dl 


P T ADIS  SECVNDA  LI8.  Jlr. 

Dc Elicbryfo.  ,C  a p.  xxv. 

"ELichryson  cauliculos  promit  graci- 
A-'  lcs,  virentes,  lignolbs,  in  alas  quaidam  (ub- 
inde  diuilbs : folia  conle&a,  Abrotani  iimilia, 
aliquantulum  candicantia:  flores  in  iummo 
cauliculorum  in  vmbellis  colixrcntcs,  luteo 
iauricolorc  fulgentes, forma  florum  Tanaceti 

rvcl  incdij  orbiculi  (iue  dilci  florum  Anthemi- 
dis;qui  priusquam  flacccfcat  decerpti, Ipccicm 
fuamac  pulchritudinem  diutine  leruant.  Qua 
de  cau  (a  & deorum  ii  mulachra  eo  coronari  io- 
lerc;  & Ptolemxum  ^Egypti  regem  diligentiis 
lime  hoclerualfe, Plinius  tradir. 

Exit  plenlquc  Italia-  acHifpanix  locis  inT 
cultis,  m pratis  Iblo  gracili,  ac  circa  fluuiorum 

In  Belgij  hortis  floret  Augufto.aut  Septem- 
bri menlc : Theophraftus  tamen  & Plinius  Es 
liochrylon  inter  veris  flores  numerant. 

Diofcorides  ixi^yaov  appellat;  nonnulli 
etiam  ^yaavdi/^or-  ali)  .inter  quos  Galenus  ch, 
dixa&nTov,  propter  florisdiurumitiitem.  Alius 
tamen  &:  Amarantus  elt,purpurcus,iic  quo  lur 
pra  Icr.ptum. Plinius  hanc  (hrpem  Hehochry- 
lon  nuncupat:TheophraftusiimihtcreA«9^i;- 
ew.Gaza  Aureliam  vert-.t. 

Facultatis, inqu  it  Galenus,  eft  incidentis  &C 
extenuantis.  Prodcftcoma,  Diolcoridp  aucto- 
re,c vino  pota  contra  vrmx  difficultates  ,ler- 
pentium  idus,  coxendicum  dolores,  & ad  ru- 
pta-menles  etiam  prouocat:  langiiinis  grumos 
& in  ventre, & in  vclicacum  vino  mullo  fiim- 
pta  diffoluit: defluxiones  a capite  iilHc, trium 
obolorum  pondere  ex  vino  albo  diluto  leiunis 
,i  data : vcftibus  inlerta  incorruptas  eas  conlets 

\f  uat.  Theophraftus  Eliochryfum  ad  ambufta 

y etiam  torrefactum,  & melli  permixtum  vale» 

^ rc cra^'c- 

1 IJr'  ^ StaC^a^e  Cttr*n*'flue  Chrjfocome. 

A V r e t coloris  coma  Eliochrylo  limilis  i 
«^A-eft,  a recentioribus  Stcechascitrinanun- 
\y(^S  ‘ctipata.  Cauliculos  hxc  edit  dodrantales,  te- 

Pj nues : folia  oblonga  & angulla:vtraque  incana 
& laifuginola: flores  in  fummo  cauliculorum, 
W/ff  indiflblutainconditaquevelutivmbclla,odo- 

fatos, exiguis  bullis  (irniles,  colore  luteo  Iplen- 
dentes,  qui  pritifquam  plene  maturuerint  col- 
\Jy  ledi,  colorem  & pulchritudinem  non  marce- 

p’  /Jt  Icentes, diu  retinent:  radices  graciles  ac  nigras: 

N alcitur locis alperis 8C fabuloiis & incon- 
uallibus, frequens  iuxta  Rhenum , prarlertira 
^ infer  Spiram  &Vofmaciam. 

r Iunio  nienfe  & poft  Solftitium  floret. 

Germani, quod  in  regionibus,  qux  Rheno 
vicina:  furit,  proueniat , OificinMimicn  nuncu- 
pant: Item  Sc  3’angling/  3)f  ottcnn  blumc/OJJot- 
tert  fraut:  Belgx,a!)ij:i  blonnm / .Olottcn crupt: 
Latine  Tineariam:  Officina:  Sccechadem  fiue 
Z z Sticha- 


£lidityfon. 


1.6%  Stirhvm  «istoru 

Scichadcm  citrinam : Fuchfius  Se  Tragus  Eliochryfuin  faciunt.  Nihil  autem,  aut  omnino 
parum, cum  eo  conucnire,cx  usqux  (iipcriorc  capite  (cripta  funt, palam  cft.  AgeratoneiTe, 
cciam  (tmt  qui  icntiant,proptcrca  quod  flos  bullarum  inftar  globoius  fit,8£  no  facile auteito 
marcefcat:  dynppQtj  liquidem  flosWB^?c>a^JutA;,id  cft, bulla:  modo  tubcrolus cft,8d diutilli- 
lticinfuacoloris  lpccieconfcruatur:ied  folium  A gerat  i, Origani  folio  fimile  cft:  taleautem 
nequaquam  Stoechadis  cicrinar.quod  diximus, oblongum  Se  anguftum  efle;  vnde  etiam  non 
efle Diofeoridis Aceraton,  cuiacns  cft.  Nobis  Stccchas  citrina  cum Chry(ocome,quz& 
Chryfitis,finnhtudinis  plurimum  habere  vidcturjbrcuisfiquidcm  cft  herba,  coma  aurei  co- 
loris,eaq;  diuul(a&  corymborum  fimilitudinem  referente,  radices  tenues  funt  Sdnigr^qua- 
glUjfa.  lem  omnino  Chryfocomcn  efle  Diofeorides  feriptum  reliquit. p^um,xL/M,M,pafiS'nt  'fii m- 
m.  SBuiauoi.e^or  xhum  xopu/aBoetinfiMsi**  iosv-nw'  fXju 

f&fjUHKd-mn,xv7ri(,a1i7ni  Stmv,  id  cft , Chrylocomc  herbula  eft  dodrantalis, comamhabcns 
corymborum  fpccic,  fimilcm  Hy (Topo, radicem  hirfutam , tenuem , vt  Veratri  nigri, guftu 
non  iniucundam,  Cypero  fimilcm. 

In  quadderiptione  occurrit  obicruandum, verum  & legitimum  antiquorum  Hyflbpum, 
corymborum  quandam  fimilitudinem  fummiscauliculisprofcrre;  atque  ea  de  caufa  vulga- 
ris  vfus  Hyflbpum,  nequaquam  efle  genuinum : vtpote  quod  flores  non  in  corymbis  autco. 
rymborum  fpecie  ferat,  fed  fecundum  cauliculos  iuxta  lingula  foliola  edat;  Thymbra:  vide- 
licet  modo, cuius  haud  dubio  fpecics,&  maior  quidem  eft. 
t-  Stoechadi  autem  emina:  Scabam  fimilcm  obferuarc  contigit  herbam,  ramulis  aradice 
mulcis, tenuibus, foliis  anguftis , aliquantulum,  fed  minus  multo  quam  Stcechadis  citrinz 
albicantibus : floribus  invmbella  luteis,  non  tamen  globolis , fed  medio  orbiculo  floram 
Chamaemeli  fimilibus,  (ed  minoribus. 

Quo  loco  (ponte  exeat  compertum  non  habemus, in  Belgij  hortisa  nobis  vifa  eft. 

Anonymos  quoque  &ab(que  nomine  cft. 

Eliochryfi  fpcciem  anguftifoliam  nonnulli  faciunt. 

Cxtcrum  Stcechadis  citrinx  flores  in  vino  decocti,  potu  ventris  lumbricos  expellere  fe- 
runtur: Se  cum  lixiuio  pediculos  Se  lentes  delere. 

Chryfbcomesradiccm,Dio(coridcsait,cxcalfacere  Se  adftringcrc , conuementem^cflc 
hepaticis  Se  peripncumonicis:  fumi  Se  cum  hydromelitc  decoctam  ad  vtcri  purgationes 

De  Santolina.  Cap.  x x v i i. 

AV  r e i colotis  cofymbos  Santolina  quoque  veluti  Eliochtyfon  &Stoechas  citrimpro- 
fert, odorata  e ft,&  eo ron is  non  raro  admiicctur.Eius  aliquot  funt  genera. 
Primacaudice  furgit  ligno(o,ex  quo  virgula:, ramulorum  inftar, tenues, cubitalescompiu- 
rimx, foliis  circundatx paruis,  oblongis, anguftis, denticulatis:  e fummo  virgularum, figuli 
eminent  orbiculi,  ex  brcuibus  flaminibus  fanfti,Tanaceti  floribus , Se  mediis  difeis  floram 
Chamigmeli  fimiles,fcd  tamen  aliquantulum  latiorcs,colore  lutci,aui  in  femina  obfcutico- 
loris  permutantur:  radix  lignola.Ell  iple  frutex  cauliculis  Se  foliis  albicans , Se  fu  au  iter  cum 
grauitate  quadam  odoratus. 

4,  Huic  fimilis  eft,&  altera  (pecies,  foliis  tamen  longioribus , virentioribus  ac  minuscandi- 
dis  j flore  pallidiore. 

j.  Tertia  foliis  brcuiflimis,tcnuiflimis&:Ericx  proximis : floribus  luteis, &aliaru  fimilibus. 

4.  Quarta  foliis  eft  minus  denticulatis  Se  Cupreflo  fimilioribusifloribus  perinde  vt  aliarum, 

j-.  Quintx  cauliculi  non  eriguntur,ied  procumbentes  per  terram  repunt:  folia  denticulata, 

cra(Iiora,&  lanuginofiora  magis  canefcunt.  flores  in  corymbis  aurei , aliarum  Santolinaram 
fimiles. 

In  Belgio  omnes  percgrinxfunt,nequc  alibi  quam  in  hortis  reperiuntur.  Primumgenus 
familiariifimum:  reliqua  rariora. 

Florent  Iulio  Se  Augufto. 

Appellantur hx  omnes  vno  Santolinx nomine : Belgx  vulgo  CpptcS  nominant.  Chaiffl- 
Chunuy-  cypariflum  plerique  faci  u n t ; fed  de  Chamxcy  pariflo  adeo  breu  is  Se  (uccin&us  eft  Plinius,* 
ex co  horum (entcntianecrciici,nec probari  queat.Hallucinantur autem  non  parum# 
Santolinam  Abrotanum  feminam  efle  volunt.  Abrotanum  fiquidem  femina,  folus eft ma' 
ris,  Seriphij  videlicet  fimilibus,  fed  procerius, & fruticis  modo  arborcicens.Santolina  hui®' 
lioreft,&  non  Seriphium, fed  proximius  Ericam  folio  exprimit.Plus  fimilitudiniscumA^ 
rotano  femina  Eliochryfon  habet , folio  namque  Abrotanum  refert,  odoreque  ei  vicioi® 
eft,  non  tamen  Abrotanum, fed  fui  generis  herba.  . 


1 


EftautcmSantolin:efemen,guftu  amarum,  potentia  calidum  ficcumquc  tertio  ordine: 
ventrislumbricos (iimptum  interimit,  & aduerfus  eoiHem  efficax  eft. 

Plinius  Chamarcypari flum  herbam , ait , cx  vino  potam , contra  venena  ferpentium  oni- 
nium,  fcorpionumque  pollere: 


STIRPIVM  HISTOrijj 

PEMPTADIS  SECVND^E 

LIBER  Q^V  ARTVS, 

DE  ODORATIS  AC  CORONARIIS 
HERBIS. 

P R A.  F A T I O. 


PO  S T flores  odorata  occurrunt  herba  ,quas  coronis  & corollis  addi  fapenumero  contingit. Ve. 

teres  ramis  arborum  aut  fruticum  in  [acris  certaminibus  coronari , primum  futffemortmtx 
T linio  cogno fatur  : Po ferior  deinde , ac  nojira  quoque  atas,bcrbarum  etiam  frondes  incernit 
admittit  ac  recipit:  fi  modo  odoris  aliqua  gratia ftnt  commendabiles.  tque  harum  quidem  hi- 
florias  hoc  libro pro /equimur:  arbores  & frutices  fuis  locis  defcribentur. 


DE  MAIORAN  A SIVE  MARO. 
Capvi  priMym. 


Maforanafiue Marum.  A/f  A i o R a n a humilis  & frudcolaeft 

-A-V-l.ftitps , candicans,  & fuauis admodum 
odoris,  feiquipalmum  aut  pedem  alcajcaulicu- 
lisiiue  lurculis  tenuibus,  in  pl  ures  alas  diuifis 
circaquos  foliola  funt  pene  rotunda,  mollia  & 
incana;  & in  fummo  flolculi  candidi  perpuliili, 
e (picis  Heracleotici  Origani  llmilibus  exeun- 
tes , exiguis  videlicet , oblongis, & (quamatim 
comparilibus,  radicibus  nititur  tenuibus  (te- 
pentur hxc  quandoq;  maior  , (ubindeteauior 
ac  minor, odoreque pradlantior. 

Hortcnlis  vtraque  eft. 

Vtraque  xftate  quoque  floret. 

Itali  Per  fani,  &:  minorem  Pcrlam  gentilem 
nominant : Germani , 3)Japo:an  & SDtepau 
Bclge,/BarioIfpnr:  H i (pani  May  oram,  Mirdtx, 
Almoradux-.ltzW  fimiliter  Maiorana.GaUiHir- 
iolaine  & Marone.  Otficinx  &pallimMaibra- 
nam.  Creditur  veterum  SamplVchum,  Sed 
herba  eft,  Diofcoride  audore,pcr 
terram  repens;  Maiorana  vero  non  repit,feain 
re&um  & altum  aflurgir  :quod  cmmdfc 
Samp(ychum,vel  folum,  manifefte  innuit 
Scripfimus  alias,Maioranam  legitimum  Ma- 
rum efle : confirmat  (ententiam  noftram  Ma- 
iorana: nomen, quod  a Maro  videtur  deriiam; 
fed  apertius  ipfa  Mari  ddcnptio.cum  quaexa- 
dlilfimcconuenit.  Hcrbafiquidem  eft  frutico- 
fa,flore,vt  diximus, Origani, foliis  candidioribus,  flore  odoratiore.  Cuiulmodi  Marumetfe 
Diofcoridesfcriptum  reliquit.  Magjc, ait,  Troa  Ipw/tioldrc,  h/j^ia  risife 

btiyctn£,ra.  (Arna  tpoAA?  tiuiov  Mvxo-n&e  tc  avQos  iuceStsi&ir.li  oc  eft.MarurafiueHy- 

fobrion  nota  eft  herba,  ftirculofa , flore  Origano  fimilis : folia  tamen  huius  candidioramnl- 
td,&  flosodoratior. 

Etfubftitutam  proSampfycho  Maioranam , alienum  putari  non  debet,  quando  &ipfo 
Galeni  tempore  Marum  Sampfychi  loco  in  Amaricinum  vnguentum  fuerit  immiffumivt 
lib.  i.  De  Antidotis  ip(e  teftatur,  vbi  ait;  Marumlonge  odorarius  c(TeSampfycho;&ca  de 
cau(a  hoc omiflo, Marum  fuiflecompofitionibus  additum.  Praebuit  illud  occafionempofe* 
ris,vt  Marum  fiue  Maioranam,Sampfychi  loco  habuerint,  eiusq;  nomine  appellaucrint 
Excalfacit  autem  Maiorana  & reficcat,&  in  vtraque  qualitate  fecundi  eft  ordinis.-auxdia- 

tur 


PEMPTADIS  SECVND^  L I».  TUI.  »7» 

tur  cerebri  & Capitis  frigidis  morbis quouis  modo  ftflumpta:  naribus  impofiraflcrnutamcn- 
tum  facit  & pituitam  cuocat:  dentium  dolores  lenit  commanfu  aut  appolita;vrmas  Seaquo- 
fos  humores  in  potu  fumpta  ducit;  & menfes  mouct:  admifceturaiitiqotis. 

De Sampfycbojfiut  ^Amaraco.ex  Diofcoridc,T heophrajlo,  & aliis. 

C a P.  . i i. 

SAmpsychon, Diofcorides  inquit, herba  efttfsAi/xAowc, fiue multuramofa, ferpes  per 
terram, folia  habens  hirluta&  rotunda, limilia  Calaminrha:  teniiifblix:  multum  odorata 
& calida,qua:in  coronis  necbtur.Cyzicenum  &Cyprium  laudati  (limum. Secundum  locum 
habet  lEgyptium.  Appellatur  autem  a Cyzicenis  & Siculis  Kiadsy.wi  fiue  Amaracum. 

Theophraftus  Amaracum  in  cenfu  tppuytvixut  fiue  fuflruticum  fatiuoru  ac  coronariorum 
lib.6.  enumerat,  & prarftare  ait,  (eminis  topia, quod  «/otr/<pr, id  eft,boni  ac  fuauis cll  odoris; 
nafei  femine  &auul(ione:  exxftiuisefle,  vngucntisqj  milceri. 

Plinio  lib.ii.cap.z.audorc,  Amaracum  Dioclcs  medicus &Siculagensappellauere, quod 
flsgyptus&  Syria  Sampfychum:  feritur  vtroque  genere,&  femine  Sc  ramo:  copiolum  Ama- 
raco atque  ac  Abrotano  (emen. 

VirgUiusdsneid.  i. Amaracum  fruticem  floriferum  elfe  oftcndk,fic  feribens: 

vbimoDis  Amaracus  ilium 

Flor  ibus, & dulci  afjiirans  comple ffiturvmbra. 

Idem  teftatur  Catullus  in  Epithalamio  Iulis  & Mallij: 

Cinge  temporafloribus  Suaue  olentis  A maraci. 

Galenus  Amaracum  & Sampfychum  differentes  facit  ftirpes , de  vtroque  locis  agit  fepr- 
ratis,&fuas  cuique  tribuit  vires.  Sed  Amaracus  Galeni  Parthenium  eibvcluti  Pempt.  i.lib'. 
r i.cap.xv.fcriptum.Iam  vc  & Diolcorides  teftiseft, Parthenium  quidam  Amaracon  vocat- 
& in  libris  Deiimpl.Medica.facult.  Galenus  nufquam  Rarthenij  meminit. 

Porro  Sampfychum, vt  Galenus  ait,tenuium  cft  partium  Scdigerentis  facultatis ; deficcat 
&excalfacit  tertio  ordine.  Diolcorides  decoctum  eius  potum  tradit, conuenire  hydropicis 
inmorbi  initio;  & vrins  difficultate, ac  torminibus  laboraribus:  ar.da  vero  folia  cu  meile  ap- 
pofita, tollere  fuggillata,&  menfes  ducere  fubdita;  ad  Scorpionu  idus  cum  fale  & aceto  im- 
ponenda; ad  luxata  vero  cum  cCrato  excepta, & fimilirer  oedematis, ad  oculoru  verd  inflama  - 
tiones  cu  tenuiffima  polente  farina  apponenda:  mifceri  acopis  &:  malagmatis  calfacicntibus. 

De  Muro  vulgdri, fiue  C liro  podio. 

Cap.  ni. 

QV  o o a plerifque  modo  Marum  nomi- 
natur,frutex  paruuseft, odoris  admodum 
fuauis , fefquipedem  aut  duos  dodrantes  altus: 
furculos  habet  tenues,ramofos,lignofos,  & fo- 
liola circa  eosexilia, dunorisThymi  autSerpyl- 
li  vulgaris  foliis  fimilia,  fcd  al  bicatia,  candidio- 
ra^ aliquantulum  maiora,ac  in  fummo  veluti 
lanuginofa  capitula, am  bientes  fimiles  verti- 
cillos; e quibus  perppfilli  flofculi  exeuntalbi- 
di:  radices  tenues  & ligno, fas. 

In  Hifpaniapaflim  vnacum  Stcechade  locis 
aridis  defertisque  gignitur:  apud  Belgas  &ali- 
bi,non  abfque  (ludio, & cura  in  hortis  feritur. 

aEf\ate  verticilli  & capicula  lanuginofa, cum 
floribus  emicant. 

Multi  hac  stare  Marum  vocant;Marum  au- 
tem nequaquameft, verum  Diofcoridis  Clino- 
podium.  Clinopodium  aure  Diofcorides  dapi- 
nor,id  eft,exiguum  fruticem  effe  refert,  <$puyt- 
vadn,  fiue  furculaceum  , duorum  dodrantum^ 
in  petris  nafcentem .:  folia  habentem  Serpyllo 
fimilia;  flores  vero  ledi  pedibus , ex  interuaihs 
vti  Marrubij.Cumquadefcriptione  hsc  odo- 
rata ftirps  fatis  couenit.  Surculacea  etenim  eft, 
&addtiorumdodratum  altitudinem  aflurgit; 

Z 4 flores 


i7i  STIRPIVM  HISTORIA 

flores  ita  habet  per  verticillos  digeftos,  vtquibuidam  caulem  vcluti  Marrubij  ambientibus^ 
ilij  in  fiiftuno  inftarglobofum  ledi  pedis  capitulum  emineant:  folia  Serpylli  veri  foliiscolo- 
re  fiifiitia, nempe  candicantia:  (qualia  Serpylli  cfTc  Diofcorides  oftendit,  quando  candidiora 
«a , quam  Origani  effc ait)  fiintcadcm  tenuia,  vcluti  Serpylli  cfTe  Tlicophraftustefhtur, 
Qua:  omnia  maximam  huius  ftirpis cum  Clinopodio  finiilitudmcm  oftendunt.  Appellatur 
verd  x^ivoTrocfiop,  a qtiibufdam  etiam  Clconicum,Ocimoidcs,Zopyron,  Latinis  Ledipes. 

Vim  autem, ve  Galenus,  Clinopodium excalfaciendi  obtinet,  cum  cfTcmia  fubtili  ,&ia 
tertio  eft, cum  excalfacientium,tum  reficcancium  ordine. Diofcorides  bibi  herbam  feribit, 
Se  decodum  cius  aduerfus  venenatarum  bcftiarum  morfus, conuulla, rupta,  & vrina:  ftiUici- 
Hia:  duc£rc  mentes:  foecusj&acrochotdonasciicere  aliquot  diebus  potum  : aluum  idemfi- 
ftere  ad  tertias  decodum  Se  bibitum;  non  febricitantibus  in  vino,fcbricntibusin  aqua. 


"De  Rofmarino  Coronaria.  C a p.  i i i i. 

Rofmarinus  Coronaria.  /~'Oronaria  Rofmarinus  frutex  eftli- 

'—/gnofus, caud.ce  fubinde  tres  aut  quatuor pe- 
des alto;  ramis  multis  tenuibus:  foliis  crebrisjob- 
longis,anguftis,duriufculis,  fubtus  cadicantibus: 
fupdrius  verd  faturi  viroris, cum  grauitate  no  in- 
grata odoratis:  floribu  s paru  is  ex  c^ruleo  albican- 
tibus,e  foliorum  finubus  prodeuntibus:  femine 
exili  &niero:radicibus  tenuibus,fibrofis,nonal- 
te  dcfccndentibus. 

In  Gallia, Hifpania,8<:  aliis  prouinciislocisfyl. 
uefrribus&  incultis  nalcitur;  tantus  eius  inNar- 
bonenfi  Gallia  prouentus,  vt  haud  temere  aliud 
incolx  lignum  vrant.In  Italia  horcorum  fepita- 
reas:  Belgarum  etiam  exornat. 

Floret  primo  quoque  Veris  tempore. 
Ai&zycoTtJk  ^arafisrmu!?  Graxi , Latini  Rof 
marinum  coronariam,nominanr.  Coronariaau- 
tem cognominatur,  ad  differetiam  aliarumvm. 
belliferarum  Libanotida.  Libanociduliquidem 
Ipecies  coplures  funt,qua:datn  vmbe!lifere,m 
non  vmbellifcra,forma  ab  alus  differens, corona- 
ria,de  qua  nue  agimus.Germani  hanc  Rofmis • 
Se  fimiliter  Galli  nuncupant.  Itali  Rofmrim- 
ronario:  Hifpani  Rtmero:  Bohemi  iXofniatytl:  An- 
gi i fiofonarp. 

Calida  autem  Se  ficca  Coronaria  Rofmannus 
fecundo  eft  ordine , Se  fimul  adft tingentis faciil- 
tatis  particeps ; vrpote  ex  differentibus  partibus 
Se  terrcftri  quadam  eflentia  copiofius  admista, 
compofita.  Proinde  Se  omnes  vteri  diuturnos 
fluxus  fiftit,&  (anguinis profluuia  fupprimit.  Conuenic  etiam,& prafferrim  flores , omnibus 
capitis  ae  cerebri  ex  frigida  humidaq;  caufa  malis:  cerebrum  etenim  hi  dcficcant : fenfus  Sc 
memoriam  acuunt:  neruofas  partes  conforcant. 

Serapio  Rofrnarinnm,qua  Coronarij  vtuntur,calfacere  & multum  reficcare , tcftiseft;& 
ex  audoritate  Abin  Mefuai,confcrrc,ait,corizm  frigidm  cerebri. 

Diofcorides  regium  morbum  fanare  tradit, fi  quisipfam  inaqua  codam, ante  exercitatio- 
nem bibat,deindc  exercitatus  lauet,&  vinum  bibat. 


t)  e Lauandula.  Cap.  v. 

Dorata  Se  cotoharia  ftirps  Lauandula  eft,  fcd  humilis,  ramulos  flue  virgas  profert 
tenues,quadragularcs, geniculatas, cubitales  aut  longiores : folia  circa  fingula  geniculi 
bina,oblongaj  carnofa,vtraque  parte  albicantia,  Rofmarini  coronarim  foliis  multo  longiora 
larioraque;&  in  fummo  fpicas  oblongas  tenues,  floribus  refertas  caeruleis : radices  lignofisin 
fibras  diuifas.  Spirant  flores  Se  foliacopiofum  caputq;  implentem  odorem. 

Vna  huius  fpecies  foliis  eft  maioribus, craflioribus  Se  longioribus, qu^  odorationalterami* 
HoribusSc  tenuioribus  :inuenitur&:  flores  candidos  habens. 

Vefbunt 


j 


Lauandula  altera. 


Veftiunturin  Hifpania  & Narbonenfi  Gallia  plerique  montes  & campi  deierti  Lauandii- 
la.  In  reliqua  Gallia,  apud  Germanos,  & alibi  in  hortis  feritur. 

Iunio  ac  Iulio  flores  exeunt. 

Itali  maiorem,  Nardum  Italicam,  & Spicam  ,vulgarique  lingua  Spigo  nuncupant : mino- 
rem, Lauandam&:  Lauandulam.  Germania  &c  Belgium  vtramque  Lauandulam  & Lauen- 
dulam  vocat:  &:  maiorem  quidem  Lauandulam  marem;  minorem  feminam : vulgo  ILaum- 
to.  Exiftimatur  efle  Cafia  odorata  herba,  cuius  Virgilius  fubinde  meminit,  vt  BuColicon 
Aiclogafeeunda: 

T um  Cafia  atque  aliis  intexens  fuauibus  herbis 
CMollia  luteola  pingit  Fac  ini  a Caltha. 

Ecfimilitef  Georgicon  quarto,  vbi  agit  de  ftatione  & ledibus  apibus  deligenda,  apiarioque 
conftituendo,  his  verbis; 

Hac  circum  Cafia  'virides , & olentia  late 
Serpi/ia,  & grauiter  (Jurantis  copia  Thymbra 
Floreat. 

Eft  tamen  & alia  Cafia  trueayH  fiue  fiftula,  qu.-e  paflim  hoc  tempore  Cinamomum  & Canel- 
laappellatur:  & Cafia quxdam  nigra  quam  Officina:  Caffiam  fiftulam  vocant.  Plinius  Ca- 
fiam  ab  Hygino  Cneoron  appellari  refert.  Sunt  autem  Theophrafto  ac  Plinio  au&oribus  cnmnu 
Cneoraduo:  vnum  cadidum, folio  carnofo,  oblongo,  figura  quodammodo  Oleagino  fimili, 
odoratum : alterum  nigrum,  nullius  'odoris,  radix  vtrique  alte  defeendens , grandis,  ramuli 
peanultijCraffi,  lenti;  germinant  florentque  poft  Autumni  xquinoftium,  & multum  deniq; 
temporis  florent.  Talis  autem  nequaquam  Lauandula  eft,qu*  nec  crafla  eft  radice,  nec  alte 
ddcendenre,ramulisnonlentis,&non  Autumno,  ledaEftate  flores  profert:  proinde  etiam 
nec  Cneori  aliqua  {pecics. 

Eft  autem  Lauandula,  potentia  ac  viribus  qalida  ficcaque,  & ordine  quidem  tertio,  te- 
nuium item  partium  & cx  multis  aereis  fpirituofisque  partibus  conftans:  frigidis  ea  de  cauia 

Sitis  morbis  quoiiis  modo  adhibita  confert,  & prariertim  iis, qui  non  ex  copioio  humore, 
exlbla  potiifimum  qualitate  originem  ducunt. 

Proinde 


i74  SriRPlVM  Kisrodi^ 

Proinde  & ftillatiritis  eius  liquor  odoratus,  Se  temporibus  ac  fronti  illitus,  Catalepfi,Ie- 
uiori  Hcmiplcxia,&  fubinde  Comitiali  morbo, ac  no  iarb  fyncopc  laborantes rcficit.Scdvbi 
humorum  copia adcft.prarfcrtimfanguini  permixtorum, non  fatis  tutus  huius  vluseftificuti 
neque  compolicionis.qux  ex  (lillatitio  vino  in  quo  lniiulccmodi  herba:, llorcs.fcminave,)!: 
aromata  quadam  macerata  (unt, confici  tur-quam  picriquc  temere  Se  indifferenter  exhibent. 

Nam  calidoruinhuiulccmodi  capti  t implentium  vlu,&  morbus  mtcnditur.&^get  in  pe- 
riculum inducitur:  pr^fertim  quando languinismiftio  aut  purgatio  non  pteccflerunc.Quod 
ideo  monendum  duximus,  quia  paflim  nonnulli  medici  indo&i,  & temerari]  audacesque 
nimium  pharmacopai.alixquc  ftolidq:  mulieres  ftatim  fimilcs  compofitiones,  & id  genus  a- 
lia non  modo  apoplcticis.fcd  &:Catochocum  febri  occupatis  infundunt, quibus  nihil po- 
teft  peius  dari, cum  plurimum  obfint,&  non  raro  iplos  xgrotantes  perimant. 


ST  oe  e h a s caudice  eft  vti  Lauandula  breui  Se  lignofo.fed  tenuiore : ramulis fiuevir- 
gulismultisac  tenuibus ; foliis circumucftitis  oblongis, anguftis, candicantibus, roiiwri- 
busquam  Lauandula;;  comantibus  in  fummo  capitulis,  fiue  fpicis  denfi$,compa£Hs  , tali- 
bus &ctaflis, e quibus  flores  purpurei &pufillicxciit;  femen  in  hisfubnigru:  radiceslignofe. 
Huius  vero  Se  genus  quoddaeft.folis  foliolisdifterens,quod  hxc  margine  fetrataptoiert 
Hifpania,  N arbonenfis  Gallia,  Se  StceChadcs  infula:  e regione  Maffilix , Stcechaaekerbi 
fiue  frutice  redundant. 

In  Germania  ac  Belgio  e femine  fata  prima  xftate  facile  adolefcit ; fed  liyclne , nili  iatn 
xdes  aut  penuarias  cellas  transferatur, perit;  Hyemis  fiquidem  Se  frigoris  impatiens  eft. 

A Diolcoridcsv^akab  aliis,ac  a Galeno  ?,pcr  01  diphthongum  fyllabafecundatLari- 
ne  Stcechas:  Germani  ©ttdja6  fraut : Hifpani  T ornant,  CantneJfe,Se  Cantuello : Itali  Sttcb* 
de:  Angli  jrttnrij  laumbct  vocant. 

Florem  Officuix  Stcecados  nuncupant. 

Cxtcrum  Stccchadis, Galenus  inquit,  temperies  compofita  eft,  ex  terrena  eflentiafi^3 
exigua, vnde  adftringit;  & extenuata  altera  terrenacopiofiore,d  qua  vticp  amara  eft;obf®>- 

rumque 


SECVND-e  EIB.  IMI.  Ijj 

rumquc  vero  conucnicntiam.obllrudione  libe- 
rare, extenuare, extergere,  roborareque  tum  vif- 
ccra  omnia , tum  totum  corpus  c(t  nata.  Diof- 
coridesdccodumcius  tradit,  vclut  HylTopi  ,ad 
pedoris  vitia  facere  , & antidotis  vtilitcr  ad- 
mifccri. 

Pofteriores  medici  $toechadem,&  prxfertim 
flores  eius , aduerfus  capitis  dolores , &C  omnes 
eius  ex  frigiditate  ac  frigida  caula  morbos , val- 
de efficaces  efle  affirmant ; m i fccntu  r ea  propter, 
omnibus  fere  compolitionibus,  qua:  aduerfus 
Cephalalgiam  diuturniorem,  Apoplexiam,  Ca- 
taIeplin,Epilcpfin,&  fimiles  affedus  adhibetur. 

De  Thymo.  Gap.  vi  i. 

r I 'Hvm  i duo  apud  vetcresluntgeneraivnu 
Cephaloton  dictum ; alterum  durius. 

Ccphaloton  multis  exilibus  ac  tenuibus  fru- 
ticat virgis, foliis  exiguis  & copiolis  circundacis: 
capitulis  in  cacuminibus  Stccchadis  fere  limili- 
bus , fed  minoribus ; e quibus  floiculi  exeunt 
purpurei . 

In  Creta  infula  copiofum  nalcitur : vnde  illi 
Cretico  cognomen  datum  eft.Diolcorides  gra- 
cili folo  & petrolo  proucnire  feribit. 

Durius  Thymu  furculofum  quoq;  eft,&  per- 
pulilla  habet  foliola ; colore,quod  vulgatiffimu 
eft,viretia,&fuauc  odorata  ;cadida  vero  &:  gra- 
Ueoletiora,quod  rarius  eft:floresvero  no  in  capi- 
tulis aut  fpicis, fed  iuxta  foliola : radices  tenues. 


Stffchas  folio  ferrato. 


Thymum  durius. 


Thymum  cepha 


VY  ic  ar  i Serpillo  multi  fune  exiles  cauliculi , duri  tamen  & lignofi,  nonnulli inK- 
dum  palmi  altitudine  furgentes,  alij  repentes,  &:  alicubi  terra:  fu perficici  exiguis  fibris 
annexi:folia  exigua, virentia, Thyini  fimilia:  capitula  incacuminibus rotunda, equibus 
fiofculiexeunt,colore  rubente  purpurci.non  raro  etiam  albidi:radicestenuiflim?acfibrolf 
Huius  vero  &:  fpecies  quaedam,  cuius  cauliculi  non  ferpunt : rad  ix  craflior,  lignofa,  tend 
lanugine  bxc  quandoque  tota  incane(cit;vt  in  Bohemix  nonnullis  collibus  ac  locis  delenis. 
Naicitur  paflxm  locis  incultis,  iuxta  agrorum  margines,  pingui  prarfercim  St  fa-cundofo- 


17S  STIXflYM  HISTORTi* 

Hilius  generis  Thymo, Hifpani?  6c  Narboncnfis  Galli^  loca  deferta  & inculta  abundant: 
In  Germania, Belgio, & alibi  111  hortis  ftudiosc  colitur. 

Grarcisdi/^?  dicitur, Latine  Thymus, & Thymum.  Prior  tajiahoitoc,,  id  cft, capitatus, (c 
&v'p  oioV:  Alter  oxA»p6ne$c,id  eft, durior, i Diolcoridc,cap.De  Epithymo , cognominatur.  PE. 
nius  Thymi  duo  genera  efle  tradit:  vnum  candidum;  alterum  nigrius , ac  nigricans  appellat: 
& candidum  prarltareait.ac  in  collibus  nalci;lib.zi.cap.M.  Vrrumque  ad  durius  gcnusrcfe- 
rendum  videtuqnam  vt  (cripfimus,  durioris  Thymi  quoddam  folia  habet  candicantia-,  adiud 
vero  vircncia,quod  nigricans  dicitur,  quia  (aturo  colore  & non  candicante  vireat.  Germani 
ac Belga: '©jpmtun/ Sliptnua : Galli < iuThym-.  Itali  Thymo:  Hifpani  Tomilho AngliCwm 
nominant. 

Thyinum  autem  ,vt  Galenus  tradit, in  excalfaciendo  exiccandoque  in  tertio  flatuenduo 
eft  ordine, incidit  & calfacit  vehementer ; ob  id  Sc  vrinartl  6c  menlcs  prouocat,  foetum euel- 
litjvilcera  expurgat, educendis  cx  thorace  & pulmone  confert. 

Potum, Diolcorides  (cribit,cum  lalc  & aceto  pituitam  per  aluum  ducit.  Decoctum eius 
cum  meile  Orthopnoicis&c  Afthmaticisprodeft.  Lumbricos  vetris,mcnfcs, fatus,  Stfccun- 
das  pellit:  vrinam  cit.  Mixtum  melli  &delinchim,facHes  e thorace  cxcreationesfadt.  Oe- 
demata recentia  cum  aceto  impolitum  dilcutit,  (anguinis  grumosdiffoluitithymos &«©- 
wpSwat  fiue  peniiles  verrucas  tollit.  IlcUiadicos  cum  vino  &:  polenta  impolitum  iuuat.  He- 
betibus oculis  in  cibo  fumptum  prodeft.V tile  etiam  pto  condimento  tempore  lanitatis, 

De  Serpillo  vulgari.  Cap.  v i i i. 

Serpillum  vulgare.  Serpillum  alterum. 


PEMPTADIS  SBC  VVOjS  III).  IUI.  *77 

lo:  fu  bindc  etiam  locis  pctrolis:&  non  modo  in  Germania,  Boherrtin,  aut  Belgio,  fcd  Se  in 
Italiaac  Galliafpontccxir. 

Totafere  Jsftatc  Horis  cius  prouennis. 

Germani  jQttftlDd/.Kumcl/S'  JUcnlin:  Bclgi-OunibcI/tmlficu  eiipmuC/&  «mfrtl!>iouUini£ict>* 
|ltoo:HifpaniiV/7>o/&:i'fr/,///i».-Itali  Serpillo: Galli  Pi/lolet: Angli  imlt) 'Ipnif : Bohemi 
tfrijiDaujjVa.  Officinx,  Serpillum  ; pleraque  ver6ctiain  Pulegium  montanum  nuncupant; 

Etpaffim  quidem  Serpillum  veterum  exiftimatur:  non  tamen  tam  Serpillis, quam  Saxitrau- 
az  Diolcoridis  refpondens.  Si  etenim  diligenter,  Si  ad  Serpilli  vtriu  fque , Si  ad  Saxif  rang.r 
deferiptionem  expendatur,  exiguum  Serpillis , plurimum  vero  Saxifrangx  (imile  ede  com- 
periemr.  Veterum  etenim  Serpillum, quod  quidem  prius, pr^terqurid  ramulis  Sffoliis  Ori- 
ganofimileeft,in  quantamcunque  altitudinem  adminiculo  fultum, aut  vicinisllirpibus in- 
nixum, crc(cit,&  quandoque  ex  Ocimo  per  nimiam  ficcitatcm  mutato  gignitur:  alterum 
verri non fcrpit,&  folio  cft  Rut^,id  eft, Hyperici  aut  Centaurij  minoris (vt ali  bi  oftendimus) 
longiore.  Serpillum  verri  vulgare  humile  cft,  frutices  non  confccndit,cx  Ocimo  non  proue- 
nit,&  foliiseft>multri  quam  Hyperici  aut  Centaurij  minoris,  minoribus  Se  breuioribus;  om- 
nino videlicet  exiguis, ac  Thymi, vt  diximus, foliis  iimilibus.  Ex  his  Serpillum  vulgare, non 
Serpilli  veterum  aliquam  fpecicm,(ed  Saxifrangam  Diolcoridis  cfle,palameft.Saxifrangam 
enim,ait,c(re  herbam  Thymo  fimilcm,in  petris  nafccntem.  Serpillum  autem  vulgare  Thy- 
num foliis  & capitulis  refert,  Se  non  raro  in  locis  pecrofis  reperitur:  proptercam  fiquidem 
quam  cum  Thymo  fim  ilitudine  habet,  fylueftre  Thymum  & a Belgis,  Se  ab  alus  nominatur. 

Verba  Diofeoridisde  Saxifranga  funt.  2ap^/pa Te  (rap^/2g^ro»,oi df  frt/nTg;*-  pa^Tci  ssxifrigi, 
tm!$$&yrd,8a/xrss  $pvyt?aJ\K  i*  ^ rQt%i<n  ternu,  (fvo^Sf 05,  eu&pfa.  hoc  eft, 

Sarxiphagon.alij  Sarxiphrangon,alij  Enipetrum, Romani  Saxifranga, frutex  cft  furculaccus  Lmanitf- 
in petris &afperis  locis  nafcens ; Thymo  fimilis.  Exemplaria  quardam  SfaSv/xaluSiprisle- 
gunt,fed emendatiora  dv/sa  habent. 

Facultate  aurem  Serpillum  vulgare  calidum  Seficcum  eft,  tertio  pene  ordine ; tenuium 
item  partium  Se  incidens : menfes  euocat;  vrinam  cit : calculos  expellit ; Se  in  balneis  ac  fo- 
mentisadhibiturn,fudorem  euocat.  , 

Eadem  fere  de  Saxifranga  Diofeorides  memorix  prodidit:  coda, ait,  in  vinofebricitanti- 
busopitulaturjftrangurix  prodeft:  fingultum  fedat:  calculos  velicx  frangit:&e  vrinam  cit. 

Di  Serpillo  ex  Diofcoride,  Tbeopbrasio  & oli  is. 

Capvt  ix. 

SErp  illvm,  Diofcoride  auiftore, duorum  cft  generum : hortcnfc  Sefyliicftrc. 

Hortenfc  coronarium  eft,  Se  odore Sa mpfychu m refert:  folia  habet  Se  ramulos  Ori- 
ganifimilia, multo  candidiora;  iuxtafcpes  rchcium  procerius  aflurgit. 

Alterum  non  ferpens  fed  erectum, ramulos  emittit  tenues  furculofos:foliis  referto?  Rure 
limilibus,anguftioribus  tamen, oblongioribus, durionbusq;:  florcsguftu  acres, odore  fuaucs: 
radix  inutilis.  Nafcicur  in  peens  efficacius.  Se  magis  excalfaciens  fatiuo. , 

Theophraftus  De  hi  ftoria  ftirpiu,  lib.  6.  Serpillum  tradit  ex  iuffruticibus  efle , lignoiis  ac 
coronariis:  ac  ramis  Si  foliis  tota  lua  natura  odo  ratum, veluti  Helenium  & Sifymbriu : apud 
nonnullos  etiam  Thymum  penitus  redolere:  fummx  terra:  adhxrerc ; radice  multifida  tor- 
ridaq; peculiarem  illi  audionem  germinum  .quippe  cum  in  quantumuis  longicu'dinis pro- 
cedere valeac^iactum  adminiculum, aut  iuxta  lepes  al  iquas  fatum:  fqualorem  pati,arq;  aque 
pauexindigum:  nafci  ex  Ocimo  perimmodicam  ficcitate  degenerante ; lib. De  caulis  quin- 
to,Ocimo  videlicetipfo, minoris  folij.fcd odoris potencioris facio.  Vndecolligendum.Ser- 
pillum  Ocimo  elfe  odorarius, Se  foliis  minoribus. 

Sylueftre  Serpillum  idem, quoddam  efle  ait, quod  deferentes  ex  montibus  fcriint.vtapud 
Sicyonem  fieri  iblet, atque  edam  Athenis  exmontc  Hymetto : apud  alios  verri,  vt  in  Tlira- 
cia  montes  Se  plana  omnia  Serpillo  fcarere.Sylueftre  auee  iftud,a  Diofcoridis  fylueftri  al  iud 
eft : fola  etenim  cultura  ab  hortenfi  differt : veluti  Theophraftus  ipfe  oftendit  ex  xnontibuf 
tranflamm  feri  referens. 

DiofcoridiaduerfaturPliniris  lib.ao.cap.za.  vbi  fylueftre  ait  ferpere,  fatiuumverri  mini-, 
tae.  Serpillum, inquit, il  ferpendo  putant  dicium,quod  in  fylueftri  euenit  maxime  mpetris. 

Satiuum  non  ferpit.fcd  ad  palmi  altitudinem  incrcfcit. 

Meminit  Serpilli  Ailianus  varix  hiftorix  lib.p.  Si  ipfum  infer  flores  numerare  videtur. 
Dionyfius  Iunior,  inquit,  in  Locrenfium  vrbem  veniens  maximas  ciuitatis  domos  occupa- 
Uit,easque  Rofis, Serpillis, aliisque  id  genus  floribus ftrauit.  Virgtlius tamcil Bucolicon 
Ecloga  fecunda,  Serpillum  herbam  efle  manifeftiffime  teftatur  his  verbis: 

a Theftylts 


Ttjtylu  cr  rapide  ftjiu  miforibui  af/n 
y^illia,  Serpillum  jf,  herbat  contundit  olent  eu. 

Ex  quo  lococolligedirm  lunc  qui  putent, vulgare  Serpillum, verum  & legitimum  efTe.quod 
videlicet  non  aliud  pallim  in  Italia  (ponte  gignatur : quali  nullibi  quam  in  agro  reperiri,& 
non  in  hortis  feri  potaiffet. 

Serpillum  autem  Grxeis  ipvMoc  iproMo»  dicitur.  Marcellus  vetus  au&or,  a Gallis  an, 

tiquitus  Gilatu  nominatu  affirmat:  vt  vero  Plinius  Valerianus, ab  iifdc  Laurio  nuncupata. 
Excalfacit  vcrdvlquc  aded  Serpillum,  vt  Galenus  dicit , vt  &:  mcnlcs  & vrinasmoueat: 
guftu  multum  eft  acte.  Prodeft  etiam, vti  Diofeoridcs  addit, ad  tormina, rupta,  conuulfa,io- 
cinoris  intfam  Hiationes,  & ad  lerpentium  morfus,  &:  potum, &C  impolitum : capitis  dolores 
mitigat  co&um  rolaceo  permixtum : cum  aceto  irrigatum  maxime  quidem  lc thargicis, fed 
& phreniticis  Conuenit : (edat  & fanguinis  vomitus  quatuor  drachmis  potus  cum  aceto 
fuccus  eius. 

De  Ocimo.  Cap.  x. 

Drimnm.  Ocimum  minus. 


2>  C A t i v i Ocimi  fpecics  magnitudine  differentes  dux  funt  vulgares,  ambi  furculoOe,do- 
^drantis  aut  pedis  altitudine  attolluntur-,  ramulis  rotundis  inplurcsala^diuifis.  Etmaicr 
quidem  folia  habet  lata, per  margines  leniter  crcnata,  Mercurialis  herbx  magnitudines: 
forma  fim ilia: minor  vero  minora:vtraquc  fplendida,&:  dilute  virentia: flolculos exiguoyo- 
lore  vel  candidos,  vel  obfcurius  purpuralcentes : femen  exiguum, nigricans : radices  oblon- 
gas, duras,  non  ablque  adhxrcntibus  fibris:  odor  vtrique  umilis,  nili  quod  maioris,  fpecics 
quxdam  reperiatur,qux  Citrium  malum  odore  refert, quocLOcimum  citratum  appellant 
j.  Matthiolus  prxtcr  hxc  duo  Ocima, etiam  tertium  quoddam  maximum  reperiri,memo- 

rixprodidit,foliis  Amaranti  maioribus, longis,latis&cra(Es,  Gitrix  mali  foliis  iimilibus. 

Seritur  Ocimum  in  hortis  & in  fitSilibus;  celerrime,  vt  Theophraftus  auctor  eft,proue- 
nit.  Quod  Soli  expolitum  eft, eodem  tefte,tranfit  in  Serpillum;  quia  vehementiusliccaroi 
folio  namque  minus,odoreque  vehementius  redditur. 

lunioac  Iulio  Ocimum  florct,&particulatimquidem,acdiu,ab  imo  incipiens. 

O xi/wv,tSc  per a>  prima  lyllaba  Clxt/apo  Grxci  appellant;  nonnulli  etiam  ofyuot:  Latini  0i> 
mum.  Differt  ab  Ocymo,  quod  offendimus  in  Frumcntorum.hifforia  pabuli  genusclt,# 

ad  dife- 


PEMPTADIS  SECVWDiB  L I B.  I X 1 1. 

Ocimum  tertium  maximunn  ad  differentiam  huius  perv  fecunda  fyllaba  feri- 

bitur;tamctfi  &pcr  exodoratum  Ocimum  quan- 
doque (eri p tum  reponatur.  Rccetiorcs  BacnAixlv, 
Latine  Regium  id  cft, quoque  nominant:  Offici- 
na', Bali  licum:  Germani  OSafilgcli:  BcIgarSafilf* 
toni:  Hifpam  Alba  baca:  Galli  Bajilic: Angii  ©nftll: 
Bohcmi  ‘Sifljailf,’! : Itali  B a fili  eo , & quod  minus 
eft,  Baflico gentile  Hifpani  idem  Albabaqui/la: 
plerique  Bafilicon  Gariophyllatum  hoc  vocant. 

Ocimum  autem, audtorc  Galeno , ex  (ecundo 
quidem  eft  Ordine  excalfacientium, fed  humidi- 
tate  habet  recrementitiam  adi  undam,  ob  quam 
commodum  non  cft  ve  intracorpus  (umatunled 
foris  adhibitum  ad  digerendum  concoquedum- 
que  idoneum  cft. 

Diofeorides  Ocimu,ait,  (I  multum  edatuf,vi- 
(iim  hebetat;  aluu  mollic, flatus  mouet,  vrinacit, 
lac  euocat,led  sgre  coficitur : impofitu  vero  cum 
polent^  tenui  farina, rolaceo  &C aceto, in  flamatio- 
nibus  medetur,  &Draconis  marini  ac  Scorpionis 
plags,pcr  (e  & cu  vino  Chio,oculoru  doloribus. 

Succus  oculorum  caligines  purgat, & deflui 
xiones  exiccat. 

Semen  potum  prodeft  atram  bilem  colligen- 
tibus, fu(piriofis , & vrinx  difficultate  laboranti- 
bus : facit  idem  fternu  rationes  frequentes , fi  per 
nares  attrahatur:  idem  ipla  herba  facit.  Claudere 
autem  oculos  oportet,  fternutatione  vigente. 

Sunt  qui  Ocimu  vitant, & non  edunt^eo  quod 
commanfum  &in  (ole  pofitu  vermiculos  gignat. 
Ocimum  fylueftrc  Acinos.  Aphriadiiciunteos  qui  a Scorpione  id.  lunt,  &C 

ipfum  comederunr,ab(que  dolore  permanere. 

RecentioreSjinter  quos  Simcon  Zcthy  eft,0- 
cimum  tradunt  olfadu  cordi  capitique  prodefie: 
feme  cardiacis  affed i b us fucc u rrcre : animi  moe- 
rorem ab  atra  bile  ortum  difcutere,  &c.  hilari  ta- 
temlstitiamque  procurare; 


De  Ocimo [yludiri vulgari,fiue  A cino. 
Cap.  xi. 

QV  o n recentiorum  plerique  Ocimum  (yl- 
ueftre  nuncupant , cauliculos  promit  com- 
plures quadrangulares,  infirmos,  terram  verfiis 
reclinatos:  folia  ex  interuallis  bina  COntrafe  po- 
fita,parua,longiufeula,ac  latiufeiila,  aliquantulu 
liirluta  &:  afpera,vti  & cauliculi:flofculose  folio- 
rum finubus  exeuntes,  pariios,  orbiculatim  cau- 
liculos ambientes,  colore  e candido  nonihil  pur- 
purafcentes:  femen  exile:  radices  fibris  cohsrcn- 
tes.  Odore  herba  hsc  multo  quam  Ocimum  eft 
infirmiore ; vtpote  exili  ac  obfeuro , fcd  tamen 
cum  grauitate  quadam  non  infiiaui  ad  Calamin- 
thes  aut  Ocimi  accedente. 

Exit  multis  Germanis  ac  Italis  locis  fua  (pon- 
te, prsfcrtim  incultis  8c  arenofis. 

iEftate  tota  floret , &£  non  raro  Septembri 
etiam  menle. 

Ocimum  fylueftre,  Vt  diximus,  appellant  ple- 
rique recentiorum.  Quod  autem  Ocimum  fyL 
a x ueftre 


180  SYlRPIVM  H I ST  0 K 1 Jt 

ueftre  Plinio, aliis cft  Ocimallrum  & «Jx/jMpttJlf.  Ocimoidcs  vero  multum  a prxfcnte  her. 
buladiflfert.  Siliquas  liquidem  Ocimoidcs  habet,  Hyolcyami  filiquisfimiles,  (emine nigro, 
quale  cftMelanthij.prxgnantcs:  huius  autem  (emina  minima  (une,  & vaiculisomninoexi- 
guis  continentur, nullam  cum  Hyolcyami  cytinisfimilitudincm  habentibusiitavt  hinc  her- 
oulam  illam, non  t-fle  legitimum  Ocimum  (ylucltrc  (iuc  Ocimaftrum cuidcnslit.Quamob 
caulam  ab  aliis  non  pro  Ocimo  fylueltri , fed  pro  Ciinopodto  habetur : fcd  nec  horum  fen- 
tentia  laudanda  vidctur.Nam  (1  propter  florum  fecundum  cauliculos  ambituni,Clinopo. 
dium  dici  mcretur;mulcx  aliae  eodem  nomine  nuncupanda;  erunt:  vt,Calaminthes,Orualq, 
Hormini,  Lamij,Di<2amni,&  Marrubii  (pcciesquxdam,Pulcg  ii,Saluia,Scordium,Melit 
fophyllon, Sideritis, Galeni  Alyflon, rcccntiolum  Bugula&  Cardiaca, iimilesquc alis, qua- 
rum omnium  flores orbiculatim  cauliculos  circundant,  nulla  tamen  Clinopodium  dicitur. 
Nobis  hate  herba  Acino  haud  diflitailis  videtur.  Acinon etenim  Diolcorides  ait, 

&p9o»  fiue  herbam  tenuium  far  mentorum  .coronariam.  Ocimo  flmilcm,  (cdlvirfuciorcirr, 
& odoratam . Cum  qda  dclcriptione  praeiens  nollra  fatis  conucnit. 

Facultate  autem  aliquantulum  calida  cll  8e  licca, non  abfquc  adflringendi  vi  ac  potentia. 

Acinon  vero  Diolcorides  eradit,  menlcs&aluum  fidere  potum : impolhumvcroPhy. 
gcthla  Sc  cryfipelata  curare. 

De  Dittamno.  C a p.  X i i. 

Di&amnum verum.  IcT.iMSo  rotundiulcula, maioraquam 

•*-'  Pulegij,&  fpiflu  lanugine  candicantiafunt 

«folia:  cauliculi  tenues, in  alas  nonnullas  diuifi, ia 
quorum  fummo  e fquamuliscompadlzdcpen- 
dent  vcluti  lpicx , maiores  craflioresquequam 
Heracleotici  Origani; a quibus  exigui  tlofculi 
exeunt,  (emen  inter  (quamulasrccodicur.Odo. 

Nalcitur  in  Creta  infula,  nec  alibi  requiren- 
dam, non  modo  Veterum  ,fed  & rccentiorum 
eft  fcntentia.  Diolcorides  flore  & (emine  carere 
contra  omnem  veritatem  fcribit.  Flonferam 
efle  poli  Thcophraflum  tcllatur  V irgilms  &■ 

&ixTo/uice  Graxis  dicitur:  Larims  Didam- 
num,&  Dictamnum  Creticum  ,a  nonnullis, n 
Diolcorides  tcllatur . dyeia  , liue  Pule- 

gium fyludlre.  Inter  notliasappcllationesata 
&harccius  nomina, ijuCa«T£sr, 

rien,  Kptntxr,  , (BsAotmS ,Afu- 

Otficuix  pro  Dictamno  per  c pnma  fyllaba 
Diptamnum  pe  r p legunt,  &:  leuisiiiomenr,K- 


ror  hic  cilec,  nili  pro  Didamni  foliis  Fraxinelht 
fy/rj  radices  in  vfum  ducerent, quam  fallo  D«i> 

^ num  appellant. 

Calidum  ac  liccum  tertio  exceflu  Di&amnum  e(l,  Pulegio  facultate  fimillimum/cief- 
fentiat  tenuioris.  Fcetus  mortuos  & in  potu  aflumpta,  vel  in  pelTo  appofica,  vel  etiam fuffini 
educit : menleseuocat:  fecundas  expellit 

Succuscumvinocontralerpentium  i&uspratlidioell.  Tanta  verbei  huiusvis  fertur, vt 
&:  olfactu  beltias  abigat  venenatas.  Produnt  & in  Creta  capras  faginis  vulneratas,  huiusp 
flu  eas  excutere. 

De  Pfeudodielamno.  C a p.  x i i i. 

PSevdodIctamnvm  legitimo  Di&amno  aliquatenus  foliis  ell  fimile.quz  &can- 
dida lanugine  conueftita  promit,  flores  vero  habet  in  verticilliscauliculosambientibus, 
dilute  purpureos,  cauliculis  illud  luxuriat complurimis, geniculatis, albida  quoque  lanugine 


pfeudodi&amnuiti. 


hirfutis;  radix  tcnuis.lignofa.altcdcfccndic  fi- 
bras fpargens.  Odor  huic  nullus,  auc  perquam 
exiguus  eft. 

M ultis  in  terris,  Diof.  aic , nafeitur  ,fcd  ta- 
men in  Germania  ac  Belgio  non  nili  latum 
prouenit,  & in  paueoru  hortis  olitn  repertum. 

A fimilituaine  Didatnni  ~].<iLiJbJ)Kra/jou 
nomen  accepit : Latini  fimilitcr  Pfcudodi- 
damum  Vocant  : Officinis  incognitum  ciTe 
parum  refert. 

Calidum  quoque  ac  ficcum  eft , fed  longe 
qbam  legitimu  Didanmu  facultate  inferius; 
Prarbct  eoldem,Diof  audorc,  cflddus,lcd  in- 
efficacius multo. 

De  Pulegio.  C a v.  xiitn 

T)  V lec  i o caules  exeunt  abundcmulti,tc- 

retcSjSi  veluti  geniculis  arciculati, plurimi 
procumbentes,  ac  proierpentes , fele  tamen, 
qui  flores  profetunt,  attollentes : folia  e Angu- 
lis geniculis  bina,  fubro:unda,quam  Maiora- 
na  nigriora,  lauioraq;,  c quorum  jfinu  vel  exi- 
gui cauliculi,  vel  minutula  ptodeunc  foliola: 
flores  verticillatim  cauliculos  iuxta  folia  am- 
biunt colore  cairulci  t rariffime  albidi,  radix 
multis  fibris  coharret.  Odore  tota  herba  po- 
tens eft,  & pradertim  cum  in  flore  eft,qucm  Sc 
ftillatitius  eius  liquor  retinet,  fi  per  vitrea  or- 
gana extradus  fuerit. 

Reperitur  vcro&huius  aliud  genus  fupe-  j; 
rioti  cauliculis;  flore,  colore , laruore , & odo- 
re fimile,  cuius  folia  oblonga  ad  Polygoniac- 
cedunt. 

Locis  gaudet  paluftribuS,&qux  liybemis 
mcnlibus  rigantur.incultis  tamen. 

Iulio  & Augullo  floret,  & tunc  quidem 
colligendum . 

Gratci  , quandoque  & SAajav » /3a»- 
appellant: Latini  Pulegium : Officina:  Pu- 
legium quoque, & fubinde  Pulegium  Regale, 
aadifterentiam  vulgans  Serpylli,  quod,  vt  di- 
ximus, Pulegium  vocant  montanum:  Italis 
Pulegio : Hifpanis  Poleo:  Germanis  ac  Belgis 
jPolei)  autpalfpt:  Gallis  Pouliot. 

Pulegium  Valde,  vt  Galenusait,  excalfacit; 
tertio  nempe  ordine , tum  & valenter  reficcat 
ac  extenuat.  Menfcseuocat, fecundas  & mor- 
tuos foetus  eiicit  in  potu  datum.  crafla  lentaqj 
pulmoni  pedori  q;  infarda,eelegmatis  admi- 
xtum,excreatu  facilia  reddit. 

Contra  ferpentum  ac  virulentorum  anima- 
lium morius  vtilillime  in  vino  bibitur.  Ani- 
mo linquentes  odore , addico  aceto,  reficit. 
Podagricis  doloribus  ex  caufa  frigida  , & 
prafertim  coxendicis  impolitum  prodeft  , fi 
donec  rubefeat  locus  relinquatur , vt  Diofc. 
feribit.  Contra  duritias  vteri  in  defeffioni- 
bus  conuenienter  adiicitur. 


MM 


Polium  repens  ac  Polium  tertium. 


"DO  1 1 o cauliculi  aflurguntnuttierofi, tenues, teretes, duri, aclignofi, palmo  haud® 

altiorcs:  folia  per  interualla  hos  conucftiuntoblonga,latiufcula,  fcdquam  Chain2  m 
anguftiora, per  margines  ferratim  incifa.  in  virgularum  faftigiis  flofculi  candidi, qUOSj^P 
la  proferunt  vnicum  foliis  ac  cauliculis  albida  lanugine  incanefcentia.  femen  puiu‘u 
gricac.  radix  fibras  demittit. 

Alccrum  ftiperiore  minus  ac  tenu  ius  cft:  cauliculi  quoque  teretes  ac  duriufculi : ‘°  j 
nora  &anguftiora:  flofculi  e capituli  s eminentibus  albidi.  Incanelcit  & illud, ac  tcnU^ji 
daq;  lanugine  pubefcit.V  crumq;  od  oratum  eft,fepcnumero,quod  rmnus, odorarius- 
lius  &C  minus  quoddam  odore  infir  mius  refert.  pat 


pemptadis  secvnda!  iib.  tri t.  i$j 

Polium  quartum  etiam  repens.  Prxter  hxc  verb  & quoddam  im-pioi&oX or  eft  $. 

Polium.cuiusnumcroli  cauliculi  humi  plurima 
parte  decumbunt:  folia  latiora qu^m  primi,  am- 
bitu quoque  (errata : capitula  in  Cummis  virgis, 
e quibus  flofculi  quoque  candidi.  Tota  quoque 
hxc  lanugine  tomcntofainalbida,&cum  graui- 
tate  quadam  odorata. 

Huic  fimile  , cuius  cauliculi  teneriores  re-  4. 
punt , & fibris  quandoque  demiflis  terrx  fefe 
aifigupt: folia  huius&  breuioraae minora,  fed 
non  minus  ferrata : Copiola  & hxc  lanugine 
vna  eum  capitulis  conucftitur  : flofculi  non  e 
capitulis  modo,  fed  &:  fecundum  folia  exeuric 
purpurci,autalbidi:Duo  fiquidem  huiusgene- 
ra,(cd  coloris  floris  tantummodo  differentia.  O- 
dorc  autem  lixc  reliqua  (uperant. 

Eft  vero  & inter  hxc  quoddam  medium , f- 
cuius  tenues  cauliculi  pattim  recte  aflurgunt , 
partim  terram  verfus  inclinantur,  huius  tenelli 
ac  recens  nati,molles,lanuginoliq;  ramuli  e viro- 
re lutei  apparent:  flores  quoque  pallide  lutei,  fed 
reliqua  ftirps  aliorum  more  mcaneicit. 

Hxc  Polij  genera  olim  me  obferuare  memini 
Mechlinix  in  amplifT.  horto  generofi  viri  Ioan- 
nis  Brancionis:Nafeuntur  vero  horum  quxdam  *■ z- 
in  Italia,Thracia,Macedonia,  ac  nonullis  in  Hi- 
fpanialocis.  Tertium  C.  Clufius  in  maritimis  }• 
Valentini  regni, ac  in  Hifpania  Bftica  a (e  reper- 
tum Icribit:  quartum  Vero  in  agro  Murciano:  4 ^"  S- 
quintum  in  Granatenfi  Sc  Valenrino  regnis. 

Rorent  quxdam  Martio : alia  ferius ; pnefertim  in  Bclgij  hortis,  vbi  Aprili  aut  Maio  de- 
mum flores  videre  contingit. 

A canitie  Grxcis  ®-oA/or  nomen  accepit:  Latini  vocem  feruant : Dicitur  vero  & Offici- 
nis Polium. 

Primum  a Plinio  Campeftre  appellatur:  Duo,inquitlib.xxi.cap.vrr. Polij  genera,Cam- 
peftre  maius:  fylucftrc,quod  minus  eft.  ab  Hifpanis  Attamina. 

Alterum  DiolI  tzoAjov  openh,  id  eft,Polium  montanum, & WS-eiordicitur : &C  fpuriis  vo- 
cabulis  $d>%cunrlJiov,  ijStrinp, /AhoT/ipr,  CiAiov,  Atque  horam  duorum 

Diof.Galenus,Paulus,Aetius,&:  inter  Latinos  Plinius  tantummodo  meminerunt. 

Sufpicantur  nonnulli  Polium  Leucadem  cfle,  & de  ea  herba  fub  diuerfis  nomenclaturis  *«»«>». 
Diof.biscgiffe:  conueniunt  genera,  nominis  occalio  & facultates.  Leucadis  dux,  vna  opt# i), 
id  eft,montana;altcra  >i,£«e$?,qux  latioribus  foliis,  velati  Polium  campeftre,  traditur : Ab  al- 
bido colore  Xdnap dicitur:  <®oA/oracanitic,qubdcanis  hominis  fimile  appareat : Quicquid 
autemincanefcitalbidum  cft.Facit  huc  quod  AetiusLeucadis  non  meminerit, veluti  a Po- 
lio haud  differentis.  Plinius  lib.xxvn.cap.xi.  Leucem  quandam  herbam  nominat, quam 
fortalTe  eandem  cfle  cum  Leucade  didta  Icribit.  Leucem  autem  Mercuriali  fimilem  cfle,  SC 
nomen  ex  caufaaccepi£fe,ait, per  medium  folium  linea  candida  rranfcurrente:quarc  Mefo- 
leucon  quidam  vocant.  Oftcndit  his  verbis  fe  Leucadem  herbamqualisfit  ignotare:Sicu- 
ti  neque  de  Polio  fefe  explicare  fatis  potu  it.  lib.fiquidem  xxi.cap.vii.vbidePolio,qu$dam  rimimat - 
Tripolio  a Diofeoridc  attributa  interferit,Polium  cum  Tripolioconfundens. 

Tertium  autem  Polium  fortaffis  non  abs  re  ac  marinum  cognominari  poterit.  3. 

Quarum  vtrumque  apud  Hifpanospro  Chamxpiry  vulgo  haberi,  lucufentiflimus  teftis  4. 
eft  Carolus  Clufius,diciqueab  ipfis  Zamarilla. 

Cxterum  facultate  Polium,  quod  minus,  au&ore  Galeno , ex  tertio  eft  ordine  deficcan- 
tium : fecundo  vero  completo  excalfacientium ; & acrius  ac  amariusquam  maius,  quod  &C 
amarum  guftantibus  &:  modice  acre  eft. 

Hydropicisjinquit Diofcorides,rcgio  morbo,  & lienofis  auxiliatur:  Vrinas  & menfes cit. 
fubftratum  ac  fuffitum  ferpentes  abigit,  magna  vulnera  recens  nondumq;  reliccatum  gluti- 
nat impofitumiaridum  vero  ad  rebellia  vlcera  facit.  Ad  antidota  minoris  eft  vfus. 

a 4 


OR  i g ArN  i duo  prima  genera  Diofcoridi  funt5Heracleoticum  rcilicct,&  fylueflre. 

Heracleoticum  cauliculis  erigitur  rotundis,  quandoque  fiibrubcntibus,ramofisIp& 
dem  plus  minus  altis:foliis  lacis, rotundis  paulo  longioribus,quam  fv lucftris  Origani  mino- 
ribus & albidioribus : in  faftigiis  virgularum  fauamatim  compa&r,parua:,  oblonga  promi- 
nent veluti  fpica:,e  quibus  exigui  flofculi  candidi  exeunt:  femen  exiguum  eft. 

Oriiumm  Huic  fimile, genere  haudquaquam  differens  Diofcoridi  Origanum  Onitiscft.QuaOni- 

Omtii.  tis, inquit, appellatur, candidiore  eft  folio, &hyflbpo  fimilior : lcmen  veluti  coniundos co- 

rymbos habec. 

Zw  Sylueftre  Origanum  tchues  qUoque ac  rotundos  habctcauliculos,  dodrante  altiorcsrfo- 

liafubrotunda,  maiora  Si  hirfutiOra  quam  Pulegij:  flores  in  vmbcllis  dilute  rubentcs,qiian- 
doque albidos;  quibus fuccedunt  femina  paruafubrubentia. 
j.  Praeter  hac  vero  & aliud  Origani  genus  in  Belgio  colitur,  quod  Anglicanuffl  cognomi- 
nant: humilius  iftud  quam  extera:  folia  quoqj  minora,virentiora,  & minus  afperajvmbeli* 
fimil  iter  contractiores,  e quibusflofculi  purpurafeentes.  radix  duriufcula. 
i.  Nafcitur  Origanum  Heracleoticum  in  Creta,  ac  aliis  calidioribus  regionibus,  intetquas 
funt  Hifpanix  regna, vnde  Antuerpiam  rcficcatum  infertur. 

2,.  Sylueftre  Origanum  non  modo  in  calidioribus  regionibus,  fed  Si  in  Germania  repentur 
fecus  margines  agrorum, viarum, &:  hortorum : transfertur  etiam  ad  hortos  & loca  cula 
5.  Anghcarum  cognomento  non  .memini  me  alio  loco, quam  in  hortis  videre. 

aEftiuis  menfibus  Origana  florent:  femen  deinde  perficitur. 

X,  Origanum  Graecis  oe/ytvo<;.  &c quod  Heracleoticum  cognominatur oe/ytvotigsottecmid 
nonnullis  Cunila:  In  Officinis Belgij  Origanum Hifpanicuro:huiusvcrd altcrafpeciesoef- 
jaros  orirnt; , vt  in  Diofcoridis  exemplaribus : In  Galeni  vcr6  cwjjj  : apud  Plinium  fimiiittf 
Onitiseft,per  ium. 

Sylueftre  Origanum  dyeioe/ytvot;  dicitur;  quod  aliqui  Panaces  Heracleum,  GrdswJf? 
xteiov,  Si  Cunilam  appellant , inter  quos  eft  N icandcr  Colophonius , au&orc  Diofcorii' 
Differt  tamen  non  parum  ab  eo  Panace  Heraclio,  ex  quo  Opoponax  colligitur.  Officinis 


'TR  agorigano  cauliculi  fune  tenues, duri,  ac  ligno  fi  ? colore  fubnigricanres : folia 
-*•  minora  quam  lylucftris  Origani, quam  vulgaris  Serpylli  maiora,odorata,afpera,  & non- 
nihil hirfuta:  flolculi  exigui  in  verticillis  cauliculos  luperna  parte  ambiunt,  colore  purpuraf- 
centes.  radix  parua  ligni  duritiem  habet. 

In Foroiulienfi  agro  Tragoriganum  nalci  Matthiolus tradit : verum  an  illius,  cum  ifto 
idem  fit, in  tantaipfius  breuitare  incertum  relinquitur.  Sunt  qui  exiftimenc  quod  defcripfi- 


PEMPTADiS  SECVNDJE  1 1 B.  IX  u. 

Origani  vox  nota  cfi:  Italis  Origano:  Hifpanis  Oregano,  Orcnga:  Gcrmnnis,53}i>fgfkttttf!/  &: 
gjoflctt  vocatur:  Belgis  «Sjoiic  mnriolqmc:  Gallis  Origa»,  Sc  Mariolaine  baftardc : Bohomis 

£)ob:aimj|T. 

Tertium  vnde  Anglicani  cognomen  admilerit  non  confiat:  Hcraclij  cfi  fpccics.Ii modd,  3- 
Plinio  auctorc,plu  res  huius  fuerint. 

Heraclium,inquitlib.xx.cap.xvii.triagenerahabct:  Nigrum  latioribus  foliis, glutino- 
fum:  Alterum  exilioribus moilibusquc,Samplucho  non  di lu mile  , quod  Pralion  aliqui  vo- 
care malunt:  Tertium  inter  hac  medium. Cum  altero  autem  Hcraclij  Panacis  genere , ter- 
tium noftrumconuenire  appafet. 

Omniaautem  Origana  incidendi, extenuandi, reficcandi,calfacicndique  facultatem , &: 
quidem  cercio  ordine  obtinent, & lylueftre  quidem  valentius  efle  Galenus  tradit : Eft  tamen 
Heracleoticum,quodexHifpaniis  rcficcatum  adfeitur,  acrius  fylucfiri,  vel  in  hortis, vel  in 
agris  apud  Germanos  nato. 

C aiterum  cum  vino  Origanum  exhibitum  aduerfus  venenatorum  morfus  &: ictus pro- 
deft;&iis  qui  Meconium  aut  Cicutam  biberunt,  cum  paflo. 

Decocium  Origani  vrinas cit,menles  euocat,& vtiliter  hydropicis  exhibetur. 

Ineclegmace  veteri  tufii  medetur, & pulmonem  expurgat.  Scabiem,  pruriginem,  ploras 
in  balneo  inleflu  curat;  emendatque  a Regio  morbo  colorem.  Aridum  acetabuli  menfura 
cum  aqua  mulla  fumptum,  per  aluu  atros  humores  educere,  Diolcorides  &c  Plinius  Icribuc. 

Succus  cum  lacie  infufus  aurium  dolores  ledat:  cum  oleo  vero  Irino  permixtus,  & per 
nares ateradius  pituitam  detrahit,  herba  fubftratalerperitCs  fugat. 

De  Tr Agorigano.  C A p.  x v 1 1. 

Tragoriganum.  Tragoriganum  Clulij  alterum. 


lS(f  ST1RMVM  H1ST8*I* 

musA  Matthiolo  pro  Maro  offendi, h quo  multum  differt  •,  Marum  enim  non  in  orbiculatis 

verticillis  floret, (cd  Origani  Heracleotici  modo  ab  exiguis  vcluti  (picis  flofculos  promit. 

Apud  Belgas  in  hortis  ftirpium  cognitionis  ftudioforumolimobfcruatum 

memini, in  quibus  AuguffO  mcnfccum  flore  confpicicbatur. 
i.  Exhibentur  vero  &:  alia  duo  Tragorigana  a Clufio  m Hifpanix  regnis  reperta.  Vnumli- 
gnofis, cubitalibus  fere  cauliculis : foliis  medix  inter  Origanum  & (ylucftre  Serpyllum  ma- 
gnitudinis: floribusorbiculariter  cauliculos  ambientibus  (quale  quod  defcriplimus)  fedfo- 
lia  eius  incanc(cunt,&  flores  candidi  funt, quibus  differt, 
i.  Alterum  tenerioribus  furculis  humilius, foliis  anguftiotibus  aliquantulum  incanis:  flori- 

bus  albidis, quandoque  purpureis, & quam  alterius  maioribus , eodem  modo  iuxta  fummas 
virgulas cnafcentibus.  Nec  repugnat  duo  clfc  Tragorigana : Diofeorides  fiquidemTragori- 
ganum  vnum  latius  virentiusquc:alterum  exilibus  furculis  ac  tenuibus  foliis, inueniri refert. 

Dicitur  autem  hxc  ftirps  Grxeis  Tgfcjpe/jcwoc:  Latinis  limiliter  Tragoriganum : quod  ve- 
ro cencrius  «paVw.Praliun);  Officinis  &z  vulgb  incognitum  eft. 

Facultate  T ragorigana  tertij  quoque  ordinisfunt rcficcantium ac  excalfacientium, velu- 
ti  Origana:  adelTc.ait  Galenus,  adltri&ionis  quippiam. 

T ragorigani,ait  Diofeorides, potio  mitis  grata  eft  cibum  faftidientibus, acidum  ruffan- 
tibus,imbecillo  ventriculo,  etiam  vbi  a maritima  iaCtatione  naufea  & xltus  prxeordionim 
excitantur.  Lienofis  ex  aceto  bibere  prodeft. 

Contra  Ixix  venenum  in  vino  bibiturivrinam  cit : menfes  ducit : in  eclcgmatc  tufflcnri- 
bus  datur.  Decoctum  epotum  bilem  expurgat.  Cum  polenta  oedemata  difeutit  irapofitum. 


De  ffpjftpo  vulgari. 
: Codice  Cxfareo. 


Cap.  XVIII. 

’ Y s s o p v s vulgarisvfus  caules erigitdo- 
-drantalcs,aut  altiorcs,duros,ac  lignofos,in 
virgulas  aliquot  diuifos , ab  imo  ad  faftigium 
vfque  foliis  circumucftitos  oblongis,  veluu  Po- 
lygoni aut  Lauandulx,  ted  minoribus, fama- 
tius virentibus, ac  odoratis , qux  furfum  verius 
fcnlim  minora  fiunt,  flofculi  e fuis  conceptam- 
lis, quinis  fenis  feptcnifve  iuxta  folia  coniundis, 
a medio  faftigium  petunt, cauliculostamenon 
orbiculariter ambientes,  fcdad  vnumtannmi 
latusexcuntes,  colore  eleganter cxrulei ,qnan- 
doquc,fcd  rard, albidi,  Echij  floribus  quodam- 
modo fimiles,fed  minores ; ftaminibuseriana- 
liquot  med  iis,cquibus  minutiflima  flamina  de- 
pendent purpurea.  radix  dura , lignofaaliquot 
annis  reflat. 

Paffim  in  hortis  Germanizac  Belgij colitur, 
Floret  Iulio  ac  Augufto  menfibus. 

Huic  fimilcm  aliam  reperiri  quidam  ferant 
cauliculis’breuioribus,&  plurima  parte  humum 
verfus  reclinatis:  foliis  paulo  nigrioribusaccnf- 
fioribus:flofculisvero  in  cacumine  in  breuisfpi- 
cx  modum  digeftis, colore  quoque  pulchrecz- 
ruleis,&  fuperioris  forma  fimilibus.Venimkc 
fpecies  rari  (fima. 

HyfTopum  hanc  paffim  Officin^&vulghap- 
pellant. Germani  ac  Belgx^fP0* autgfopdtali 
Hyjfopo:  Hifpani  ifopo:  Galli  Hpjfope.Aaimi 
veterum  legitima  HyfTopusfit,non parum, nec 
temere,ambigitur : Tametfienim  Hyffopu  ve- 
luti  omnibus  cognita  nullis  notis  Diofcoridd 
expofuerit.extant  tamen  quxdam  de  eius  forma  alibi, qux  vulgari  Hyflopo  nequaquam  e- 
Ipondent.  Origanum  Heracleoticum  folium  habet  Hyflopi  fimilitudine:  Chrvfocomeco- 
marohabctcorymboidelimilem  Hyflbpo.Pliniuslib.xxvii.cap.xu.Stcechadem,ait,odo- 
ratam  herbam,coma  Hyflopi.  Accedit  icon  ipfius  HyfTopi,quxin  perquam  vetuftoCrfaE* 
bibliothecx  exemplari  reperitur,  foliis  latis.  Origani  iimilibus,  &:  capitulis  in  fummisvugi* 


PEMPTADIS  5ICVHDA  1. 1 B.  III  i.  187 

ctriinentibus.  Atque  ex  hisnon  efle  legitimam , quse  vulgd  pro  HyfTopo  habetur , manife- 
ftum.efti 

Caxeriimquod  ad  facultates  vulgaris  HyfTopi  attinet, guftabilishuiusqualitas  acris, cum 
nonnulla  amaritudine  coniun£la,calidam  ipfam  effeoftcdit,&  ficcam  $°.  ordine,tenuisquo- 
que  edentia:, ac  expurgandi  vim  habere.  Non  inutiliter  idcirco , imb  efficaciter , ad  omnes 
pulmonisac  thoracis  frigidos  morbos  in  cclcgmace, aut  alio  modo  vulgaris  Hyflbpus  adhi- 
betur. Obftru&ioncs  aperic ; crafla  incidit:  lenta  attenuat, & vt  facilius  expuantur,prxftat. 

Cuffl  carnibus  bubulis  deco&anon  iniuauiterex  iurc  editur,  ori  ae  ventriculo  grata:  vri- 
nasverd  etiam  mouet,  &ad  vrinx  ftillicidium  vtilis  eft. 

De  Thymbra.  Cap.  x i x. 

THymbra  vulgari  Hyffopo  fimi- 
liseffet,nifi  humilior  ac  tenerior 
foret:  virgulas  emittit  complures  foliis 
vndequaque  circundatas  anguftis  & a- 
cuminatis,  longioribus  quam  Thymi: 
inter  qux  flofculi,  eparuisvafculis  ab 
imo  faftigium  vfque  exeunt , candidi, 
autdilute  purpurei, hoc  modoveluti 
herbaceam  fpicam  efformantes , qua:, 
poftquam  flofculi  emarcuerunt,  mani- 
feftior.  radix  dura  ac  lignofa. 

In  Germania  ac  Belgio  temere  fue- 
rit alibi  quam  in  hortis quxrere.  Fertur 
inNarbonenfi  Gallia  locis  quibufdam 
afperis  & incultis  prouenire.  Bellonius 
huic  haud  diffimilem,fi  non  eadem, in 
Tyrrheni  maris  littoribus  nafei  refert, 
ex  obfoleta  tam  e purpura  albicantem. 

Iulio  acAugufto  apud  Germanos  ac 
Belgas  cum  flore  reperitur. 

Grxcis  fli eft,nec  aliud  Latinis 
nomen  vere  habet.  Nam  quod  Satu- 
reiam  interpretes  dici  velint, Columel- 
Ix  Latino  feriptori  repugnat,  qui  inter 
Thymbram  & Satureiam  manifeftum 
diferimen  oftedit  lib.  x.  vbi  Satureiam 
Thymi  ac  Thymbra:  faporem  prx  fe 
ferre  feribit: 

Et  S at ur eia  Thymi  referens  Thymbra % faporem. 

Quod&lib.ix.cap.  11 11. fatis  manifeftis  verbis  docet:  Tum  etiam  Thymbrx, inquit, vel  no- 
ftratesCunila:,quam  Satureiam  ruftici  vocant.  A vulgo,autin  Officinis,Thymbrauullum 
nomen  accepit. 

FacultasautemThymbrx  calida  & ficca  tertio  cxceffu : attenuat,  incidit,  meatus  expur- 
gat : breuiter,  omnia  qua:  T hymum  poteft  8c  prxftat. 

De  Satureia.  Cap.  xx. 

C A T v R E 1 A tenui  ac  fragili  cauliculo  affurgit, pedem  plus  minus  alto,&  in  ramulisdiui- 
^fo : foliis  anguftis, minoribus  quam  Hyffopi,  Thymbrx  xmulis,  fed  iuxta  ramulos  rario- 
ribus: flofculi  fecundum  folia  candidi  funt  autdilute  purpurei : femina  parua  fubnigricant.; 
radixfibrofa. 

In  hortis  vbique  fere  feritur : annua  eft  herba. 

Eodem  quo  lata  eft  anno  floret,  femen  facit,  ac  deinde  perit. 

Latinis  Satureia  appellatur : & Columella  vero  etiam  Cunila:  Dicitur  &C  fylucftre  Origa- 
num  a nonnullis  Cunila,  fed  legitima  Cunila  Satureiaeft:  Germanis  @arfen  pfopc  / funeti/ 
Safurtp/  & ©abanep:  Brabantis  Crulen,  nomine  vt  apparet  a Cunila  detorto, item  <S>atutep: 
Iulis  Sauoreggia:  Hifpanis  Axedrea,Sagorida:  Gallis  Sariet  te,  Sarriette. 

Non  difftmilis  autem  Satureia  ab  illa  Thymbra:  fpecie,cuius  Diofcoridescap.  DeThym- 

bra 


bra  inquit, ^ arttpQii  SJ^Sy. 

Hatc etenim  vere  carapOl i,  id  cft  ,cx  lemincnata 
dici  poteft ) fingulis  etenim  annis,  vt  diximus, 
i eri  debet:  altera  vcr6  durabilis  natura  radicem 
obtinet. 

Porrd  Satureiacalida  quoque  ac  licca,&  tri- 
ti u quoque  ordine  , icd  minus  tamen  quam 
Thymbra,  qua  mitior  cft : atque  idcircoetiam, 
ve  Diol.  ait,  cspbe.  jipueit,  id  clfynci- 

bis  commodioris  vfus. 

Attenuat  autem  & flatus  infigniter  dilcutit, 

Sroinde  vna  cum  Faiclis.&alns  leguminibus 
atuoiis  vtilitcr  coquitur  ac  editur : Imo  ventri 
calens  in  fomento  appoiica , vteri  ex  flatu  ftran- 
gulacus  mox  ledat. 


De  S alitia.  Car.  x X iv„ 

REcentiorvm  obferuatione  duplex 
Saluia  cft;  maior  videlicet,  & minor. 
Maior  quadrangularibus  ,lignofis  caulibus, 
in  alaseffufis  luxuriat , circa  quos  folia  lata, ob- 
longa , rugola , afpcra , fubalbicantia,Vefbalci 
fylueftris  foliis  fatis  fimilia,fed  icabnora,-scmi. 
nus  candicantia, attritorum  ex  lana  vcftimcto- 
rum  fcabritiem  referentia,  flores  in  furhmisra- 
mulis  eminent  falcati , Lamij  aut  Orualziimi- 
les,  eoiore  carrulco  purpura  icentes;  fuccedente 
in  receptaculis  femine  iubnigricantc.  radix  du- 
ra  ac  lignofa  fibras  demittit. 

Huius  vna  repentur  fpccics  nonnullis  foliis 
Saluia  minor. 


PEMPTADXS  SECVNDU  LIB.  ir  1 1 i.  iSS> 

vel  totis,  vel  partim  albida:iccm  & alia, cuius  foliorum  pediculi  ac  ncrui, tuin  S£  recens  ena- 
rafoliola  rubent. 

Minor  Sahiia  fruticofa  quoque  ftirps  eft, alas  in  latitudinem  expandens. priori  fimilis, fed  a. 
minor:  caules  huius  teneriores  i unt:  folia  oblonga, minora,anguftiora,fed  non  minus  fcabra; 
quibus, parte  qua  pediculo  infiftut,duo  hinc  inde  foliola  exigua  adnafeutur,  pinnatu  aut  au- 
ricularum quadam  liniilirudine:  flores ipicati,veiuti  fupcrioriscxrulei:  radix  quoque  ligno- 
fa.  Cuingrauitate  quadam, fed  minime  molefta,  odorata  vttaque  eft, Se  prxftat.qux  minor. 

Locis alperis,&  incultis  nonnullis  fponte  nafeitur : 6e  minor  m campcftribus  Hilpanixun 
Maffilienfi  agro : in  compluribus  Italice  prouinciis : in  Creta  quoque  infula  gignitur ; vbi 
fubinde  quxdam  cauliculorum  pars , prxfcrtim  inter  genicula  media,  in  tantam  craflitudi- 
nem extuberat,  vc  Gallarum  magnitudinem  & fimilicudinem  affequatur.  Cuiufmodi  Sal- 
uiam memini  mihi  olim  ab  excellentiis,  viro  Iacobo  Antonio  Corculo  milTarh. 

Maior  Saluia  fubinde  locis  alperis  &£  'ruderatis  in  Germania  reperitur. 

Vtraquc  autem  ad  horcos  a Belgis  transfertur, fed  minor  frequentius. 

Florenc  Salui?  Iunio  ac  Iulio,vel  ena  lerius.  Marcio  commode  transferutur  ac  placantur. 

Saluia  Grxcis  «As A/:r$a>£o; : a nonnullis  tAst-yofioemm,  &C  <r$ayvm:  Officmx  vna  cum  Italis  ac 


De  Saluia  agretf i,  flue  Sfliacclo. 

Cap.  xxii. 

A Grestis  qua:  Saluia  appellatur , cauli- 
-c  A-culos  erigit  quadrangulos,  nonnihil  hirfu- 
tos,  circa  quos  folia  Saluia:  quidem  cernula , fed 
brcuiora,laciora,mollioraque:flolculiecaulicu- 
li&radnatorum  ramulorum  vno  erumpunt  la- 
tere hiantes,  ac  falcati,veluri.  Laihij , fed  mino- 
res,in  albido  pallcntes.fuccedunt  femina  in  lin- 
gulis pericardiis  quaterna  nigricantia,  radix  fi- 
brola:  ftirps  annua  eft.  Odore  minus  quam  Sal- 
uia graueolcr,&  vinofum  quiddam  fpirat. 

In  lyluis  frequenter  reperitur,  & iuxtafcpi- 
Inenta  & agrorum  margines.  Solo  gaudet  ali- 
quantulum macto  ;non  tameii  omnino  fterili 
aut  ficco. 

Iunio,Iulio,ac  Augufto  menfibus  cum  flore 
ac  femine  viget 5 & tunc  quidem  colligendaac 
reponenda  eft. 

Recentior  xtas  Saluiam  appellat  agreftem: 
nonnulli  vero  & Ambrofiam,  led  vera  Ambto- 
iia  ab  hac  differens  eft.  Valerius  Cordus  Scor- 
doniam  nominat.  Rucllius  Gallix  rura  Bofci- 
faluiam  vocare  refert.  &C,  Polemonium  efle  iu- 
dicat , quod  veritati  repugnans  eft . Germanis 
roalbt  falfen;  Brabantis  fmlOe  farne. 

b Videtur 


Hifpanis Latinam  Saluix appellationem  recinent:  Germani @albcp:  Galli  Sauge-.Belgx  g>a* 
Htedicunt. Inter  nothas  vero  appellationes  & hxc  nomina  occurrunt,  xiotrixiSyVajvov,  Bimior. 

Excalfacit  autem  Sa!uiaeuideriter,&  non  minus  reficcat:  ad  tertium  vtriufque  qualitatis 
ordinem pertinet,auc  lecundum  inceiifum:adftri&ionis  quoque  non  exiguum  obtinet. 

Foliorum  ramulorumque  Saluix  dccocium  vfinas  moucc : menfes  item  & fcetus  extra- 
hit, auctore  Diofcoride.  Sed  lanior  Acti  j fententia,  qui  hanc  menfes  compefccrc  &:  conce- 
ptum retinere  memorix  prodidit.  T radunt , inquit , quidam  luffitam  Saluiam  menfes  im- 
moderate fluentes,  &C  omnino  muliebre  profluuiumcompcfecre.  Agrippa  Iaeram  herbam 
vOcauiqquamprxgnantcs  mulieres, fi fluidxlaxxque  fuerint,  vtiliflime  comedunt, conti- 
net enim  conceptum, vitalcmque  reddit : ac  fi  fucci  huius  heminam  cum  modico  fele  quar- 
toafecubitu  die  mulier  pocaucrit,deinde  viro  milceatur,  procul  dubio  concipiet:  Hxc  ille. 
Vtilis autem  imprimis  Saluia  capiti  ac  cerebro  eft:lcnfuum  ac  memorix  vim  intendit : ncr- 
uosroborat,  humoreque  rclblucos  feni  tari  reftituit;  tremores  tollit:  naribus  indita  pituitam 
Mtaufe  fiffiSphMlui  « C»P'“  «<«%  Commendatur  vero  Sc  lingui- 

‘ nem  expuennbus : tum  &aduerlus  tuffim  late- 

risque dolorcs,&  ad  ferpentum  motfus. 


OR  v a l s.  fpcciesprior  (eiusetenim  tres  aut  quatuor  numerantur)  qux  proprie  Orca- 
lanuncupatur,  caules  promiteraffos  quad rangu los.d  u os  pedes  longos,  inalasdifflfos 
folia  & eradicibus  multa , &c  fecundum  caules  exintcruallis  bina  contra  fe  pofita.m^na, 
palmum  lata  vel  ampliora,aliquantulum  afpcra,  inxqualia,albicantiaque,  ac  nonnihil  vti& 
caules  hirfuta : flores  forma  florum  Saluix  aut  Lamij,colore  ex  diluto  cxruleo  candicantes, 
poft  quos  oblonga  denticulata  vafcula  pro  filiquis,  in  quibus  femen  nigrum : radicesverofi- 
brofas.  Tota  herba  graucm  fortemque  fpirat  odorem  caput  opplentem,&  maturato  femis: 
interit,  quod  altero  fit  a latione  anno. 

Seritur  ab  olitoribus  in  hortis.  Iunio  ac  Iulio  floret. 

Gallitricum  Officina:  nuncupant.  Dicitur  & Oruala  fiuc  Orualla,  Tota  bona, Scta 
Scarlea, Centrum  Galli, Matrifaluia : ab  Italis  Sciaria:  a Gallis  Oruale:  a Germanis  04® 
lacfj:  a Belgis  ,§cIjarIepK  ab  Anglis  «Harpe.  Falluntur  qui  Ale&orolophonexiftimant.  Aledo- 
rolophon  in  Frumentorum  iiquidem  hiftoria  multum  ab  Oruala  differentem  oftendinn» 
Videtur  autem  haec  Oruala:  fpccies,Horminum  fylueftre,quod  Diofcoridesait,viribus^»- 
gis  pollere.  Inter  omnes  etenim  Oruala:  ac  Hormini  fpecies,  nulla  odore  aut  viribus^ 
potentior  eft. 


Videtur  autem  Thcophraffi  cflc  jnpofiwAoc,  cuius  folium  contra&ius,  &cminusquamSal. 
uix  fquallcns eflc,aiti quale  huius effe  offendimus,  addit  Saluix  folium  /Sapri^jrliuegra. 
ueolentius ac fcabrius cire, quod  irafc  habet:  Nam  Saiuixvtnufqucodorgrauiorquamhu- 
ius,8£  folium  fcabritie  artntis  vcffnncntis  limibus.  Nec  eft  quod  minor  Saluia  pro  Sphacelo 
habeatur, vt  quibufdam  videtur, cum  non  minus  Iit  fcabra  quam  maior,  qua  Sc  odoratior. 

Calida  autem  & ficca  facultate  Saluiaagrcibs  eft,  minus  tamen  quam  Saluia,  infecundo 
idcirco  vtriufquequalitatisordincconfiftens.  Commendatur  ad  rupta,  exfa,  ac  vulnerata- 
datur  &cx  alto  prxcipi  tatis  decodtum  cius,  vnnas  vero  etiam  prouocat.  Sunt  qui  huius  de- 
co&uni  lue  vcncrca  infcdisnon  infeliciter  propinent : Nam  &:  fudores  mouct,  vlcerarefic- 
cat,  humores  digerit,  tumoresque  dilcutit  ac  rcloluit,fi  triginta  aut  quadraginta  diebus 
aflumatur. 

De  Oruala.  C a p.  x X i i i. 

Oruala.  Oruala  altera. 


1 1 1 1. 


PEMPtfADIS  SECVNDiS 


Oruali  tertia. 


Altera  Orualx  fpccies , caules  habet  fimiliter %- 
quadrangulares, cubitales : folia  quoque  alpera, 
fcabra,lcd  minus  albida,  ac  minora : flores  fimileS 
colore  purpureos  autcxruleos  : radices  vti  prioris 
Odore  hax  minus  pr£ftat,omnino  exiguo  prodita. 

In  Pannonia, Norico, Bauana, flue  Vindelida, 
plerifque  & aliis  Germani* ac  Gallix,  locis  gigni- 
tur herbofis  ;fubinde  faxofis. 

Floret  eodem  quo  prior  tempore. 

Baccharim  efTe,  lunt  qui  putent  ; eorum  autem 
fententia  quam  fit  probanda,  oftendet  Baccharis 
deferiptio  ,quam  a iublequente  proximum  dabit 
caput. 

Tertix  Orualx,  caules  quoque  quadrangulofi  j. 
& nonnihil  hirfiiti  lunt:  folia  per  ambitus  ferrata, 
Orualx  prioris  fimilia,led  minora:  flores  lutei : Ic- 
men  fufflauum, mgricans:  radix  fibrola , durabilis 
naturx,& multis  annis  permanens- 

Apud  Belgas  a nonnullis  in  hortis  feritur ; in 
Alpibus  autem  Italix  iuxta  Tridentum , (ponte 
gigni  fertur.  Asftate  floret.  - 

Horminum  luteum  & Horminum  Tridenti- 
num  aplerilque  appellatur. 

Potefthis,&quartaaddilpccies,quxpro  fvlue-  4. 
ftriHormino  a Fuchfiodepingitur : cauliculi  huic 
breuiores,  exterum  hirfiiti  quoque  & quadrangu- 
lares: folia  minora, oblonga, profundius  incila:flo- 
rcscxruleiodorati,fcdquam Orualx  minus : fili* 
per  maturitatem  deorfum  nutant:  femen  nigricans : radices  fimi  liter  nigrx  &c  fibrolx. 


Oruala  fylucftris,  fpccies  quarta. 


IJX  ST  IX  P I V M HlSTOJUI* 

ln  Bohcmia  hcrbofosconucftitcolliculos&:  aruorum  margines : FuchGus  Germania:  prata 

exornare  fcribit,(ua<f];  (ponte  in  iis  nafei. 

Tempore  florendi  cum  (uperioribus  conucnit. 

Orualx  fidHormini  hxc  quoque  fpccics,(cd  iners, & nullius  facultatiscflc  videtur. 
Atprior,quamdiximusproprie  Orualam  dici, calida&  liccacftordine  tertio-, menfesmo- 
doquouis  lumptamouct:  lecundasciicit : ccruifix-iut  vino  permixta  ebrietatem  facit, ea, 
putque  implet. 

Anthonius  Miialdus  femen  Orualx  vtile  tradit , ad  excutiendam  oculorum  caliginem, 
& educenda  ea, qu^  in  illos  inciderunt:  in  oculum  fiquidero  immi(Tum,&  multa  rcuolucio- 
nc  circa  bulbum  cius  circumductum, tandem  humore  prxgnans , & tenuibus  membranulis 
ac  (ordibus  onuftum  clabitur. 

C a P.  tXIIl!. 

HOrminvm  Orualx  etiam  qua:da  (pe- 
des eft  , (cd  reliquis  minor,  caules  promit 
complures, dodrantem  aut  pedem  altos, angu< 
lofos  fimiliter,('ubhir('utos:  folia  lata.rotudiuf- 
cula,  fubafpera, Orualx  multo  minora,  Manu, 
bijferefimilia.quoru  quamoraut  lex (uperio- 
ra,purpurco  nigrx  Violx  colore , (cd  tamen  di- 
lutiore emicat:  flores  iuxtafoUacauliculosam. 
bientes, colore  purpureo  dilutoalbicancferaen 
exiguu  m ,oblongu  m , nigricans, in  oblongis  re- 
ceptaculis,vclun  liliquis,que  marurato  (emine 
radicem  verfus  (pedant,  radix  loga,  tenuis, non 
abfquc  fibris. 

Peregrinum  Belgio  Horminum  eft, &alim- 
dcin  hortos  illatum. 

Asftiuis  mcnlibus  florum  eius  produfliojfe- 
men  interca  maturatur. 

O"p/M>or  Gixci : Latini  Horminum  8t  Ge- 
minalcm  appellant. 

Calidum  autem,  vt  inquit  Paulus  dsgineBj 
Horminum  eft,  mediocriter  ficcum&abfter- 
gcns.Hormini  femen,  Diolcoridesait, putatur 
cum  vino  potum  Venerem  excitare : venim 
cum  meile, argema  & albugines  oculorumde. 
purgat:  cura  aqua  impolitum  cedemata  didu- 
nt, & aculeos  extrahit.  Idem  herba  impoiitafa- 
cit.  Galenus  in  libris  De  alimentorum  facul- 
tatibus,de  Hormino:  Hoc  quoque, ait,  frixo  f- 
tuntur,deinde  eatenus  lxuigant,  vt  farinaeua- 
dat;  mei  quoque  ei  admilcen  t.  Parum  in  feiplo 
habet  alimenti,  vt  quod  medix  inter  Eryfimum&:  Cuminum  lit  naturx. 

De  Bacchare,  ex  Diofeoride  & aliis.  C a p.  XXV. 

BA  c c h aris,  auctore  Diofeoride,  odorata  8d  coronaria  eft  herba, cuius  fol  ia  tg^ajid 
cft,a(pera,aliaSe/it9-fa,lioceft,den(a('unt, magnitudine  inter  Violam  & Vcrbafcumme- 
dia:  caulis  angulofus,cubitalis,fubafper,©^5tip!-'aJke,id  eft,  luxra  adnatas  propagines  habes 
flores  purpurci,fubalbicantes, odorati:  radices  Veratri  nigri  (imiles,  odore  Cinamomi. 
Amat afpera&lqualida loca.  Gracili  (olo  nec  humidoproucnit:  Plinius. 
Baz^ae/cGrxcc dicitur,  aut 9rax^«££ie quali  , v t plerifquc  placet:  a quibufdaffl 

Nardum  rufticum  appellatur, vt  Plinius  lib.  11.  cap.  6.  teftatur.  Q_uin  & lpfe  Plimuslib.  u. 
cap. n. Nardum  rufticum  appcUat.Scdlib.ii.cap.  19.  perperam  itadici  rctert;ftatimvideli- 
cct,vt  quoldam  errore  falfo  Barbaricam  eam  appellare  fcripfic : Sed  eorum  quoque  error, in- 
quit,corrigcnduseft,quiBaccar,rufticum  Nardum  appcllaucre.  Eft  enim  alia  herba (icco- 
gnominata.quam  Grxei  Afaron  vocant. Idem  eodem  lib.  cap.  n.  BaccharimquofdamPer- 
penfam  appellare  ait.Perpenfa  autem  fi  Alarum  eft,  veluti  inter  nothas  & afleriptitias  voces 
reperitur,  non  minus  horum  etror  ,quam  priorum  refellendus.  Nam  Baccharis  & Afanu» 


PEMPTADtS  SBCVNDAB  t I B.  1 1 I J. 
non  parum  differunt,  vn  Plinius  cellis  cft,  &rexvtriufquedefcripciombus  collatis  euidcns. 

Proinde  & perperam  Officinx  Aiarum , Afaram  bacaram  nuncupant, nomine  cx  Aiaro & ogUinurt) 
Bacchari  compoiitoi  quali  idem  fit  Aiarum  Baccharis.  Qui  errorex  eo  videtur  manaiTe, 
quod  inter  nothas  Aiari  appellationes,  Baccharis  vox  etiam  reperiatur : autqudd  Baccharim 
Crateuas  Alarum  nuncupaucrit.  Quod  fiquidcmCrateuasAiarum  nominat,  Diolcorldi  ne- 
quaquam Alarum, icd  Baccharis  cft. Nam  Aiarum  Diofeoridis caule  caret : odoratum  non 
cft, nili  folis  radicibus:  nec  etiam  coronarium, ii, vti  Plinius  ait , vocitatum  iit  Aiarum , quo- 
niam in  coronas  non  addatur.  Aiarum  autem  Crateux  caules  facit , Se  odoratum  ac  corona- 
rium eft.Patet  ex  ipia  dcicriptionc.qux  iic  habet. 

Aiarum  odorata  & coronaria  cft  herba : caules  cius  geniculati : folia  Jhaia , id  eft,  denia: 
flores  purpurei:  radix  boni  odoriSjiimilis  Veratri  nigri, odore  Ginamomo  limilis.Naiciturin 
afperis  & fqualidis. 

Ex  quibus  verbismanifeftiflimum  cft,  Afariim  Crateux  idem  cum  Dioicoridis  Bacchare, 

&ab  Aiaro  eiliidem  ciTc  differens:  &c  male  inter  nothas  voces  Aiaro  Baccharis  nomen  attri- 
butum: peius  vero  adie&um  Aiarum  coronariam  & odoratam  eile  herbam,  quod  interno- 
tha,etiamafleripcum  repetitur. 

Meminit  Baccharis  etiam  Virgilius  in  Bucolicis  iEclogafcptima,&  no  modd  coronariam 
eamdfeftirpcm  oftendit,verumetiam  faicini  depullbriam: 

Bacchare, inquit, frontem 

Cingite,  ne  vati  noceat  mala  lingua  futuro. 

Eft&Baccharis  vnguentum  apud  Athcnxum  lib.ij.  quod  a Bacchare  odorata  herba  no- 
men habere  poteft.  Nam,vti  Plinius, vnguenta ex  ea  radice  fieri  iolita,apud  antiquos  Arifto- 
phanes  prifex  Comoedia:  Poeta  teftis  eft. 

Carteriim  Baccharis,  vt  Paulus  ^Egincta  paucis  complexus  cft , radicis  deco&um  meatus 
obftruclos  aperit, vrinam  Se menies  citat.  Folia ipiius cum  fint adftnngentia , fluxionibus 


««si 


De  Balfamita.  Cap.  x x v 


Baliatnita  maior. 


Balfamita  minor. 


JAlsamita  coronaria  herba  non  eft.fcd  foliorum  cius  cum  grauitate  quadam  gratus 
eft  odor. Eius  duo  funtgenera,foliis  multum  differentia:  Maior  videlicet  & minor. 

b 3 Maior 


1,4  ITUtlVM  H1ST8XI* 

, Maior  caulibus  affurgit  rotundis, duris, fcfquipcdalibus:  folia  cius  oblfiga,  lata,  leniterpet 

' oras  crcnata,  Lapathi  foliis  fere  fimilia, minora  tamen  & viroris  magis  albicantis:comaaurci 
coloris  ex  multis  Holculis  vcluti  corymbis,  Tanaccti  ac  Ehchryfi  modo  m vm bella  coharen- 
tibusjquorum  linguli  ex  multis  exiguis  flaminibus  luteis  limul  farctis, compoliti  funtj radi- 
ces Iignofx,durabilisnatur$,nonablquc  multis  adhxrcnribus  fibris. 

Apud  Belgas  honcnfiseft,paffimquc  etiam  ab  olitoribus  colitur. 

Asftiuis  menfibus  aurei  coloris  vmbcllas  promic. 

Germani,  $raunJcnfrmU:  lvaV\, Herba  di  S. Maria:  Bclgx  JSalfntir : &:  eorum  Officina:  Bal- 
fami  tam, ac  Ballamitam  maiorem  nuncupant.Eft  tamen  & alia  Balfamina  ,qux  &Charan- 
tiaac  Momordicajitcm  Ballaminum  genere  neutro, herbx  ab  hac  Balfamita  differentes  ac 
diflimilcs.Matchiolus  Mentham  Grxeam  nominat:  alij  Saluiam  Romanam ; item  herbam 
Laflulatam,Coftum  hortenfem, Mentham  Saraccnicam, herbam  D.  Marix.  Sunt  qui  volut 
PanaccsChironium  efle.Plinius etenim, & vulgariaTheophrafti  exemplaria  Chironiu Pa- 
naces folio  effc  referunt  Lapathi,  florcq;  aureo,cuiufmodi  hxc  herba  cft.Sed  Diofcorides,& 
Nicandri  interpres  teftem  citans  Thcophraftum,folio  illud  aiunt  cfle  Amaraciicuiusfolium 
Balfamitx  nequaquam  fimile  cft. 

z Minor  Balfamita  colore, odore, fapore  & flore  in  vmbcllis  aureo, maiorem  referocaulicu- 

los  promit  numerofos, tenues, rotunaos:  folia  parua,oblonga, ferrata, ac  profunde  incifa;C0- 
mam  aurei  coloris,fed  corymbos  minores:  radices  vti  prioris. 

Rarior  hxc  cft, nec  alibi  quam  apud  cognitionis  herbarum  ftudiofosrcperitur. 

Floret  eodem, quo  prxcedenstempore. 

Balfamitx  haud  dubio  fpccies  minor eft.Itali  Gittlam  vocant:Valcrius  Cordus  Mentham 
Corymbiferam  minorem  appellat:  priorem  vero  Mentham, Corymbiferam  maiorem.  Ple- 
..  rique  Eupatorium  Mefux:  alij  Diofcoridis  Ageraton  eflc  volunt.  Eupatorium  autem  Me- 
Htfiu.  fuxidcmcum  AuicennxEupatorio  eft:  vires  etenim  vtrobique  exdem:  fed  fornix  deleri- 

ptio  in  vtroque  auctore  corruptiilima:  vf  fatis  offendunt  Auicennx  exemplaria,  cuius  pofte- 
rioraex  Bellunenfis  corre&ione,a  prioribus  hoc  loco  multum  differunt.  Eupatorium  autem 
Au icennx  a Diofcoridis  Eupatorio  nequaquam  d iffert ; quod  vulgo  Agrimoniam  nominat: 
herba  ea  notiflima  cft, cum  qua  Balfamita  minor , fiue  Giula.  fi  mihtudinis  nihil  aut  perexi- 
guum habet.  Ageraton  vero  hanc  herbam  cffe,non  eft  quoque  vcnfimiie.  Nam  Ageratofo- 
lia  Diofcorides  tribuit  Origani:  at  Origani  folium  fubrotundum  eft : huius  vero  longum  S: 
ferratum, ab  Origani  forma  multum  differens ; quod  Giulam  &c  Ageraton  diffimilesefi: 
ftirpes  offendit. 

Cxtenim  Balfamita  vtraque  calida  &ficca  eft  fecundo  ordine , cum  amaritudine&ad- 
ftringendi  haud  obfcura facultate.  Auxiliatur  foliorum  eius  quam  Conferuam appellant, 
diutumiscapitisdoloribusmatutinotempore  fumpta:  defluxiones  e capite  reprimitacre- 
ficcat:  crudos  humores  ad  concociionem  perducit.Prodeft  item  Cachexia  aut  Leucophleg- 
matia laborantibus,  prxfertim  in  initio;  ac  omnibus  quibus  iecur  debile  ac  refrigeratum  ei 
Semen  non  fccus  ac  Santolinx  lumbricos  Sc  ventris  tincas  expellit. 


Libx.1  qvaxti  pemptadis  secvnda 
Finis. 


stiR- 


STIRPI  VM  historia1” 

PEMPTADIS  secvndj 

LIBER  Q^V  I N T V S| 

DE  VMBELLIFERIS  HERBIS. 

Prafatio. 

^ i N T v s huius  Pemptadis  labor  circa  vmbe/liferas  ver  fatur , qua  Coronariit 
odorat  is  q{  herbis  ac  fpuyuion,  haud  perperam  fuccedunt.  Vmbellas  fiquidern  circi- 
lvjJnSj4  Hat<t  rotunditatis  & coronarum  inltar  proferunt.  Seminavero  & nonnullarum 
odorata  funt:vt,Anifi,  Feniculi,  Ammios,  Cari,drc.  Profluit  ex  nonnullis  odo - 
riltis  liquor:  vt,ex  Panacis  & Lafer  is  generibus.  £>uar undam  etiam  radices  in- 
ter  odoramenta  haberi  pofunt:vt,  Angelica,  A lirantia.  Mei.  Non  defcribuntur  autem  hoc  loco 
omnes  vmbellifera ; ad  olera  ftqutdcm pertinentes,  fua  clafi  relilfa.  Feniculo  autem  omni- 

bus noti  fimo  exordium  fumptum,  fic  enim  ad  reliquas  facilior  ac  expeditior  via  patebit. 

DE  FOENICVLO. 

Capvt  i. 

■COEhicvlvm  ferulacei  generis  herba  cft,  h 
■I  hominis  non  raro  proceritatem  fuperas.  cau- 
les eius  digitalis craflitudinis,gcniculati,  lxui, te- 
nui, ac  virente  cortice  conueftiuntur,fungola 
interius  candida  medulla,  in  alas  quafdam  circa 
faftigium  diuiduntur.  Folia  e radicibus,  tum  ab 
lingulis  geniculis, ampla, ramofa, in  tenuilEma 
fegmenta  diflecta,  colore  viren  tia, odoris  iucun- 
di,  quorum  lingula  particula;  teretes  (untjCxtre- 
rai  vero  etiam  capillamentorum  inftar  renues. 
Vmbcllx  latx  in  cacuminibus  cauliculorum  ac 
ramulorum  eminent  rotundx,ac  in  orbem  cir- 
cinatx.flofculi  lutei,  femen  oblongum,  nudum, 
nullaque  membrana  implicitum,  radix  candida, 
recta,  alte  defeendit,  neruo  lignoio  intus  medio. 

Huius  quxdam  fpecies  fubnigricatibus  foliis  i. 
rubet : odore.&  fapore  a liiperiore  haud  differes. 

Eft  Sc  alia  cuius  femina  & quandoque  folia  3. 
dulciora  funt.  Hxc  in  hortis  Belgij  fata  non  diu 
dulcedinem  retinet,  fed  cito  in  vulgare  Fcenicu- 
lum  tranfit. 

Locis  apricis  etiam  laxofis , bene  proficit  Fce- 
niculum : hortosquoque  amat  ac  loca  culta,  ra- 
dix viuax  eft,&  in  plurcs  annos  reflat. 

Vere  erumpunt  folia,  deinde  caulis  aflurgit, 
fcquuntur  cum  floribus  mufearia.  femen  fub  fi- 
nem Augufti  ac  Autumno  perficitur. 

Grxci  appellant : Latini  F amicu- 

lum: Officinx  nomen  retinent:  Germanis  jjenw 
feU:  Belgis  ©mc&ell:  IzsWsFinocchio:  Hilpanis  Hi- 
nnio, & Funcho : Gallis  Fenoil : Bohemis3Bfa|t't)fopj. 

Pmer  vero  iftud  &lylucftrc  quoddam  Fceniculum  Diofeorides  refert  fatiuo  grandius, 
foliis  maioribus, caule  tantx  amplitudinis, vt  in  Mauritania  duodecim  cubitis  aflurgat, cuius  stippema- 
femen  Cachryi  fimile.  Hippomarachron  iftud  appellat,  & pxd&id&v  dyetov;  a nonnullis  /ass- 
esi?e/c,  aut  Myfineum. 

Traditur  & aliud  Hippomarathri  ab  eodem  genus , folio  angufto,  exiguo,  oblongo : fe-  Hipp°m*- 
mine  rotundo  vt  Coriandri.  'alterum. 

Cxterum  Fceniculi  vulgaris,femen  quidem,calidum  eft,fedfecundo,ficcum  vero  primo 

b 4 ordine. 


*5><f  StUPIVM  HISTORIA 

ordine.  Ventriculum  aflutriptum  roborat, naufeam  (edat,  tormina  mitigat,  flatus dilcutit: 
In  vino  potum  adferpentum  & fcorpionum  idus  ac  morius  valet  cum  (acharopuluis huius 
ieiunoventriCaloalTumptusaciem  oculorum  conleruat:  lac  quoque  nutricibus  auget,  quod 
& iplius  herba*  fuccus  efficaciter  priflat,  tum  Se  ipfa  comcfta  ac  in  olere  fumpta.  qua:  minus 
calidaipfo  femine.  V tilis  vero  renibus,  ac  vefici.  vrinam  cit,&  calculos  expellit. 

Radiccsad  eadem  valent, & potcntiores,vrpotccalidiorcs:proindcn6  mode)  vrinam  pro. 
uocant,  fed&:hcpafisac  quoque  lienis  infardus  expediunt  ,&  vifccra  ab obftrudione libe- 
rant : menfes  quoque  promouent.  Feruntur  eidem  cum  meile  contriti  canum  mortibus 
mederi  impoliti. 

C A P.  II. 

AN  f.  t h v m cubitali  aut  proceriore  cauli- 
culo,tercte, ac  geniculato  confurgit:  foliis 
tenu i fli  me  d ifledis,&  in  (lamina  pene  extenua- 
tis: flofculis  in  mufeario  luteis:  femine  deinde 
rotundo,plano, tenui, ac  foliato : radice  fibrofa. 
Gramter  aurem  vna cum  floribus  ac  feminibus 
odoratum  eft,&colore.  minus, quam  Fceniculi, 
folium  huius  viret. 

In  hortis  feritur  limul  cum  oleribus. 
Flores  &fenie  iftate  perficit:  hybernismen- 
iibus  intercidit. 

A^ntdor  Gnce  : Latine  fimilitet  Anethum 
appellatur:  a nonnullis  A Vtoh-IW  : Conieruarunt 
Anethi  nomen  Officim:  Italis  Anetho : Hifpa- 
nis  Entldo  • German  is  2)  ptlcn:  Belgis  ©flfc  Gal- 
lis^wr:  Bohemis&op:. 

Eftautcm  Ancthum,audore  Galeno, excal- 
faciens auidem  fecundo  ordine  intcnfo,exicear 
verb  eodem  rem  illo,  vel  primo  definete.Vftum 
vero  tertij  ell  ordinis  tum  excalfacientium, tum 
rcficcantium.  Anethi  aridi  comi  feminisque 
decodum  potum  lac  euocat : tormina &inik- 
tionesfedac : vrinam  cit:  (ingultuslenit  ;vt  qui- 
dem Diofeorides.Sedat  autem  lingultus  femen 
Se  odoratu,  priferrim  fi  in  vino  decoquatur;fed 
potifli  mum  fi  Abfinthio  ac  Rofis  rubris  additis, 
Se  pariter  in  vino  decodis,  ventriculus  hocfo- 
ucatur.  Promouct  verd  & femen, ladiscopiam, 
vcluti  Foeniculi. 

Vftuni,  Galenus  ait,vlceribus  admodum  humidis  impolitum  prodeft, potiffimiim  iis 
qui  in  pudendo  ccnfiftunt:  Qui  vero  in  priputio  funt  inueterara,  iis  probe  cicatricemin- 
ducit.  Vuam  etiam  infaucibus,vt  Plinius  ait,  leuat. 

Oleum  in  quo  decodum  Anethum  digerit,  fedat  dolores,  fomnum  conciliat, crudosac 
inconcodos  humores  ad  concodionem  perducit. 

De  Anifo.  C A p.  i i i. 

ANisi  rotundus  & leuiter  ftriatus.ac  inanis  caulis  in  rainulos-nonnullosdiuiditur.  fo- 
lia  inferiora  rotunda  ac  latiora  funt,  fuperiora  diflcda  veluti  Apij,  fed  candidiora. im- 
belli flolculos  candidos, deinde  femen  inalbicans  proferunt,odorisiucundi  ac  faporisgrari. 

In  Creta, Syria,  ffi.gypto,a!iisque  Orientis  regionibus  feliciter  gignitur:  Seritur  quandexp 
in  Gcriuanii  hortis;vbi  Iulio  ac  Augufto  floret,ac  femine  prignans. 

Anifum  Latini  ac  Officim  appellant : Gnci  A/ocr,aucavnror,vt  quidam  volunt:  Germa- 
nis Italis  Anifo:  Hifpanis  Matahalua  Se yerua  dulce : Gallis  Anu : Anglis3£ncfc&a# 

Bohemis  21npj. 

Galenus  Anifi  femen  tertij  cflc  ordinis  exiccantium  Se  calfacientium  feribit,  quia,  vtait, 
acte,  fubamarum,  & ad  vrentium  calidiratem  accedat.  Tanta  tamen  acrimonia,  vtvrai' 
tiumcaliditad  quafilimile  fit,  ineo  haudquaquam  guftu  fentitur.  naro  dulcedo  quidam 
in  eo  percipitur  grata,  acrimonii  vero  quam  exiguum  aut  nihil  ;atque  idcirco  fecundum 
calidi  tatis  gradum  non  excedit:  ficcitatem  vero  etiam  habet  multo  quam  tertij  ordinis  mi- 

noiem. 


Anifiim. 


PEMPTADIS  SECVSD  A 1 1 B.  V. 


197 


norcm.  Nani  ad  la&is  generationem  confert; 
quod  non  faceret,  Ii  admodum  dcflccarer,  Gal. 
cap.  de  Marathro,  vel  inuito,  tefle : Ex  eo  liqui- 
dem  qudd  lac  procreet,  hoc  non  excedere  primi 
ordinis  (iccitatcm  iudicauit;quod&  de  Anili  fc- 
mincjcumhac  de  caula,  tum  qubd  dulce  lit, 
ccnlcndum . Eft  igitur  lemen  Anili  ex  primo 
exiccantium  gradu  : excalfaciendum  vero  le. 
eundo. 

Dilcutit  verb  idem  flatus,  tormina  ledae,  vri- 
nas  clementer  promouct,  lactis  copiam  facit,  ad 
venerem  cxtimulat,  aluum , & album  muliebre 
profluuium  liftiticommanducatum  oris  bonum 
reddit  odorem  .-aduerfus  Ipirandi  difficultatem 
conducit:  luffitu  capitis  dolores  ledat ; venenis 
rcliftit.  Fertur  & licim  arcere ; atque  idcirco  hy- 
dropicis vtile. 

De  Care.  Cap.  i ii  i. 

CArvm  cauliculo  aflurgit  cubitali  vel  al- 
tiore , quadrangulari , geniculis  intercepto, 
glabro,intus  inani, ac  in  ramulos  diftributo-, circa 
quos  foliola  Paftinacx  fylucftri.s,led  teneriora  ac 
minora : flolculi  exigui  candidi  in  laxis  mulca- 
riis : lemen  lubnigricans,  longius  quam  Anili, 
radix  dodranraiis,carnola,lcd  gracilis, lapore  Pa- 
ftinaex,  fepius  candida , raro  lutea. 

In  pinguibus  ac  Letis  campis  herbulis,  & pra- 
tis, qua:  lubinde  rigantur,  apud  Germanos  Bo- 
hemosque  frequens  nalcitur.  Gignitur  & in  Ca- 
ria,auctore  Diofcoride,vnde  nomen  accepit. 

A Maio  menle  vlque  ad  Augultum  ,&  flo- 


res, & lemen  profert. 

Grxcis  Latinis  Carum  vel  Careum: 

Officinis  Carui  nominatur.  Carnabadion  Si- 
mcon  Zethy  vocat:Gcrmani  fpm/  fpmmci,  trrp|i 
fpmmd : Itali  Care : Hilpani  Carauea,  & addito 
ardculo  Alkgrauca ; Angi  i CaniUjayeo. 

Cari  autem  lemen,  vt  Galenus  ait,  excalfacit 
& rcliccat  tertio  quodammodo  ordine, & acrem 
moderate  qualitatem  poflidet:  flatus  vero  idem 
difeutit:  ventriculo  & ori  gratum; concoctiones 
adiuuat:  vrinam  cit : Antidotis  admifcctur. 

Radix  elixa  Pallinacx  modo  edendo  eft. 

De  Cumino.  Cap.  v. 

SA  t i v v m Cuminum  vnum  Diolcoridieft: 
fylueltria  vero  & alia. 

Dodrantalis  autem  & raro  pedem  excedens 
fatiuum  Cuminum  herba  elt , vnicaulis,  ramis 
tamen  aliquot  brachiata ; folia  Fccniculi  modo 
in  tenues  particulas  difle&a,  fed  breuioraac  mi- 
nora multo,  vmbclhe  in  alarum  cauliculorumq; 
faftigiis  lemen  proferunt  acuminatum , coloris 
lbrdidi,graueolens, lapore  acre,  radix  tenuis eft, 
qux  poli  leminis  maturitatem  perit. 

In  Italia  & Hifpania  colitur  ac  feritur : aliisq; 
calidis  regionibus  familiare,vt  jFthiopix,  v£gy- 
pto,  Galacix^Cilicix,  ac  vniuerfe  minori  Alia:. 
Putridis  8c  calidis  maxime  locis  gaudet. 

Medio 


V M HISTORIA 

Cuminum  fyluttihw' 


Cuminum  fatiuum. 


Medio  Vere  ferendum:  imber  luccedens  lationi  multum  'officit, vt  habet  Rucllios. 

Kuuivov  Grjecis,&  ad  differentiam  fylueftrium,  xuurjw..vu*&v , id  cft , fatiuum  Cuminum 
Vocatur:  Latini  Cuminum:  Officina:  Cyminum:  Germani  sXooimjcbc  fnmmrfl:  Itali  Crni- 
aw.-Hilpani Comixchos-Xja!L\\Com:n:Rc\vxt£  Angli Cranon  dicunt:  Bohcmi £ttli)tt. Profer- 
tur reliquis  j£tluopicum,quod  Hippocrates  Regium  appellauir. 

SfluiSin  Sylueftriaautem  Cumina  a Diolcoride  duo  delcribuntur,vnum  fia/wweflc  ait,  caule 
Cummum  dodrantali,cenui,temisquatcrnifvefoliolis,o;Wi  eft;quaiidiffecti$,Gmgidij 

pronum.  jfura.  capitulis  in  cacumine  quinis  aut  fenis, rotundis,  ac  mollibus,  in  quibus 

pa TA?,  flue  paleaccum  femen.  Naici  ait  in  collibus,  cfficaciusque  in  Lycia,  Galatia  Alia, ac 
Cartilagine  Hifpania::  verum  tale  Germania:  ac  Belgio  parum  cognitum:  raro  Sc  in  pauco- 
rum hortis  repcritur. 

Syluifirt  Alterum  latiuo  haud  diffimile  (foliis  videlicet,)  effe  refcrt,quod  a lingulis  floribuscomi- 
'uktnm?  culaProfert  hoc  eft,fublimia  liuccreda;in  quibus  femen  Melanthio  fimile.  Atque 

illud eft quod  Pemptadis  huiusfecunda:  lib. tertio cap.ix. floris  Regij  nomine  defcriptum 
eft,vt&  eo  loco  latius  explicatum. 

Cactcrum  Cumini  fatiui  femen,vt  Galenus,ex  tertio  cft  excalfacientium  ordine, re&cac 
Diofari-  vero  non  minus.Diof.  vero  8 c ipfum  adftringerc  ait, non  tamen  adftridionera  habet.  Atte- 
tUs  mta-  nuando  iiquidem  ac  digerendo  tumores  difeutit,  non  autem  adftringcndo  reprimiqveluti 
tHr'  teftiumaclcrotiex  flatu autaquolb humore, qiioscataplafmatis  additum  cito  tollit: Nec 
modo  extrinlecus  auxiliatur,led  & intro  aflumptum  flatus  extinguit,  tormina  torfionesque 
fedat.  V tile  quoque  pedori  &c  pulmonibus  refrigeratis,ac  crudorum  humorum  copia  grana- 
tis,inlbrbitione  aliqua  fumptum.Demorfisaferpentibusex vino  propinatur,  fluoremmu- 
liebrem  fiftit:  (anguinis  e naribus  profluuium,cum  aceto  tritum  & odoratu,reprimic.  Quod 
in  cibis  flatulentum, Cumino  addito  corrigitur. 

De  esimmi.  Cap.  vi. 

AM  mi  os  duo  genera  poftcritasobleruauit:  vnum  latioris  folij  maius,  quod  vulgat4 
eft:  alterum  tenuifolium  ac  minus. 

Vul- 


Vulgare  Arami  cubitali  aut  proceriore  altitudine  aflurgit : alas  c caule  rotundo  fpargit:  Amnhul- 
folia  e pluribus  conftant  oblongis  ambitu  ferratis,  flofculi  in  vmbcllis  candidi,  lemencum*'"' 
acrimonia  quadam  amaricat,  oblongum,  Cumino  minus. 

Alterum  herba  eft  exigua, tenui  ac  breui  cauliculo:  foliis  oblongis,  creberrimis  incifuris  Ammi 
tenuiflime  (Medis, &:  furliim  verius  magis  attenuatis,  flores  funt  in  exiguis  vmbellis  candi- ,trum' 
duli:  femen  minutiffimum,acre,ac  feruidum. 

Ex  Alexaridria  Algypn  in  Italiam  infertur , vbi  & gignitur,  fuit  huius  quondam  in  JEgy- 
ptodomefticus  ac  quotidianus  vfus, panibus  enim  compinfebant, ac  alimentis  admifcebant. 

Satum  in  Germania  ac  Belgio  facile  prouenit. 

Floret  in  Augufto, femen  deinde  perficit. 

Gneci  AV/iu, Latini  fimiliter  Ammi  vocant:  Nonnulli  Cuminum  Aithiopicum , alij  Re- 
gium cognominant:  Officina:  Ammiosaut  Ameosgignendicafuappellant:Germani2(rttcp. 

Prius  maius  dici  potcft.Hoc  autem  Officina:  paffim  vtuntur,in  quo  minime  redarguedz,  r 
cum enimei  omnes, qux  Ammi  adlcribuntur,facultatesadfint, pro  legitimo  haberi  poteft. 

Alterum  minus,a  nonnullis  prxftanrius  habetur.  Quod  tamen  non  pro  Ammi  jlcd  pro  z% 
Silone  habendum, non  defunt  qui  fufpicentur. 

Eft  aurem  Sifon,Diofcoride  tefte,  exiguum  femen,  in  Syria  natum,  Apio  fimile,  nigrum,  Sifin. 
femens,oblongum.Cui  delcriptioni  Ammi  paruum  non  male  refpondet : femen  fiquidem 
exiguum  eft , Petrofclini  vulgo  didi  minus  ac  tenuius , nigricans , ac  guftu  feruens, quod  ex 
Syria  ac  ex  aEgypti  Alexandriaaduchi  fertur.  Siue  autem  idipfum  pro  Ammi  aut  pro  Silone 
habeatur, nihil  refert : N am  vtriulque  cofimiles  funt  facultates, fic  vt  vnum  alterius  am£a A- 
AWo^/iue  fuccedaneum,ablque  errore  elfe  queat. 

Eft  autem  Ammios  femen  excalfadoria:  ac  deficcatorix  tertij  ordinis  intenlie  facultatis, 

& partium  tenuium,  facit  ad  ventris  tormina, vrinx  difficultates,ferpentiumque  idus  ex  vi- 
no, menfesetiam  prouocat.Suggillata  cum  meile  impolitum  tollit.  Hxceaaem  & Sifonis 
femen  poteft, nam  8c  vehementer, ac  tertio  gradu  calidum  liccumque  eft , tenuium  quoque 
partium,&vrinasac  menfes  prouocans, 

d( 


COriaNDro  tenuis,tcrcs,cubicalis&r  ramofuscft  cauliculus:  folia  laciniola  in  partes 
difficta;  latioresquidem  qua:  inferiora,  in  tenuiores  vero  fuperiora : flolculi  candidi  in 
vm bellis  laxis : femen  globofum,  nudum  ac  inane , quod  initio  viret , reliccatumcxiuteo 
fubalbicat.  radix  breuis  paucis  fibris  cohaeret. 

In  agris  ac  hortis  multis  feritur  locis,  folum  amat  latum  ac  pingue ; in  iqacco  tamen  & 
prouenit. 

Aprili  aut  Maio  ferendum.  Sub  Canis  exortum  florefeit : femen  maturum  Autumno 
colligitur. 

Grxcis  xo&ov  i xoejlaonr:  Latinis  Corion,  &C  Coriannuni  fimiliter : Poftcriores  Latini  & 
Officina:  Coriandrum  appellant:  Germani  & Bclgx  CojianOer: Itali  Coriandro : Galli  Cmtu- 
dre:  Hifpani  Culantro ,Ciliandro : Bohem  i &o:pattta. 

Coriandri  autem  herba  recens  cum  femine  admodum  gtaui &iniucundo  odore  ftrtet, 
& non  modo  infigniter  refrigerat,  verum  & perniciofu  m cft  venenum,  pradertim  eius  iiic- 
cus  epotus : vocem  exafperat : mentem  mouct : ebrietati  fimilem  infaniam  adfert,  tandem 
vero  SC  mortem  inducit.  Remedio  praeter  alia  vinum  eft  meracum  per  fe,  vel  cumAblyn- 
thio  propinatum. 

Coriandri  vero  reficcati  femen,dcpofito  non  modo  foetido  odore, led  &c  maligna aedek- 
teria  qualitate,  odoris  haud  iniucundi  redditum,  cum  temperato  calore  manifefte  reliccat, 
ac  nonnihil  adftrictionis  obtinet. 

Maceratur  in  aceto, deinde  reficcatur,atque  fic  praeparatum  vfui  magis  idoneum.Ventri- 
culo  multum  huiulcemodi  confert,  pradertim  a cibo,  per  fe,  vel  cum  aliis  permixtum, oris 
ventriculi  humiditatem  reliccat,faliuationem  prohibet;ciborum  conco&ionem  promouet. 
Cum  vino  furaptum  lumbricos  educit : remorantes  etiam  vrinas  mouet.  Tofti  cum  aqua 
epotus  puluis  ventris  fluores  fiftit. 

Mirum  quod  Xenocrates  tradit , fi  vnum  feminis  granum  femina  biberit,  vno  diemen- 
ftrua  cohiberi:  biduo,fi  duo:&  totidem  diebus,quot  grana  fumpferit. 


Dedi- 


TRiplex  Melanthium  cft:  Satiuum, fyl- 
ueftre.ac  tertium  cognomine  Damalccno. 
Satiuum  Melanthium  exigui  inftar  fruticis  i. 
a fTurgir, tenuibus  cauliculis  dodrantalibus , ra- 
mulis aliquot  brachiatis,  folia  in  minutulas  par- 
tes diilcctadii  penoribus  Coriandrinis  fere  limi- 
lia.  flofculi  in  1'ummis  virgis  candiduli , multis 
flaminibus  mediis,  capitula  fucccdut  quadran- 
gularia intercurlantibus  membranis  interius  di- 
ftinfta,  prominentibus  fuperius  exiguis  veluti 
corniculiSjin  quibus  femen  acre,  odoratumgm- 
gulofum, colore  nigrum,  quandoq;  vero  & fub- 
luteum,f'u bflantia  olcofum  ac  pingue. 

Sylueftre  caulem  promit  ftriatum:  folia  albi-  z, 
diora,tcneriora  magisq;  difte&a,  inftar  Anethi: 
flofculos  prioris  fimilcs,fed  tamen  fxpe  elcgan- 
tiores,ac  dilute  cxruleos.hi  non  capitulum,  fcd 
cornicula  aliquot  coniun£la,vt  plurimum  quin- 
que, Aquileix  fimilia,poft  fc  relinquunt;in  qui- 
bus femen  nigrum  exigui  odoris. 

Damafccnum  Melanthiu  longioribus  quam  y 
fuperiora  cauliculis  ac  ramulis  luxuriat,  folia 
eius  tenuiter  quoque  admodum  diuifa.  flofculi 
elegantes, cxrulei,quinquefolij,  totidem  alaba- 
ftrisprominentibus,varieque  difledlis,  infident. 
capitulum  veluti  Satiui.  feme  forma  colorcquc 
nigro  aflimile,fed  odore  deftitu  tum. 

Satiuum  in  agris  ac  hortis  feritur . Syluc- 
c ftria 


;oi  St  i k p i v m M Vs  T 6'R  t M 

ftria  in  non  paucis  regionibus  iponce  inter  legetes  &c  frumenta  proucniunc. 

Semen  Iulio  ac  Augufto  ad  maturitatem  pcrucnit:  flores  prius  apparent. 

Melanthium  Grxcifinhlitcr/it«Aav0/oi'  vocant : In  Officinis  Nigella  dicitur:  a nonnullis 
Gith  :ab  aliis  Salufandria,&:lpuriis.vocibus  a>eco? , & Papauer nigrum:  Germanis 
©TOjrtSfpnmtKlj:  Belgis  JSar&us  fact:  Italis  Nigella:  Hifpanis  Axenus., Atipiure:  Gallis iV«A: 
Bohemis  C jftnpfmijn.Satiuum  iftudcognominatur,tum  quia  Icratur,  tum  quod  foluinvfui 
iit  accommodum. 

Sylueftria  Melanthia  fpuriaiimt,ac  h fimilitudinc  nomen  inuenerunt.Primum  Germani 
quandoque  @ant  Aatartjnrn  Wflnien,ideft,Diux  Gatharinx  florem  nuncupant.  Placet  non- 
nullis iftudefle  Cuminum  fylucftre  alterum;  cum  quo  florem  Regium  iatis  conuenire,iam 
antea  monuimus:  Et  poteft  quoque  iftud  non  temere  pro  fylueltri  Cumino  altero  haberi: 
Veterum  breuitas  fepe  in  caulaeft,  vt  certi  definiri  nihil  queat. 

Alterum  fylueftre  Damafcenum  Melanthium, ac  Damafcenam  Nigella  appellant.Cum 
Ifopyro  fimilitudinem  nullam  habet, qute  quidem  apparet;  tametfi  Matthiolus,cap.Delfo- 
pyro, imaginem  huius  paulo  aliter  cxprcffam,pro  eo  exhibeat : &c  quidem  folam,  nulla  addi- 
ta defcriptione,vt&:  fxpc  alias. 

Eftautcm  Melanthi)  legitimi  videlicet  ac  fatiui  femen  excalfaciens  & dcficcans  tettio 
gradu,ac  tenuium  partium.  Dcftillationesex  capite  reficcat  calfadtum  & nodulo  illigatum 
&C  aflidue  olfactum:  quo  modo  & torperem  odoratus fenfum  excitat  & redintegrat.  Affum- 
ptum  flatus  dilcutit, pituitam  crudam  incidit:  pluribus  diebus  potum  vrinas  ac  menfespro- 
uocat,&  cum  vino  datum  fpuandi  difficultati  medetur. 

Tollitlentigines,lepras, vetera  cedemata,durities, cum  aceto  impofitum.  In  fumma,in. 
quit  Galenus, vbi  incilione,  exterfione,  deliccatione, ac  excalfa&ione  eft  opus , prxftantiffi. 
mum  eft  remedium. 

Phalangiorum  etiam  morfibuscum  aqua denarij  pondo  hauftum  auxiliatur.  Rotundos 
vcntrislumbricos  expellit, non  modo  affumprum  ,lcd  &:  cum  aqua  vmbilico  impofitum. 
Suffitu  ferpcntesfugantur.TraduntjinquitDiofcorides, largius  potum  enecare. 

’•  Exprimitur  ex  femine  ifto  oleum,  quo  imperiti  Pharmacopcri  plcriq; , pro  oleo  Nardino, 
non  abfquc  graui  vcuntur  errore. 

Dt  {Jiieo.  C a p,  ix. 

Eo  folia  funt  virentia.multiplicatisfcdio- 
■*-’-»-nibus,quam  Fcemcuh  tenuiora,  tenetio- 
ra,anguftioraquc:  cauliculi  graciles, cubitales;in 
quorum  faftigiis  vmbcllx,&  flofculi  candidiife- 
men  angulofura  Cumino  maius,  odoratum, & 
cum  acrimonia  amaricans,  radices  dodrantales 
in  plurcs  partes  in  obliquum  & altum diuarica- 
rx,  foris  nigricantes , interius  candidiores, acri 
faporc  linguam  vellicant , odore  cum  fuauitate 
graui. 

Nafcitur  pluribus  Italix,  Germania:,  Hifpa- 
nix,ac  Gallix  locis, montanis  quidem, fedeam- 
peftnbus  ac  apricis  jdefceudit  vero  & ad  plana. 

Belgio  rarum , fed  tamen  haud  peregrinum. 
Laudatur  Athamaticum,ac  m Hifpanianatum. 

Radix  reftibihs  nouo  Vere  noua  profert  fo- 
lia: cauliculi  poftea  erumpunt  cum  vmbelfelu- 
lio  flores  feminaque  perficiuntur. 

Grxci  /x&ut  vel  nwv : Latini  flmiliterMeun 
nominant : Italis  Meo:  In  Apulia, vt  Matthiolus 
referc, Imperatrix  dicitur:  In  Hifpaniisnonnul- 
lis  locis  Sistra , aliis  P mello  : apud  GermanoJ 
S&fmmirfJ:  Ruellius  Anethum,  ait,  tortuofuO 
& fylueftre  in  Gallia  appellari.  Bclgij  Officin* 
quadam  Fceniculum  vocant  porcinum  aliis  au- 
tem Fceniculus  porcinus  Peucedanos  eft.  Iw- 
pofuit  multis  Plinius.Meum  feribensnonnafd 
inltaha;&ca  Medicis, iisque  paucis,  fen,lib.xS- 
cap.  XX  i i i.hinc  etenim  creditum  fuitltali* 
peregri- 


Mcum. 


PE^PfADlS  SECVND^  LIS.  V.  IOJ 

peregrinum;  ae  diutine, tametfi  familiare  ic  frequens, pro  quouis  alio  citius  habitum , quam 
pro  Meo  agnitum.  Vnus  Daucum  Creticum : alius  Scfeli  Creticum  fiuc  Tordylion : qui- 
dam etiam  Libanotidis  fpecicin  Credidi  tjqiiod  tamen  Verum  eft  Meum. 

At  Mei  radices  quidem  vtiles  funt,  calida;  cercio  ordine,  licc.-e  vero  fecundo,  & patrium 
tenuium:proindc  vilcera  expurgant,  & ab  obftrudionibus  liberant:  vrinasprouocant  i calcu- 
los excutiunt:  mcnfcsducunt:Sed  Ii  piulculumfumanturcaput  dolore  amciunt.Cdm  enim 
plus  calidi  quam  ficci  obtineant,crudam  humiditatem  & flatuofam  caliditatem,  vt  Gal.air, 
adeaputdeferunt. 

De  Libanotide.  Gapvt  x. 

Libanotis.  TN  t e R Libanotides  viia  fiue 

-^■Coronaria  dicitur,  de  qua  liipra  egimus  ,vbi 
de  Coronariis  herbis:  reliqure  vmbellifcfrcfunt; 
huius  tria  Diofcorides  genera  refert. 

Caulem  prior  Libanotis  vmbellifera cubita- 
lem, quandoque  bicubicalem edic, rotundum, 
nonnihil  llriatum,articulis  geniculatum,  &a)is 
multis  ramofum:folia  in  tenuiflimas  anguftilfi- 
m asque  parces  difleda , vcluti  FcruLe , maiora, 
latioraquequam  Fccniculi:  vmbcllas  infalligiis 
amplas/cd  laxasjin  quibus  poft  flofculos  fructus 
magni  Comi  fere  magnitudine,  aut,  vt  Diofco- 
rides,  id  eft, verticillo  fimiles,pcr  ma- 

turitatem albicances , qui  in  duas  fponce  parces 
finduntur;  atque  in  his  femen  oblongum,  guftu 
acre,  mordax,  ac  feruidum.  radix  candida,  pra:- 
grandis,Thus  redolet. 

Altera  sgf  vana,  fiue  in  vniuerfum  priori  fi-  t. 
milis,  verum  femen  eius  latum  vcluti  Spondy- 
lij.S:  odoratum  quidem, led  haudquaquam  -m- 
ejTeefy,  fiue  acre  ac  mordax,  radix  huius  foris 
nigra,  intus  candida. 

Tertia  fiue  fterilis,  fuperioribusom-  3 

ninolimiliSjfed  nec  caulem,  nec  florem,  nec  fe- 
men fert, vt  Diofcorides. 

Meminic&  Theophraftus  Libanotidum,fed 
duarum  tantum:  vnius  iruLp-nw,  fiue  fterilis,  al- 
terius fcecunda:. 

Ketpmy  autem  fiue  fructum  fceeundxxa^w  1 
Vocari  quoque  ait,  & folium  hanc  habere  crtAi- 
iq  itelq,  ideft,  Apio  paluftri  fimile : caulem  cubitalem  vel  maiorem : frudum  vero  album, 
Tg^Vfperum,  aut  durum , & oblongum : radicem  crafiam,  albam,  & thus  redolentem. 
Atque  Im:  eadem  cum  prima  Dio(coridis;nifi  folium  differentiam  adferac.Frudus  vtriusqj 
xa^§u?,fiuc xit^vtjoblongus, candicans, &:  durus:  radices  quoque  afllmiles. 

Altera  vero  Theophrafti  Li  banotis  folium  habet  3- exJttxmK, mu.ru, Ccd  r^^un^v^d  eft,  1 
alperius  & candidius,  radice  breui.  Huius  Diofcorides  mentionem  facit,  &C  ad  audorem 
Theophraftum  refert:Differcnsautem  hxc  cfta  fterili  Diofcoridis. 

Libanotidem  autem  nafei  infaxofis  Sc  afpens  Diofcorides:  in  aridis  fiue  fqualidis&Tpc- 
rrofisTheophraftus.  In  calidis  regionibus  repcriuntur.In  Germaniamaut  Belgium  quando- 
que femina  prima:  inferuntur,  qua:  vbi  adolcuerint,  altero  a latione,  vel  tertio  anno  vmbel- 
lasproferunt:&fi  arftas  calida  feruensq; , femen  perficiunt : veluti  olim  in  horto gencrofi  vi- 
ri IoannisBrancionis  Mechlinix,obfcruare  me  memini. 

AifaaaTUGrxce:  Latine  fimilicer  Libanotis  dicitur.  Quidam,inquic  Plinius, alio  nomine 
Rofinarinum  appellat.  Frudus  a Diofcoride  Plinio  fimiliter  Canchrys,  fcd  Thco- 

phrafti,Galeni,&:  Pauli  exemplaria  xa^yt;  habent.  Eft  vero  & xa^u?pilula  quardam,  qua:  in  k 
Robore, Abiete, Larice,  Picea, Tilia, Nucc,I>larano,  poftquam  folia  cecidere, nafcirur,  hye- 
ffiedurans, Vere  aperitur;  caditquecumfoliaceperintcrdcere.vt  Plinius  lib.xvi.cap.vui. 
Dequa&  Theophraftus  lib.  1 1 i.cap.  v 1 1 .hanc  Gaza  Amentum  Latine  reddit. 

Qetenim  Libanotidis  folia  temperate  calida  lunt.  T rita  herba  ( Diofcorides  ait)  & impo- 

c z fica. 


J#4  jmMVM  mutoxia 

lita, omnium  communiter  hxmorrholdum  profluuiafiftit : (edis  inflammationes&condyi 

lomata  mitigat:  chccradas  Se  abfccfius  crudos  concoquit. 

Sicca-  radices  cum  meile  vlccra  expurgant : torminibus  ventris  medentur , & a ferpenti- 
bus  dcmoriiscum  vinoivrinas  & mcnlcs  ciunt:  vetera  oedemata  impolita  dilcutiunt.  Radi. 
cis&  herbx  fuccus,adicdo  meile, oculorum  aciem  exacuit.  Frudus  epotus  idem  poteft.au. 
xiliatur  vero  Se  comitialibus  niorbis,&  veteribus  thoracis  vitiis.  Regio  morbo  laborantibus 
cum  pipere  &:  vino  datur.  fudores  etiam  mouctcum  oleo  inundumduccurrit  ruptisaccon- 
uulfis.  Podagris  tritum  cum  loliacea  farina  & aceto  imponitur : purgat  vitiligines  liueal. 
phos  addito  aceto  quam  acerrimo.  Semine  autem  adablccflus  vtenaum  cius  Libanotidis, 
quz  Cachryn  non  fert. 

Cachrys  autem  vim  habet  vehementer  excalfaciendi  ac  rcficcandi,  Se  tertio  quidem or- 
dine  fatis  intenlo.  Smegmatis  liue  expurgantibus  additur,  quz  capiti  aduerfus  oculorum 
fluxiones  imponuntur,;led  die  tertio  auferendum:  Diofeorides. 

De  Spondylio.  C a p.  x i. 

Spondylium.  C P o n d y l i o n caule  cnlfcitur  genicula, 

i.  k~'to,  veluti  Fccnicuh, fepe  bicu bitali vel al- 

tiore, rotundo, {ubliirfuto:foliisalperis&non- 
iai  • nu^'s  hirlutis,ex  pluribus  Se  frequentiffimi 

quinque  cohxrcntibus,  per  marginem&exi- 
guis&:profundisincilunsdiuilis,Ficulneaauc 
\ rir*  fi Jf  ** **  Heraclij  Panacis  referentibus,  aeramen iptis 

tek  minoribus,  latx  in  fummo  eminent  vmbell?, 
in  quibus flofctili  candidijac  deinde femendu- 
plex,  planum,  latum,  ac  tenue,  radix  candida 

humidioribus  ac  palullribus  apud  Germane» 
ac  Belgas  frequens  occurrit. 

Flores  Iuniomenfc vigent : femcnlulioac 
Augufto  ad  perfedionem  peruenit. 

2-sronfc fxioo  Grxei:  Latini  fi  militer  Spondy- 
lium : in  Galeni  exemplari  tmoiSjfa  legitur: 
Germanix  ac  Bclgij  Officina  Brancam  wfi- 
nam  olim  appellarunt,  & pro  Acantho inde- 
codis  ad  cnemata temere  accepemnt : atque 
1 wJ£  inde  perperam  Germanis  <SmKlamt>:Braban- 

IjF  ^ tisa3rrrfiulautoc:&  G aliis  B rance  yrfintJsBM 

autem  huius  inter  Ipurias  voces  hzc  eiusno- 
mina;A’g5ey/»,<paAaj//oi',as’eeio>,!wwe«)®®<A- 
. Jfif  Aljj^pe/cftwor,  ohdiS»,  herba  Rutinalis. 

f I Spondylij  lemen  acris  ac  incidentiseflefa- 

cultatis,ad  afthma,  epilepfim,8c  Regiummor- 
bum  aptum  e fle  medicamentum  Galcnusait. 
pituitam  per  aluum  detrahere  Diof  refert,  & 
iocinoris  vitiis  ac  vteri  ftrangulationi  prxtetca  mederi. 

Radix  contra  iocinoris  vitia,&  Regium  morbum  fimilirer  commendaturxademeiiciim- 
ralafiftularum  callosimpofitaabrodit. 

Poloni  ac  Lituani  ex  Spondylij  foliis  ac  femine  cum  aqua,  addito  fermento,  pononem 
coquere  feruntur, quz  pauperibus  fit  loco  Cereuifix. 

De  Panace , ac  primum  de  Heraclio. 

C A P.  XII. 

pAs  ace  s,audoreThcophraftolib.ix.multiplexeft.  Quoddam  in  Syrianafcinirrde- 
a inde  & alia  tria,  Chironium,Heraclium,&  A felepion:  przter  hxcverd&vmim^W' 
ipi/Mov, Latifolium : Se  alterum  tenuifolium,  Xtrifi>9u?hor-,  Ita  in  vniuerfum  apudTlieophra- 
ftum  lex  Panacis  Ipccies:  Diolcoridcsverd  tantum  tria  dc(cribit,Hcraclium,Afclepinni, 
& Chironium. 

Syriacum  autem  Panaces  a Theophrafto  quale  fit  non  exprimitur : Plinius  lib.  x i r- 


PEMPTADIS  SECVNDA  1 1 B.  V. 

PwKesHfradiiitn.vel  pbtiuiSpon-  cap.XXV,.foli.l  illud  cife  aitamplaUUgnit»- 
dvlium  alterum.  ainc  rotundis.  Sed  lulpicio  cft , h*C  cx  Hc- 

radi)  Panacis  dcfcriptjonc  tranllata. 

'Ptu  Panaces  Latifolium, CcncauriumcfTc  ma- 

rtgffifru  +0$*'' /$SL  gnum: &Tcnuifolium,  Ccntaurium  nanus 
SgffiJjngiL  3ppL  non  temere  exiftimatur:  Teftc  iiquidem  Pli- 

' |p  /'^''■4*%  nio, Panaces  a Chirone  repertum Ccntau- 
t ff  rium  cognominatur  : vti  latius  (criptum 

Heraclium  Panaces  foliis  cft,  vt  Diofeori-  r»nue, 
des, afperis, virentibus , ad  ficulnea acceden- 
inj?jjggf|  tibus, quinquepartiti diuifis,  (magnis&am- 

pl|S  Thcophraftus:)  caule  fciulaceo  lanugi- 
JSx$3:&i?ZSre^'  nc  quadam  incancfcentc ; mulcario  Anethi: 

flore  luteo : fcmineodorato^e^T.x&Tiiue  a- 
cr‘  ac  mofdicantc : radicibus  ab  vno  capite 
pluribus,albis,graucolcntibus,crafli  corticis, 
fk  ^ & (iibamari  guftus.  Theophraftus  radice,  in- 

'v  quit, digiti  crailitudinc,  bifida,  auttrifida,gu- 

§!  . Huic  autem  dclcriptioni  rc(pondcns,cx- 

gi  MVjyra  ccpto  lolo  floris  colore,  in  Bclgij  hortis  fub- 

jbf  'n“c  rdpcnfchr,  quod  Heraclium  Panaces 

Spodylio  verd  iftud  ad  ed  iimile,vt  maius,  spUjiim 
" I)  vel  altcrurii  genus  cius  efle  appareat.  Caules 

fkJL\  etenim  promit  craflbs, geniculatos,  fu  bhirfu- 

. tos,  fcdaltiores,  ad  Ferula:  altitudinem  accc- 

dentes:  folia  iimiliter  alpera, niaiora,cxtri- 
bus  fere  cohxrcntia , ‘quorum  lingula  qum- 
.qucpartitodiuifadlculnea  proxime  referunt: 
flores  in  vmbellis  candidos  : femen  latum,  planum,  ac  tenue  vcluti  Spondylij:  radicem  can- 
didam, in  plures  moxdiuifam. 

Offenditur  iftud,  vt  dixi  mus,  pro  Panace  Heraclio,  tametfi  flos  non  luteus,  verum  candi- 
dus iit  : Lobelius  tamen  le  floribus  luteis  iftud  .vidifle  leribit. 

Matthiolus  & tale  aliquod  pictura  cxhibec,quod  in  Apennini  iugis,  in  Argentario  pro- 
montorio, in  maritimis  Scnenlibus  fpontenalcitur;  in  Italix  autem  hortis  colitur : Lachry- 
mamautem  ex  hoc  colligi  inltalia,airirinare  nequit;  Nam  Opopanax  qui  Veneriis  veditur, 
exAlexandria  .dEgypti, inquit, infertur.  Quale  autem  ALgypnum  Panaces  nonconftat.  For- 
tailis Syriacum  illud,  cuius  Thcophraftus  meminit, quoa  ab  Heraclio  differens  eft. 

Diofcorides Panaces  Heraclium  plurimum,  jn  Bccotia,&in  Phocide  Arcadignafci refert: 
deinde  multo  inferius  in  Cyrene  Libya:  ac  Macedonia , atque  inibi  excipi  fuccum  exci- 
ia  radice. 

Quod  vero  Grxcis  Wnme,  Latinis  fnnilitcr  Panaces  dicitur.  Et  primum  quidem  Dio- 


Chirmium 


Theo- 


30  6 STUHVM 

Panaces  Afclepiumvtcxiftimatur. 


HISTORIA 

(aliis  SvaulJM , id  cft  .graucolcptes)  radix  ,*t 
Thcophraftus, dodrantis  longitudine, candida, 

craflaque  vehementer,  cortice  craffo  & ialfo. 

Incognitum  illud  cft : Matthiolus  iconem 
exhibet, led  deleri ptionem  nullam  addit.  Pro- 
ponit  & haud  ab(imilcm,fi  non  eadem  cft,  Lo- 
bclius.qux  in  Aducrlariis  latteo  fucco multo 
turgere  feribitur:  veluti  Ferula; , fed  minus 
quam  har,laporc  Iit  acri. 

ndraiuf  am^trmoVf  Latinis  aElculapium  Pa- 
naces. Aliqui, inquit  Diofcorides,  Panacesvo- 
cant  fylueftrc  Origanum:  cap.  vero  de  Origano 
(vt  fupra  fcripfimus)  Sylueftre  Origanum  vo- 
cari ait  Panaces  Herachum. 

At  Panaces  Alclepion  minus  calidum  cft 
Panace  Hciacliojquamobrcm  flonbus&femi- 
ne  melli  mixtis  ad  vlccra , phymata,  & phage- 
daenas vtuntur , Galenus : qux  & Diofcorides, 
addens  praeterea  ex  vino  aducrlus  lerpcntcsbi- 
bij&cum  oleo illiniri. 


Panaces  peregrinum. 


De  Peregrino  quodam  Panace, ac  de  Chirom. 
Cap.  x 1 1 1 r. 

PAnaces  illud  quod  Peregrinum  appella- 
mus, foliis  cft  amplis,  ex  aliis  pluribuscom- 
mi flis, nonnihil  hirfutis  ac  alperis;  quorum  lin- 
gularia longa , lata , acuminata , Lapathi  folia 
quodammodo  xmulantur,  led  tamen  minora, 
caulis  geniculatus,  ferulaceus,  tres  aut  quinior 
cubitos  altus,  in  ramulos  fuperius  diuilus:  flo- 
res in  vmbellis  amplis  lutei : lemen latum, pla- 
num, &fufflatium.  longa & candida  radix.  Ex 
huiusvulncrato,  prxfcrtim  circa  radicem, cau- 
le,  fucCus  xftiuis  menlibus  manat,  fponrecou- 
crefcens,  Opopanaci  colore  llmilis,  odorisqui- 
dem  exigui,  led  guftu  excalfaciens. 

Non  modo  aut  in  Itahx,autaliarumcalida- 
rum  regionum  hortis,  vbi  quandoqueferirur, 
1'uccus  e vulnerato  caule  cxit,vcrum&'inBel- 
gio  obfcruatum  eft,xftarc  fcruida,huiufcemo- 
di  quoque  lachrvmam  incilo  fcapo  effluxifle. 
Atque  hic  quidem  fuccus  Panaces  genus  hanc 
ftirpem  efle  euidenter  oftendit : Quod  & fe- 
men confirmat  in  Panacis  lachrymarepemim, 
ex  quo  Petro  Coudenbergo  Pharmacopceo 
Antuerpienfi  hxc  primum  in  Belgio  enata 
ftirps  cft. 

Cura  aucem  Panacis  multa  cxiftantgenera, 
quodnam  ex  iis  fle  confidcrandum  occurrit. 
Non  efle  autem  Hcraclium  Panaces, necfimi- 
liter  Afclepicn.ex  fuperioribus  latis  paret,  re- 
linquitur vt  velChironiumjvd  Syriacumfic. 

Chironium  autem  Panaces  folium  habet 
Amaraco fimilei florem  aureum:  radicemte- 
nuem,non  alte  delccndentcm,guftu  acrem, vt 


PEMPTADIS  SECVNDA-  1 1 B.  V.  )°7 

TheophraftivcrAdcfcriprio  ab  liorum  multum  difFercnscft.  Chironium, inquit,  folium 
habet limile  Lapatho, maius  ac  J>. tmnyv,  id  crt,dcnfius,  liuc  lurfucius:  flores  vcr6  auricolo- 
res : radicem  longam:  amat  loca  id  ■arwa.id  cft,pingu  ia. 

Eadem  & Plinius  hb.xxv.cap.ini. nili  quod  radicem  non  longam, fcd  paruam  tradat,  fa- 
cili lapfu  ex  ^xgjM-in  /xmed'>-  Tertium,  ait,  Panaces  Chironium  cognominatur  ab  inuento- 
re.  Folium  cius  Lapatho  limile,  maius  tamen  ac  hirlutius:  flos  aureus,  radix  parua.  nalcitur 
■pinguibus  locis.  v 

Nicandri  interpres  verba  Theophrafti  de  Chitonio  adferens,  non  Lapatho, (cd  Amaraco 
fiinile  tradit,  tvil^eipeomv, ait, o/^iov  /j.rifyv  S e ^ Jk:n,'-n°sv,d»3v<;  de  pi- 

?iAe?  de  /mcAitx  mmiva,  hoc  eft;  Chironium  limile  Amaraco, maius  tamen 
ac  hirlutius : flos  aurei  coloris : radix  longa,  loca  maxime  amat  aquofa.  Ex  hiscognolccre 
eft, Veterum  auctorum  locaquxdam  e (Te  corrupta, vcluti  Plimj  8c  Interpretis  Nicandri:Dc-  tVm'i Uc 
indeduoefle  Chironia.vnum  folio  Amaraci : alterum  Lapathi.  un*t,m 

Prius  Panaces  humilis  ac  tenuifolia  ftirps  clt.  Amaracus  liquidem  (Cui  fimileefle  Icribi- 
tur)  herba  eftramofa,  perterram  ferpens ; folia  habens  hirfutaac  rotunda,  tenuifolia:  Cala- 
minthes  xmula,  valde  odorata, qua:  coronis  adduntur,  vt  Diolcor.  fub  Sampfuchi  nomine 
ipfumclefcribens, certatur.  Theophralluslib.vi.  Amaracum  inter  vrbana coronaria  reponit, 
quxfyXafy  /ux,°pl!iiAA&,  Jio  Qpvytur.a,  id  cft,lignofa,  tenuifolia,  & idcirco  ad  futfruci- 
Cumnaturam  accedunt. 

Alterum  verd  Panaces  Chironium, quod  folia  habet  Lapathi,maiora,  ac  hirfuciora , non 
temere  Helenium  liue  Enula  campana  effe  videtur:  Apuleioemm  audtorc,  Panaces  Chiro- 
nium  Helenium  &lnulacampanaquoquc  appellatur.  Nec  refert  quod  Diolcoridisadfcres 
deferiptionem  folio  ipfumclfe  tradiderit  Amaraci.  Non  animaducrrifleenimpotuicahtera 
Theophralto  quam  a Diofcoridc  defcribij  vt  multa  valde  olcitantcr  a multis  vecerum  &ob- 
feruata&  pofteritati  commcnddta,  atque  ab  ipfo  quoque  Apulcio,  funt.  JJ*  'iea 

Cum  neutro  autem  hocum  Panaces  Peregrinum  conuenit, neque  enim  tenuifolio  fuifru- 
tici  Amaraco  limile  yt,nec folium  habet  Lapathi  maius;lcd  li  particularia  legmenta  conli- 
derentur5mult6  minora.  Iam  &c  vulneratum  xftiuis  menfibus(vt  fcripfimusjlachrymaiftud 
effundit, qualem  a Chironio  Panace  profluere, a nullo  veterum  memorix  proditum  reperi- 
tur.Ex  quibus  fime  conftac  Peregrinum  ,quod  dcfcnplimus  Panaces,  non  eifc  Chironium, & 
iifdem  de  caulis  Syriacum  illud  efle,vnde  Gpopanax  colligitur , vel  maxime  apparet : Nul- 
liuseniraalterius,prxter  enumerata,  apud  veteres  memorta  extat. 

Effluere  autem  ex  Syriaco  laehrymam  Plimus  lib.  xii.cap.  xxvi.  aperte  fcribit:Thco- 
phraftus  vero  innui  t-,du  m per  me  flem  iplirfn  fecari(fucci  videlicet  colligendi  gratia ) referr. 

Quod  autem  fuccus  huius  Peregrini  Panacisin  Belgio , eoqui  in  Officinis  repentur,  minus 
odoreaut  faporepfxftet,rcgionis  frigiditas  in  caufaeft:  Incalidis  etenim  regionibus  omnia 
odorauota&fortidrh:  in  frigidis  vero  minus  odorata, ac  viribus  imbecilliora  gignuntur. 

Carterum  fuccus, qui  GrxcisoOTrova^:  Latinis  fimiliterOpopanax:  Officinis  Oppopana-  opepm, 
cum  vocatur, ad  plurimos  vfus,aitGalenus;aptifiimus,vtpote  excalfaciens,  emolliens,  dige- 
rens; incalfaciendo  tertij  ordinisjin  deficcaiido  fecundr. 

Auxiliatur,inqait;Diofcoridcs,aduerfusfebrhim  circuitus  &:  horrores, conuulfa,rupta, la- 
teris dolores, tulfcs, torni  ina,vrinx.rtillicidium. Contra  vertex  fcabiem  cx  mclicrqto  vclvino' 
bibit&r.  inehfcsdilcit;fcefusext:utit;vterrflatusac  durities  digerit  Cum  meile  dilutus.  ‘Ef$ 
veroMfthiadic^fi  inungatur.vrilis.  AcopisSe  capitalibus  medicamentis  admifcetuf.  Cdri 
bunculosfuropit.Cum  vuapaflapodagricisihipofitusprbdeft.Cauis  dentibus indituidolo-  ; 
rem  rqllit.Vfiisquoque  eius  ad  aciem  oculorum  excitandam. Cum  pice  mixtus  dmplaftrutd 
vcileeftddnframoriiisrabidoruiri'.  . . .. 

De  Silere  montano.  Cap.  x v. 

SI  l e niontanuni  foliaedit:ampla,&  in  multas  partcsdilTedajqifofijm  fe^ifffcftVa  hbio-  r. 

ra  multo  funt  quam  Peucedani, atque  lemper  terna  ah  ynopediculocohxrent,inrtar  fo- 
liorum Trifblij  aut  Meliloti, ipfis  tamen  angurtfora  ac  mollibra  , nonnihil  ficqnfricentu.tg- 
dorata.  cauiisterrtiisigehiculaduy, duorum  lifbitide  cubitorum,  cralfipr  & procefiot  bff  quarti 
Anethi:  vmbellxqif&grandestlfofculi  candidi:  femen  ycfhdblohgumvfFcenicUli,fedl6n- 
gius&aalfius'jmarusetiamquam;Cuminifedabrius,aliOqui  ipfum non modd  colore , jb3 
& faporit  quodammodo  referens,  radix  albiddjcjdorata  in  altum  defeendit. 

In  Liguria  haud  procul  Geniia  mafperis  ifidntibusfponttmafcitur,  tum  & alibi:  Iri  Bclgij 
hortis  fatum  proiienir,  fed  raroi&i:  non  nili  vbr  sftas  feruida!  femen  perficit. 

Siler  montanum  vulgo  nominant:  Galli  ae  Flandti  noininc  corrupto  Sermtntune  i Oifi- 


ciiia:  nonnulla:  Seieleos.  Non  cft  tamen  Scfcli,nec  Scfclios  fpccies,  vt  cx  fcquentiiwj«$fi- 
lippiam  tus  fatis  erit  manifeftum.  Sed  Ligullicum  dg^quod  Graecis  toyimkifyvd*  iiue  Ligara 
nomen  accepit:  Galenus  faSosutAt  nominat:  nonnulli  vero  9rara«(a»,ali}  ^aVa»^.;  _Rclpoa- 
detLiguftici,quxapudiPioicoridein,defcriptiom:  Conueniunt  quoque  natales,  uamm Li- 
guria plurimum  nafcitur. 

2_  Superiori  &:  a!  terumiimile  reperitur  genus, bicubitalis  nempe  altitudinis, (cd (bliisam* 

plioribus>nigrioribus,inmultafimiii£ertegiut;nta,  fedanguftiora,  diu.lis,alioquivtprioris. 
. . refpondcnt mufearia: a;iemenm:nuseft, parum acre,exiguiquc edons.radix foris nignass, 
intus  catidida.in  plurcs  fubinde  dilhributa ; quibuldam  in  locis,  veluti  in  hortis , fibrasepam 
emitrens, quibus  proferpens  lciplutu  multiplicat. 

In  nonnullis  pratisac  humidisloas  in  Gaiba  fubinde  gignitur.  In  hortis  Belgij  non  infeli- 
citer prouenit. 

Nonnulli  Scleli  nuncupant  pntcn(c,aut  Monfpclienfe:  verum  huius fpecies nqncil 5i- 
leris.montaniiiue  Liguilici  fpurium  acignauum  genuscll.Angli,v:  Lobeiiusait.huicfimi- 
lem  jfoliis  tantummodo  minoribus, Saxi tragan  appellat,  quam  aduecluscalculos  efficacem, 
atque  eum  confringere  poffe  affirmant. 

**■  Sileris  autem  moneam  feminis  vis  excalfactoria  atque  rcficcans  ordine  eft  tertio,  Vrinas 

&c  menfes  potu  ducit:  prodeft  ad  inteftinorum  ex  cruditate  dolores:  concoctionem piomo- 
uet:  flatus  difeutit:  auxiliatur  contra  ventriculi  inflationesac  tumores,  lerpenruque morius. 

Radix  eofdera  praihct  efFedtos,fcd  minus  efficacirer,vtpote  minus  calida  iiccaque. 


De Leuiflico vulgari. , Cap.  _x vi.  : :Tra:.- 

QVo  d paflim  Lcuiflicum, quali  Ligufticum , vocacqr,^  Silere  montano  differensril 
Ptoceri  ac  geniculari  huius caules,uuerius  inanes,  plurcsab  vna  non  raro  aflurguntn- 
dice,in  ramulosnonnullosfubindediuili.  Folia  laciniofa, ac  veluti  in plures partes diflab, 
eademque  marginibus  incifa,  Leuia admodum  ac  refplendentia,  ex  luteo  cclpre.vclutiK 
ipfi  caules,  virent.  Flores  in  vmbellis  lutei : femen  oblongum,  ftriatum,  geminum,  fetidi 
coloris.  grandis,torofa ac carnofa  reltibilis radix ,fons  nigricans,intus  alba.  Totaftirpsgtaa> 
ac  aroma  redolente  odore  prsedita  eft.fed  femen  graueolcncius. 


PEMPTADIS  S E C VN  D .AB  T.  t B.  V. 


Leuifticum  vulgare.  In  quamplurimis  apud  Germanos  ac  Bel- 

gas hortis  reperitur : amat  loca  pinguia  Sc  non- 
nihil humentia. 

Artate  flores  i Augufto  magna  exparte  fe- 
men ad  maturitatem  peruenit : primo  Vere 
germina  erumpunt. 

Lcuifticupaflim  appellant,  quafi  Ligufticd, 
cuius  loco  iftudolim  Officinx  jnvfum  rece- 
pere: German  i s i pbflotf  rl : Gallis  Liutfihr.  Bra- 
bantis  3Lauetfe:  Hollandis  JLauajI  dicitur.  Non 
efle  Ligufticum  ex  1 "uperiore  capite  fatis  patet. 
Fuchfius  Smyrnium  efle  iudicauit . Duo  au- 
tem funt  Smyrnia.  vnum  a Theophrafto:  al  te- 
rumaDiofcoride  deferibitur.  Vtrumque  co- 
gnitum eft , cum  neutro  autem  Leuifticum 
conuenit.  Nec  recipienda  eft  eorum  lententia, 
qui  Hippofelinum  appellant:  nam  quod  Dio- 
fcoridi  Hippofelinum, TheophraftoSmyrnion 
dicitur.  Lafcrpitij  aliquod  genus  efle  potius 
videtur:  nam  vti  differentes  funt  Lafcrpitij 
fucri , fic  Sc  diuerfa  efle  genera,  vnde  hi  pro- 
fluant, veritati  confonum. 

Deferibitur  Laferpitium  caule  ferulaceo, 
foliis  Apio  fimilibus : Nec  ab  hac  forma  Lcui- 
fticuni  alienum  eft. 

Eft  autem  Leuifticum  & radice  & foliis, 
tum  Sc  femine  excalfaciens  ac  reficcans  ordine 
tertio  incipiete,&  tenuium  admodu  partium. 

Radix  reficcata cum  vino  bibita ventriculo 
prodeft, crudorum  humorum  conco&ionem 
promouet, dolores  fedat,  inflationes  difcutit,fudores  mouet. 

Semen  eadem  poteft : quod  Sc  vrinas  ac  menfes  cit,fecundas  remorantes  abigit,  aduerfus 
vteri  ftrangulatus  prodeft : item  & contra  ferpentium  morfus. 

Herbx  folia  in  balneo  fudores  mouent,  cutis  foeditates  tollunt.  Se  menfes  promouent: 
eadem  trita  Se  recenti  vulneri  impolita  ipfum  cito  curant- 


De  Se  feli  Mdfilienfi.  Cap.  X V i i.  . 

SEselios  genera  tria  funt  Diofcoridi;Maflilienfe,Asthiopicum,&  Pcloponncnfc. 

Maffilienfi  caulis  fefquicubitalis.vel  altior,ferulaceus,multis  articulis  geniculatus,du- 
rus.raro  reftus,  fxpius  modo  in  hanc,  modo  in  illam  partem  reflexus : folia  veluti  Fceniculi, 
fed  ampliora, latiora,  crafliora,  ac  dilutius  virentia : flofculi  in  mufeariis  candiduli:  femina 
oblongioris  forma:  vt  Foeniculi  aut  Anili,  guftu  acria , non  tamen  ingrata : albida,  alte  de- 
fcendens,iucundi  odoris  radix. 

In  Commonorum  Prouincia.qux  a Rhodano  ad  Vocontios  patet,  vbi  Maflilia  Vrbs,fre- 
quens gignitur, tum  Sc  in  aliis  Gallix,ac  Italia:  quibufdam  locis. 

Grxei  rttnXi Kcuvate&mibr.  Latini  Sefeli  Maflilienfe  quoque  nominant,  a natali  loco  co- 
gnomenaccepit.anonnullis&c-?a>por.Reccntiorum  quidam  Fceniculu  tortuofum  vocant. 

Cxteru  Sefelios  Sc  radix  Sc  fru&us  excalfaciut  ac  reficcant  fecundo  ordine,&  tenuis  funt 
ellentix.  vrinas  mouent  ac  ftrangurix  medentur:  menfes  SC  foetus  trahunt:  orthopnoeam  Sc 
Veterem  tuflim  fanant:  vteri  fu  (locationibus  Sc  comitialibus  profunt. 

Semen  cum  vino  potum  cruda  concoquir,tormina  dilcutit,  epialis  febribus , vt  Diofc., 
Vtile.Capriscxcerisque  pecudibus  datur  in  potu, quo  facilius  fuos  fcetus  enitantur,  au&orc 
eodem. 

De  Sefeli  AEthiopico.  Cap.  xvi  i i. 

AEthiopicvm  Sefeli  lignofis  fruticat  cauliculis, fubnigricantibus,  rarci  fubrubenti- 
bus, bicubitalibus,  alas  profert  cubitales:  folia  oblonga,  lxuia,  mediocriter  lata,  dilutd 
& ex  albido  virentia, longiora  quam  Heder?, ad  Periclymeni  Germanici  accedentia,  vmbel- 
la: luteos  edunt  flofculos:  femina  vero  maiora  quam  Foeniculi.  radix  longa  eft , Sc  reftibilis, 
Veluti  Sc  ipfa  ftirps. 

Reperitur 


Seftlihtr- 

bacasm. 


libandis 

Ibiofhr» 


Reperitur  8c  in  faxofis,&:  in  maritimis  haud  procul  Maflilia , tum  & aliis  Narboneniis 
Gallia;  locis. 


Iulio  ac  Augufto  cum  floribus  ac  feminibus  in  vigore  eft.  f 

A’id]07wuiy  cr'i!7tXi  Gr^ci:  Latini  Aethiopicum  Sclcli  fiimliter  appellant  :AsgyptijKM«s  KJ- 
x»t,id  eft, canis  horror. 

Eft  vero  pra;ter  iftud&  aliud  ad  hoc  Sefelios  genus , vt  exift unatur,  referendum, quod 
Herbaceum  no  abs  re  cdgnominatur.Caulis  huius  quandoq;  bicubitalis,  fed  haudquaquam 
lignoftis,nec  hyemem  fuftinens:  folia  ampla  funt  ex  pluribus  cohaerentia  vcluri  PalulinsA- 
pij, quorum  Angularia  lata.ambitu  ferrata:  flofculi  in  vmbellis  candidi:  femen  membrano- 
fum  ac  paleaceum,latum,oblongum, candicans, odore  & fapore  feminis  Angelica:, radixfo- 
ris  nigricans, intus  albida  eft, odoreque  commendabilis. 

Depinxere  iftud  pro  legitimo  Asthiopico  Fuchfius,' Tragus, & quandoque  Matthioteat 
verum  ac  legitimum  Aithiopicum, fruticans  folummodo  eft.  Herbaceum  ad  Theopiualb 
Libanotidem  citius  referendum,  quod  folia  ait  habere  attivw  iAf/u,  id  eft,paluftriApioma- 
iora,caulemad  magnitudinem  cubiti:  frudum  candidum , fiueaiperum,&oblon- 

gum, quale  herbacei  Sefelios  femen. 

Aithiopicum  porrb  Seleliiifdcm, quibus  Maflilienfe, viribus  prarditum  exiftimatur. 

De  Se  feli  Peloponne/ifi  ex  Diofcoride.  Cap.  x i X. 

CE  s e l i Pcloponnenfe  folia  habet  Cicuta;  fimilia,  latiora,  & myf-ngy,  id  eft,crafHora  fi- 
^ue  pinguiora,  (alias  ^a^uitgs«,hoceft,a(periora.)caulem,quam  MalTaleoticum,maioKm> 
ferulaceum;  in  faftigio  mufearium  latum ;in  quo  femen  odoratum, latius  &c  carnofius(vide- 
licet  quam  aliorum.) 

Nafcitur  in  afptris,riguis,ac  collibus:  gignitur  &C  in  Ida. 

Vim  eandem, quam  reliqua, obtinet.  Pro  huiufcemodi  autem  Scfeli nonnulli  ftirpem ex- 
hibent a C.Cufio  in  obferuationibus  Hifpanienlibus  deferiptam. 

Ferulacea  autem  hxc  eft,  caule  cubito  altiore , quandoque  bicubitali , digiti  craffitudiiie, 
nodofo,intuscauo,acfungofo:  foliis  magnis,  amplis,  varie  diflc&is,  fubhirfutis:  vmbdlis 

grandi- 


J» 


Scfeli  Pcloponncnfcvc  putatur. 


grandibus,  latis:  flore  luteo:  femine  lato, ob- 
longo, plano : radice  crafla,  longa , exterius 
nigricante , interius  albida , ladco  liicco  tur- 
gente, qui  gultu  amarus  ac  acris  naufeam  ex- 
ciret, & non  raro  vomitionem.  Qua:  fi  ita  fe- 
le habeant  (vtC.  Clufio  credimus)  verifimi- 
Ic  non  cftjSefcli,  Ibrpcm  hanc  efle,  Pclopon- 
nenfe.  Neque  enim  vilius  Scfelios  radix  fuc- 
co  acri  & amaricante  prardita , led  omnium 
odore  commendabilis  & vires  fimiles. 

Proponitur  vero  Se  alia  quardam  a Mat- 
thiolo  ferulacea  llirps,  verum  nec  lue  legi- 
timum eft  Pcloponnenlc  Sefeli,nam  feao 
odore , ac  Cicuta:  iinnli  molelta  ell : omne 
vero  Sefeli  vel  femiiic , vel  radice , vel  vtrifc 
que  odoratum.  Qnamobrem  nec  absre  Se 
illa  ex  Sefelium  clalfe  ac  numero  reiicitur. 
Et  Sefeli  Peloponnenfe  inter  incognita  ha- 
betur. 

De  Se  feli  Cretico flue  T ordylio. 

C a p.  XX. 

TO  r d y l i v m humilis  herba  ell,  tenui 
cauliculo , dodrantali  aut  altiore : foliis 
difledis, ambitu  crenatis:  floribus  in  vmbellis 
albidis:  femine  lato,  rotundo , duplici,  ambi- 
tu veluti  limbum  habente , clypeoli  fpeciem 
referente,  aut,  vt  Diolcorides,  armS  bxcn;,\d 
elt,exiguis  fcutisfimili,  odorato,  ac  nonnihil 
acri,  radix  tenuis. 


In  Narboneli  Gallia  fecusvias  ac  inter  le- 
getes  Iponte  gignitur.  Diolcorides  iuxta  Ci- 
liciam in  Amano  monte  nafei  referc. 

lulioacAugulto  in  hortis  Belgij  lubinde 
femen  ad  maturitatem  peruenit. 

GrxciTopSv%OT,8c  SicrsAt  xpmiibv : Paulus 
jEgineta  TopSvAiov  feribit  : Latini  Tordy- 
lion,  Se  Sefeli  Creticum  limiliter  appellant: 
Officinis  incognitum  ell. 

Calidum  ell, inquit  Paulus  ffigineta,Gor- 
dylij  lemen.  Ad  vrinam  Se  menfes  prouo- 
Candosvtile  habetur.  Succus  herba:, femi- 
nisque ai*  yAt/xAijd  ell,  cum  vino  paflb , de- 
cem diebus  trium  obolorum  pondere  fum- 
ptus,  nephriticos  fanat. 

Radix  cum  meile  indelindu  adpromo- 
uendas  pedoris  excreationes  efficax.-audor 
Diolcorides. 

De  Saxifragis.  C a p.  x x x. 

SA  x x f r a g i & dux  funt : Maior  vna: 
altera  minor. 

Maior  amplitudine  foliorum  cauliumque  i. 
altitudine  minorem  fuperat.folia  varie  fcifla, 
Pallinacx  fiue  Elaphobofci,aut  Silari  aliqua- 
tenus xmulantur, led  nigriora,  afperiora,  mi- 
nora, ambitu  vero  etiam  ferrata,  caulis  bicu- 
bitalis, angulofus , ftriatus.  candicantes  exi- 
guis flofciilis  vmbell^.femen  quale  Api)  hor- 
tenfis. 


t 1 V M 


fil. 


'St  IR 


agalnagos 


HlSTORI* 

Saxifrigapam*. 


tenfis,  acre,  feruentisque  guftus.  radix  oblonga,  teres,  candida,  faporc  acris, & faliuam com- 
manducata ciens. 


a.  Minorprimisacradicibusproximisfoliispriorcm  refert,  funt  tamen  multo  tenerioraac 

minora,circa  cauliculos  vero  cenuiflima,  nec  prioribus  fimi  lia:  flofculi  ac  femina  velutiMa- 
ioris.  radicula  cenuiores  quoque  ac  minores, fed  non  minus  acres. 

Germania;  ac  Belgio  vtraque  fatis  familiaris, fed  minorfrequentior.  Lee  tum  &pinguere- 
quirunt  folum,fed  tamen  incultum,veluti  agrorum  margincs,&:  alia  fimilia,  qua  aratro  eoa 
profeinduntur. 

Iulio  ac  Augufto  flores  ac  femina  perficiunt. 

V tramque  reccntior  aetas  Saxifragam  aut  Saxifragiam  appellat : quidam  Petrarfmiulam: 
alij  Bibenellam  autBipennulam : Baptifta  Sardus,  deinde  & Leonhartus  FuchfiusPimpi- 
nellam.  Quam  ob  rem  a nonnullis  Pimpinella  Saxifraga  nominatur:Eft  etenim  & alia  Pim- 
pinella  cognomine  Sanguiforba.  Extat  tamen  &£  vetus  verficulus  qui  PimpinellamaSan- 
fraga  differre  oftendit,  qui  talis  eft: 

Ptmpinel/a  pilos : Saxifraga  non  habet  vllos. 

Eft  fiquidem  Sanguiforba,  quam  Pimpinellam  vocat, nonnihil  hirfuta : Saxifraga  vero  ha 
nequaquam -.foliorum  autem  primorum  Saxifragm-minoris  & Pimpinella:  Sanguiforba: 
quxdamfimilitudo. 

Maiorem  Germani  QMfcrttcU:  Brabanti Srucnacrt:  Bohemi  fSc&mijf:  Latine Saxifragam 
magnam  fiue  maiorem  vocant. 

Minorem  Saxifragam  hircinam  quidam,  alij  Pimpinellam  Saxifragam  minorem  :Bb- 
banti  Sctimtcllc.  Qui  autem  Saxifragam  hanc, Pyrethrum  efle  exiftimant, non  parum ave- 
ro recedunt.  Legitimum  Pyrethrum  Pemptadis  terna:  lib.primo  deferiptum  eft. 

Quod  fi  autem  ad  aliquam  Diofcoridis  referenda  videatur,  cum  nullo  citius  quam  cum 
Bunio  conuenire  poterit.  Caulis  fiquidem  angulofus  eft,  & maioris  digitalis  fere  craffitudi- 
nis : folia  inferiora  Apio  comparari  poflunt;  f uperiora , prafertim  minoris,  longe  tenuiora-- 
flores  in  vmbellis  Anethi  fimilibus : femen  odoratum,  minus  quam  Hyofcyami,acreacei' 
calfaciens : quale  Bunion  efle,  Diofcorides  verbis  iftis  oftendit: 

BaV/oi’  x&vXbr  aviiun  azapez  ipi/Ma  JVs  tn 


PEMPTADIS  SEC  VNDA  J.  IB.  V. 

hrSmyt '3-o?v\  ai-  ®£?ct&T aupa'  avd 05  dv>id-ou,atripK&  dGcocTt',Coaxvc//xn  puxeJti$$r:  Qux  La- 
tinelic  reddi  poiTdnt:  Buniunrcaulemeditquadranguiarcm, prolixum, digiti  craflitudinc: 
foliaradici  proxima  Apio  fimilia;tenuiora  vero  niulco, qux  furlum:  Hos  Anechi:  lemen  odo- 
ratum, Hyofcyami  minus.  Habent  exemplaria  qujcdam  aliter, verum  nos  emendatiora 
amplectimur. 

Facoltate  autem  Saxifragix  lemen  ac  radix  vehementer  & tertio  ordine  excalfaciens  ac 
telicc5ns,&  partium  vna  tenuium. 

Vtraque  vrinas  mouent , ftrangurix  ic  ilchurix  medentur:  calculos cohxrcntes d-ffol- 
ountac  expellunt;-(vnde  Saxifragis  nomen  acceperunt)  prxlcrtim  fi  in  balneo  horum  pul- 
oisaut  decoctum  propinetur.  Mouent  eadem  menfes, ac  fecundas  pellunt:  iocinorislienisq, 
obltructiones  aperiunt:  ventriculi  cruditates  emendant : tormina  colique  dolores  fedant: 
flacus  dilcutiunt.  Aduerfintur  etiam  venenis  contra  ferpentum  morius  ex  vino  vtiliter 
dantur.  Exiftimantur quoque  aduerlus morbos  pcftilenres  prodeffa. 

Radix  commanducata  denfiumdolores  fedar,&  multam  ex  ore  pituitam  elicit. 

Aquaex  Saxifragis  per  organa  vitrea  deftillata,  oculorum  caliginem  difeurere  fertur:  SC 
fuccuslentigines  ac  faciei  maculasdelere. 

De  Saxifraga  alba.  Cap.  X X i i. 

Saxifraga  alba.  Saxifraga  aure». 


NO  n effihxc  vmbellifcra,fcd  nomen  illicum  Saxifraga  commune,  in  locicratcm  cius 
pertraxit.  " 

Promit  autem  ltla  folia  aliquot  m hirfutis  & mediocriter  longis  pediculis  rotunda,  pet' 
Biaryines  orenata;  Hederx  terreftris  molliora  Sc  albidiora, inter  quxcauliculi  attolluntur  te- 
reres, tenelli  , dodrante  alciores  , lanuginofi , in  faftigiis  quorum  flolculi  inalbicant.  radix 
multas  demittit  fibras,  cui  fu perius  veluti  granula  infident,  feminis  Coriandri  magnitudi- 
ne, aut  paulo  maiora;  ghftu  amaricantia,  colore  partira  purpureo  rubentia,  parcim  albida. 
Hxc  femina  huius  Saxifragx  vulgo  habentur. 

Locisherboiis  incultis, in  montibus,  coIlibus,in  Germania, tum  Sii  n Bohemia  multis  lo- 
cis gignitur:  Et  nonnullis  quidem  locis  alcior  & maioribfis  foliis:ahis,&  frequentius, minor.  ■ 


5I4  STIRVIVM  HISTOXI^ 

Maiomcnfc  cuin  floribus  rcpcricur,  pauld  poli  folia  caulcsquc  inarefcunt,  relidis  Cire» 
radicem  granis, qux  tcmpeftiuc  colligcnda,alioqui  5 c cuanida  futura. 

Saxifragam  recenciorcs  appellant,  albam  cognominant, ad  differentiam  eius.qurecap.fa. 
periore  dclcripta  cft.  Germanis  f?c»)nb:ccfj : Brabantis  toittt  ftccnbpttfc : Gallis  Smfn, 
ge  blantbc. 

saxifrag*  HuiCaUtem  foliis aliquatcnusfimilis aliaquscdam  Saxifraga  di£fa reperitur, qure Aurea 
*“"*■  cognomen  accepit.folia  fiquidem  ei  quoque  funt  rotundiufcula,Si  ambitu  letrata: cauliculi 

autem  omnino  brcues>palmi  altitudine, in  quorum  ramofis  cacuminibus  flofculi  exigui  au. 
ri  luteo  colore  refplendent.  fucced  Unt  exigua  rotunda  vafcula , in  quibus  rubens  pufillum- 
que  femen. 

Reperitur  in  quibufdam  paluftribus  ac  riguis  Brabantix  ac  Flandrix  locis , (olo  arenoie 
ac  flerili. 

Maio  ac  Aprili  cum  flore  ac  (emine  viget. 

Sed  ad  Saxifragam  albam  reuertamur.  Grana  huius  qux  circa  radicem  reperiuntur,tum 
& folia  ac  radices, calida  ac  iicca  (unt , vtriufquc  qualitatis  ordine  fccundo.  Feruntur  autem 
hxcvcficx  ac  renum  vitiis  ac  doloribus  mederi : calculos  diffolucre:  vrinas  prouocare : 
ftillicidioque  auxiliari. 

De  Peucedani.  Cap.  x X i ii. 

Peucedanum.  "DEvcedano  caules  tenues, gcnicu- 

lati , fubinde  cubitales  ; folia  multi 
quam  Fccmculi  ampliora, quorum fingu- 
la  fegmen  talenta,  oblonga , tenuia,  Pini 
foliis  (imilia  apparent:  flofculi  exigui  in 
vmbcllis  luteoli : femen  oblongum, re- 
nue,non  carnofum.  radix  fupernecomo- 
la,  mediocris  craflitudinis,foris  nigricans, 
interius  albidior,  fucci  plena, alte &ad 
duos  quandoque  cubitos  defcendit.  Hac 
flauum , gjaucolentcm  ,o®-or  ,fiueliquo- 
rem  vulnerata  emittit , qui  moxconcref 
cens  cito  reficcatur  ; colore  fulphur' re- 
ferendi > . 

IncoHigendo  (inquit  Diofcorides) ca- 
pitis «Joloxes  Si  vertigines  fentitHitur , nifi 
nares  prius  & caput  rofaceo  oleo  perun- 
gantur. Radix  exempto  liquore  deinceps 
inutilis.  Colligitur  prxrerea  ex  caulibus, 
velude  radice  M a nd  rago  rx,  agitod  eft, 
fuccus,  fed  minus  efficax. ipfooWu  fiueli- 
quorejhicduccusdl^citiusquqiMtis  vi- 
ribus ignaqus  redditur.  Inueniturvero& 
quandoque  concreti  Lachryma  thuri  li- 
milis,  caulibus  radfcibusque  adbxrens: 
Diofcorides  aucior.^.  ; 

In  montanis  gignitur, noqraro  in  apri- 
cis 8i  pinguibus  'i  j talia  jWkboncnfi 
Gallia,  Germania,  tum  8i  in  aliisr^otri- 
busrejK.dPM.t-:  Et  (ubinde  qijtiiiera  rioff' 
nullislocis  foliis  denfioribus,  vmbcllaq;  anguftiore:  alibi  foliis  rarioribus , Si  fmguliscoruni 
fegmentislongioribusacanguftioribusjvmbellavcrblaxipre&latioiie,-  , ; . 

CtWae  (iue  Liquor  Diofcoridi  prxfcrturc  Sardonia  ac  Samothracej.odoris  grauis,ruSi& 
feruensque  guftu.  n . , , ilbnri},: 

In  Germania  ac  Belgij  hortis  Iulio  Peuccdanos  floret : Augufto  ac_S.cptembri:fcn?en  nu- 
turum legitur. radix hyeme reflans, Vere noua folia caulesquc protyjit.  v,;,--  ' 

Grxcis  muxtddm,  Latinis  (imiliter  Peuccdanos;  tum  &:  Pinaftellum : Officinzplenequc,( 
tum  Si  vulgo  Fccniculum  porcinum  appellant:  A nonnullis  Stacaria  yayeior,  & dyztoisA- 
tor,  vt  inter notha;  A prophetis  dynd-ei  Jdl/xatjii cdj  bomjs  Genius: Qcruunis 

CCljwfft? 


A 


A Ngelicarvm  vna miior cft , quam Hortcnlerii & fatiuani nominant : altera mi- 
^■nor.fyliieftris  dicia. 

, Satiua  procero  caule,  eoque  latui,  geniculato,  atque  interius  inani  affurgit , qui  quandoq;  i. 
brachijctaffitudinem,&:  humana;  (lature  excedit  altitudinem.  Folia  ampli  (lima,  alismul- 
^partibiisque  compluribus , latis,ambituquc  incilis  luxurianc.  V mbellx  lata:  (unt:  flolculi 

d 2 albi- 


PEMPTADIS  SfeCVNDi*  X.IP.  V.  jlj 

©JjtDfjfdl  mav&t  0CU'fmrfd : Brabantist3rr(irnjJ  bmctitl:  Italis  & Gallis  Peucedano:  Hil- 
panis  Herbatur»:  Anglis  f-Joirfftaiiflc.  a moxn qux  Latinis  Pinus,  Peucedano  & Pincflcllo  no- 
men accedit. 

Liquor  autem  Peucedani  ducS^ro;  excalfaciens  ac  reficcans  ordine  cft  tertio.  Radix  mi- 
nus quam  liquor  excalfacit,  led  valde  reliccat:  Excalfaciens  quidem  ordine  fecundo  com- 
pleto, deficcans  vero  tertio  incipiente,  vt  Galenus  fcripttnn  reliquit. 

Prodeft  vero 'intoe,  fiuc  liquor  ex  aceto  &C  oleo  rolacco  inunclus  Lethargicis,  Phreniticis, 
vertiginolisj  comitialibus,  diuturnis  capitis  doloribus,  paralyticis  ,conuulfis, atque  in  vni- 
uerfum  omnibus  ncruorum  afte&iori  ibus  cum  aceto  & oleo,  vt  Diofcorides  Icribit.  Idem 
olfadu  ftrangulationc  vteri  laborantes, & fopore  occupatos, reuocat : fiiffitu  (erpentes  fu- 
gaciauriumdoloribuscumacccoinftillatus  prodeft : cauitati  eroforum  dentium  impolitus 
dolorescorundcm  mitigat.  In  ouofumptusaduerfustulfim, difficultatem  rcfpirandi,  tor- 
mina & inflationes  auxiliatur:  ex  craflitudine,  addit  Galenus, & vifeofitate  humorum  na- 
ta.  Aluum leniter  mouet:  Lienem  minuit,  nempe  incidendo, digerendo  SccralTos  humo- 
res extenuando.  Difficiles  parcus  adiuuac  : vtcrum  aperit . Ad  vcfica:  &Z  renum  dolores  bi- 
bitus  facit. 

Radix  ad  eadem  vtilis,  fed  incfficacior : farina  eius  lordidavlcera  purgat : carnem  gene- 
rat (Galenus addit:)  & vetera  cicatrice  obducit : Iquamas  offium  celerrime  detrahit.  Cera- 
tis malagmatisque  calfacientibus  admifeetur.  Eligenda  autem  eft  recens  radix,  non  cariola, 
fdkbjodbris  plena, vtauclor  Diolcorides. 


Ve  Angelica.  Cap.  x x r i i i. 


Angelica  fyluellris. 


V M HISTOR1* 

albicantes:  (emina  fu fflaua,  lata,  plana, 
membranofa.  prxgrandis  eft  radix  Se  erat 
fa;  foris  minus , interius  candidior, odore 
grato  aroma  redolens ; ex  qua  liquor  oieo- 
fus,  pinguis, fubluteus  fluit,  odoris  ailimilis, 
quem  &.  i pia  folia  ac  caules  referunt. 

Sylucftrisfariuam  aemulatur,  fed  tamen 
omnibus  partibus  (uis  minor,  caules bre- 
uiores  ac  tenuiores  funt.  folia  tametfiam- 
pla, minora  tam  c ac  nigriora. radix  tenuior 
& minus  oleola, aut  odorata. 

Satiua  in  Belgij  quidem  hortis,  fed  alibi 
fpontaneaeft , vt  in  Norucgia  ,&Iflandia 
dicta  Septentrionis  infula , praegrandi  vbi 
nalcitur  altitudine , & ab  indigenis  caulis 
detradbo  editur  cortice,  vt  ab  ipiis  accepi- 
mus,quosin  lllandia  peregrinantes,hiice 
velci  alterius  cibi  quandoque  coegic  ino- 
pia. ferunt  autem  lapidum  efle&palatoe- 
iurientigratum.  Gignitur  vero &in  non- 
nullis Germanicae  potiffimiim  in  Me- 
miae  montibus. 

Sylueftrisfiue  minor  Angelica, paffimin 
vtraque  Germania  locis  reperitur  humi- 
dioribus,  praeferri  m in  (yluisac  lyluofis. 

Vtriufque  radix  poft  feminis  maturita- 
tem marcefeit;  quoa  altero  aut  ratri  temo, 
ex  quo  fata  eft  anno,  accidit.  Legenda  ra- 
dixpriufquam  caulis  erumpat: fungoiaa- 
lioqui  & inefficax. 

Reccntiorxtas  Angelicam  appellat:8J 
maiorem  quidem  (atiuam,  quod  quandoque  in  hortis  feratur:  Natura  fua  tamen  Stiplafyl- 
ueftns  eft.  Minor  vero  paffim  fylueftris  dicitur  ac  habetur : Germanis  2tn«licf/  'CgUi|itritrtj/ 
vel  Dee  hcihgben  gep(t  murici/  id  eft,  San&i  Spiritus  radix,  tefte  Leonharto  Fuchfio  Belgis 
SEngdij&a:  Gallis  fimiliter  Angelic. 

2/Atp/st/  flue  Laferpitij  fpecics  e (Te  apparet  (fi  non  ipfum  genuinum  ac  legitimum  Laferpi- 
tium.)Namficumiisconferatur,quxaTheophrafto  prolixe  facisde  Silphio  flue Laferpi- 
tiolib.vi.De  luftoria  ftirpium  (cribuntur,refpondere  ccmpcrictur.Radix  craffa/upcnusve- 
luti  in  caput  extuberat:  caulis  quantus  Ferulae,  cibo,  vt  fcripfimus,  idoneus  ;qui  poftfeminis 
maturitatem  perit:  folium  Apij  diuifura,fed  longe  maius:  femen  veto  facile abripitur,latuin 
ac  foliaceum;  vnde  aliae  ftupesrurlusprogignuntunamatfylueftrialoca.Q^uale  omnino  Sil- 
phium a Theophrafto  efle  traditur,vt  x x v i . fubfequentc  capite  latius  oftenditur.  Iam& 
memini olim  me  ab  cxcellentiffimo  ac  clariffimo  viro  Iacobo  Antonio Cortufo  Laferacci- 
pere, odore  ac  colore  fucco  e radicibus  Angelicae  incifis  profluenti , fimile : quod  Angelicam 
Silphium  efle  quoque  adftruit. 

Sylueftris  vero  Angelica  an  illa  fit  quae  a Theophrafto  Latini  Magudaris, ale- 

tera  videlicet  Laferpicij  fpecies,expendendum  ac  confiderandum  relinquimus. 

Matthiolus  &c  Gefnerus  aquaticx  etiam  cuiufdam  Angelica:  meminere,  fed  quandoque 
eam  nondcfcripfere,fufpicandum  videtur,eam  hanc  efle , qua:  Archangelicaapudnosdiri- 
tur.Eft  hxc  & foliorum  amplitudine, (atiua  haud  inferior,fed  tamen  Angularium  frequentia 
numerofior:  in  plurima  enim  folia, huius  diducuntur,  cauliscraflus, quandoque  vnacurafb- 
liorum  pediculis  rubes, geniculatus  quoque, valde  ramofus,efingulis  fiquidem  articulistres 
aut  quatuor  alas  promit;  multis  idcirco  vndequaque  vmbellis  cingitur,  quarum  florescandi- 
eant:  femen  latum, longius  & crafliusquam  Angelicx.alca  radix  & albida, exigui odoris^iu- 
ioris  tamen,  quam  folia  vel  caulis, quxnulliusautadmodum  obfcuri. 

Ac  Angelicx,8c  quidem  maioris  radix, cuius  eft  vfus , excalfaciens  ac  reficcanseft  ordine 
fecundo  inrenfo,auc  tertio  incipiente.  Proinde  aperit,  extenuat,  digerit,  & fudores  monet'- 
venenis  refiftit:  peftilentes  morbos  curat  fi  tempeftiue  exhibeatur.  Datur  aure  puluerisciu* 
drachma  cum  vino  tenui, aut  fi  febris  vehementior,cum  Cardui  benedicti  aut  T ormennllz 

ftillariria 


PEMPTADIS  secvNda  lib.  v..  5|7 

ftillatitia  aqua  SC  CxigUo  accti,&  per  fe  quidem  , aut  addita  Thcriacccx  viperis,  a contagio 
deinde  horum  &C  prxleruat,in  ore  detenta, auccommanla  lollim.  Lentos  crudosque  liumo- 
reseadem  ad  concoctionem  pcrducitjcraflbruin,qux  pulmonibus  thoraciquc  inha:reht,ex- 
purgationem  facilem  procurat:  hepar  Sc  lienem  aperit : virginum  remorantes  mcnlcs  cuo- 
cat :lecundas expellit,  aduerfus rigores  febrium  huius  deco&um  cx  vino  prodeft.  Valere 
«nam  contra  falcinationes  radicem  adfirmant,li  quis  eam  fecum  gcltaric:  vt  Fuchfiusait; 


A Sta  ANTI  x.  magna&lata  funt  folia,  margine  ferrata,  vt  plurimum  quar  radicibus 
proxima,prxcipue  trifolia;non  raro  vero  & numeraliora.  cauliculi  cubitales,tcnues,& 
geniculari  inferius  rubent. mufearia  exiguis  flofculis  candicant,  (eme  latum,  planum,tenuc, 
Anethi  indar,  oblique  ferpunt  radices,  acres,  odoratx,  & luteo  oleofo  plcnx,  foris  e punico 
colore  fubnigricantesintcrius  fufflaux, facili  qux  fcecunditate  ftirpem  multiplicant. 

In  nonnullis  Italix  montolis  gignitur:  tum  &c  apud  Germanos, quibus  tamen  1'xpenumec 
ro,  vcluti  & Belgis,  horten fis  eft. 

Iunio  flofculi  apparent : femen  fuccedit.  hyemis  patiens  radix,  inulto  tcmpore  Viuit,  feq 
pendo  progrediens. 

Non  modo  Aftrantiam  ,fcd&  Imperatoriam  recehtiorum  nonnulli  hanc  vocant:  non-' 
nulli  vero  Odrutium, quali  Struthion : differt  autem  multum  a Struthio  liue  Lanaria  herba. 
Alij  Aderition  liue  Oderitium  legere  iri  alunt,  qui  voces  has  a Laferpitib  deprauatas  volunt, 

& Afterantiam  Laferpitium , vel  cius  fpcciem  effe.  Laferpitium  autem  caule  delcribitur 
ferulaceo,  id  edj  magno  atque  procero  : huius  aurem,  vtfcripfimus, tenuis  at  bteuised  cau- 
liculus , qui  folus  a Laferpitio  differentem  effe , fatis  oftendit.  Germanis  eft  2i5?qjfIcnrurto.; 
Brabantis  JBeelrettoojtele. 

Huius  fyluedrisfpecies  eft,  quam  vulgo  Brabanti<0eracrt,ideft,Gcrardi  herbam  appel-  h 

d 3 lant;  ” 


Jl8  STIRPIVM  HlSTOHIi 

lant.  foliis  fiquldem , floribus  in  mufcariis  candidis , late  ferpentibus radicibus, prioremre- 
fcrt,omn ibus  tamen  minoribus,  graucolens  herba  eft, &c  hortis  molcfta. 

Feruentis  admodum  facultatis  Aftrantia:  radix,  excalfaciens  ordine  tertio,  nec  minusrc. 
iiccans.  tenuium  fimi  liter  partium  eft : incidit , attenuat , digerit , (udotesae  vrinasmouct: 
crafTosffigidosquc  humores  concoquit:  flatus  inteftinorum,  ac  ventriculi,  tum  &vteridif. 
cutit:  colicis  ac  nephri cicis  prodeft : Vrinas  menfesque  prouocat : aduerfusvteri  ftrangula. 
tiones  confert : fecundas  etiam  pellit.  Puluis  drachma;  pondo  aliquotiens  datus  hydropicis 
bene  facit  ;Conuul(is  item  ac  epilepticis:  a quartana  ante  acccflionem  cum  vino  exhibitus 
liberat:  venenis  refiftit:  peftilentibus  morbis  lubucnit.  In  vino  auftero  decocta  radix  den- 
tium  dolores  mitigat : commanfa  faliuamcit, atque  inter  apophlcgmatifmos  non  poftremo 
eftloco.qui  cerebrum  per  fputum  a pituitofis  liberant  humoribus, & Apoplecticis,veterao- 
fis,  aliisque  huiufcemedi  morbis  laborantibus  vtilitcr  adhibentur. 


De  Laferpitio  & 'JM agydari  ex  Theophratto  & aliis. 

Gap.  xxvi. 

LA  S E R.  p I t i o folia  exeunt  Apio  fimilia : caulis  quantus  Ferulee,  craffitudine  proxi- 
mus,ac  fimili  ter  annuus,  hominum  cibo  modis  omnibus  idoneus , aflus  etiam  fiueeli. 
xus,qui,pofteaquam  femen  maturum , intercidit : femen  latum , jvMadit;  flue  foliaceum, 
quod  & ipoMov  iiuefolium  vocatur,  radix  multa  craflaque , fuperne  extuberans  nigro cotdce 
contegitur.  Colligiturex  caule , tum  &:  ex  radice  0V05  liue  liquor,  qui  Lafer  vocatur; quod 
& Diofcoridcs  affirmat. 

In  Cyrenaica  regione, qua:  Libya:  flue  Aphrica; prouincia  eft, gignitur:  proinde refle 
Catullus: 

Laferpiciferis  iacet  Cyrenis. 

Priusautem  quam  Cyrcnenfes  vrbem  habitarent,  illic  Lafcrpitium  natum.  Peculiare 
huius  fertur  culta  fugere  loca.  Nafci  vero  &:  m Syria,  Armenia, ac  Media, qua:  Afizfubfunr, 
a Diofcoride  refertur.  . ; 

Vere  ineunte  folium  CXit : deinde  caulis  editur : femen,  cum  Aufter  poft  Caniculam  El- 
uerit, difeutitur.  vnde  Lafcrpitium  prouenit. 

Quadraginta  diebus  (affatis)  fuccus  capitur.  Eodem  anno  radix  & caulis  perficiuntur. 
2/'A$iai'  Graecis, Lafcrpitium  Latinis  dicitur.  Folium  Theophraftus  Mafperon  vocari fen- 
tit:  Diofcoridcs  vero  caulem  ixdzmtct  dici  refert : poft  tamen  : Nonnulli  caulem  Silphion, 
ait,nominant:  radicem  m ijdtbzzw : folia  vero  Mafpcta. 

Liquor  Gra;cis  0 Latinis  Lafer,  Arabibus  Afla  appellatur.  Sc  qui  e caulibus,  KaiiAnu; 
e radicibus  vero  pifyaf:  Gaza  hunc  Radicarium;  illum  Scaparium  vocat.  PneferturaDiot 
coride  Cyrenaicum  Lafer, &: quidem  fubrubcns,tranfparcns,Myrrhq imulum, intenfioddi 
ris,  non  terrenum, fuaueguftu,quod  dilutum  facile  albefeat.  Medicum  & Syriacum  Lafer 
viribus  minus  valeht,&  magis  virofum  reddunc  odorem.  Exiftimatur  autem  Syriacum  aut 
jtfa  fati - Medicum  Lafer  e fle, quod  Oificinre  noftra  artate  Aifam  fcctidam  appellant. 

Fertur  vero  (Diofcoridcs  feribit)  & altera  Mstyt/JueM  in  Libya  nafci.  radix  Laferpido  fi- 
May  vu  mjijSj  mjnus  crafla,  acris,  laxior,  ovoy  flue  Lafer  non  habens..  Decadem  & Theophrallu^ 
quam  tamen  non  in  Libya,  fed  in  Syria  gigni  refert.  Qjiod  Magydarini , inquit, vo- 
cant, in&v  &SI  tcv  mXQiov,  id  eft, alterum  eft  a Silphio, tenerius  enim,  minus  acre,&  Lafernon 
habet.  Gignitur  in  Syria, non  in  Cyrene : fertur  in  Parnafo  monte  multum  efle : Nonnulli 
id  quoque  Silphion  vocant. 

Czteriim  Silphij  liquor, Galenus  ait,  calidiflimus  eft:  verum  enimuero  & folia,  & aulis 
radix  fatftrennue  excalfaciunt:  Sed  omnia  flatulentar  magis cfTentite  funt, ac proindeco- 
&u  difficilia : foris  tamen  corpori  impolita  efficaciora,  & omnium  potiflimum  oarocfiueli- 
quor, admodum  trahentem  facultatem  poflidens.  Attamen  & cxcrefcentias  amoliendis 
liquandi  vim  quandam  propter  propofitam  temperiem  obtinet. 

Efficaciflimum  Lafer , Diofcoride  au&orc;  deinde  folia  : poftea  caulis,  addit  veroS 
multas  alias  particulares  facultates,  quas  confiilto  pretermictimus , Galeni  compendii) 
contenti.  Theophraftus  foliis  pecus  pinguefeere  vehementer , & carnes  carum  mirabilem 
in  modum  fuaucs  reddi,  ait.  Purgari  vcrc>&:  hoc  pecus  quidam  affirmant,  fed  contrarium, 
quod  videlicet  minime  purgentur,  alij  iudicant.  Mandi  radices  ex  aceto  recenter  exci fa?> 
cx  aliorum  relatu  Theophraftus  quoque  adfert. 


P E M P T 


S SECVNDjE  LIB. 


De  Ferula  & Fcrulagh 
Ferula. 


Ferulago. 


VN  i v s Ferula:  Diofeorides  meminit,  ex  qua  Sagapenum  colligitur : Chalbanum  verd 
&Ammoniacum  Ferula:  quoque  itaot/e  fiue  liquores  e (Te  refert.  Verum  an  illae  cura 
prioredifferant,nec  ne, non  exponit.  Fieri  autem  poteft,vt  ex  vnius  generis  Ferula  differen- 
tesliicci  colligantur , pro  regionum  videlicet, vbi  nafcuntur , varietate.  Veluti  enim  Lafer 
Cyrenis  natum  diucrfum  eft  a liquore, qui  in  Media  & Syria  prouenit : ita  Ferulam  in 
Media  Sagapenum , iuxta  Cyrenen  Ammoniacum  ,in  Syria  Chalbanum  proferre  polle 
apparet.  Theophraftus  Ferulaceum  genus  m plures  fpecies  diuidiait,&vnam  grandem. 
Ferulam  nominat:  alteram  minorem, Ferulaginem. 

Ferula  autem  caulem  promit  quatuor  aut  quinum  cubitorum,  geniculatum,  craflum,  & ftrul». 
fubfinemarftatisdurum,  ac  lignofum,  vnicum,  fed  circa  cacumen  raraofum : ex  quo  fi  pri- 
ma germinatione  futuromm  foliorum  ac  vmbellarum  rudimentum  eximatur , oui  coftum 
luteum  magnitudine  referet;  quod  Corculum  Ferul$  nonnulli  appellant,  folia  grandia  funt, 
mollia,  & multifida,  in  capillamenti  modum  attenuata , multo  quam  F amiculi  maiora,  al- 
terno ordine  difpofita.  vmbella:  cum  in  faftigio,tum  in  alis  latae:  flofculi  in  his  lutei : &c  dein- 
de femina  plana, lata,  foliacea;  radix  magna,reci:a,alte  dclcendit. 

Ferulago  minor  & humilior  quam  Ferula,  alioqui  fimilis : caulis  quoque  vnicus,  & folia  t eruUgt. 
vniufmodi.  Sunt  tamen,inquit  Theophraftus,  qui  differentem  a Ferula  exiftiment. 

Nafeitur  Ferula  in  compluribus  Aphrica:  ac  Afix  regionibus:  nec  deeft  in  Europa : nam 
in  Apulia  & Narbonenfi  Gallia  cognita  eft. 

lunioac  Iulio,  vel  etiam  prius  in  calidis  prouinciis  floret , ac  femen  non  multo  pbft  perfi- 
cit: peritinde  caulis, qui  annuus  eft. 

Qua:  maior  eft  G racis  N apSti^ : Latinis  Ferula  appellatur : Italis  Ferola  : Hifpanis  Ca- 
xanheia. 

Minor  NapSnuSa  &c  Ferulago  nominatur. 

d 4 Quod 


s x | & P I T M HISTOKU, 

S“Quoaintcnclid4cBrimigcrmtorioniscclulcrcpciiturGra:cc5ra6,»l,ESH.-A- 

interpretibus  Medullli;arccenriorilwsCorcuIuinFerulai  dicitur. 

Eli  nutem  medulla  lutc.auaorc  Galcno.adft, ingentis  qualitatis  pattmeps.at^y 

vtilis6nguinemfpueu.ibus,KC=liac.siD.orcunJest..tamKi,a„busmd,amlm  ^ 

illinc  erumpentem  iiftereetiamaiti&  contra  viperarum  morius  m vino  eandem  dasi  01 
Noilratrtitce  fertur,  prasiettini  in  Apulia,  a nonnullis  uib  c,„ eribus  tofta  ( folii, a 
autpauniculo  prius  inuoluta)  edi , pipere  & falc  additis, clfcque  edulium  fuaue,qnoi  c M 
adVeiieiem  exciter.  _ . , 

Semen  excalfacit  Sc  atrctiuat:  torminofis  auxiliatur : fudores  mouet  cum  oleo  c0rp0[] 

'^'cauiesfi  edaatur,  capitis  dolores  faciunt;  Muria  condiuntur : Diofcotides  auftor_ 


QviNTI  LIBRI  ET  PEMPTADIS  SECVNB.t 

Finis. 


Rem- 


REMBERTI  d odon  ae 

DE  RADICIBVS,  PVR- 

gantibvs  herbis,  convol- 

V V L I S,  DELETERIIS,  A C PERNI- 
CIOSIS PLANTIS,  FILICIBVS, 

MVSCIS,  ET  FVNGIS, 

STIRPIYM  HISTORIi 

PEMPTAS  TERTIA. 

DE  RADICIBVS 

liber’  primvs. 

PRAEFATIO. 

BV  feriore  Pemptade,  flores , odoratas , coronarias % herbas , vnd  cum 
vmbelli feris,  pro [equi  [iuduimus . hac  vero  tertia , qua  ad  medicamentorum 
materiam  faciunt  reliqua  occurrunt : veluti  funt , quarum  ad  multa  vtiles 
radices : $•  qua  purgandi  facultate  pollent-,  quibus  adminiculis  fefeconuol- 
uent es  accedunt  quod  plurima  harum  interpurgantes  flnt  referenda.  Perti- 
nent & huc , quacunque  delet  eriam  ac  exitialem  vim  aut  naturam  for t it  a : 
nec  non  F ilices,  Mufci,  dr  Fungi.  Primum  ordine  locum  radices  occupant: 
proximum  purgantes : conuoluula  tertium:  fuccedunt  exitiales  ac  perniciofa : po ferior  Filicibus, 
Mufcis,nec  non  Fungis  reliclus. 

Radicum  autem  claflis , aut, vt  nuncupare  libuit, liber,  non  omnes, qua  comprehendi potuiffent, 
compldtitur:  verum  eas  tantummodo  continet, qua  inter  purgantes , conuoluula, vel  oleracea, aut 
omnino  alio  loco, referenda  non  funt.  7{am  ex  his, qua  magnas  ac  efficaces  radices  obtinent,  non 
pauca  in  alias  digesta  funt  clafles:  propter  fmilituainem  videlicet  aut  affinitatem  cum  iis, quibus 
acce ferunt. Iris  & Pceonia,quia floribus praiiant, inter  hos  referuntur.  Scammonium  vero  & 
Brjonia,dr  alia, quod  vicinis  (i  fle  impliccnt,  inter  conuoluula  numerantur  : edules  radices  cum 
oleribus  deferibuntur.  Ita  radicum  claflis  pauciores  complectitur,  quam pojfet  ,fi  efficaces  radici- 
bus omnes  in  hanc  contraherentur. 

DE  ARISTOLOCHIIS. 

C A P V T I. 

aRisTOLOCH  i j£,  audore  Diofcoride,  tres  fune : Longa,  Rotunda,  & Cle- 
matitis. Plinius  Piftolochiam  fpeciem  annumerauir  quartam.  Pofterior  ztas 
quintam  ,Saracenicam  didam, adinuenit. 

Longa  Ariftolochia  multis  a radice  tenuibus  ac  viticulofis  germinat  cauli- 
culi$;circa  quos  folia  hinc  inde  mollia, odo rataque : flores  iuxta  folia  oblongi, 
caui, vna parte  longiores,colorispurpurei,odorisgrauis:  frudus  turbinati ,ftriati,  exiguis  Py- 
ris conformes;  qui  femine  maturato  in  quinque  vt  plurimum  partes  difliliunc,quodtrian- 
gulum.ac  nigricantis  eft  coloris,  radix  fiibeft  dodrantalis,  aut  breuior,  digitalis  craflitudinis, 
buxei  flauefcentis  coloris,odorata,  f ed  perquam  amara  ac  ori  ingrata. 

Rotunda  Ariftolochia  cauliculis  foliisque  priorem  refert , funt  tamen  paulo  rotundiora 
folia:eiuspnefertim, cuius  frudus  turbinatur:  flos  vnius  (differentia:  etenim  in  hocnonihil) 
oblongior  Sc  anguftior,colore  fubluteus:  alterius  breuior,  & qua  refleditur  parte,in  purpura 
fubnigricans : frudus  huius  Pyri  modo  e latiore  fode  faftigiatur:  illius  in  rotundo  oblongus: 
vrriufq;  ftriatus : femina  qualia  longa:,  radices  orbiculata:  ac  tuberofe,guftu  &c  odore  longa:. 

Clematitis  longis,pmenuibus,viticulo(isq;  fuis  cauliculis, ac  no  raro  ramofis, vicina  qua:- 
uis  adminicula  comprehendit, quibus  (e  Smilacis  modo  implicat  ac  circumuoluit:  folia  lon- 


J Jb/hnC-'  ehvmrsolU 


giori  pediculo  h:went,lseuia, lata, acuminata,  vti  aliarum : flos  fimiliter  cauus , °bl°no®V 
teus,autex  purpura  nigricans:  fruftus  haud  differentes,  tenues  autem  radices  funt,&F 
longi;  modd  per  (iinima  (crpentes;  mox  altius  demiffar-,  colore  pricedentium- 
'Diofcoriiu  Diofcoridisexcmplaria  Glematiten  foliis  effe  habent,  aet^cJov  /Mz&tjioJxow,fcd  l£Se 

lutamm-  eH:  dtraz2i/ed,xooj,(MX&L  ^ 

Thaphr».  Deprauatus  eft  de  Clematite&Theophrafti  locus,  nam  vbi  legitur : th  ,/j-olotf 

fit  loco  re-  &:  mox:  aXtrtn,  refti  tuendum  eft:  rri^tpiaSe  pfai9ct>lde*  ’ 

fiunt»,  melina; & tpt,>Aof  ^s^«®y)ocr8^ip6p«c  \x^ 

Ariftolochias  autem  nafei  pinguibus  & campeftribus  locis , Plinius  refert.  J-Jifp3*11 
harum  trium  feraceslunt.Longam&:rotudamin  Italiaac  Narbonefi  GaliiarepcnrC(’£^ 


PE  MPT  A DIS  TERTI  JE  L t ».  i.  . jij 

tft.  Clematiten  Petras  Bcllonius  in  Ida  Creti  inonte A fc  inucnrant  fcribit.CaroluS  Clufius 
circa  Hifpalim,plurimisque  aliis  Bqticx  Hifpanix  locis,iii  dumetis  Sc  vepribus  offendi  (Te  fc 
hanc  refert. 

Florent  Ariftolochii  in  Belgio  quidem  Maio  aut  lunio : alibi  Sc  in  calidioribus  regioni- 
bus prius. 

Nuncupatur  Ariftolochia  G ricis  quoniam  de/sw  t»?;  Ao^o/?,  id  eft,  optima 

puerperis  fit. 

Priorem  aejseXoyjaj/  uctz&sp,  id  eft,  Ariftolochiam  longam ,ab  ipfius  radicis  forma,  item  Sc 
/ttroAmv^xAoxap^ror^  m^/nov  nuncupant;  & Ariftolochiam  quoque  marem. 

Altera  femina  exiftimatur,&  d&isvXoyjct  rgg/yvAti^fiue  rotunda  Ariftolochia  dicitut:a  no- 
nullis  eriam  ;geM$Mp»Aor,ccu  terri  Malum.  Cyclaminus  tamen  Sc  terri  Malum  appellatur, 
ab  Ariftolochiis  multum  differens. 

Tertia  Ariftolochia  xA««5»t/7I5  veluti  farmentitia  cognominatur. 

Reperiuntur  porro  Sc  apud  Apuleium  Ariftolochii  Sc  alii  appellationes : vt , aJpd  pifa, 
qui  cui  fpeciei  proprii  fint,non  fatis  apparet;  omnibus 

communes  videntur.  * 

Facultate  autem  omnes  hz  Ariftolochii  excalfaciunt^eficCantq; , Sc  ad  tertium  vtriufq; 
qualitatis  ord  inerti  pertinent, extergendi  potentiam  vna  habentes. 

Diofcorides  longam  aduerfus  ferpentes  Sc  mortifera , drachmi  pondo  cum  vino  bibi.,  Sc 
vtiliter imponi  refert:ae  cum  myrrha  pipereque  potum,expcllere  omnia  in  vteris  a partu  re- 
liSa,item  & menfes  Sc  foetus;  idem^ue  cum  peffo  impolitam  pofle. 

Rotundatum  ad  hic  omnia, cum  ad  alia  reliqua  venena  facit:  item  ad  afthma,  fingultu, 
rigorem,fplenem,rupta,conuulfa,laterum  dolores, cum  aqua  pota:  aculeos  & fpicula  extra- 
hiuoifium  fquamasincataplafmatispermixtaadimit : putredines  remouet : vlcera  fordida 
expurgat, &caua  cum  iride  melleque  implet:  gingiuas  Sc  dentes  purgat. 

.Clematiten  Galenus fragrantiorem  efle  ait; itaque  ca  ad  vnguenta  vnguehtarios  vti; 
fc d ad  fanationes  infirmiorem. 

De  PiRolochra.  C A p.  i t. 


Piftolochia. 


PIstolochia  longi  rotundxque  Ari- 
ftolochix,  & cauliculis  & foliis  fimilis  eft; 
minor  tamen  ac  tenerior : folia  eius  laca  ac  he- 
deracea funt:  flofculus  oblongus, cauus,fupft- 
maac  extima  parte  nigricans : fructus  fubro- 
tundus,  veluti  vniusrotundi  Ariftolochie.pco 
radicibus  tenues  quam  plurimi  exeunt  fibiap. 

In  Narbonenfis  Gallii , nec  non  Hifpanix 
quibufdam  agris fponte  naicitur. 

Floret  fiu&umq;  perficit  eodcm,quo  alii 
tempore . 

Piftolochiam  hanc  fpeciem  nuncupari  ,»ti- 
At/pp/£oi>  vero  cognominari,  Plinius  lib.  x x vi 
cap.  v n t.  feribit.  Eft;  ait,  Sc  qui  Piftolochia 
vocatur  quarti  generis  ( Ariftolochrarum  vide- 
licet)tenuior  quam  proxime  didtafnepe  Cle- 
matitis) denfis  radicum  capillamentis  , iunci 
plenioris  craffitudine : hanc  qu  idamPolyrrhi- 
zon  cognominanti  . : • ,3° 

At:  facultate  Sc'  Viribus  hic  aliis  reiiquii 
haud  abfimifiS  videtur,  excalfaciens  finrfliteft 
Sc  exfteoahsinon  adeo  tamen  intense.ConUul- 
fis , eontufis,  ex  alto  pricipitatfs , qx  aqirapd-’ 
-tamvtilifl!mam:tradi,Plinius  audtorcft. 


rJ  -fbecieijuma.  Cap.  • fir.  J 

f/w/Aa  V'  TTA-c  Ariftolochia  tenuibus  foliis  ffori<fd-‘ 

s*  'AfjZs  ('S-  Xj-fjjque  ramulis,  reliquis  fimflisoft , alrior 

bmen  ac  procerior  quam  longa  aut  rotunda : foliaeiusmaiofaquam  Afari  : flofes  cqrtcdfiii' 
oblongi, vna  parte  promineritfes,  colore  fublutei : frrt&Us  Pyrorum  inftar  turbihantur;  fcmi- 
. . ' ; ; nairi 


|t4  S T I R P 'I  V M HISTORIA 

Aiiflolochi.1  Siiacxnica.  na  m his  lnterfcpta , triangularia,  fcrdidenigri- 

feantia.  radix  longiulctila , medioah  fubinde 

rijvbi  videlicet  quandoque  Scnqn  itadJkmi 

Multis  in  Germania  ac  Belgio , nec  non  in 
Italia  Sd alibi  locis,,  huiufcemodi  Ariftolochia 
reperitur,  iuxta  vineas  marginesque  agrorum 
lxto  ac  reftibih  folo.  In  hortis  feliciterqnoqoe 

delerit.  Quantulacuque  etenim  radicula: prs, 
licet  alte  atque  in  profundo  abdita, germen ca- 

Huius  xftate  flores ; autumno  frudus  colligi 

Vulgo  Saracenicam  nuncupant:  Galli  J«- 
fine-.  Bclgx  Jbarafiiti  ttupt : Germani  -Ofictei: 

olim  ab  omnibus  habita  fuit,  tandem  Clema- 
titis appellari  cospic.  Sed  lam  legitima  Glemari- 
tc  reperta,  quo  hanc  nomine  alio  quam  Arife- 

pellabimus;  nili  forte  Clematitem  alteram, vel 
Ariftqloclnam  longam  maiorem  eam  nuncu- 

Vi  autem  &c.  potentia  hxc  Ariftolochia  reli- 
quis etiam  iimilis,inlignitcr  amara.de;  calida,  longanon  inferior:  pro  inde  &:  pro  hac  m om- 
nibus compofirionibus  fuccedere  Se  recipi  abfque  vllo  errore  poteft. 

Q.,n . De radice  Cui».  Cap.  iiii. 

T>  'A  d iC  es.  caux  dux  fune.  vnaMaiot;  altera  Minor. 

A'-  Maion  foliafont  Coriandri  modo  difte&a;  tenuia,  dilute  virentia ; exfio  videlicet 
Aquileix  foliorum  colore-  quorum  S£  formam  aliquatenus  referunt,  minora  tamen: pedi- 
culi teretes,  tenues  Se  lanies*  palmum  longi; circa  quos  fupenore  parce  flolculi ordinedige- 
fti, oblongi, m cornicuium'dclinenccs,Linanx  floribus  conformes, dilute  in  rubro  pmpura, 
lijjpinde  albide  lcmcninvaluulislatiufculisexiguisquenigrum,paruum  &c  fplendens.  radis 
tubprola,infenorc  parce  fcflilis,  Se  cxcquata,  pulpa.dum  rccens,.  fubluteaivbi  vero  exaruit, ia 
V)rprqfubqigricante,guftu  cum  amaritudine  quadam  auftera. 

_ Minoripeciesfolus.pcdrculiSjpurpuralcentibus  oblongis^ue  flofculis,filiquulis,defemi- 
ne  maiori  umilis  eft;  humilior  tantum  ac  minor. radix  huius  non  caua,  venim  lolida, globo- 
fjL,vertiqiUiipccie/;olorc  fubluteo,fapore  cum  amaritudine  adftringentc. 

.j.^xitvcrqque circa lcpcs,yepres,agrorum&  vinearum  margirics,humiIioribuslociSJcfr 
lo  pinguilxtoque.  Vtraque  in  Germania : minor  Belgis  frequeririor. 

.Pnmo.ftatiqi  Yers  vtraque  erunjpitj  flprem  mox  facit  , femenque  breiji  perficit.  Ifenfe 
Kfoio.  eiuspixtcr  radices  nihil  fuperqftjita  paucis  hebdomadis  apparet. 

• Germani ^oltpurri:  Bclgx ^nollaoririr/>d  eft, radicem  cauam  appellant.  Officinas perpe- 
rqjn  hac  pro  Ariftolochia  totpnda.vfas  notius  eft  quam  referri ,aiit  refelli  debeat:8e  fimilita 
cortim  mapifeftuserrqr.qaiccmcrc  Piftplochiam  judicarunt-.-  Qfio  autem  nominedicidc- 
beat({I  modb  veteribus  cognita  fuerit)  non  parum  ambigendum  videtur.  Suntqui  Leonw- 
petali.fpeciqm  faciant:  qjy  Eriphion:  nonnulli  Thefium:  plerique  Capnon  Chelidoniam- 
Cum  Lqontopctalo  autem  tuberofls  radicibus &quadantenus’ foliis  conuenire poffcv,- 
dp^q^fod  cauliculorum alxplurimxjftores^oe  Anemones  deliderata  . difcnmenadfaunt. 
L^mifopetaiiexenimcaujis.ramqftisfoalasntultas  diuidituf;flosvcrdqualisAncmones:rt 
Diofcq rides  8q  Pljnius  refcruqt.,  , • • ...  - , . 

- V#P  nomen  luket,*£A<pi«»aiit  citius  iefaf» 

nicn  Verisq® 


mXsmm 


Verisque  planta,  non  improprie  h xc  radix  nuncupari  poterit.  Veris  fiquidem  tempore  tan- 
tummodo apparet  ac  viretSed  tamen  tg/^iov  ab  hcedodidtym  ea  propter  non  eft.  Eriphion 
fiquidem  iftud, longe  aliud  eft:  vt  quidem  de{cribitur,tum  ab  Apuleio,  cum  in  libro  ad  Pa- 
temianum  Galeno  attributo. 

Apuleius, Eriphion, ait, nafciturin  Gallia, in  monte  Soracti : figuram  habet  Apijj flore  pur-  xripbim. 
pureofimilem:  nafcitur  feptcm  radicibus,  totidemq;  ramulis;  ipla  autem  patula  humo  om- 
ni florens. tempore,femen  habet  tanquam  faba. 

Inlibro  autem  ad  Paternianum  hax  verba  leguntur : Eriphion  herba  eft,  qua:  in  fummis 
montibus  inucnitur:  folia  habetfimilia  Apio,&  thyrfulum  oblongum, in  cuiusfummo  flof- 
culum  quafi  violaceum, & femen  in  medio:  radicem  quoque  ad  magnitudinem  & valetudi- 
nem ccp2  oblonga:,  habet  & radices  alias, qua:  radiculas  alias  e radicibus  emittiit,  nigro  cor- 
tice veliitas. Ex  qui busmanifeftum, radicem  hanc  nequaquam  huiulccmodi  Eriphion  ede. 

De  Thelio  feu  3»creA(,pauca  apud  veteres  extant.Theophraftus  radicem  eius  amaram  efle,  ^run 
& tufam  aiuum  purgare  ait.Pliniuslib.xxi.cap.xvii.radicera  queThefium  appellatur, bul-  ’ 
bofisnodiflimiiem,&:guftuafpcram  refert.  AthenamsTimachidam  citans  auctorem  Thc- 
fium  florem  tradit,exquo  Ariadnes  corona  compofita  fuit.Conuenire  hxc  fatis  radici  cauas 
apparent,  tu  berofa  fiquidem  radix, guftu  non  abfque  amarore  auftera,que  ad  purgationes  fa- 
cere creditur.Sed  in  tanta  veterum  breuitate  quid  affirmandum? 

Capnoschelidonia,qu^  iuxta  lepesenafcitur, atque  hinc  (pe?j,|tuTHecognominatur,qualis  capno< 
fit,Aetiusnonexponit.folum  nomen  eius  reperitur  Tetrab.  1 1,  lib.  in.cap.  cx.  in  Collyrio  chtUdmii. 
Martiani;& Tetrab  m.lib.ii.cap.primo, inter  calfacientia  & firmitate  iecinori  coferentia. 

Quod  fi  autem  Capnos chelidonia  illa  eft,qux  a Plinio  lib. xxv.cap.xm.  prima  Capnos 
nominatur, & ad  oculorum  caligines  commendatur,fatis  manifeftiitn  Cauam  radicem  non 
efle  Capnon  chelidoniam. Prima  etenim  Plinij  Capnos  ramofa  eft,&  vicinis  fepimen  tis  fefe 
implicat:  Caua verd radix  ramulis  adnatis  caret,  humilisque nullis  fuftineturneque  eget 
adminiculis. 


Si  autem  alia  eft,  Aetij  Capnos  chelidonia, quam  Plinij  (quod  fortafle  Chelidoni?  cogno- 
minatio  innuit)  non  citra  aliquam  occafionem  Capnos  chelidonia  appellari  poteft.  Furna- 
riam etenim  foliis, tametfi  maioribus, aliquatenus  refert : & Vere  quidem  primo  circa  vide- 
licet %h$orurjA  eft, hirundinum  aduentum  apparet.Sed  tamen  idcirco  veram  &legi  timam 

e Capnors 


J,*  STIRPIVM  HISTORIjE 

Capnon  chelidoniam  efle  no  confcquitur.  Sunt  fiquidcm  & alice  eodem  tempore  prodeun- 
tes, breuique  pdft  pereuntes, qua:  tamen  Chelidonia:  non  appellantur. 

Cxteriim  Caua  radix  calida  & ficca  potentia  cft , magis  tamen  ficca  quam  calida : vtpote 
tertio  rcficcans, fecundo  vero  ordine  excalfacicns.adftringitautem  8i  abftcrgit.nonnihilqae 
digcrit.vtilis  ad  veteresdiuturnosque  tonfillarum  fauciumve  tumores.valet  etiam  aduerfus 
hgmorrhoidum  cum  tumore  dolores  cum  vnguento  ex  Populo  nigra, aut  alio  fimili  fecula, 
te  permixta.Ferunt  & hanc  drachma:  vnius  pondo  fumptam  aluum  ducere, pituitamque  de- 
trahere. 

De  _Mrt.  Cap.  V. 

Arilm.  Arum  Aigyptium. 


AR  o folia  aliquot  funt  magna, lxuia,fplendcntia,lata,  acuminata,  hederx  foliis  multo 
ampliora, nigricantibus  nonnullis  lituris  veluti  fuggillata : fcapus  inter  harc  exitlcmif 
fem  altus, purpureis  nonnullis  pun&ulis  fubinde  notatus,inuolucrum  proferens  oblongum, 
patens, leporina:  auricula:  xmulum, e medio  cuius  piftillo  limile  affurgit,membrana  mpur- 
pura  nigricante  liuenteque  conte£tum,qua  tandem  rimas  faciente  dccidenteque,vuaappa- 
rec,ex  acinis  pulchre  per  maturitatem  rubentibus  &c  fuccofis:  feme  in  his  vnum  aut  alterum, 
exiguum,duriufculum.radix  tu berola, magnitudine  maioris  oliux  aur  exigui  bulbi, candi- 
da,carnofa, fibris  non  carens;  multis  quibus  fe  propagat  adnatis  exiguis  veluti  bulbulis. 

Nafcitur  Arum  infyluis,  iuxtavrbium  foffas,  liibfepibus,  locis  vbiquevmbrofisi&qui- 
bufdam  locis  maius;  aliis  minus  ac  omnino  paruum  reperitur. 

Erumpunt  mox  poft  Hyemem  folia:  piftillus  vero  e vaginula  Iunio  exit;foliismarcefcen- 
tibus:  quibus  corruptis  vux  Iulio  & Augufto  maturantur. 

Exit  & in  digypto  Ari  lpecies,qu?  in  Aphrica  quoque  reperitur,tum  & in  Lulitaniaqui- 
bufdam  locis  iuxta  riuulos  &c  fluenta, quod  ab  Europxo  differens  cft.  ampla  &c  magna  huius 
fimt  folia,maioraquam  Nymphae:  craffa  ac  tubcrofa  radix,infcriorc  leae  crafTior  ac  larici, 
qux  edulis  eft:  flore  ac  lemine  deftitui  fertur;  propagari  vero  fibris  a radice  emiflis. 

Caftellani  Manta  de  nueftra  Senora  appellant. -plerique  Colocafiam  effe  volunt.  Coloca- 
fiam  autem  Diofcorides  radicem  appellat  Fabx  Asgyptix,qux  vtique  haud  fterilis.Herodo- 
tus  Colocafiam  rotundam  radicem  effe  refert. 

Arum  a Grxcisagsi>  nominatur:  ab  Officinis  larus, & Barba-  Aronjab-aliis Pes  vituli,* Sy- 
ris Lu- 


PEMPTADIS  TERTIA  LIB.  t.  J17 

risLupha:  a Cfpriis  Colocalia:  vtinter nothas  voces;vbi  &<fo//uocac  S\.&turr'nt  appellari  rc- 
peritur.TeftarurPliniuslib.xxiiii.cap.xvi.Aron  magna:  cum  Drticoncio  licis  eflc,6c:quofi- 
dameandem  dixi  (Te . Nonnulli  Serpentariam  minorem  vocant : Germani  paffrn  pint& 
ejtutfdjfn  irtgbccr : Itali  Gigaro : Hifpani  Taro : Bclga:  «lalfrtoort : Galli  Pied  de  -veau : Angli 
Cotfecmppnt. 

Cxterum  Ari  vires  pro  tegionum  varietate  differut.  Nam,  vt  Galenus  in  lib. De  alimenc. 
facult.tradit, huius  radix  in  quibuldam  regionibus  acrior  prouenit,vt  prope  ad  Dracontij  ac- 
cedat. CyrcnisContra  minime  medicamcntofum  eft  Arum  aut  acre:  aded  vc  6 1 Rapis  vtilius  • 
reputetur.  Ettalc  in  cibo  eft  prreftantius. 

Si  quis  autem  humores  craflos  vel  lentos  in  thorace  aut  pulmonibus  collecios,tulTi  expur-  % 

garivelit,  acrius  ac  medicamentofits  magis  conueniet.  Acrius  autem  eft  in  Italia,  Germa- 
nia,Gallia, Belgio, & in  Afia  quoque, Galeno  tefte.  Eftur  verd  in  aqua  elixum;  led  dum  ipia 
radix  coquitur  cffula  priore  aqua, in  aliam  calidam  coni  icere  iplamconuemt. 

Terrena  autem  iplum  Arum  edentia  conftat,vt  in  lib.  De  fimplicium  medicamentorum 
facultGalenus  aic,led  calida:  proinde  extergendi  vim  poflidet, verum  non  valentem,  ficut 
Dracontion.  Eft  itaque  in  cxiccando  & calefaciendo  primi  ordinis.  Radices  eius  maxime 
funtvtiles:  iiquidem  comefx  eradi  ticm  humorum  mediocriter  inciduntjadeo  vt  &c  excrea- 
tionibus  ex  pedore  idonea:  fintdcd  magistamen  aptum  eftDracontium. 

Diofcoridcs  folia  etiam  ad  efum  condiri,  & arida  per  fe  decocla  mandi  refert:  item  radi- 
cem pfiuatim  ex  fimo  bubulo  illitam  podagricis  proaefle. 

Vriipoft  quadraginta  dierum  latebras  & ab  omni  cibo  abftinentiam, exeuntes  Arum  e- 
dunt:  cuius  natura  ventola  inteftinum  diducit  dilatatque;  & facultatem  recipiendi  cibi  ad- 
fertAbftinentiafiquidem  tanti  temporis  inteftinum  eatenuslupi  adducitur,  vt propemo- 
dum  cohxrcat:  vc  quidem  Ariftotelesj  dslianus,  Plurarchus,Plinius&alij  icribunt. 

De  Dracontie.  Cap,  vi. 

Dracontium.  Dracontium  minus. 


ji.8  Stirpi  tm  historia 

tereti,  lxui.verficoloribuslituris  vclutifcrpcntum  maculis  rcfperfo:  folia  magna  & ampla 
lunt,efcnis,fcptcnis,pluribufvefimul  ordinate  coniun&is;  quorum  lingula  oblonga  fum& 
angufta, acuti  rumicis  loliis  latis  fimilia,at  lxuia  & glabra:  e Icapi  faftigio  vagina  exit  oblon. 
ga  &c  quam  Ari  maior, foris  herbacei,  interius  vero  in  punico  eoiore  vna  cum  piftillo  fuoni- 
gricantc;qui  longus, craflus,&:  cornu  modo  in  acumen  faftigiatus;  cuius, feminis  incremeto, 
diftenta  diflilientcque  membrana,  fruftus  raccmolus  vux  inftar  patet,  primum  virentibus, 
deinde  rubentibus  luccique  plenis  baccis fanflusun quibus  lemen  duriutculum.radixfubdi 
' perennis, crafla, bulbo  limilis, candida, tenui  cortice  induta,  mediocris  fubinde  mali  magni- 
tudine, multis  candidis  capillamentis  fibr'ata;adhxrcntibus  quoque  non  raro  exiguis  aliquot 
bulbis,quibus  multiplicatur. 

Minus  Dracontium, foliis, inuolucro  liue  vagina, piftillo , vuaque  Aro  fimile  eftjfoliista- 
men  non  nigris, fcd  albicantibus  maculis  relperla.  qua:  non  ita  cito  vti  Ari  pereunt;  fed vna 
cum  vuis  in  Hyemem  vfquc  perdurant : acini  quoque  minus  iaturato,fed  ad  croci  inclinan- 
te colore,rubcnt.  radix  non  ablimilis  Ari,  candida,  & bulbi  fpecie,fibras  habet  adhxrentes, 
exiguaque  nouarum  ftirpium  rudimenta. 

Locis  vmbrofis,  in  calidioribus  prxfcrtim  regionibus,  vtrumque  Dracontium  repetitur. 
Maius  Germanix  &c  Belgio  fatis  familiare,  fed  minus  rarius  ell. 

Floret  vtrumque  vna  cum  Aro  aut  aliquanto  lerius;  vux  Augufto  perficiuntur. 

Grxci  <f Qtxotvot  f&utovr itu-,  Latini  quandoque  Dracunculum  appellant. 

Et  quod  maius  eft,reccntiorum  pleriq;  Serpentariam  maiorem  nuncupant : alij  Bifariam: 
nonnulli  Colubrinam  : Cordus  Dracunculum  polyphyllon  & Luph  crilpum : Germani 
@dj!angcnfraut  / tttucfjcnwurf} : Brabanti  .fepentoouelc : Galli  Serpentaire : Itali  Dragontu: 
Hifpani  T aragontia.  In  cenfu  notharum  vocum  etiam  a&v,  ibogjv,  lagjr,  hgpxiKo;, 
ju/ajetorjXvWsete,  Sauriaria,&  Sigingiaria,diela  etiam  reperitur. 

Matthiolus  hunc  Dracunculum  minorem  facit, & alium quendam pro maiorepingit; 
qui,  fi  in  rerum  natura  eft,  Biftortx  ipecics  videtur.  Occafionem  dedifle  potuit  vox a:nu- 
vAocqufy/a,  pro  qua,fibi  inuicem  imphcata,Matthiolus,&:  ante  eum  Marcellus  Virgiliusred- 
didit.  Nam  Dracunculi  huius  folia  Diofcoridcs  deferibit  Sed 

rifw-x.-  avTiuThizbfjfyjct  dicuntur  connexa  &:  cohxrentia.  avnfxrf.ox*  iiquidem  connexio  eli  Et  talia 
quidem  huius  Dracunculi  folia,  qux  pluribus  Lapathi  fimilibus,vt  diximus,  connexis  cen- 
itant & cohxrcntibus. 

Dracontium  minus,  funtqui  Arum  alterum,  aut  Arum  minus  vocent : Cordus  Dracun- 
culum henicophyllon,  & Luph  planum,  poteft  etiam  Serpcntaria  ac  Colubrinaminjrno- 
minari. Officinis  autem  Dracunculus ifte  non  eft  cognitus. 

Apuleius  Dracontion  Draconteam  appellat, & multa  eius  peregrina adfert  nomina, quz 
an  maiori  vel  minori  aut  vtrique  conueniant,  non  explicatur:  vt  Py  thonion,  Afclepias,  An- 
chomanes,  Sauchromaton,  aut  Sauromaton,  Therion,  Schoenos,  Dorcadion,  Typhonion, 
Crocodilion,  Theriophonon,  Eminion. 

Athenxus  Aroniam  nuncupari  Dracunculum  etiam  refert. & non  improprie  minor^ 
via  dici  potcft;cum  fit  Aro  fimilis. 

Cxtcrum  viribus  Dracontion  quiddam  Aro  perfimile,vt  Galenus  ait, obtinet, cum  foliis, 
tum  radice,  illo  tamen  acrius  &: amarius : ac  proinde  excalfactorium  magis  cenuioriimquc 
partium.  Obtinet  etiam  leuiculam  quandam  adftri&ionem,  qux  quandoquidem  cump- 
didtis  duabus  qualitatibus,  acri  fcilicet  amara,  coniuncia  eft , medicamentum  fa&uBetl 
vtique  maxime  efficax. 

Nam  radix  vifeera omnia  expurgat,  crafios  potiffimum  Sc  lentos  humores  extenuans. 
Optimumque  remedium  eft  contumacium  vlccrum,  qux  y^xonS*  nuncupantur.  Expurgat 
extergitque  ftrcnue,tum  alia  qux  exterfionem  defiderant,tu  m alphos  cum  aceto. 

Folia quoque,vtpote  fimilem  facultatem  habentia, vlccribus,  vulneribusque  recensinii- 
ftisaccommodafuntj&quanto  minus  fuerint  ficca,  tanto  magis  conglutinant.  Nam  quz 
ficciora, viribus  funt  acrioribus, quam  vt  vulneribus  conueniant.  Creditumeft,cafeumhu- 
midu,  fi  illis  foliis  tcdhis  reponatur, ob  temperatu  rxilloru  liccitatem,  a putredine  coferuari 

Fructusvalentior  eft,  non  foliis  tantum,  fed  &:  radice : proinde  &c  cancros  & polyposeli- 
quare  creditus  eft.  Succus  quoque  eius  oculorum  vitia  expurgat. 

Prxterhxc  autem  Diofeorides,ferri  narrat,  a viperis  non  feriri  eos,  qui  folia  aut  radice» 
manibus  affricuerint. 

Plinius  Dracunculum  habentem  ferpentes  fugere  etiam  fcribit.  Et  hxc  quidem  de  veto? 
Dracunculo  in  duobus Diofcoridis  capitibus  leguntur. 

Meminit  autem  Dracunculi  Galenus  etiam  in  lib.De  aliment.facult.  vbi  Dracunculi»- 

dicer* 


PEMPTADIS  TERTII  tlB.  I.  Ji  9 

dicem  bis  cerve  elixam, quo  omnem  exuar  mcdicamcntofam  vim,in  cibo, ait,  interdum  Ari 
modo exhiberijcum  craffi  ac  glutinofi  thoracem  pulmonemque  infcftantes  humores  for- 
tiore vi  expellendi  veniunt. 

Diolcondes  vero  minoris  Dracunculi  radicem  refert, tum  codam  tum  affatam  cum  mcl- 
le^utpcr  fc  in  cibo  acceptam,  humores  in  thorace  ha-rentes  ad  edu&ionem  faciles  efficere- 

De  Dracunculo  aquatili.  Cap.  vi  i. 

A Q_v  at  i l i Dracunculo  non  rotunda 
-Ai-bulbi  fpccie,  led  prolonga,  repens  & ge- 
niculata, mediocri  (que  craisitudinis  cft  raiixj 
ecuiusgcniculis  foliorum  pediculi  affurgunc 
tcrctes,g!abri, intus  fungoffideorfum  vero  ca- 
didx  & tenues  aliquot  dem  ittutur  fibra:.  Fru- 
ctus in  breui  pediculo  fupra,  atque  vnacu  vno 
foliorum  prodit , initio  quidem  exiguis  can- 
didi (que  flaminibus  ( qua;  pro  flore  lunt ) cir- 
cundatus.cxcrdcit  inde  in  racemum, primuni 
viridem,cum  maturuit,rubetem,  An  vua  mi- 
norem,athon  mimisacrem.folia  lata  fune,  vi- 
rentia,glabra, lauia^;  , hederaceis  conformia, 
led  tamen  minora  qham  Ari. illud  verd  cui  ra- 
cemofus  frudus  corinalcitur, etiam  minus  eft, 
ac  parte  eu  verfus,luperiore  nempe,cadidum. 

Nafcitur  Dracunculus  ifte  m viiginofispa- 
luftnbufq; locis, in ipfis  frequcntiffunc  palu- 
dibus ac  rdedibus  aquis.in  Germania  ac  Bel- 
gio non  infrequens. 

Autumno  vua:  maturantur. 

Dracunculus  aquatilis  &paluftrisnonabs 
re  ncminatur;a  nonnullis  Arum  paluftre;  per- 
peram vero  Hydropeperi  rubens  dicituriGer- 
manis QBaffcr  jdjfangcR fraut : id  cft,  noftrate 
dialcdo,5DatEt  flansm  crtifjt. 

Delcribitur  autem  Dracontion  iftuda  Plin. 
lib.  xxi  m.  cap.  xvi.  Se  tertia  cius  Ipeciesefl. 
quam dcmonflratam  ait, folio  maiore  quam 
comus;radice  arundinacea, totidem, vtaffirmabant.geniculatam  nodis  quot  haberet  annos, 
toridemqueeife  folia.  Conuenit  foliorum  forma  &c  magnitudo, radicumque  effigies,  led  an 
tot  annos  quot  genicula  habeac, explorandum. 

Facultasautem  huius  Dracunculi,  aliorum  atque  ipfius  Ari  fimiliseft,  led  tamen  minus 
potens  minusque  efficax  videtur. 

De  Arifaro.  Cap.  V i 1 i. 

T"\  V P l e x Arilarum  eft : vnum  latifolium, alterum  anguftioris  folij:  vt  noftra pofterior 
stas  obferuauit. 

Latifoliu  m Arifarum  folio  eft  hederaceo, lato, & acumiiiatq;  led  multo  quam  Ari  mino- 
re: cauliculus  eius  tenuis  & exilis  cft : vagina  fiue  inuolucrum  paruum : piftillus  exiguus , in 
nigro  purpurafeens:  vua  matura  rubet : acini  minuti,  radix  candida,  forma  Ari, led  minor. 

Secundo  Arifaro  quina,  lena, plurave  lunt  oblonga  & angufta  folia,  laiuia  quoqj  ac  fplen- 
dentia : vaginafiue  inuolucrum  anguftum  &c  oblongum : piftillus,  qui  ex  eo  prodit,tenuis  &c 
longus,  iunci  craffioris  modo,  in  purpura  fimul  cum  parte  vagina;  interiore  nigricans;  ad 
quem  tandem  inferius  iuxta  terra;  fuperficiem,  ac  fubinde  profundius,  aliquot  perpauci  aci- 
ni in  exiguam  vuam  conformantur;  initio  vt  aliorum  virentes,  dein  rubentes,  radix  globola 
&candida,  veluti  prioris. 

Peregrinum  vtrumque  Belgio  ac  Germanis,  fcd  primum  in  Italia:  ac  pnefertim  T ulci-e 
qiiibufdam  locis:  alterum  circa  Romam, ac  in  Dalmatia,  Aloilio  Anguillam  tcfte,rcperitur. 

Flores  & fru&us  vtriufque  eodem  quo  Ari  & Dracontij  tempore  perficiuntur. 

Atque  primum  horum  Dioicorides  deames»  appellat,  a Plinio  autem  «ei?  dicitur,  lib.  fi- 
quidem  xxim.cap.xvi. 


Dracunculus  aquatilis. 


Eft  & Aris,ait,quce  in  Asgypto  nafcitur,fimilis  Aro,  minor  tantum , minoribusqucfoliis, 
& vtiqueradicc.qux  tamen  olea:  magnitudinem  implet.  Alterum  Arifarum  ignorafle  vete- 
res exiftimatur.Efleaute  Arifari  fpecie,  floris, fru£tus,radicumqj  forma  & qualitas  oftedunt. 

At  potentia  ac  facultate  Arifarum  Aro  fimile  eft : acrius  tamen , vt  Galenusait.  Nomas 
impolita  radix  liftit:  fiunt  ex  ea  collyria  ad  fiftulasefficacia.corrumpic  eadem  genitale  cuiuf- 
uis  animantis  impolita:  auctor  Diofcoridcs. 


De  Biftortd.  C a p.  i x. 

FOlia  Biftorta  in  longiufculis  pediculis  promit  oblonga,lata&  acuminata,  Lapathi  fi- 
milia,verum  venofa,&  fuperne  quidem  virentia , inferius  vero  in  catfio  colore  candican- 
tia: inter  qux  medij  exeunt  caules,  pede  altiores , rotundi,  minoribus  aliquot  foliiscircum- 
ueftiti;  fpica  in  faftigio  exiguis  flofculis  e dilutiore  rubore  purpurafccnte;  femina  in  qua  tan- 
dem triangularia,  fpledentia,veluti  Oxalidis.radix  fubeftcraUa, oblongior, geniculata, non- 
nunquam  retorta, multis  fibris  capillata,  foris  nigricans,  interiore  vero  pulpa  non  intense m- 
befcens,  guftu  adftrmgens. 

Fuchlius  duas  huiuslpecies  facit:vnam  foliis  rugofioribus,aliam  lxuioribus:&  radice  lac 
magis  in  fe  contorta-,  illam  vero  maiore  &:  minus  complicata, multumque  fibrola. 

Repcritur  Billorta  locis  humentibus,in  opacis  fyluis,pingui  ac  lutolo  folo.  Mattbiolusin 
montibus  exire  refcrc.Adolefcit  etiam  feliciter  in  hortis.  perenni  radice  nititur. 

Maio  ac  Iunio  flores  fpicati  vigent:  femen  poftea  maturefeit. 

Ab  intortis  &conuolutis  radicibus  nomen  Biftorta  habet.  Germani  5?  affrwtttlj:  Belgz 
IJmjStongljetGalli  Biftorte : Bohemi  JjatH}  fo:emj  appellant.  Colubrina&  SerpentariaaGcr- 
manica  voce  etiam  dicitur:  & aquibufdam  Dracunculus.Seda  DiofcoridisDracontio  mul- 
tum differt.  Plinianorum  autem  Dracuculorum  aliquafortafle  fpecieseft.  Plinius liquideffl 
lib.xxiin.cap.xvi.id  quod  Grqci  Dracontion  vocant, triplici  fibi  effigie  demonftratunue- 
fert:  foliis  Bctx , no  fine  thyrfo,flore  purpureo:  alios  radice  longa.fignata  articulofaqsnwa- 
ftraffe:  tertiam  demonftrationem  fuifle  folio  maiore  quam  Cornus,radice  arundinacea.De- 
inde  infra,lib.  xxv.  cap.  ii.  in  agro  hofpitis  repertum  ait , Dracunculum  appellatum , caule 
pollicari  crafTitudine,verficoloribus  viperarum  maculis,  quem  ferebant  contra  omnium 
morius  cfTe  remedium. 

Atqua 


TERTI.*  ItB.  t.  3JI 

Atque  primus  horum  Dracunculorum  Aro, 
audore  ip(b  Plinio.limiliseft.Tcrtiuaquatilem 
efle  paulo  ante fcripfimus.Poftcrior,  Dracotion 
maius  Diofcoridis  cfle  videtur.  &PliniushunC 
a reliquis  tribusdifferentemetiaoftendit. Alius 
eft, inquit  lib.xxv.cap.  1 i.quam  nOs  in  priore  vo- 
lumineciufdem  nominis  diximus;  fed  huic  alia 
figura.Supereft  fecudus  Dracunculus, qui  fi  ide 
eftcumco,cuicap.xvi.lib.xxiin.ftatim  initio, 
radicem  tradit  efle  fubrutilam  & draconis  con- 
uoluti  modo,  multum  cum  Biflorta  conuenit. 

Nam  Biflorta:  radix  intorta Sc  conuoluta  eft;  ac 
colore, quem  fubrutilu  dicere  liceat.  Eft  eadem 
&vcluti  geniculis  articulata,vt  feciidi  Dracon- 
tij.quod  conieduram  & fufpicioncm  auget. 

Sunt  tamen  ex  recentioribus,qui  Biftortam 
omnino  aliam  efle  volunt.  Matthiolus  fiqui- 
dem  inepiftolis  medicinalibus  Behen  rubrum 
efle  fcribit.  Gefnerus  ad  Limonium  refert,  aliis 
placet  Britannicam  efle. 

Sed  Behen  tam  rubrum  quam  album  ( du-  *»£«. 
plex  etenim  eft)  radices  funt  odorata:,  potentia 
calida:, ad  venerca  facientes:  vt  Auicenna  &c  Se- 
rapio memorix  prodiderunt.  Biflorta:  vero  ra- 
dix odore  caret, refrigerans, adftringensque,  Ve- 
nereis aduerfatur. 

Limonium  autem  folia  habet  , Diofcoride  Urnarium. 
tefte , Beta:  tenuiora  & longiora , femenque  ru- 
brum. Contra  Biftorcq  minora  durioraque  funt 
folia,  & femen  Oxalidis. 

Britannica  vero  folio  eft  Lapathi  nigriore  & hirfutiore;  radice  tenui  & breui;Diofeoridc  Briitmi- 
&Plinioaudoribus.  Biflorta:  Ixuia  folia, &:  inferna  parte  candidula,  radixque  multo  maior 
quam  tenuis  ac  breuis  appellanda  fit.  Iam  & Britannica:  fuccum&  folia  in  Hyemem  repo- 
nenda Apuleius  feadetj  caufam  addens,quod  non  femper  appareat.  At  Biflorta  viuax  radice 
eft, & nullo  non  anni  tempore  reperiri  poteft.  Qua:  Biftortam  & ab  Arabum  Behen , & a 
Diofcoridis  Limonio,  nec  non  a Britannica  differentem  efle  fatis  manifefle  oflendunt. 

Atfacultate  Biflorta  frigida,  & cum  rcficcatione  valide  adftringens.  Radix  menfes  & vn- 
dequaque  profluentem  fanguinem  fupprimit:  aluumfiftit,  vomitum  compefcit;  dyfenteriis 
medetur, quouis modo  afliimpta.  Tonfillarum, faucium , &oris  inflammationibus  fuccur- 
ritjgingiuas  firmat  decodo  aut  fu  cco  eius  ore  colluto.  Idem  poflunt  folia  & femen , fed  ta-  < 

men  minus  efficaciter. 

Ve  Bolbocajtano.  Cap.  x. 

BOibocastano  folia  funt  tenuia , difleda,  atque  diuifa , Apij  tenuiora  ac  minora, 

Crithmi  aut  potius  Anethi  fimilia:  cauliculus  tenuis  & dodrantalis:  flofeuli  parui  in  vm- 
bellis candicantes:  femen  non  magnum , oblongum,  anguftius  quam  Fceniculi,  odoratum, 
obfoleto  Cymini  colore  nigricans,  radix  rotunda, exigui  Rapi  forma, foris  nigra,  &c  vbi  ina- 
ruerit rugofa, incus  pulpa  candida,  fapore  inter  Caftaneam  & Paftinacam  medio. 

Inaruis&agris  nonnullis  Zelandix  ac  Hollandix  Bolbocaftanon  reperitur:  item  & in 
Gnecia,Chio  ac  Rhodo,audore  Guilandino.  Fertur  & in  Britannia  flue  Anglia  prouenire. 

Nec  deftituitur  eo  quoque  Germania,  fi  non  fallimur.  Nam  radices  quas  ad  Rhenum  Mo- 
gunrixin  amis  & hortis  inueniri  Lonicerus  tradit, Bolbocaftani  funt, non  autem,vtipfe  opi- 
natur, Qrnithogali.  Scribit  autem  has  efle  rotundas,  Caftanearum  magnitudine,  pullo  ex- 
trinfecuscortice, intus  carne  candida, guftu  dulci;  crudas  codasque  in  aqua  edi:  cauliculum 
efle  lingularem,  tenerum,  ab  imo  nudum , folia  Cumini,  flores  in  vmbellisveluti  Anethi, 
quale  Bolbocaftanum  efle  iam  diximus. 

Vigent  Bolbocaftani  flores  Iunio : femen  pofteaad  perfedionem  venit. 

Meminit  ^oX&oksk -avu  Alexander  T rallianus  lib.vn.  inter  ea,qux  purulentis  vtilia  funt, 
cibaria  ipfiim  referens.  Guinterius  didionem  exiflimauit  corruptam , legendumque  efle 
fctevGxdsa.iov.  fed  tam  peregrina  hxc  vox  eft,quam  j3oA(3ox«Wov. 

c 4 


BoA/3o) udstaoy  autem  a forma  bulbi  & lapo- 
rc  caflanea:  nomen  inuenitfuum.  Noftrazta- 
te  plcrique  dytioy.a&vot  nuncupant:  Zelandi 
Clrpn  fcrbtnotni:Germani  Clepit  ccrDnu^Sabau- 
di  Fauerettes-.  Angli  iaippctnutj. 

Eft  autem  Bolbocaftani  radix  moderateca- 
lida  &ficca , limul  &£  adftringcns : femen  vefo 
calidius  & ficcius.  Editur  illa  cruda,  fcdfua- 
u ius  coela : languincm  ipuentibus  & mingen- 
tibus vtilis. 

Semen  aperiendi  vi  proditum,  &d)oiif«K« 
cfle  videtur. 

De  Centaureo,  & primum  de  maiore. 

C A P.  XI. 

DV  p l e x Centaurium  ,Diofcorideau- 
dore-,  Maius  & Minus, qua: & forma,!; 
magnitudine  multum  a Ic  inuiccm  differunt. 

Maius  fiue  magnum  Centaurium  caules  e- 
dit  rotundos,  teretes, duorum  auttriumcubi. 
torum : folia  oblonga , in  plures  quafi  particulas 
diuifa,  Iuglandis  foliis  ea  propter  quali  confor- 
mia,led  ambitu  crenato:  flores  capillacriacfta- 
rainei  indiluto  caeruleo purpuralcunt.&in ra- 
mulorum falligiis  e capiculis  emicant  (quamo- 
lis,rotundis  aliquantulum  turbinatis;in  quibus 
vnacum  lanofis  pappis  femina  oblonga, glabra, 
fplendcntia.  radix  liibeftlonga,carnofa,crafla, 
fragi  lis, fons  nigricans, interius  rubcfccns,fucca 
Centaurium  magnum  alterum. 


Bolbocaftanon. 


PEMPTADrS  Tfe  R T I>£  1 1 B.  I, 

(anguinei  coloris  praegnans, cum  dulcedine  & adftridionc nonnihil  mordax. 

Huius  vero  Sc  alia  reperiturfpecies, folio  non  diflc&o,vcriim  Lapathi  modo,  longo,  lato,  *• 
Hmplici  atque  indiuilb, per  ambitum  tamen  (errato:  caule  breuiore:  floribus,  femine,  radice 
priori  conformis.  Atque  huius  Centauri;  maioris  meminit  audor  (qui  Galenus  fertur)  libri 
De  virtutibus  Centaunj  ad  Papiam,  Crateuam  adducens  celtem , in  libro  eorum  qua:  effo- 
diuntur. Vbi  dux  Centauri j fpecies  referuntur , maior  Seminor : ac  maior  foliis  dderibitur 
Lapatki.Sedverbaipfaadferamus,quxiic  habent:  Vnum  (videlicet Ccnraurium)  folia  ha- 
betficuc  Lapathum  hortenfe, minora  tamen , in  circuitu  vero  fcifla  vcluti  (erra;caukm 
trium  palmorum ; fuccum  rubrum;  in  fummitate caput laminiginofum ; radicem  vero  (oli- 
dam & craflam. 

Laxum  ac  pingue  (olum  maius  amat  Centaurium,  ac  colles  herbofos  apricos.  Copiofiffi- 
mum, inquit  Dioicondes,  in  Lycia,  Peloponnefo,  Arcadia,  Hclide,Meflenia , pluribusque 
circa  Pholoen, Lyciam  ac  Smyrnam  locis.  Repericur  &in  Apulix  Gargano,  nec  non  in  Bal- 
doagri  Vcroncnfis  monte,  (ed  quod  in  Baldo  monte,  vtMatthiolus  feribit,  Apulo  cedit. 

Simplicis folij  Centaurium  maius Hi(paniamittit,atque hinc  aducche  Antuerpiam  radices* 
tarxque commi lfo,fubinde  in  hortis  reuirefcunc. 

ififtate  huiulcemodi  Centauria florent; radices  autem  Autumno  legi  expedit. 

A Chirone  Centauro  inuentore  xwpa-Jtiot  nomen  habet. 

Quod  maius  clljGrxci  mnvi&arn  par/t  appellant:  Theophraftus  etiam  Centaurida.  In 
Officinis  nonnullis  perperam  Rha  ponticum  dicitur.  Rha  Ponticum  liquidera  Rha  eft  in 
Ponti  regionibus  natum, ftirps  a Centaurio  maiore  diucrfa.Extanrporro  Sc  alia  huius  nomi- 
na.internothas  & aflcriptitias  voces;  tum  & apud  Apuleium, quarum  nonnulla:  ad  Centau- 
rium minus  pertinere  videtur,vt  funt,  » t($tpcdviovyiasiovSu/umaioYju/MK:}(,  aAsx- 

Tgj irn « 7mtofbviov„2}&av‘:‘}a?HS‘  Vnefera,Fclrerrx,Poiyhydion  i/aepumi. 

AtTheophraftus&  Plinius, Centaurium  iftud  maius,  tum  & minus , de  quo  capite  mox 
fequente, inter  Panacis  genera  referunt.  Prxter  enim  Syriacum  Panaces,  de  quo  vterq;  feor- 
fumagit, deinde  & prarter  alia  tria, qua:  a Diofconde  quoque  defcribur.rur , duo  reliqua 
fuperefleoftendunt.  Et  Theophraftus  quidem  lib.  ix.  vnum  nXarutpuMov  iiue  latioris  folij: 
alterum  A«So?[/Mov, hoc  eft,tenuifolium efle  ait.  QuxTheophrafti  verba  ip(c Plinius red- 
dens  a Chirone  Centauro  reperta, & Centauriacognominata,lib.xxv.cap.mi.(cribit;idem 
quoque cap.vr.afErmanS;  vbi  vtrumque  Centaurium  latius  explicans , a Chirone  repertum 
tepetit,atque  inde  Chironium  vocari  addit.Sed  Plinium  ipfum  audiamus. 

Quartum, cap.  1 1 1 1 . inquit,  genu  s Panaces  ab  eodem  Chirone  repertu  m Centaurium  co- 
gnominatur , (ed  Sc  Pharnaceon  in  controuerliam  inuentionis  a Pharnace  Rege  dedu&um. 

Et  paulo  p.oft: 

Huius  genera  fecere  duo,alterumlatioris(exemplariapleraqjlxuioris  perperam  habent) 
folij  :alterum  tenuioris.  Cap.  vero  vi.  Centaurea  curatus  dicitur  Chiron, cum  Herculis  ex-  ‘m,niu'a- 
cepti  hofpitiOjpertracianti  armafagictaexcidiflet  iri  pedem,quare  aliqui  Chironion  vocant, 
folia  funt  lata,longa, ferrato  ambitu,  Scc.  Et  mox  infra: 

Eft  & alterum  Centaurium  cognomine  /sriTov, minutis  foliis,quod  aliqui  Libadion  vocat. 

Ex  Ius  apparet ,Cen tau ri u m vtrumq;  inter  Panacis  genera  relatum;  Sc  maius  Centaurium 
efle  quarti  generis  aAaToipi/Mov, flue  Latifolium  Panaces. 

Cxterumquodad  facultates  attinet:  Centaurij  magni  radix  (Galenus  feribit)  ficurigu- 
ftu contrarias  qualitates,  ita  in  vfu  contrarios  effedtus  przftat . Secundum  omnium  autem 
qualitatum  adionem  ruptis, conuullis,dy(pricex  & inueteratx  tufli  conuenit. 

Hxc eadem  &: plura  quoque  Diofcorides tradit. Conuenit, inquit, radix  ruptis,conuulfisj 
(pirandi  difficultati, veteri  tufli, (anguinem  expuentibus,  non  febrientibus  cum  vino,  febri- 
citantibus cum  aqua  drachmarum  duarum  pondere  exhibita:  item  Sc  ad  tormina, ac  ad  vte- 
ri  dolores.  Ducit  etiam  menfes  ac  fcetus  collyrx  forma  vtcro  impolita.  Eft  & vulneribus 
idonea, recens  tufa, aut  arida,  prius  madefada  contufaquc.  coniungit  etenim  ea,ac  glutinat; 

Quin  & carnes  coaleicunt,  ii  contufa  fimul  decoquatur. 

Eadem,  qux  radix,Galcnus  ait,&  fuccus  ipfius  efficit;  quo  & vice  Lycij  vtuntur. 

De  Centaurio  minore.  Cap.  x i i. 

t X i g v a herba  minus  eft  Centaurium : cauliculo  affingit  angulofo,  femipedem  aut  do- 
■*-'drantem  alto:  foliis  Hyperici  flue  Perforate  forma  SC  magnitudine:  flores  in  fummis  vir-> 
gulise  punico  colore  in  purpura  rubent,  Lychnidis  fatiuae  floribus  minores,  qui  interdiu  SC 
extorto  fole  patent,  fub  vclperam  vero  recluduntur:  Siliqua:  fcquuntur  exigua:  & oblonga:, 
pano  Tritici  fimiles,in  quibus  (emina  minutiflima.  radix  fubeft  parua,dura,nullius  vfus. 


354 


STIRPtVM  HISTORIA 

Loca  amat  herbofa,  aratro  non  profciffa,ali. 
quantulum,  fed  tamen  non  omnino,  rigua.  Eft 
non  modo  in  Italiae  prouinciis, verum  & in  Ger- 
mania ac  Belgio  abunde  frequens 

Iulio  & Augufto  vnacum  floribus  ac  filiquis 
legitur. 

Iftud  genus  Gr^ci  ranau&xn  /m&r  appellant: 
item  Sc  hi/M nom>  istj  quod  videlicet  cir- 

ca paluftria  nalcatur.  Plinius  Libadion  ab  ea- 
dem  occafione  (fi  integra  le&io  cft)  ac  propter 
fliramam  amaritudinem,FeI  terra:  dici  affirmat. 
Appellatur  etiam,  vt  inter  fpurias  voces  repeti- 
tu r,lMsj3oe»wSj  ngjwAsas,  Febri- 

fugia,&  Multiradix. 

Theophraftus  & Plinius,  vti  fuperiorecapitc 
oftendimus,  inter  Panacis  genera  repofucrc,  in- 
ter quse  Panaces  eft  A«j7o?!/Moir,  id  eft,  tenuifo. 
lium.  Itali  in  Hetruria  BiondeUa : Hilpani  Cis. 
rw/a;  Germani  <SauffntgttlDen  frautiBelgz^a» 
tojie  & cIejui  fantone : Galli  Petite centme  appcl- 
lant:Bohemi  ^rmrjlut. 

Habent  autem  huius  Centaurij  cauliculi  fu- 
periores  folia  floresque  vincentem  qualitatem 
amaram , & temperaturam  calidam  & liceam 
ordine  fecundo.  Hepatis  &:  fellis,  ncc  non  lienis 
obftrudiones  decoda  in  aqua  &: epctaaperiunt: 
regio  morbo  medentur  ;diutumisac  prorogaris 
febribus  auxiliantur : ventris  tineas  & lumbricos 
interimunt:  in  fumma  abftergunt,  expurgant,  craffitiem  humorum  attenuant,  & quid- 
quid amara  poliunt,  infignicer  prarftant. 

Diofcorides,&  poft  eum  Galenus, bilem  & crafla  per  aluum  ducere,ifchiadicisqueinfira- 
di  Centaurij  minoris  decodum  referunt.  Nos  autem tametfi  frequenter  ac  feliciter  hoc  vii, 
per  aluum  tamen  expurgationem  vllam  facere,  obferuare  non  potuimus.  Quamobrem  ral- 
lam huic  Centaurio  minori  commouenda:  aut  expurganda;  alui  vim  ac  potentiam  addic 
exiftimamus. 

Reperitur  vero  haec  facultas  in  ea  herba, quam  vulgo  Itali  Stanca  CauaSo  vocant^lijGn- 
tiolam.Qum  amaritudine  Centaurio  minori  non  cedit,  atque  eius  fpecies  quadam  viderat, 
ac  non  modo  per  inferiorem  ventrem,  fed  Sc  vomitione  crafla  & biliofa  educit.  Fieriaatem 
poteft  ,vt  vires  vtriufque  inter  le  confulalint , Scdeicriptiones  permixta. id  quod  ciipfe 
Diofcoridis  verbis  quodammodo  apparet. 

Centauriumliquidem,fcribir,  minus  herba  eft  Origani  aut  Hyperici  fimilis,foliisRuK 
praelongis  & paruis.  At  Centaurij  noftri  minoris  folia  non  praelonga, fed  rotundis  modo, pau- 
lo longiora, veluti  Hyperici  funt;Gratiolce  verd  oblongiora  funt,&  ad  Polygoni  accedenda-- 
quod  foliis  Ruta  longioribus  delcribitur. 

Facit  huc  quod  Hclleborines  vox  inter  fpurias  Centaurij  minoris  appellationes  fupctfit. 
Centaurio fiquidem  minori  nequaquam,  fed  Gratiolx  haec  optime  conuenitivtpotequz 
Hellebori  fere  modo,  per  fuperna  expurget, vt  cap.de  Gratiola  latius, fuo  loco. 

Glutinat  autem  iftud  Centaurium  etiam  vulnera  recens  virensque  tufum  ac  impofitum-- 
vetera  vlcera  expurgat  &c  ad  cicatricem  perducit.  Succus  ad  oculorum  medicamenuvnlis 
eft : cum  meile  expurgat, qua:  claritati  eorum  officiunt.  In  peflo  admotus  fcetus  & fecundas 
educit.  Potus  autem  priuatim  neruorum  affc&ionibus  conuenit.  auctor  Diofcorides. 

Optimum,  inquit  Galenus,  fuccus  etiam  medicamentum  ad  iecinoris  obftrudiones lob 
uendas , bonumque  lieni  indurato  remedium  foris  impofitum ; nec  lecius , (i  quis  bibes 
fuftineat. 

Succi  autem  colligendi  extrahendique  rationem,  Sc  liber  ad  Papiam  docet,  & Diofcon- 
des  bteuiter  oftendit. 


PRjEter.  Cyclaminum  fe  vicinis  fruticibus  aut  adminiculis  circumuoluetem  ,queal- 
reru  Diofcorides  cognominat,  funt  eius, qui  orbiculari  eft  radice,a  recentioribus  aliquot 
obleruata:  fpecies,&:  quidem  foliis  differentes. 

Vna  ac  prima  Cyclaminos  foliis  viret  latis,  angulofis  ac  hedera:  fimilibus , ambitu  leniter 
ferratis;  fuperiore  parte  in  virore  nigricantibus, albicantibus  tame  maculis  variegatis, & vm- 
bilico  iiue  medio  tblij  fubalbido;  interiore  verd  ac  prona  parte  purpureis ; & fubinde  colore 
feturato, alias  dilutiore:  flolculicx  tenellis  pendent  pediculis, deorlum  nutantes;  foliolis  eo- 
rum furfura  reflexis ; &c  purpureo.  Viol*  nigra  colore, non  tamen  intenlb,  Iplendent ; odoris 
exigui:  fuccedunt  capitula  iemmifera,in  fpiras  pediculis  contradis,  radix  bulbi  aut  rapi  mo- 
do in  orbem  circumacta  & aliquantulum  in  latitudinem  prefTa,foris  nigricat , intus  candida, 
rugas  inarefcens  contrahit. 

Alterius  ac  fecundre  Cyclamini  8data  quidem  funt,fednequaqua  angulofe, verum  quali 
rotunda, & nullis  fuperius  automnino  oblcuriflimis  apparentibus  maculis ; faturato  co- 
lore virent;  inferius  vero  e punicante  purpura  rubent : flores  prioris  fimiles , at  odoratiores. 
radixaliquanto  minor. 

Tertia  Ipecies  foliis  fimilicereft  haud  angulofis : led  ambitu  eorum  aliquantulum  crena- 
to: maculata hzc funt, (edvmbilico  nigriore: flos  intenfiore colore  purpurafeit, odoris  fua- 
uillimi.radixquam  aliarum  minor. 

Nalcitur  Cyclaminos  locis  vmbrofis  fub  arboribus  & in  lyluis,in  vepribus, Plinius  ait.  Et 
priorquidem  harum  in  Veromanduorum,  Verocaflum, ac  Atrebatum  finibus ; altera  in  Ar- 
duennafylua,ac  vicinis  locis  apud  Belgas  reperitur.  Sunt  Italia:,  Germani*  ac  aliis  regioni- 
bus communes.Tertia  rarior  eft,  led  tamen  Itali*  non  peregrina. 

Septembri  fere  menle  Cyclamini  florent:  folia  inde  noua  fuccedunt, Hyeme  virentia,  le- 
ffien  fubzftatem  lequentem  ad  maturitatem  peruenit. 

K uxAa/wor  Gr*ci  appellant:dicitur  &C  xioso$vMov,xvosav9iMtr,  ztXcuvaoi,  yjWmt: 

aZoroaftre  Tei^^'n»q,\z  inter  nothas  voces:  item  Tuber  tcrrz,&t  Terr*rapum,aMarcel- 
b Orbicularis^b  Apuleio  fimiliter  Orbicularis  & Palalia,Rapum  porcinum, Terrq  malum-. 


35«;  STIRPIVM  HISTORIAE 

in  Officinis  Cyclamen, Panis  porcinus,  Arrhanita. Itali  Tan porcino : Hifpani  nonnulli litei 
depereo:  Germani  0cljVucmb»Ot/{rt>tapfFfl : Bclgx  ©ctriiaip  bjcot/fuqjl)cn  bjoot: Galli Fm it 
porcedu:  Angli  #>olntuf0c. 

ctUfflmu  Colorem  floris  Plinius  Coloffinum  appellat,  Flos  eius , inquit,  Coloflinus  in  coronas  ai 
ttln.  mittitur. 

Variasautem  Cydaminus,auflore  Galeno, vires  obtinet.  Nam  & extergit,  & incidit,  & 
ora  venarum  aperi  t,6c  attrahit,  & difcutit. 

Succus  eius  ha-morrhoidas  aperit, & ad  fecdTum  prouocat  in  floccis  appofitus : medica. 
mentisphymata,ftrumas,aliasque  durities  digerentibus  admifcctur:  fuffuliscummelleiili. 
tuscompctit;ad  lue  quoque  per  nares  expurgat:  abdomine  illito  ventrem  fubdudt,&fcc. 
tum  interimit:  eft&c  validum  interimendo  conceptui  medicamentum  in  peffo  additus. 

T ota  radix  1'ucco imbecillior  cft,quanquam  & ipfa  vehemens  fit.  Nam  & menfesiiue  e. 
pota  fiuc  appofita  euocat,&C  regio  morbo  prodelb,  no  modd  vifcuscxpurgans,fed  etiam  qua 
in  toto  corpore  bilis  fuerit, eam  per  fudorem  ciicies.  Cutem  extergi  t,cum  in  aliis, tum  qudd 
alopecias, ephelidas, omniaque  exanthemata  curet.Licnem  quoque  induratum  iuuacimpo. 
fita,cum  recens, tum  arida.Sunt  qui  radicem  ficcam  afthmaticis  exhibeant. 

Tradunt  (vt  praeter  hxc  DiolCotides  refert)  fi  pratgnans  radicem  tranlgrediatur, abortum 
fieri. Bibitur  Sc  in  vino  contra lethalia,&  pnelertim  leporem  marinum;  & contra ferpentum 
iflus  imjjpfita  remedio  eft:  immifta  vino  ebrietatem  facit.  Decoflo  cius  luxata,podagr&p 
nionesque  vtiliter  fouentur.Cauata  radix  oleo  expletur, & cineri  feruenti  imponitur, adic- 
flo  cera:  Tyrrhenica:  modico,  Vt  ftrigmentofum  fiat  vnguentum, pernionibus  vtiliffinam. 
Narratur  &c  ad  philtra  amatoria  aflumi  contufa,  & in  paftillos  efformata. 

De  Cypero-  C a p.  x i i i i. 


Cyperus  rotundus. 


Cypera  s longus. 


CYperi  genera  duo  funt:  longioribus  radicibus  vnum;  alterum  rotundioribus;  SCpt' 
ter  tertium  quidem  Dulcichinum  appellatum.  Indicus  Cyperus  inter  aromata  elon- 
ginquo allata  referendus.  ■ - , 

Ytriq;  autem  Cypero,  tam  rotundioris  quam  longioris  radicis  ,folia  funt  longa,  grao^ 


arundinacea, Porraceis 'longiora, duriora,  dor- 
(o  eminente  culccllara : caulis  re  citis , enodis, 
glaber, triangularis,  rarilfime  quadrangulus;itt 
cacumine  cuius  foliola  minuta, & iuba  lataja- 
xaque;paniculx  ex  qua  dependent  (emina exi- 
gua recondentes,  radices,  vnius  prxlongx, ge- 
niculata;. Graminis  modo  ferpentes, fibique 
implicitx, foris  e punico  colore  nigricantcs,in- 
teriore  verbearne  in  (iiblutco  albicantes,  odo- 
re fuaui,guftu  fubamaio:  alterius  verb  nedofx 
funt,  e fibris  aliquot  cohxrentcs , oblongiori- 
bus O!iuis,acnon  raro  rotundioribus  fimiles, 
odore  & colore  prioris.Sunt  huius  folia  mino- 
ra, Sc  caules  paulo  breuiores : illius  vero  maio- 
ra folia,  & caules  altiores. . , 

Amat  Cyperus  paluflria  loca  ac  rigUa.  In 
Italia  locis  quibufilam  (ponte  nafcicur:  &ina- 
liis  quoque  calidioribus  Meridiem  verius  re- 
gionibus, vti  in  Syria,  vbi  Sc  odorarior  ac  prse- 
ilantior.  In  Germania  tam  fuperiore,  quam 
hac  noftra  inferiore, non  nifi  (atusreperitur;  &c 
qui  logus  prxeipuernam  rotundus  perraras  eft. 

Sed  Pfeudocyperus Graminis  fpccies, foliis 
Cypero  & iuba  iimilis, radice  vero  candida, te- 
nui,  longa,  geniculata , omni  odore  & fapore, 
exceptis  herbaceis,  deftituta, locis paluftribus 
in  Belgio  fatis  frequens  occurrit. 

Eminent  Cyperi  iuba:  Iunio,Iulio&  Au- 
gufto. 

Grxci  modo  xum^v , modo  xtfim&v  per 
diphthongum  appellant ; Latini  Cypirum  & 
Cyperum:  Cornelius  Celfiis  Iuncum  quadratum : Phmus  Iuncum  angulo(um,&  Iuncum 
triangularem. Dicitur  & tpwiwft&v  ij^d«araA</-Ssi’,atque,vt  in  Caflij  Dionyfij  Geoponicis, 
anonnullis^spa: Italis  Cypero-.  Hifpanis /«»£■«  olorofas&  luncuchejrefi-.  Germanis  JStlDer 
gflljatrinoftrislEiiantsaligatn:  GvMisSotichet.  Officinx  Cyperi  nomenclaturam  retinent,  &£ 
vnum  Cyperum  longum,  alterum  rotundum  vocant. 

PliniusCyperiradicem,cum  oblonga  eft,  Cypcrida  dici  ait. 

Cyperi  autem  radices  maxime  vfui  funt : vt  Galenusait , excalcfacientes  pariter  & cxfic- 
cantes  citra  mordacitatem:  Itaque  vlceribus,qux  prx  nimia  humiditate  cicatricem  difficul- 
ter admittunt, mirifice  profunt.  habent  enim  quiddam  etiam  adftringens:quapropcervlceri 
itemorisconueniunr.  Quin  & incidendi  vim  quampiam  illis  inclTetcftificandum, quia  &: 
calculo  vexatis  congruunt,&  vrinam  menlesque  prouocant. 

Diofcorides  malagmatis  calfactoriis  etiam  mifceri,  & ad  vnguentorum  (piflamentaac- 


pfeudocyp; 


commodam  efle  addic. 

De  Dttlcichwo.  Cap.  x v. 

T\V  icichisvm  Cyperum  rotundum  refert,  folia  etenim  eitis  arundinacea,  obloga, 
■^dorfo eminente, triangula,  Cyperinisfimilia ; caulis  angulofus&  iuba  fimilitcrrcfpon- 
dcnrjomnia  tamen  breuioraac  minora,  a tenuibus  radicum  fibris,  Auellanisfere  coformes, 
led  tamen  aliquanto  oblongiores, dependent  globuli;  veluti  exigui  bulbuli,  fpeciearciculati; 
colore  exterius  ruftefcente, interiore  verb  came  candidi;  (apore  grato  dulcique,  Sc  Caftancis 
proximo. 

Colitur  Dulcichinum  plcrifque  Italix  locis,  in  fluminis  Athcfis  feritur  fabulofis;  vt  tradit 
Alexander  Benedicius.  In  agro  Veronenli  vel  fponte,Matthiolo  tcftc,prouenit. 

Autumno  bulbuli  leguntur,  Vere  feruntur  in  plures  multiplicandi. 

Stirpem  iplani  noftra  xtas  Dulcichinum,  & radiculas  Trafosfiue  Tragos  appellat, aut 
Tralcos- Cyperi  fpecies  eft,(ed  dulcis, Theophrafto.vt  latisapparet,non  incognita.  Libro  fi- 
quidera  de  caufis  vi. Cyperi  radices  inter  dulces  atq;  edules  refert.  Cyperi,  inquit, radix  dul- 
cis.vt  eorum  qux  in  fluminihus&:  paludibus  proueniunt.  Quod  proculdubio, non  de  alio, 
quam  de  ifto, accipi  poteft:  aliorum  liquidem  Cyperorum  ra3ices  amaricat  & minime  edu- 


lesfunt.  Non  defunttamcn,  qui  Tralbsiftos  Arabum  medicorum  Habalzelinfiuc granum 
ZelinefTe  conftanterexiftimant;  quod  tamen  veritati  parum  confentaneum.  NamAIzelia 
ab  auctoribus  Arabibus  inter  fructus  fiue  grana  connumeratur , nequaquam  autem  in  ter  ra- 
diculas. Serapio  iiquidem  cap.cccxxx  v 1 1,  fic  habet: 

Utbtlulin  * Habalzelin  granum  eft  pingue,  Ciceris  magnitudine,  citrinum  exterius,  album  inte- 
ri us , & habet  bonum  faporem,  &c  defertur  ex  terris  Barbaria:.  Idem  affirmat  Auicennahis 
verbis,  cap.  cccini 

Granum  Alzelin  quid  eft?  granum  eius  eft  boni  faporis , & oritur  in  partibus  Hetzur.  Ex 
quibus,quod  inter  habe  difcnmen,  palam  fit. 

Caetenim  Trafi  in  moderate  calefacientium  ac  hume&antium  funt  ordine,  crudorutho- 
raci  inhaerentium  humorum  concoctionem  promouet:  vrinar  acrimoniam  obtundant, pns- 
lertim  in  carnis  iurc  macerati, inde  tuli  ac  fucco  eorum  extra&orgenituram  etiam  adaugent, 
& ad  venerea  faciunt, flatus  Iiquidem  quodammodo  gignunt;  auftorc  Matthiolo.  Vnacum 
bellariis  apud  Veronenics  inferuntur. 


De  GlycyrrhizA , fue  Dulci  radice  Diefcoridu. 

Cap.  xvi. 

VN  i vs  dulcisradicis  Diofcoridcs  tantum  meminit,  prxter  hanc  tamen  & alia  divul- 
garis vfus,de  qua  capite  iequente : hoc  de  Diolcoridis  Glycyrrhiza. 

Promit  autem  hzc  fepcnumerd  caules  complures  altos&r  ram  ofos;  foli  a circa  quos  ob- 
longa,alata, ex  multis  libi  inuiccm  oppofiris  colledta,  Lcntifci  foliorum  figura, attamenina- 
iora, viroris  iaturati, & tactu  nonnihil  glutinofe : flores  e foliorum  alis  exeunt  parui, caerulei» 
atque  eius  cuius  non  icriptus  Hyacinthus  coloris,in  rotundi  globuli  formam  commifli;  qui- 
bus tandem  cmarcidis  maior  fa&us  orbiculus,  rotundam  afpcramque  Platani  pilulam  refer- 
re videtur-,  multis  paruis  fubrulfis,  alperis  hirfutis  liliquisconftans,  in  quibus  femen,  radis 
prtelonga,craiTa,&:  vnicaeft.brachij  iubinde  longitudine  ac  craflitie, buxei  luteiveintusco- 
loris, foris  raro  alterius,  fed  tame  quadoque  nigricatis,  guftu  dulcis  cum  aufteritate  quadam- 
Plurima,  inquit  Diofcorides,  in  Ponto  Sc  Cappadocia  gignitur.  Apud  Belgas  in  hortis 
fubinde  videtur. 

Flore* 


TERTI  TE  L I B.  I. 

Flores  Aiftatc,  Autumno  pilulg  Cum  (iliquis 
perficiuntur. Vere  herba  regerminat, nouosque 
caules  producit;  Hyeme  fiquidem  cum  cauli- 
bus folia  intermoriutur,  radice  interim  viuace. 

r*vxtfpfi'i£av  a dulcedine  Grarci;  Latini  dul- 
cem radicem  appellant.  Sunt  eius  & alia  nomi- 
na inter(puria,vt  wvvxn  aPonto  ,y*uxti&nw, 
y^vxu9uviv,iTVfy.Jnrn>v tMovmri,  muSiOy^aJi-^ov,  av- 
A/5,g5i,A//3ufs-^ffwy,o/ey;or6^{j/05,'7rc»Si20/C{5/oc.  Of- 
ficinis & vulgo  hxc  incognita  Glycyrrhiza  eft. 

Huius  fruticis  natura,  vt  Galenus  ait,  fami- 
liaris eft  noftrx  temperatura:,  & cum  adftrictio 
quxdam  adiuncla  lit , cius  temperamentum 
quantum  cxcaliditate  5 e adftri&ione  eft , tepi- 
da: potiflimum  caliditatis  fuerit,  quam  proxi- 
me accedens  ad  temperatum,  porro  quoniam 
&dulcis,nimirum  & modice  humida  eft. 

Succus  radicis, Diolcorides  tradit,ad  arteria: 
exafperationesvtilis  eft, quem  lingue  lubditum 
eliquelcere  oportet.  proacft,& ad  ardorem  fto- 
machi,alias  oris;  ad  iecinoris  thoracisque  vitia, 
veficx  fcabiem , renumque  affectus  cum  paflo 
potus.  Sitim  extinguit  fub  lingua  eliquatus: 
vulneribus  prodeft  illitusjcommanducatus  fto- 
macho  conuenit. 

Radicum  recentium  dccc&um  ad  eadem 
facit.  At  radix  arida  Ixuiflime  trita  pterygiis 
commodiffime  inlpcrgitur. 

Plinius  Glycyrrhizam  ftomaticem  cftc,  &c 
oris  vlceribus  inlpergi,  prxtereaquxDiofco- 
r ides,  etiam  refert. 

De  vulgari  Glycyrrhiza.  C a p.  x v i i. 

YVl  g a r i s vfus  Glycyrrhiza  caulibus 
foliisque  priorem  (atisrefere,  iunt  tamen 
folia  virentiora  maioraque : cauliculi  vero  (ub- 
inde  teneriores:  flores  non  in  globulum  aut  or- 
biculum collc£ti,(edin  (picam  veluti  Vicia:  di- 
geruntur, exigui,colore  dilute  cxrulei : filiqua: 
inde  eode  ordine  parux  fuccedut,  nequaquam 
alperxaut  hir(utx,(iid  lxucs&Lentium  valuu- 
lisfimiles;  in  quibus  (emina  parua.  radices  te- 
nues Sc  longa:  funt,ramofg  inftar  (armentorum 
Viris, foris  nigricantes, intus  buxei  coloris,  qua: 
tam  late  fub  terra  per  trafuerfiim  &c  obliquum 
repunt, vt  vix  tota:  erui  queant, &plerifq;  etiam 
locis  progerminent. 

Copioia hxc  in  Germania, agro  prxlertim 
Padenbergenli,in  Franconia  dida.  frequens  & 
in  Hifpania.  Belgarum  horti  hac  no  deltituun- 
tur.  Theophraftus,  & poft  cum  Plinius,  iuxta 
Mgotidem  paludem  referuntnalci. 

Rarius  in  Germania  ac  Belgio  floret:  ideoq; 
etiam  fterilis  a nonnullis , fed  temere , credita: 
cum  autem  floret, fub  finem  floret  xftatis.Ina- 
refeunt  & huius  folia  caulesque,fadice  reftibili 
viuacitate  diuturna. 

Glycyrrhizam  hanc  etiam  c(Te  palam  eft.  Of- 
ficina: corrupta  voce  Liquiritiam  vocant : Itali 
f z Rego- 


340  StUPIVM  HISTORIi* 

Hegolitia:  Hifpani  Regali za  & Regalitia : Germani  0flf;(jol#  / fufWUtljcl : Galli Riglht^u 
goliffc:  noftri  Calliflidiotit  / fuctfiout : Angli  ?Litoreo:  Bolicmi  ilforice.  Theophraftus  ni/9a!i 
pt£av,&:,v t ait, nonnulli  fuvjyhoMutt  appcllat.PIinius  Scythicam  herbam. Et  vere  iwiyHuta 
iiuc  multum  dulcis.hxc  dici  poteft;  eft  etenim  omnino  dulcilTima , Se  quam  altera  Glycy-r- 
rhiza  dulcior.Scythice,a  Scythix  regione  in  qua  gignitur,  nominatur.  Poteft  & 
citra  afpirationem,  & aJl^ocpropniffimenuncuparncxiguo  fiquidem  guftu  famem  &fmm 
prxcipuefedat. 

Cxteriimautem  quandoquidem  hxc  radix  dulcis  eft, temperate  quoque  calida &humi- 
daeft.Cortex  eius  amaritudinem  quandam  tamen  habet,  & calidioris  qualitatis  participat 
fcd  hunc  abradere  oportet,  humcciat  autem  magis  recens  & fucco  plena  radix , quam  arida. 

Vtilis  eft ad  raucedines, tulTes, difficilem  rcfpirationem,peripneumoniam,pleuritide/an- 
guinispurisq;  (putationem, phthifim,&:  ad  omnes  thoracis  morbos, cxafperata  lenit;  inflam- 
mationes ledat;  acrimoniam  &falfilaginem  humorum  mitigat contemperatque.-crudiores 
humores  concoquit;  & fputi  exitum  faciliorem  promouet:  vlcera expurgat  in  edegmatevel 
alio  quouis  modo  fumpta:  autaliquandiu  mania,  fuccove  fub  lingua  dctcto.Decodumcius 
renibus  ac  veficx  exulceratis  cofert:  vrinx  ftillicidio  medetur, ac  in  vniuerfum  omnibus  ma- 
lis  occurrit, ab  acribus, lallis  & mordacibus  humoribus  excitatis. 

Hxc  eadem  de  Scythica  radice  Theophraftus  quoque  habet, qui  hac  & Hippace,  Scythas 
etiam  dici  rcfert,ad  dies  vndecim  aut  duodecim  pofle  viuere;  &c  quidem  his  verbis:  Radix 
Scy  chica  vtilis  ad  anhelitus, & ad  tullim  ficcam, atque  in  totum  thoracis  morbis : ad  kcvl- 
ceribus  mederi  poteft  cum  meile:  fitim  quoque  extinguit  fi  teneatur  in  ore.Quadecaulaea 
Hiffut.  &c  Hippace  degere  aiunt  Scythas  dies  vndecim  aut  duodecim. 

Flinijtrror.  Hippace  autem  cafeus  eft,vt  Hippocrates  teftatur,ex  equino  la&c  concretus.  Plinius  lib. 

xxv.cap.vi  n.perperam  eius  nominis  herbam  efle  exiftimauit. 

C a p.  XVIII. 

FOliis  Gentiana  viret  latis,  longis&ner- 
uofis,  veluti  Plantaginis , fed  maioribus  & 
Veratri  albi  fimilioribus : (capi  inter  hatfur- 
guntalti,fimplices,  indiuill,  inanes,  laucs, geni- 
culati : foliis  e fingulis  geniculis  binis,  fenfim 
imminutis:  circumambicntibuscoron?  modo, 
fuperiorem  partem  ex  interuallis  floribus  colo- 
re luteis,e  fenis  anguftis  foliolis  radiantis ftdlz 
inftar  explicati  ;qui  e calycibus  exeuntoblon- 
gisjin quibus  inde  femen  Ixue,  latum,  tenue, 
veluti  Leucoij,  colore  fubruffo  fbrdens.radix 
prolixa,crafla,  quandoque  bifidaaut  trifida,  lu- 
tei ac  buxei  coloris,  guftu  amari  (fima. 

Locis  gaudet  vmbrofis , frequens  in  Italia, 
Illyrici, Germanix,Gallixque  & Heduotumfi- 
ue  Burgundix  montibus. 

Flores  Aiftate,  lemen  Autumno  non  nro 
perficit. 

Gentius  Illyriorum  rex  inuentornomenyr- 
■navit  dedit;quod  & Officin?  (eruat,Gentianam 
nuncupantes.  Germani  (£nt;uw  biiieitntrSrl: 
Belgae  cum  Italis,  Hifpanis  & Gallis,  Gniwx 
dicunt:  Angli  f cltoojte.Sunt&eius  fpurizque- 
dam  nomenclaturae, quae  & apud  Apuleiumre- 
periuntur,  vt  mnavpeioi;  pi^a,  vapxx,  %ipwia,i- 
Ao/nis,  Aloe  Gallica, Bafilica,Cyminalis. 

Habet  autem  Gentiana; radix calfactoriam, 
vt  Diofcorides  ait , & pu-zTizw,  id  eft  abftergea- 
tem  vim.  (nonnulla  exemplaria  perperam  sw<- 
a»*.)  Admodum  efficax , audore  Galeno, eft, 
cum  opus  extenuatione,  purgatione,  abfterfione,  obftru&ionis  liberatione.  Necmitumfi 
hxc  poffit,cum  impense  amara  fit. 

Vtilis  autem  cite  perhibetur  conuulfis,  ruptis,  ex  alto  delapfis,  hepaticis  itftoroachias: 


PEMPTADIS  TERTIA  tIB.  1.  J41 

wilcctur etiam  antidotis,  velu ei  Theiiacx  diatcflaron:  quam  Actius  Myftcrium  appellat. 
Tanta  huic  viselfiait  Plinius,  vt  iumentis  etiam  non  tuflientibus  modo,  ied  Sc  ilia  quoque 
trahentibus,  auxilictur  pota. 

De  Cruciata,  (tue  Gentiana  minore, atque  aliis  quibufdam  Gentiana 
C A P.  XIX. 

CV  m Gentiana  cognationem  magnam  Sc  i. 

limilitudinem  nonnullam  habet,  a ple- 
rilque  nuncupata  Cruciata.Cauleseiusrotun- 
diliint,  geniculisdiftin&i, inanes, dodrantaleSj 
vel  alciores : folia  radicibus  proxima, tum  qux 
circa  caules  geminata,  Gentianx  limilia,  ve- 
rum minora,  crebroque  deorfum  reflexa:  flo- 
res cxrulei, oblongi, intus  caui,  cauliculorum 
faftigia  orbiculatim  ambiunt, ab  herbaceis  ca- 
lycibus exeuntes,  radix  candida,  teres, Sc  ob- 
longa,fubinde  foraminola,& plerunque  inter 
lapides  fub  terra  iacentes  delcendens;  gurtu 
amariflima. 

In  collibus  Sc  montibus,necnon  in  aliis  in- 
cultis Sc  alperis  locis  reperitur,&  in  Germania 
quidem  frequenter. 

Septembri  in  Germanix  agris,  Iulio  menle 
in  Belgij  hortis  floret. 

Germani  33?oDd<5^ecr,fpccrcn(ticfj/&r  (taity 
Latine  Cruciatam  appellant.  Gentia- 
nx Ipeciem  efle,&  forma  Sc  facultas  oftendutj 
Gentiana  minor  idcirco  nuncupari  poterit. 
Nam  Sc  aliacll  Cruciata, decuflatis  foliolis, dc 
qua  inter  Rubix  affines  agendum.  Sunt  verd 
Sc  qui  hac  Chiliodynamin  dici  velint:  fed  Po- 
lemonia  a Cappadocibus  Chiliodynamis  ap- 
pellatur, auctor  Diolcorides.  Cum  Polemonia 
au  tem  ifta  Gentianx  minoris  Ipecics  limilitu- 
dinis  habet  nihil. 

Huius  fpeciei&aliam  Gefherus  ac  Tragus  perhibent:  foliis  Hirundinarix  flue  Afclcpia-  2. 
dis:  floribus  mukisconfarctis  Sc  eleganter  cxrulcis,  extrema  ^Eftate  vigentibus:  radice  mul- 
tiplici, vehementer  amara,  qux  locis  montanis  apud  Heluetios , Sc  alibi  in  Germania  lecus 
femitasapparet,ac  ©cfitouri;  Sc  ©djeiiltfraut  appellatur  a vulgo. 

Gentianx  quoque  Ipecieseft  Cairpanula  Autumnalis, quam  Matthiolus  inpofteriori-  3. 
bus commentariis  Petrimborfam  vocari  ait:  dc  qua  nos  Pemptadis alterius  lib.i.fcripfirous. 

Cxtenim  omnes  hx  amarx  Sc  foiiis  Sc  radicibus  funt ; temperiem  calidam  Sc  fiqcam  ob- 
tinent. Exiftimanrur,&  prxfertim  Cruciata,ad  omnia  ad  qux  Gentiana  Vtiles  :prxftant  au- 
tem quxeunque  amara  poiTunt. 

De  Helerio  J lue  Inuta.  Cap.  x X. 

/^Rand  .ia  mox  a radice  felapromit  Helenium,  palmum  aut  lemipedem  lata,cubi- 
tum  fubinde  longa, acumirata,Symphyti  maiorisfere  conformia,  fed  mollia,tenuique 
lanugine  pilofa,  in  virore  candicantia,  Sc  inferiore  parte  albidiora,  ambitu  leniter  crenato: 
caulis  tricubitalis,  digito  crafiwr,noD  ablque- lanugine, in  cacumine  diuifiis ; in  lingulis  verd 
adnatis  flofes  magni, lati,  rotandi  :quorumnon  modo  circum  ambientia  oblonga  foliola, 
yerum&.rnedi.uslutcuscll  diens  £ucorbis,qui  infinitis  ftaminibusconfarcitur,tandemque 
in  tenues  foluiturpapposiqub.us  femen  fubeft  gracile  & oblongum,  radix  inxqualis.torofa, 
crafla  & manum  implens, hiud  longa, foris  quandoque  nigricans,  intus  candida  Sc  carnola, 
odorata , guftu  amaricans. 

In  pinguibus  Sc  lxtis  nacitur pratis,  reperitur  quandoque  Sc  in  montibus,  locis  vmbrofis, 
at  non  omnind  aridis,  frequens  non  modO  apud  Belgas,  verum  Sc  alibi , vt  in  Italia,  Gallia, 
Germania, &c. 

Flores  lunio  ac  luito  'igent,radices  Autumno, & no  raro  Aprili  Sc  Maio  melibus  legutur. 

f 3 Quod 


jiuriis  generibus. 
Cruciata  Gue  Gentiana  minor. 


HtUniam 

Thiophra- 


Chircruu. 


SIIRHVM'  HUIORI^ 

Helenium.  Quod  Gtxcis  «Asr/ov,  Latinis  Inula  & Enula 

dicitur:  Officinis  Enula  campana:  Germanis 
noltris  UnalantitVoojtcie:  Italis  Em& 
E nola-.  Hifpanis  Raizdel  alia-.  Gallis  Emtlecm- 
fanc  -.  Anglis  eicrampnuc:  Bohcmis  iBoman.  Ex- 
eant & inter  notha  hic  cius  nomina:  oduSvar, 
mptny-ri,  wcTix,ii,ipes-etovJn>iTa'eAov>Khti0lx,tyi/ts( 
iJkToi,  Terminalium. 

Priter  autem  iftud  Helenium,  & aliud  eiuf- 
dem  nominis  in  /Egypeo  gigni  Crateuam  tra- 
dere Diofeorides  affer:  t:  & herbam  effecubita- 
libus  ramulis,  humi  Serpylli  modo  repentem; 
foliis  circa  ramulos  multis , Lenticula:  minori, 
bus;  radice  lutea,  digiti  parui  craffitudine, infer- 
ne tenui,  fuperne  craffiore,  cortice  exterius  ni- 
gro: nafciquc  in  collibus  & vmbrofis locis. 

De  hoc  Helenio  etiam  Plinius,lib.xxi,cap. 
x.  fed  tamen  paulo  aliter,  radicem  liquidem 
candidam, & ramulos  dodrantales  refert  Plinij 
autem  hic  verba:  Helenium  e lachrvmis Hele- 
ni dicitur  natum,&  ideo  in  infula Helenalau- 
datiffimum.  Eft  autem  frutex  humi  fe  fpargens 
dodrantalibus  ramulis : folia  iimilia  Serpyllo. 
Deinde  cap.  xxi.  ait,  radicem  ciusintuscandi- 
dam&  dulcem. 

Meminit  & Helenij  cuiufdam  Theophra- 
ftus.  fuffruticem  idellc  lignofum, ait, corona- 
rium, & ramis  foliisque  ac  totafuanatiiraodo- 
ratum.  Exiftimatur  autem  iftud  idem  cum  £- 
gyptfo. 

Adfert  & Heleniu  Apuleius,  fed  omnino  ab  ^Egyptio.tum  etiam  ab  alio  differens,ipfum 
videlicet  Panaces  Chironium,  quod  ait  a Gricis  i?dmcp,&i  a Latinis  Inulam  campanamap- 
pellari.  Sed  Apuleium  ipfum  audiamus, cap.xcv.de  Inula  campana: 

Grici,fcribit,  Panacen  Chironion:alij  Panaccn  Centaurion  : alij  Helcnion:  Latini  Inu- 
lam campanam  appellant.  Habet  folia  Amaraco  fimilia , flores  aurofos,  radicem  tenuem, 
non  altam,  acerrimam  guftu.  medetur  ferpence  vexatis.  Quidcicriptio  plane  cum  Panacis 
Chironij  apud  Diofcoridcm  conuenit.  Sed  de  hoc  fatis,  ad  Enulam  campanam  vulgarem 
regrediamur. 

Eft  autem  radix  huius  Inui?  ad  multa  maxime  vtilis, natura excalfaftoria  &r  reficcansar- 
tioordine:  prilertimarida.Nam  recens  & adhuc  fucco  plena, cxcrementitio  redundat  hu- 
more,qui  calfaciendi  ac  reficcandi  eius  potentiam  nonnihil  obtundit. 

Prodeftaduerfusrefpirandi  difficultatem, orthopnoeam,  veteremq;  tuffim-,  ad  expurgan- 
dos liquide  craffoSjlentos  & pertinaces  humores,qui  in  ihorace  & pulmonibus  barrent, mul- 
tum in  eclegmatCjtum  & condita  poteft,veluti  &c  aliis  modis  data.  Ventriculo  autenicom- 
moda  Sc  falubris  radix  condita  eft;  a cma  fumpta  non  medo  concoctionem  promouet,  fed 
& aluum  faciliorem  reddit. 

Pellidumbricos  & ventris  tineas  decotfti  fuccus , vt  Plinius  tradit : qui  & eamaieimis 
commanducatam  dentes  confirmare  fcribir,lib.xx.  cap.v.  . 

Mifcetur  Inuli  radix  vtiliter  antidotis.Serpentum  morf  bus  auxiliatur : venenis  rcfiSfc 
ruptis  ac  conuulfis  confert.  Sunt  etiam  qui  ipfisdecoftis,  tritu’ ac  melli  inftarvngueti permi- 
xtis,vetera  vlcera  expurgari  atque  ad  cicatricem  perduci  affirmant. 

Galenus  tabificari  quoque  his  partes  diuturnis  ac  frigidis  maleftatasait  affectionibus;  vt 
funt  nonnulli  coxarum  paffioncs.ifchiadas  vocant, & exigui  aTiduique  articulorum  quo- 
rundam  pri  humiditate  procidentii  ac  luxationes. 


De  Eoljgonat».  Cap.  xxi  . 1 i 

i.  po  LYG  onaton  cauliculum  emittit  cubitalem  tenuem, liieiri,  nullisramisbrachb- 
* tum,ledlimpliccm,foliisexinteruallis  adornatum,  latis,  oblorgis,  Lauri  lati;  flmilibus. 
Imioribus  tamen.tenuioribusque,  latioribus  aliquanto  ac  venofis:  fores  oblongi,  incus  ani, 

audi- 


candicantes,foliisnumerofiores.abvnoquoqs  enimfolijfinu  fiue  annexu , bini  aut  terni  de- 
pendent: fructus  rotundi  Ochri  magnitudine, nigricante  colore, maturi  virent,  radix  oblon- 
ga candida, frequentibus  veluti  articulis  nodola, digitalis  craflitudinis,  haudquaquam  refle 
defcendit,led  per  tranfuerfum  obliqueprogreditur. 

Infyluis,locis  vmbrofis,&:  iuxta  margines  nafcitur,nec  modo  in  mbtofis , led  & in  planis. 

Inuenitur  huius  &c  alia  ipecies, foliis  e quouis  exortu  quaternis  quiriifve  oblongis,  acumi-  a. 
natis,multo  quam  prioris  anguftioribus , keuibus  &c  venofis : floribus  in  virore  albicantibus: 
baccis  rubentibus:  radice  fimilirer candida, nodola, obliqua,tenuibus  fibris  capillata. 

In  editis  & motanis  vm  brolis  locis,  veluti  in  Bohemix  ac  Morauix  defis  lyiuis.repetitur, 

Maio  ac  lunio  vtriufque  flores;  Augufto  fructus  colligi  poliunt. 

GnecmAi/j.iyanv:  Latini  fimilirer  Polygonatum;  Officina:  Sigillum  SolomonisrGerma- 
ni^Ccifrour?-.  Galli  Seau  de  Salomon : Hetrulci  Frafinellam  & Fraxinellam : alij  geniculatam 
aut  gemchellam  vocant.  Ioannes  Manardus  Arabum  Secacul  exiftimat,led  veritatem  mi- 
nus aflequutus. 

Secacul  etenim  nouaftirps,&  Arabum  inuentum.  Serapio  fiquidem  in  eius  delcriptione 
nullius  Grxci, nec  etiam  alterius  auctoris  teltimonio  nititur,  quialias  ibletfingulaadfuos 
auctores,  & veteres  quidem  referre. 

At  Polygonati  radices  miftani  tum  facultatem,tum  qualitatem  habere,  Galenus  ait.  Ha- 
bent enim, inquic,adftri&ionis  pariter  & acrimonia:  quippiam  ,nec  no  faftidiolam  qUandam 
amaritudinem  explicatu  difficilem:  quamobrem  nec  admodum  funt  vfui. 

Diolcorides  radicem  tradit  vulneribus  auxiliari  impolitam , & vultus  maculas  delere  ac 
auferre.Matthiolus  e Polygonati  radicibus  aquam  elici  refert,  qua  ad  faciem  abftergendam 
mulieres  Italx  vtantur. 

De  Pyrethro.  Cap.  x x i i. 

PY  r e t h k 6 folia  fiint  multipliciter  diffeSa  diiiilaque,  fimilitudine  fere  foliorum  Fce- 
niculi , led  tamen  minora , Dauci  fylueftris  & Carotx  xmula:  cauliculi  dodrantales , aut 
paulo  alcioresjin  quorum  faftigiis  flos  amplus,  latus,  Anthemidis  fimilis , led  tamen  maior, 
medio  orbe  fubluteus;  anguftis  oblongisque  circumambientibus  foliolis , fupina  parte  albi- 

f 4 canti- 


Dlofe 

llltltt 


JT  1 

Wmim 


[ V M H ISTOIU 

cantibus,  prona  vcrb  nonnihil  purpurafccntibus: 
femen  inter  dilci  fiuc  orbis  flamma,  gigniturte- 
nue  &:  oblongum. radixdigitahs  fere  cllcraiEtu- 
S dinis,longa,lubrufFo  colore  nigricans  ,gulluacri 
&c  admodum  feruido. 

Ex  Oriens  partibus  infertur.  Nafei  ir.quibuf- 
dam  Italia;  montibus, fcd  minus  aere , Matehio. 
> lusfcribit. 

® In  Bclgij  hortis  fatum  adolclcit  florem  in- 
■ yi  clinante  JEllate facit  -,qua:  ii  feruens  ficcaq.fiie- 
rit,lcmen  etiam  perficit. 

Grxei  trJpiSi&r  ab  igncip  qualitatis  guftu  nun- 
tii- cupant:  i te  m & isv&.vo)i-np€2-T>v 
Tfs:  erw.plcriq;  etiam  Jbpvxvio* , vt inter  afleriptitias 
nomenclaturas reperitur.  Latini  Saliuarem:Of- 
tgficina:  Grarcam  vocem  retinent:  Italis  Pyrethro: 
HifpanisPctoreaut  P/Ve/re  :Gallis  PieddAltxm- 
aVf,idcft,Pes  AlexandrinussGermanisacnoftra- 
tibus  Q&cr(r<mt ; a nonnullis  ©cpfcwurtj:  Bohe- 
mis  pcliram. 

i Et  legitimum  quidem  iftud  eft  Pyrethrum. 

Nam  quod  verum  a nonnullis  cxiftimatur,alte- 
% rius  generis  herba  eft,fub  Saxifragis  nomincali- 
bidelcribenda.Impofuiriftis  corrupta  Diolcori- 
disle&iojin  floris  iiquidem  delcriptione,exem- 
plaria  pro  dv&epa , perperam  fubftitutara  habent 
vccem  aruSci/. 

Pyrethri  autem  radix  vehementer  calidam  & 
vrentem  facultatem  habet, qua  refrigerarosac 
dolentes  dentes  mitigat,  &:  pituita  ex  orecopio- 
fam  elicit.Mandituraute  ficca,aut  aceto, in  quo 
deco&a  fuerit.os  colluitur.  Sudores  etiam  hre 
l , m ouet;  &:  ad  di  utu  mos  horrores  efficax,  cu  oleo 

l|M  illinita:  ad  omnes  etiam  corporis  partes perfrige- 
IfJL  ratas  ac  refolutas  plurimum  coducmaudorDioC 
•M??  Milcetureadem  vtiliter  Antidotis&aliisce- 
WjU  politionibus,  qua:  ad  diuturnos  capitis  dolores, 
vertigines,  apoplexiam , comitialem  morbum, 
jW  neruorum  tremores, refolutionesqjfaciunqcon* 
\\Y  ducitcrcnim  plurimum  ad  omnes  capitis&ncr- 
jgfy s uorum  frigidas  ac  diutinas  affeftiones. 

De  Rhodi. t radice.  C A v.  xxm. 

T)  H o d i jz  radici  cauliculi  funt  dodrantales 
-*-'-auc  altiores  paulo,  rotundi, nonnihilconca- 
uijfoliis  circumucfliti  plurimis, oblongis, lahs,a- 
feggj'  cuminatis, virentibus, carnofis, glabris,  per  ambi* 
tum  ferratis,  Cralfula:  herb;e  aliquatenusfimili- 
bus, attamen  minoribus:  in  cacuminibusvmbel- 
t la:  paru  a:  apparent,  in  quibus  flofculi  exigui  e lu- 
teo pallentes  tamdemq;  rubefeentes,  radix  ral- 
la, ina:quaIis,&tuberola,qua:  recens  candidaSC 
luccofa  trita  rolarum  odorem  latis  refert. 

In  Apennino  & Gargano  Icali^ montibus,!# 
non  in  Germania: alpibus  fponte  gignitur:  fert 
Diolcorides,  in  Macedonia  quoque. 

In  Bclgij  hortis  colitur, vbi  illate  viret, &ali- 
' quando  floret:  Hycmc  latet , fola radice viua«> 
frigorisque  patiente. 


Rhodia  radix. 


PE  MPT  ADIS  TERTI  K.  U B.  I.  J4? 

Yailtup^ae  Grxci:  nonnulli  poJtJk  nuncupant.  Germani  OCofcmtUirg : Hifpani  R&yz.  Re- 
dii: noltri  fioofcn  Uio^tdc.haud  quaquam  a Rhodo  infula, led  a Roiis  nomen  accepit,  quarum 
odorem  attrita  Ipirat. 

Cxterum  vtilis  hxc  herba  eft.audore  Dio(coridc,capitis  doloribus,!!  madcfa&a  fronti  &C 
tetnporibuscum  modico  rofaceo  imponatur. 

Galenustenuium  eam  efle  partium,  digerentisque  facultatis,  & incalfaciendo  fecundi 
ordinis cenfendam  efle:  aut  tertij  incipientis. 

At  nobis  refrigerans  & Rolis  vti  odore, ita  & temperatura  affinis  videtur ; &C  aduerfusca- 
pinsex  calida  caula  dolores, efficax  efle  pofle. 

De  Fraxinella.  C A p.  x X 1 1 1 1. 

"ORaxinell^  complures  exeunt  caulicu- 
li,  rotundi,  cubitales  aut  alriores,  inferius  fo- 
liis, fuperius  vero  floribus  fupra  inuicem  digeftis 
exornati : folia  oblonga  ex  pluribus  ad  vnum  pe- 
diculum vnita,Glycyrrhizx  limilia,multo  quam 
Fraxini  minora;  lingularia  tamen  eorum  breuio- 
ra,  duriora,  magisque  acuminata,  quam  Glycyr- 
rhizx : florum  color  dilute  eftrubentis  purpura;, 
quali  vti  fylueftris  Malux : fed  forma  aiflimilis: 
a quinis  etenim  vt  plurimum  ftriatis  oblogisque 
fuperioribus  foliolis , flamina  aliquot  recuruata 
barbx  inftar  dependent.  Odor  horum  grauis  eft; 
ac  hircinum olet,&:  limiliter  earum  quxfequun- 
tur  liliquarum.  Succedunt  autem  lingulis  flori- 
bus quinque  fimul,  afperx,  fcabrx,  & lubruben- 
tes;  in  quibus  femen  gignitur  rotudum,  nigrum, 
fplendens, minus  quam  P^onix  aut  etiam  Lenti- 
fci.  radices  ab  vno  capite  plures  diuaricanturlon- 
gx,candidx,carnolx,tenui  in  medio  neruo,cum 
obfcura  acredme  aliquantulum  amaricantes. 

Videntur  autem  huius  dux  efle  fpecies,  non 
tamen  valde  differentes.  Vnius  folia  maiora,  vi- 
rentiora,  duriora,  magisque  acuminata : alterius 
vero  nigriora , minus  dura , ac  non  xque  in  acu- 
men delinentia : flores  quoque  huius  aliquanto 
dilutiores:  illius  vero  paulo  rubicundiores. 

In  Italixac  Germanix  montibus  ac  collibus, 
lutofo  ac  faxoforeperiturfblo:  apud  Belgashor> 
tenlis  eft. 

Flores  Iunio:  femen  leriusprouenic. 
RecentioresFraxinellam:  pleriq;  quali  humilem  Fraxinum  appellant:  Offl- 

cine  Diptamum,&  pro  legitimo  Diciamno, radicibus  huius  fubinde  vtuntur:vnde  & a non- 
nullis Pleudodictamnum  & Dictamnum  album  nominatur.  Non  efle  autem  legitimum 
Di&atnnu, notius  modo  eft, quam  vilis  verbis  refelli  opus  iit.  Et  Pleudodictamnum  quoque 
Diofcoridis  nequaquam  cfle,non  minus  manifeftum.Sed  noefle  Tragij  veterum  fpeciem, 
non  xque  expeditu  videtur.  Nam  cum  Tragio,  & quidem  priore,  conuenire  pofle  apparet. 

Habet  autem  iftud  prius  Tragium  (duoliquidem  lunt)  audore  Diolcoride,  folia,  virgas  Tragium 
&ftudus  Lentilco  limilia,led  minora  omnia,  & fuccum  fertgummi  limilem : &c  in  Creta 
tantum nafcitur.Idem  Plinius  lib.xxvn  cap.xm.Tragonis  liue Tragium, ait, nalcitur  in 
Cretx  tantum  infulx  maritimis,  Lentifco  (exemplaria  perperam  Iunipero  habent)  limilis, 

& lemine,&  folio,&  ramis : fuccuseius  lacteus  in  gummi  fpiflatus,  vel  lemen,  impolitione 
fpicula  e corpore  eiicit.  renimm. 

Et  Fraxinella  quidem  Lentilcum  non  minus  quam  Glycyrrhiza  folio  refert,  & odorem 
t©^pw,  id  eft, hirci  fpirat.  Qux  huius  cum  Tragio  limilirudinem  quandam  oftendunt. 

Sed  tamen  quia  frutex  non  eft;  non  baccas  quales  Lentilcus,  fed  liliquas  ferat;  adnatis  ra- 
mulis careat;  ad  hxc  neque  lachrymam  fundat;haudquaquam  Tragium, led  aliam,  atque  ab 
eo  differentem  ftirpem  efle  conlequitur,  quam  verilimile  eft  veteres  non  obferuafle , vel  in 
nullo  vfu,  aut  faltem  negligentius  habuifle.  Facit  huc  quod  Bellonius  libro  primo  Singula- 
rium 


34  6 StIRPIVM  HISTORIjE 

hum  referat.  Tragium  in  Crcca  iuxta  flucntanafci,&  flore  c(Tc  lurco.  Nam  Fraxinellamon- 
tes  amat,  & flore  rubet.  Ex  quibus  Fraxincllx  cum  Tragio  diferimen  fatis  apparet. 

At  Fraxinclla;  radix  excalfacit  & rcficcat  ordine  fecundo,  digercntis,attcnuantis,&apc- 
rientiseftfacultatis.  Mcnlcs  &:  vrinas  mouct:  partus  adiuuat:fccundas  cducit;v teri  frigidio- 
ribus morbis  auxiliariscft : conferre  &c  ftomachicis  & anhclofis  fertur.  Tradunt  etiamad- 
uerfus  ictus  morfusque  fcrarum.lethalia  medicamenta, &:  peftilcntium  morborum  contagia 
prodefTe,ancidotisque  vtiliter  pcrmilcefi. 

De  Valeriana.  C a p.  X XV. 

Valeriana  horrentis.  Valeriana  (ylueftris. 


YAleriana;  tria  genera  paflim  occurrunt.  Vnum  hortenfe : fylueftria  duo.  Refe- 
riuntur vero  & aliae  quasdam  ,fcd  nomine,  non  effigie  reliquis  fimiles,vt  quam  Ru- 
bram cognominant : & quam  Grxcam. 

. Satiua  flue  hortenfis  V alcriana,  prima  folia  edit  oblonga, lata,lxuia, virentia,  atque  indi- 
uifa;  qua;  vert)  fecundum  caules  maiora, longiora,vtrinque  profundius  laciniata,  Elaphobo- 
fci  flue  Paftinaca:  maioris  foliorum  asmula,  fcd  tamen  minora;  caulis  cubito  altior,  kuisSi 
concauus  & interuallis  rarioribus  articulatus;  c cuius  geniculis  bina  exeunt  folia,  &infafti- 
gio  flores  invmbellis  aceruati , parui, ab  oblongiore  & angufliore  exiguo  veluticollofefc 
pandentcs,Narcifli  quidem  effigiem  aliquatenus  exprimentes,  fed  tamen  multo  tenuiores, 
& magnitudine  ipfis  plurimum  cedentes,  colore  e rubente  diluta  purpura  albicantes,  ra&r 
digitalis  craffltudinis,  obliqua,  fibris  multis  fumma:  terra:  ad  liceret,  plurima  parte  eminens 
qua:  dum  reficcatur,  pinguis  ac  oleofa  cfficitur,5i  odore  eft  fuauiore  quam  recens. 

Sylueftrium  qua;  maior,  foliis  cum  prioribus,tum  iis  qua;  circa  cauliculos, eft  diuiiis  acls- 
ciniofis,  maioribus  & nigricantioribusquam  fati  u ce : caulis  huius  lseuis  quoque,  inanis&gt- 
niculatus,cubitoque  procerior:  flores  in  vmbellis  fimiles,  & dilute  purpurei,  radices  tenuft 
& vcluti  multis  capillamentis  fibrofe,odore  non  omnino  deftituta:. 

Altera  fylueftris  forma  hortenfem  fatis  refert,  fcd  longe  minor  eft.  prima  cius  folia  ifft 
uifa;  reliqua  in  partes  ac  lacinias  diffccta : cauliculus  dodrantalis : flores  in  vmbellis  aliatum 
fimilesexlcEui  purpura  albicantes,  radices  tenues,  obliqua:,  repentes,  &:  tenuibus  fibris  capil- 
lata:, odoris  exigui. 

Seriem 


pemptadis  teetije  1 1 ■.  )47 

Valeriana  triinima.  ' Seritur  hOrtenfis  apud  Germanos  & Belgas: 

in  Creta  autem  8e  Ponto  fua:  ipontis  ©fle  fertur. 

Sylueftres  humentibus  locis , iuxta  riuulos, 
foflas  & fcrobes  aquas  habentes  reperiuntur. 
maior  harum  in  hortos  tranflata  Iuxuriaqminot 
vero  asgre  coalefcir. 

Floret  hx  Maio,Iunio  & Iulio  $ftiuis  mefib. 
Valeriana: paffim  appellatur,  &c  Grace  <pa.  Et 
prima  quidem  ifa  apud  Diofcoride  defcriptioni 
rcipodet:  neq;  obdat  flos  paruus  Sc  Narciflo  mi- 
nor. Quod  fiquidem  maior  fcribacur,  errore  fit 
Grarci  exemplaris;  in  quo  fic  habetur:  ai'8n  5 
ra  vapnlosn  uelt^a  Ji  qsy  rstQsaitgpL Sed  pro  umCoi, 
id  efi,  maior,  reftituendu  ed  nosce  fiue  nrrajd  ed, 
minor,  vt  ante  nos  Ruelliusquoq;annotauit.  Id 
quod  mox  fubfcquens  dictio  rej-tpai tgji,  hoc  ed, 
tenerior,  non  modo  innuit,  verum  & pilam  o- 
ftedit.  Neq;  enim  maiora,  (ed  minora  teneriora 
eflefolenr.  Atque  fic  (e  habente  Dioicoridislc- 
£tione,omnis  adimitur  fcrupulus.Sunr  namque 
Valerian^  flores  ramvit,  ^ fitpcoTspis.q  ua  Narcifll. 

Appellatur  praterca  Valeriana  latiua  a Dio-  i» 
fcoride,  rap^ayexet,  id  eft,fylucftris  aut  rudica 
Nardus;a 'Plinio  Nardus  Cretica;hac  state  k 
quibufda  Marinella,Amantilla  Valentiana, Ge- 
nicularis,herba  Benedi<da,&  Theriacaria:  in  of- 
ficinis Valeriana  domedica:  Theophrado  Para- 
celfoTerdina:  Germanis  ©:o|j  balCnan : nodris 
<6roote  Valeriane/  fpccrrnmt/  §>,  3ons  trupt : Gallis 
Valeriane-.  Anglis  ^scttoal. 

Altcrafpecies  Valeriana  fyluedris  nuncupatur, & Germanice  bal&wm/  fa^enttW^/  t. 
diipwurg/  mentmnirfj/  Drnmarcf . 

TertiaT aleriana  minima  nominari  fere  folct.  3, 

Excalfacit  autem  Phulegicimum,vtDiofcoridesait;(ed  tamen  non  intense, neque  ipfa 
recens  radix, fcdarefcenstantum.  Recentem  iiquidem  exiguu  omnino  caloris  habere  facile 
deprehenditur:  arefccnte  vero  calidiorem  efle,  & gudus  & odor  vterque  inteniior  odedunr. 

Mouet  autem  ,audore  Diofcoride,  ficca  radix  vrinas:menfescit:proded  ad  laterum  do- 
lores, & antidotis  permifcetur. 

Sylueftrem  autem  Valerianam, ruptis,  conuulfis,  ex  alto  praecipitatis,  recentiores  vtilem 
cenfent:  folia  huius, tum  &c  iatiuq,ad  oris  & gingmaru  cum  inflammatione  exulcerationes, 
decocta, & gatgarifata  prodefle  feruntur.  Nec  defur.t,qui  fyluedris  Valerian?  radices  aridas, 
tufasque, drachma:  pondo  cum  vino  fumptas,infra  fupraque  purgationem  moliri  affirment. 

De  Valeriana  rubra.  Cap.  x x v i. 

HMc  herbaduorum  dodrantum  caulibus  aut  longioribus,  iisque  rotundis,  lsyibas&  i« 
geniculatis  affurgit:  folia  habet  lata,longa,acuminata,lsuia&  diluti  viroris : efadigiis 
caulium  Valerian^propcmodum  fimiles  vm  bellas,  led  laxiores  & magis  inconditas ; in  qui- 
bus flores  oblongi,  tenues,  rabentes ; & fcmen  inde  exiguum,oblongum,  quandoque  fum- 
ma parte  barbatulum,  radix  fubed  candida,  mediocris  craflitudinis  & longitudinis. 

Huic  fimilis  aliareperitur,  foliis  quoque  oblongis;cauliculis  circa  fuperiorem  partem  iri  1, 
ramulos  complures  diuifis ; flofculis  e diluto  caeruleo  purpurafcentibus,  breuioribus  quam 
fcperioris;  radice  mediocris  craflitudinis. 

Vtraque  Belgis  hortenfis,  & alcera  quidem  rarior.  Floremraftiuis  menfibus. 

Valeriana:  rubra  a flora  vmbcllarumque  fimilitudine  plerique  nomen  dcdcre,qucd  huic 
permittere  maluimus, quam  impropriam  appellationem  temere  attribuere.  Sunt  etiam  qui 
Behen  recentiorum  fpeciemefle  velint,  idipium  Behen  rubram  nuncupantes,  ad  differen- 
tiam alterius  Behen  albi  didi.  Qua:  quidem  eft  herba  multum  a Behen  Arabum  differens; 
veluti  & prafens.  Alij  inter  Limonij  genera  referunt.  Matthiolus  etiam  fccundam  fpeciem 
pro  Limonio  depingit.  Atque  hanc  ipfam  aridam  ad  nos  olim  Patauio  pro  Limonio  mific 

praela- 


34* 


STJRPIVM  historia 
Valeriana  rubra . Yalcrianxrubrxfimilis  proLImonioiniffi 


praelati  (fimus  vir,& in  notitia  ftirpiu  oinniutu^ 
fimpliciu  verfariffimus  Iacobus  Antonius  Cor- 
cufus  Patritius  Patauinus.  Et  re ipodet (aris cum 
Limonij  deferiptione  pofterior.  Sed  Valeriana 
ru  bta  non  xque:  non  modo  quod  foliaeius  ini 
longe  quam  Beta:  minora,- veriim  potilTmum, 
quod  femen  eius  raro  perficiatur,  & hocipfum 
nequaquam  rubeat.  Nam  Limonio  folia  funt 
Beta-  fimilia,  tenuiora  tamen  & minora: caulis 
tenuis,  rechis,  refertus  femine  rUbicurido,n 
Diofcoridcs  refert. 

Catcrum  quod  ad  facultates  attinet  pullas 
quideharu  compertas  habemus:videturaumn 
vtraq;  vna  cu  radicibus  refrigerantiseifemtuij. 

De  Valeriana  Grtca.  Cav.  Xxm 

GR  a c a Valeriana  coliculos  tres  autqua- 
tuor  promit  re&os,  concauos, inanes, te- 
nues & cubitales:  foliis  circymueftitos complu- 
ribus oblongis,  alatis, ex  aliis  multis  ,mdioin- 
tercurrente  neruo,  compofitis,  Vicia:  foliis  fer: 
conformibus,  (cd  tamen  virentioribus;  qooiufl 
fingula  paruula  funt,latiu(cula,  oblonga, acu- 
minata,dorfoquealiquantulumerainentc:llo- 
resnequaquam  in  vmbcllis,  nequeetiamesaiis 
foliorum,  (cd  in  faftigiis  cauliculorum  fptfi 
prodeunt,pulchri,colore  caeruleo,  (ed  dilutiore» 
lplendentes,ex  quinque  foliolis, (laminibusal-- 
quot  exiguis  & candidis  in  medio, a quibusap 


Valeriana  Grxci. 


PEMPTADIS  TERTIA  LIB.  I.  549 

ces parui  fublutei  dependent : fequuntur  capitula  parua,  in  quibus  femen  minutum,  pto  ta- 
dicibus multa:  tenuiili mx  funt  fibrx. 

Nu  (quam  lux  lpontis  in  Belgio  eft,  fed  aliunde  illata. 

Plurima  xftatis  parte  floret. 

Valerianam.vt  diximus,  G racam, & Valerianam  peregri  nam  .necnon  Pleudo-phu  noftri 
appellant, tametfl  nullam  cum  Valeriana  fimilitudinem  habeat. 

Nulliuseftvfus,ni(i  quod  hortorum  exornet  margines. 


De  Rubia.  Cap.  XXViii. 

Rubia.  T)  V B I /E  quidem  proprie  fpeciesnull^  funt. 

Sed  fi  omnes  ilii  foliis  fimiles,ad  eam  rcfe- 
rantu^multx  occurrent;  vt  Aparine,  Mollugo, 
Gallium,  Alperula, Cruciata,  qme  omnes  foliis 
Rubiam  referunt, & idcirco  fylueftres  eius  fpe- 
cies  videntur. 

Ramulis  autem  Rubia  exit  quadrangulari- 
bus , geniculatis , alperis , craflioribus , maiori- 
busque  quam  Aparines:foliis  anguftis.oblogis, 
alperis  quoq;,e  fingulis  geniculis  quinque  fere, 
in  radiantis  ftell?  modu  difpofitis:flores  in  fum- 
mis  ramulis  parui,dilute  lutehfemen  rotudum, 
paruum,  initio  virens,  inde  rubens.,  poftea ni- 
grum. radices  prxlonga , tenui  medio  heruo, 
cortice  vero  carnofiore  ac  rubente, quo  cum 
nx,  tum  &alia,  rubro  inficiuntur  colore. 

Seritur  Rubia  non  paucis  Italia,Hifpania  &: 

Gallia, plurimis  etiam  Belgij  locis,  necno  apud 
Quados;  quos  Silefios  vocant, pingui  fcecun- 
doque  lolo.  Diolcorides  quandam  lux  fpontis 
effe  tradit:  alteram  vero  in  Thebana  Gallia,  &C 
Rauenna  Italia,  necnon  in  Caria  inter  Oleas 
feri . 

Valerius  Cordus  Rubiam  etiam  iuxta  Ger- 
mania Spiram  fpontaneam  in  lepibus  nafci  re- 
fert, latiua  per  omnia  fimilem,  maiore  tantum 
radice. 

iEftate  floret  femenque  facit.  Maio  ac  Iu- 
nio  radices  leguntur,qua  reliccata  & attrita,in 
vfus  & tin&orum  & medicina  veneunt. 

G racis  spv0e//ttwr  & tpdAiJ, ktir,  vt  quibufdam  placet,  appellatur : Latinis  Rubia  & Ru- 
beia:  Officinis  Rubia  tinctorum.  Paulus  dEgineta^a^o»  quoque  nuncupari  refert,  lib.  nx. 
cap.ii.^d40,)a*t)f  ™‘ o‘  fi&Qeic pgavTai  m o/ ptemuot  ip&a&utriax  lytAasj».  Eandem  ibidem  pgv- 
aiCpm  etiam  cognominat.  Eft  tamen  & aha  Thaplia  ferulacea,  a Rubia  multum  differens: 
aliud  item  Ereuchedanon  ( fi  mendo  exemplaria  carent)  quod  a Theophrafto  lib.  i x.  de- 
Icribitur. 

Ereuthedanum  folium,  inquit,  habet  fimileK/Tt*f,  id  eft,  Hedera , veruntartien  rotun- 
dius;nafciturhumi  velut  Gramen, &:  loca  amat  vmbrola.  Radicem  vero  huius  fimiliter  ru-^J,-  "* 
bicundam,eodem  lib. & v 1 1 . etiam  fcriptum  reliquic. 

Sunt  prxterea  quibus  Rubia  dicitur;  aliis  a rubicundo  colore : Mar- 

cellus antiquus  fcriptor  etiam  Polygonon  appellat.  Idem  tamen  Millefolium,  Sanguinalem 
& Verbenam  Polygona  quoque  facit.  Dicitur  autem  Rubia  Italis  quidem  Rubbia  8c  Robbia: 

Hifp,iftis  Ruuia,  Roya,  & Granza : Gallis  G aranee-.  Germanis  iKotft:  noftratibus  JBee:  Anglis 
JBa&ber:  & vbi  comminuta  funt  radices,  Belgis  JBte  ttappeiti 

Rubia  autem  radices, quarum  quidem, cum  in  medicina,  tiim  in  tindloria  eft  vfus,vt  po- 
tentiam ac  vim  haud  oblcure  adftringentem  obtinent;  ita  quoque  natura  ac  temperamento 
frigida  funt  ac  ficca:  partes  interim  nonnullas  tenues  habent, quarum  potentia  color  earum 
facile  permeat:  adeo  vt&vrinaaffumentium  ab  his  tingatur.  Guftata  fiquidem  acerbum 
faporem  referant,  cum  exigua  tamen  quadam  dulcedine  primo  occurrente ,quam  acerba 
adftringens  mox  excipit  qualitas.  Quod  non  modo  a nobis,  fed  & ab  Auicenna  Arabum 
*.  g Medi- 


flinijlccut 


3JQ  Stmt  ITM  HISTOHU 

Medicorum  Principe  obferuatum, qui  cap.Lvm.  Rubix  radicem  pontici cffc&porisfcn. 

peurn  reliquit. 

Commendatur  vcrbpaffim  Rubix  radicum  dcco&um, ruptis, exfis, vulneratis, ex  alto 
praecipitatis : (anguinis  fluores  reprimere ; inflammationes  mitigare : oftenlasquaffacasque 
parces  ad  limitarem  perducere  creditur.  Milcenturhisde  caulis  potionibus, quas  vulnerarias 
rcccntiorcs  appellant.  In  quibus  tantam  earum  vim  ac  efficaciam,  & Matthiolusquoq;efie 
refert, ve  etiam  thoracis  &c  inteftinorum  lcthalia  vulnera  his  curari  poffe  1'perctur. 

Acccdicnollrxfentctixexpertiffimus  ac clariffimus olim  Louanij  medicus IoannesSpi- 
ringus,quiin  Rapfodiis  (uis annotatum  reliquit, Rubix  decodum  cum  Tripherainagnaex- 
hibituih  valereaduerlusfluxum  menftruorum,hxmorihoidum,&  dy  Centenam : idqueeui- 
dentibus  experimentis  compertum,  quod  Rubiam  adftringentiscflc  facultatis  confirmat 
,<•  Ineadem  fcncencia  efle  videtur  & ErosIulix  (vulgo  Trotula]  qui  in  compofitione  aflBer- 
iusabortum  hatppermifceclSi  etenim  Rubiam  exiftimaflet,talcm  qualem  Diofcoridescam 
perhibet,  haudquaquam  medicamentis  aduerfusabortum  additurus  fuiflct. 

Diofeorides  liquide  Rubix  radicemvrinaciere  ac  multacraflamq;,&  nonnunqualarigm- 
nem  ducere  tradit:  & canta  ei  aperiendi  vim  adeffc, ve  appolitaetia  menfes,  fccundas&fe- 
tus  extrahar.  Fefcllicautcm  eum  vrinxintenfus rubor,vlum  Rubix  mox  confequens, quem 
a permixto  (anguine  cfle  cxiftimauit.qui  tamen  non  aliunde  eft,quam  ab  ipfo  colore  Rubiq, 

Radix  etenim  huius  quouis  modo  aflumpta, mox  vrinarubicundoinfiarcolore;n6fecu$ 
acRhabarbarueande  cingit  luteo;  fubftantiaintcrim  cius  non  permutas,neccraffiore,quam 
antea  fuerat, reddens:  in  iis  lcilicet,qui  integra  (imitate  fruuntur.  Quod  non  aperire  eam, fed 
adftringentisquoq;facultatisparticipemeire,n5minusquam  RhaBarbarum,citiuscomon- 
ftrat.  Proptcradftnngedi  liquide  ipfius  potentra,colorcm  leroli  humores aliquadiuretmer. 

Adftringentibus  enim  permixti  colores,  diutius  coloratis  inhxrec;nec  ita  cito  euanefeunt. 
Probe  iliud  norunt,  qui  ex  florum  herbarum q*  fuccis  colores  colligunt,  alumen  etenim  vna 
eflm  iplis  permifccnt,quo  in  longius  tempus  coloris  (pecies,alioqu;  cito  peritura,  retineri  ac 
Diofcoriiu  (fonfctuari  poflet.Ex  hisautem  latis  conftat, extergendi  aut  aperiendi  potentiam  Rubi?nu!-* 
& GtUrnu  jam  vehementem  cfle , 8c  Diofcoridem  huiulcemodi  vim  ei  temere  tribuifle-.acpofteum 
neimiHr.  (^ajcntini  &jpofteriores reliquos, in  cius  verbaiuratos. 

Plinius  contra,  ferpetes  Rubix  ramos  cum  folusimponi,ait,&inuenirefeapudquoflaai 
(qudd  vaniffimum) morbum  regiu  fanari  hoc  fruticc,ctiain  li  adalligatu s fpe cietur tannim. 

Aparine. 

Dt  A furine.  Cap.  xxix. 

AParine  tenuibus  &:  quadrangularibus 
ramulis,  foliisque  anguftis,  orbiculatim  ra- 
diatis Rubie  (imilis  eft;interim  minor:florespcr- 
pufilli, candidi  in  fummis  emicant  virgulisdemi- 
naparua,  rotunda,  medio  aliquantulum  conea- 
ua,  vmbilici  effigie,  gemina  vcplurimumfimul: 
radiccsfibrofx  &:  tenues.  Afpera  tota eft herba, 
prxtcrcuntium  veftibus  ac  laciniis  (cabririefua 
adhxretjlingux  indu&a  fanguinem  elicit.  Pafto- 
res  hac  herba, Diolcorides  refert, coli  vicevri,ad 
eximendos  e la&e  pilos,li  qui  in  eofubftiterint 
Exit  Aparine  iuxta  margines  agroru,&quan- 
doque.in  iplis  agris  frugibus  permixta : itemfe- 
cus  vias,(crobes,(epes,&  inter  lentes.Theophra- 
ftus  &:  Galenus  in  Lente  eam  coalefccre  feribut, 
& amplexu  fuo  eam  fuffocare ; eoque  modo  illi 
graucm  acmolcftam. 

Aiftiuismcnlibusvbique  frequens. 
ATrae/ra  Grxcis:Latinis  (ubinde  etiam  Lappa 
& Lappa  minor.Piinius  Lappaginis fpeciemefie 
affirmat.  Lappagines  aucem,  ipfoaudore,dur 
Vna  alpcra,Alperugo;altera  mollis,Mollugo,& 
Aparine  quidem  Afpcrugocft. 

Lappago,inquit  Plinius  iib.xxvi.cap.x.  fimi- 
lis Gallio,  nili  effer  ramoiiorac  pluribus  foliis 
afpera, rugola,alpcrioris  lucci,grauis  odoris:  we 


PEMPTA  DI 


Moltiigo. 


TERTIVE  tin.  I.  }ji 

mollis  eft.Moilugo  vocatur:  limilis,led  afpcrio- 
ribus  foliis  Alpcrugo  ( exemplaria  multo aliterj 
fed  perperam  habent.) 

Appellatur  praxerea  Aparine  & ■piXdvO-^7wi;i 
quali  hominis  amica;qu6d  vcftituieiusadlucre- 
Icat : a nonnullis  &c  ea  de  caufa  QiXdJixq o(.  Ab 
Hippocrate,  tcfte  Galeno,  QiXfaor  &c  tpMstm&iov. 
Noniinacur  &c  opepaXo^pwg,  aut  vt  aliis  placet, 
ce/xmXtu&pTits:  Italistyr/vW/d:  Hilpanis  P re  fera, 
aut  amor  de  hortolano : Germanis  £lfffi  mtltt: 

Gallis  Reble,ou  grateron : Belgis  Mttfcrtipt:  An- 
glis<Soeffjaerte. 

Modiceautem,vt  Galenus  ait,  extergit&  de- 
ficcat,  habetqj  nonnihil  fubtilium  partium.  Se- 
minis, inquit  Diolcoridcs , caulium  & foliorum 
exprefliis  fuccus  auxiliatur  i phalangiis  ac  vipe- 
ris comorlis  cum  vino  bibitus:aUriu  dolores  fuc- 
cus  infui us  curat : ac  herba  cu  axungia  trita  Bru- 
mas dilcutit.  Sanguinis  etiam  abundantiam  ex 
vulneribus  reprimere  folia  impolita,Plin,  tradit. 

De  Mollugine.  C a p.  x x X. 

MOuvgo  Aparinen  caulibus  foliis^;  la- 
tis  refert,nequaquam  tamen  alpera,fed  I5- 
uis  Sc  mollis : flores  albicant : femen  rotundum, 
radices  tenues  &c  nullius  momenti,  repit  per  ter- 
ram nili  fruticibus  vicinis  fulciatur. 

Reperituriifdem  ac  fimilibus  quibus  Aparine 
locis,atque  eodem  tempore. 

Eft  tamen  &alia  montana , cuius  affingentes  z. 
coliculi,  nullis  egent  adminiculis,  priori  limilis,  MoOugo 
nili  folio  eflet  keuiore : flofculi  eius  cadidi etiam 


lunt,&  perquam  exigui,  radix  nigricat. 

In  alperis  quibufdam  iuxta  Rhenum  ac  Mo- 
fam  montibus  nalcitur.  a Martino  Tulemanno 
hanc  accepimus, viro  noftratium  ftirpium  & ob- 
feruantiflimo  &ftudioliflimo. 

V traque  Lappaginis  Ipecies  eft, atque  a molli- 
tie &c  Ixuitate  foliorum  Mollugo  nuncupari  po- 
teft.plerique  Rubiam  fylueftrem  nominant.  Sed 
Rubia  fua:  lpontis,a  latiua  non  differt. 

Inutiles  autem  exiftimanturlne  herb^,&  nul- 
lius vius. 

De  Gallio.  Cap.  xxxi. 

GAll  i vm  tenerius  multo  eft,  ac  minus 
quam  Aparine,  aut  Mollugo , nequaquam 
alperum.  Cauliculi  eius  tenelli,  teretes,  pedem 
aut  duos  dodrantes  alti:  foliola  exigua  per  inter- 
ualla  cauliculos  ftellatim  radiata  ambiunt:  flores 
paruuli, frequentes, denfique  in  liimmis  virgulis, 
luteo  Iplendcnt  colore, odore  fuaues.  radices  te- 
nues fibra:  funt. 

Nalcitur  apricis  locis  in  collibus  iuxtamargi- 
nes  agrorum,lolo  laxiore. 

Reperitur  Scpaluftribus  locis  aliud  fimile,led  BaOlm 
floribus  albidis  ac  niuei  propemodum  candoris. 

Huius  Iunio  :illius  vero  Iulio  ac  Augufto  flo- 
res vigent.  Gnece  juXfuot,  aut  potius  yaXiov 
dicitur : a nonnullis  ytXdmv  Sd  yxM&ov. 


,yl  STIRPIVM  HISTORIA 

A ladlc,  cui  additum  pro  coagulo  eft,  nomen  habet,  quod  Grxcc  ydAst  dicitur.  Germani 
C$?cgcrfr<mt/tt'al(lroo  appellant;  Galli  Petit  mugiet:  Itali  Galio:  Angli  JDaijDe»  Iicre. 

Facultatem  autem  ( quod  quide  legitimum  ac  lutei  floris)  audtorc  Galeno, exiccatoriam 
obtinet  &fubacrem.  floseius)Diofcoridcsait,ambuftisillinitur,8£  fanguinisprofluuiafilhe 
milcctur  cerato  rolacco ; infolatur  donec  albclcac ; & tale  acopum  eft  laflitudimbus  vnle. 
radix, eodem  teftc,  venerem  excitat. 


. De  A /perula  odorata.  C A p.  x X X 1 1. 

Afperulaodorara  flore  albo.  A (perula  casulea. 


RV  b r & &:  Aparinx  hxc  fimilis  quoque  eft,lcd  humiliorac  odora  tioncauliculi  eius  bre- 
ues  &C  pede  vix  alriores:  foliae  fingulis  geniculis  lena  feptenave , ftellatim  radiata, ali- 
quantulum fcabra,fed  non  perinde  tamen  vt  Aparines:  flores  albidi : femen  paruum, rotun- 
dum. radix  tenuis, ferpcns,&  ftirpem  iplam  facile  multiplicans.  Tota  herba  gracu fuauemq; 
expirat  odorem,  prxfertim  in  atriis  c cenaculisque  pedibus  attrita. 

Apud  Germanos  in  fyluis  locis  opacis  pingui  folo  gignitur,  Trago  fefte , fed  apud  Belgas 
hortenfis : vbi  Maio,Iunio  ac  ferius  floret. 

Afpcrulx  autem  huic  fimilis  eft,  fed  tamen  non  odorata, quam  Cxruleam  cognominant. 
Dodrantalis  herba, mollis,  hirfuta,&  aliquantulum  ramofa;  foliis  ramulisque  Alperulr  flo* 
res  cius  cxrulei  in  breuibuspediculisefummis  virgulis  emicant:  femen  rotundum,  panium, 
geminatum,  radix  tenuis,  oblonga, rubet. 

In  Flandrix  plerifque  agris  fponte  exit;annua  eft, fed  ex  deciduo  femine  feipfam  ferit. 
Plinij  AlylTos  aplerifqj  creditur,  quem  ab  Ery  throdano  fiue  Rubia  foliis  tantum ramisq; 
minoribus  differre  ait.  Talis  autem  non  modo  illa,  led  &c  odorata  Alperula  eft;  fed  flos  huic 
albus,  illi  vero  cxruleus;&  Galenus  AlylTo  florem  tribuit  cxruleum.  Differre  tamen  Gale- 
ni & Plinij  videntur. 

GalenuS  enim  Alylfon  foliis  deferibit  nr^oiau , id  eft,  Marrubij;  differentibus  videlicet 
multum  ab  Erythrodanifoliis.Sufpicarifortaflis  hinc  licebit, Plinium  perperam  pro  Mami- 
bij  accepifle  Rubix;atque  hinc  Alylfon  Erythrodani  foliis  fcripfilfe.Nifi  Erythrodanum.cui 
fimile  perhibet  elfe  AlyfTon.non  Diolcoridis,fed  Thcophrafti  fit  Ereuthedanon,quodfol«s 
Hederaceis  rotundioribus  elfe,  in  capite  de  Rubia  oftendimus.  Atque  ita  poffetidemcffe 
Galeni  Plinij  Alyffos,fcdab  Afpcrulacxrulea,&  fimiliter  odorata, longe  diffidens. 

De  Alyflo  autem  Galenus  lib.  n.De  Antidotis  in  compofitione  Antonini  Coi  fic  feribit: 

A/uffo? 


PEMPTADIS  TERTIAE  LIB.  I.  ?JJ 

foravit  nrQSia-loiJ7mptu<pl^um  TQyiyy-nc(f  S t ^ juaAor  ut&vScJJbs  ©%/  Ta  aqalzia'  Altjfai 
&9osJi  Qfpfi  xvar/fyv.  id-  eft,  Alyflos  herba  eft  Marrubio  periunilis,  led  aipcrior,&  magis0'1'""' 
ipinofa  circa  orbiculos:  florem  fert  ad  cxruleum  vergentem. 

Plinijautem  haxfunt  verba:  Didat  abeo  (fcilicetErythrodano)qui  Alyflos  vocatur, 
liistantum  & ramis  minoribus,  nomen  accepit, quod  a carie  commorfos  rabiem  feritircnonw"’^ 
patitur;  potus  ex  aceto  & adalligatus. 

Catenim  Afperiilam  odoratam  appellant  pleriq;  etiam  Afpcrgulam  odoratam : alij  Cor- 
dialem&  Stellari  ani;  Germani  Spcctftnytotl  Galli  Muguet:  nonnulli  etiam  Ger- 

manice ie&ttfrauf/fiuc  iLcucrtrurjt/  id  eft,  Iccorariam  flue  Hepaticam. 

Facultatem  hac  Afperula  Gallio  aliquatenus  fimilem  habet,  (ed  tamen  imbecillior,  fer- 
tur ih  vinum  conie&a  hilaritatem  efficere,  cordi  ac  iecinori  prodeife. 


De  Cruciata. 

Cruciata. 


Gap:  xxxiii. 

Rubia  marina. 


AD  Riibiz  & Aparines  fimilitudinem  aliquomodo  etiam  Cruciata  accedit , fed  mollis 
& hitfura  herba:  coliculi  tenelli  quadrangulares,  geniculis  articulati,  folia  e Angulis  in- 
ternodiis quaterna, decuflata,breuiora,fed  latiora  fere  quam  Aparines:  flores  exigui,  corona: 
modo  verticillatim  cabliculoS  ambiunt,  colore  dilute  lutei;  ad  quem  e viridi  tota  ipfa  incli- 
nat herba.  radices  fubfunt  perquam  tenues. 

Iuxta  foffas, aquarum  riuuloS,  & quandoque  agrorum  margines,  inter  fentes,  a Maio  iri 
finem  vfque  AiftatiS  repetitur;  & quidem  cum  flore. 

Cruciatam  autem  ac  Crucialem  nominat, a foliorum  in  crucis  formam  decuflato  poGtu. 

Huic  autem  fimilis,&  alia  quaedam  locis  exit  maritimis,cauliculis  &c  decuflatisfoliis  eum  Ruhiu 
referens, quam  Rubiam  appellant  marinam. 

Cztcnim  facultate  Cruciata  nonnihil  videtur  habere  adftriftionis,  fimul  cum  reficcatio- 
nc.  Recentiores  inter  vulnerarias  didas  numerant:  &c  recentes  aiunt  ramices  hac  curari  pot 
fe,  decocto  eius  aliquot  diebus  cpoto,hetba  verb  ipfa  loco  impofita. 


PRIMI  PEMPTADIS 

Finis'. 


tertije 
g 3 


STIR- 


STIRPIVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  TERTI4 

LIBER  SECVHDVS, 

DE  PVRGANTIBVS  HERBIS. 


s aliquot  defcripfimu s , radicibus  piis  medicina  vtiles-,  fequuntur  mu 
§ purgantes . Harum  autem  materies  dmerfaest . pmt  folia  & herba,  funtfndm 
eiufdcm  potentia,  idem  nonnulla  radices  praflant.  atborum  etiam  quarundamu 
& fruticum; vel  cortices vel fruilus  eo  pertinent.  Sed  quacunque  ad  arborum  & fu- 
it ticum  genera  referri  poflulant  ,fua  proferet  pars ; nunc  tantum  herbaceas  Jliifu 
tractamus.  Inter  herbas  autem  huius generis , quadam  pedamentis  fuftinentur:  alia  nudis  egent. 
Dabit  has  hic  liber:  illas fubfequens. 

DE  ASARO. 

Capvt  i. 

Alarum.  ASaro  folia  funt  lamia,  in virorcfplcn- 

J-  A-dentia, rotundiora , latiora,  tenerioraque 
quam  Hcderar,&:  nequaquam  angulofa:  flores 
iuxta  radices  fub  iplis  foliis  latitant, ipforum 
annexi  pediculis,lbrdido  purpurafcentescolo- 
re,Hyofcyami  cytinis  iutii!es,led  tamen  mi- 
nores; in  quibus  tandem  femina  exigua,  angu- 
lof  a,&:  aliquantu  I um  afpera.radices  multa:, B- 
nues,&  graciles, obi  iquc  fparguntur,  & (ibi  in- 
uiccm  implicatur;  (apore  cum  acrimoniaqua- 
dam  haud  iniucundo ; odore  grato. 

Amae  montium  opaca  ac  vmbrofaloca,& 
plerunque  fub  Corylis,  vt  Cordus  refert, in- 
uenitur. 

Perpetui  viret  herba, no  ua  tamen  vna  cum 
flolcuhs  folia  Vere  promit. 

A laron  ,G  r?ci  fi  m 1 1 1 te  r oWgjr : Latini  etiam 
Nardum  rufticum , & nonnulli  Perpenfam 
vocant.  Eft  autem  Perpenfa  etiam  Baccharis 
Plinio , lib.  x x i.  cap.  x x i.  Macer  Alarum 
Vulgaginem  dicit. 

Est  Afaro  Grace  (inqu i t)  Vulgago  dicit Lstin). 
Olim  etiam  a Magis  cuustaptas,  hoc  eil,Mar- 
tis  languis,&:a  Gallis  Baccar  nominatum fiiifle 
inter  fpurias  voces  extatratque  inde  nata  vide- 
tur Alarar  baccara:  vox,  qua  Officina:  vtuntur. 
Sed  alia  eft  Baccharis , &:  ab  Afaro  differens. 
Appellatur  tamen  & Baccharis  a Crateua  Ala- 
rum, ( fi  modo  non  legendum  eft  Su'm^t)n 
altera  Pemptade  fcripfimus. 

Fecit  autem  ha:c  vtriufquc nominis  confufio,vtnon  facis  fe  explicare  de  Afaro  &Bac- 
U,  chare  plcrique  potuerint, & in  multis  Diofcoridis  exemplaribus  nonnulla  cap.  de  Afaro  per- 
«-peram  acceflcrint.  Nam  quod  initio  ftatim  in  Grxcis exemplaribus  occurrit:  u6aAi?s5- 
Qaauf&Tiiiri,  hoc  eft,  herba  odorata  coronaria,  non  ad  huius  Alari,  fcd  ad  Baccharis  pertinet 
delcriptionem.Afarum  etenim, vei  Plinius  ait, dictum  eft,quoniam  in  coronas  non  addatur. 
Atque  itaeuenit  vtfxpenumero  veterum  dcfcriptioncs  deprauata’  & confufx  reperiatur; 
quod  vt  hoc  loco  manifeftum  eft , ita  fubinde  non  perinde  faciliter  aliis  locis  animadueiti 
poreft.  Porro  Afarum  Gallis  Cabaret:  Germanis  ^Ktfdttmrp:  Belgis  jBanjS  oojen  & hafctou» 
Iedicitur:  Hilpanis  A zarabacara:  Italis  Afaro:  Anglis  jpolfoote. 


A 


PEMPTADIS  TERTIAE  LIS.  II.  jff 

Vim  autem  Afari  folia  excalfactoriam  fimul&rcficcantcm  habent,  vna  cum  expurgan- 
di potentia;  non  tamen  ablqj  nonnulla  adllriclione.  vomitione  craHbs.pituitofos,  biholosq; 
humores  educunt;  &fimul  inferiorem  ventrem  commouent;  atque  in  hoc  ipiis  radicibus 
potentioraefficacioraquc  funt.  Eadem  cancrofos  tumpres  appolka, ne  augeantur  aut  exul- 
cerentur latiufve  lerpanc,  continere  putantur. 

Radices  excalfactoriam  fimiliter  vim  &c  reficcatoriam  obtinent ; vrramque  quam  folia 
inteniiorem : tenuium  lunt  partium  : vrinas  ciunt : menles  promouent : facultate,  vt  Gale- 
nusait,Acori  radicibus  fimileSjfcd  tamen  intenfiores.  Acori  aurem  tenuis  confillcntiar,  ex- 
calfacientes,extenuantes,  reficcantes,&  vrinas  moucntes efie  tradit.  Qua: quidem  , in  exi- 
gua quanticate  Afari  radices  afTumpta:,auc  aliis  permixta;, feliciter  exequuntur.Iecinons  id- 
circo, fellis&  lienis  obftruCtionibus,  duris  fcirrhofisqs  tumoribus, & aduerfus inuereratas 
febres  vtiles.  Sed  in  maiore  quanti  tatcaflumptre, non  multo  quam  folia  minus  (taraetfl  non 
fcripferit  Galenus)  vomitione  potiflimum , cum  Sc  per  inferiorem  ventrem  pituitam  &:  bi- 
lem educunt. 

Sitautem  radicum  in  puluerem  contritarum  (plus  minus)  drachma  oportet : fi  vero  ma- 
cerentur decoquanturve , duabus,  tribus  aut  quatuoropus  eric.  folia  vero  oCto  aut  nouem 
fuficiunt, quorum  cum  liquido  aliquo  contuforum  expreffus  fuccus  exhibetur,  radices  in 
vino  macerari  poliunt,  fed  vtilius  in  fero  laCtis  aut  hydromclitc,vt  Mefues  habet. 

Prodeft  hoc  modo  Afarum  Ilchiade  laborantibus,  & hydropicis,  tum  & fubinde  quarta- 
naexcruciatis,quos  vomitione  nonnunquam  curari  ae  liberari  contingit. 


De  Gap.  i i. 

Aloe.  Aloe  ex  America. 


tOt  i A habet  Aloe  Scilla:  fimilia , oblonga,  lata,  Iatuia,  craffa,  retrouorfuni  repanda, 
vtrinque  crenata,  afpera.&  retufis  aliquot  fpinulis  aculeata, lento  renaciquefucco  plena, 
■nftar  foliorum  Semperuiui.  caulis, vc  Diofcoridesak,Antherico  fimiliseft:  flos  albicans:  fe- 
ften  vf  Afphodeli.  radix  Angularis,  eradi  pali  in  terram  adacfi  effigie.T ora  herba  amarilfima 
ex  ea  quoque  fuccus  colle&us  amariflimus. 

Gopiofilfima  hxc  ftirps  apud  Indos, & in  Arabia,Ccelofyria,ac  ^Egypto:  vnde  pellibus  in- 

g 4 fofus 


jytf  STIRPIVM  HISTORIA 

Fu(us  fuccus  in  Europam  infertur.  Nafeitur  etiam, ve  Diofeorides  tradit, in  Afialocismariti- 
mis,ac  in  Andro,fed  non  valde  fucco  extrahendo  idonea.  Repentur Apulia, & nonnul- 
lis B?ticx  Hifpanix  locis  haud  procul  i mari,  fed  & huius  luccus inutilis. 

Amcricxnonnullxprouincix&:  Aloen  proferunt, cuius  folia  ampliora, maioraquein du- 
rum ac  (pinofum  mucronem  definunr,&  lecundu  margines  duriores  omnino  (pinas  habet. 

Viret  autem  perpetuo  ipfa  herba, atque  etiam  e terra  diu  frondefeit;  prxfcrtim  luto  radici 
circumligato  &:  fubinde  rigato.  Sic  etenim  e tabulatis  cccnaculorum  fufpenfa,nonmod6 
diutine  viret, verum  &:  incrementum  (umit,  nouaque  folia  protrudit;  fed  tepentemHyeme 
locum  efle  oportet, congelata  enim  cito  facilcque  tabefeens  perit. 

AAow  Grxei, Latini  & Officinx  pariter  Aloen, tum  herbam  ipfam , tum  & eius  denfatum 
fuccum  appellant. Dicitur &c  Rirpsd/x(piCiov,rieJfyot,  ip/attov,  ; fed  fpuriis  vocibus. 

d,u$l£iov  autem  dici  potcft,quod  non  modo  in  terra,fed  &c  extra  eam  viuat.  Galli  Pemquer. 
Hiipani  Azettar  ficyeruabauofa  nominant.  Appellatur  vero  a rcccntioribus  ipfa  herba  non- 
nunquam  Semperuiuum,&: Scmpcruiuum  marinum, quod  Semperuiui  mododiuduret. 
Videtur  &:  a Columella  lib.x.Sedii  nominatu,  vbi  videlicet  remedia  contra  erucas  oftediq 
Pro fuit  & flant  u latices  infundere  amaros 
Marrubij , multo  f Sedi  contingere  fucco. 

Sedi  etenim  fuccum  inter  amaros  refert, nullius  autem  Sedi, quam  huius  amarus  eft. 

Aloe  autem  .videlicet  fuccusjcuius  in  medicina  vliis, ad  plurimas  resvtilis  eft.  moderat 
& primo  ordine  calida, fed  tertio  exficcans, vehementer  amara,  abfque  mordacitate  tamen; 
& limul  emplaftica, nonnihilque  adftringens. 

Ventrem  fubducit:  interim,fi  quod  aliud, ftomacho  gratum  &C  conueniens  medicamen- 
tum.Nam  vt  Paulus  Asginetaicribit,  cum  omnia  purgantia  medicamina  ftomacho  aduer- 
fcntur.fola  Aloe  conducit.Eteuacuat  quidem  non  elotavalentius.elota  vero  minus,  ventri- 
culum magis  roborans. 

Bilem  flauam  educit,fed  potiflimum.qux  in  ventriculo  , -primis  venis , proximisque  viis 
hatrentjCxpurgar.Eftenim  ex  numero  medicamentorum,qux  Grxei  ab  excernendo  fterco- 
rcixjwayanxa' vocant,quorumque  vis  purgans,  non  longe  vitra  ventriculum  fefc  extendit 
Aduerfatur  p rate  rea  Aloe  putredinibus  omnibus;  & ab  ea , omniq;  corruptione  omnescor- 
peris  partes  tucturatque  defendit : cadauera  etiam  mortuorum  conferuat:  ventris  tineas 
lumbricosque  interimit  ac  expellit:  graueolentiam  orisvitio  ftomachi  enatam  cmendacani 
hxmorrhoides  aperit:  menfes  etiam  promouet,m exigua  quantitate  aflumpta : creditur  ad 
reliquorum  vifcerum  obftructiones  &:  infar&us  proaefle.  Sunt  tamen  qui  iecinori parum 
commodam  exiftiment. 

Ad  'purgatione  datur  eius,  plus  minus, drachma,  fubinde  oboli  tres  aut  quatuor  fatis  funt. 

V ulnera  etiam  glutinat  ac  finus;  vlcera  expurgat:  & qua:  xgre  ad  cicatricem  duci  pofliint, 
maxime  in  ano  8c  pudendo,  (anat.Er2//<p:?, ia  eft,fanguinem  (iipprimentibus,  Sc  qua  cruen- 
tis vulneribus  adhibetur  emplaftrisvtiliter  permilcetur.  Emplaftica  enim  fua  natura  ac  fub- 
llantia  his  prodeft.In  ocularia  collyria  vtiliter  recipitur,vtpote  extergens  & abfque  mordaci- 
tate reficcans. 

Diofeorides  torreri  eam  ait, ad  oculorum  medicamenta,  intcfta  pura&  candente  ;rudi- 
culaque  fubinde  verfari, donec  aequaliter  torreatur:  lauari  item , vt  quod  eft  arenofiflimum 
fubfidat  tanquam  inutile,&  lxue pinguifti mumque  aflumatur; 

Idem  Aloen  etiam  tradit, liuorcs  & fuggillatacum  meile  delere:  palpebrarum fcabriries, 
angulorumque  prurigineslenire;  dolorem  capitis  (edare, temporibus  & fronti  ex  aceto  cum 
roiaceo  inun&am : capillos  fluentes  cum  vino  compcfeere:  tonlillis,gingiuis& ommbusons 
vlceribus  ex  meile  & vino' prode  fle. 

De  Sena.  Cap.  r i i. 

SE  n a cubitales  erigit  cauliculos, nonnullis  alis  ramofos;  folia  vero  oblonga, alata, e pluri- 
bus vnita,Glycyrrhizx  autColucex  fimilia:  flores  ex  alarum  ilnu  prodeunt  luteiin tenui- 
bus pediculis, a quibus  deinde  falcati, atque  Lunx  i/aenuu  inftar  recuruati  dependent  folli- 
culi,plani.  atque  compreffi;  in  quibus  femina  oblonga,  vuarum  feminibus  flue  vinaceis  fimi- 
lia,colore  nigricantia,  radix  tenuis, oblonga  & inutilis. 

Seritur  in  Syria  & ^F.gypto-  item  in  Italia, Prouincia.ac  Narbonefi  Gallia.  Apud  Cerau- 
nos &c  Belgas  difficulter  prouenit.  Amat  calidas  regioncs;frigoris  impatiens.Obid  Maiodc- 
miim  menfein  Italia  (eri  (uftinet,neque  vitra  Autumnum  perdurat. 

Optima  Alexandrina  & ex  Asgypto  aduc&a.Inuencio  huius  Arabibus  debetur. 

A Perfis  Abalzemcr,vtMefux  exemplar  habet,  appellatur:  Officinis  Sena  dicitur, quo 

norninc 


TERTIjE  lib.  II.  3 J? 

nomine  A&uario  Gnjco,&:  Latinis  pofterioribus 
innotuit; 

Eft  autem  Sena,  quod  ad  temperaturam  atti- 
net,(atis  temperata , in  medio  quali  calidi  ac  fri- 
gidi,ad  calorem  tamen  vergens:  licca  vero  tertio 
ferme  ordine,  purgandi  autem  per  inferiore  ven- 
trem facultatem  natura;  humana:  haud  multum 
moleftam  obtinet:  no  citra  adftri&ionem,  quam 
poft  purgationem  relinquic. 

Educit  autem  pituitofos  hnmores  Sc  biliofos, 
nec  non  craflos  Sc  melancholicos , ii  e6  faciente 
aliquo  adiuuetur.  Vtiliilimum  in  multis  morbis 
purgans  medicamentum,  quod  omni  artati  Sc  (e- 
xui  conuenire  poteft.  Gitra  violentiam  ac  noxam 
purgat:  prxlertim  Anifi  (emine, aut  aliis  odoratis 
fimilibusvna  ad ditis, vel  lenietibus  medicamen- 
tis contemperata. 

Dari  poteft  in  puluere,  (ed.frequetius  dilutum 
eius  exhibetur. 

Modus  pulueris  eft  drachma  vna,  dilutu  qua- 
tuor  aut  quinque  plure'(ve  admittit.  Macerari  in 
quouisliquore  poteft.  In  febribus  ardentibus  ac 
aliis  calidioribus  morbis  in  decocto  fiue  diluto 
refrigerantium  teperatur : in  frigidis  vero  Sc  diu- 
turniori bus  malis  c u m excalfacienti  bus, aperien- 
tibus,aut  (imilibus  decoquitur;  vel  etiam  in  vino 
maceratur ; quo  modo  familiaris  natura: , citra 
omnem  fere  moleftiamaluum  clemeter  fubdu- 
cit,crudosque  humores  detrahit. 

Laudant  Arabum  plerique  folliculos:  at  noftri 
foliamagis  commendant:  folliculi  etenim  ni(i  maturi,flatus  gignunt  & torftones  vetrisad- 
ferant.Sxpe  autem  ante  maturitatem  colligi  illos  contingit,  & alias  ventorum  impetu  de- 
turbati facile  concidunt, e tenuibus  pediculis  dependentes. 

Sunt  etiam  qui  noxiam  ventriculo  Senam, & ipfum  debilitare  putant , ea  de  caufa  Zinzi- 
beraut  aroma  aliquod  adiiciendum  aiunt, quo  roboretur.Tardioris  quoque  operationis  efle 
Mefues  monet, Sc  falis  gemma, id  eft,foffilis  adiedlione  adiuuandam.  Et  ferius  quidc,  quam 
fortiora  medicamenta  facultatem  fuam  Sena  exercet;  poteft  tamen  non  modo  foflitio  (ale, 
verum&: aliis  purgantibus  admixtis  vtiliusexftimulari:(implicibusvidelicct,vtRha  Barba- 
ro, Agarico,&  aliis : compofitiSjVt  Catholico  appellato, vel  ex  Palmulis,aut  exRolarum  fuc- 
co, velatio  pro conditione &qualitate,ciim  ftiorbi,tum  xgrotantis.  % 

De  Gratiola.  Cap.  ili  u 

CAvtic-vto  s Gratiola  promit  complures  dodrantales  SC  quadrangulares:  frequen- 
tiaque circa  hos  folia  £ngufta,oblonga,Hy(Topi  vulgaris  fimilia , cui us  Sc  ipla  herba  effi- 
gient & formam  fatis  refert:  nifi  quod  non  vt  illud  erigatur, fed  aliquatenus  humi  repat:  flo- 
res in  tenuibus  pediculis  oblongi,e  foliorum  alis  exeunt,e  diluta  purpura  albidi  : capitula  lo- 
quuntur parua,  rotunda,  Anagallidispropemodum  fimilia;  in  quibus  femen  minutum,  radi- 
ccsfrequentes,geniculatx, Graminis  modo  (erpunt,fibrasque  multas  deorfum  mittunt.  Sa- 
porem tota  herba  infigniter  amarum  obtinet. 

Na(citur  (ponte  in  Italixplerilq;  paluftribus,humidis  ac  vliginofis  pratis,  nec  non  Ger- 
mania:: Belgis  hortenfis  eft;  vbi  Iulio  ac  Augufto  cum  flore  reperiri  poteft. 

Nomen  huic  recentior  xtas  Gratiolx  dedit,  Sc  Gratix  Dei.  Cordus  Limnefion  appellat: 

Italorum  vulgus  Stanca  Caua/lo.Sunt  qui  Eupatorium  Melux:  Centaurida  alij  faciunt.  Sed 
Mefux,  Auicennx,Grxcorum,&t  Diolcoridis  vnum  idemque  eft  Eupatorium, vt  alibi  ofte- 
dimus:aquo  hxc  herba  differt.  Centauris  vero  haud  perperam  dici  poteft.  Nam  cum  Cen- 
taurij  fpecies  videatur,&  viribus  prxcellat,non  temere  Centauris  nuncupari  poterit : veluti 
Centaurij, & quide  minoris, (pecies  aliqua. Non  eft  tamen  Centauris illa  Theophrafti,cuius  centaarit 
Pliniuslib.xxv.cap.vi. meminit.  Hxc  etenim  Centauris,  ipfum  Centaurium  eft  magnum.  *l*°ehr‘u. 
Radices  fiquidem  eius  eradas  (piflasq;  dece  aut  duodecim  annis  feruari  polle  T heophraftus 

lib, 


HISTOM^E 

lib.ix.rcfcrmqualcs  non  alterius , quam  magni 
Cetauri)  funt.  Scripfimus  Centaunu  magnum 
Panacis  effe  fpeciem , fcd  nihil  repugnat  Cen- 
taurida  etiam  dici.  Ab  effeflu  fiquidem&prE. 
liantia  remedij  Panaces : ab  inuentore  Chiro- 
nium  Ccntaurium  & Centauris  appellatur. 

Extant  Hellcborines  praeterea  & Multiradi. 
cis  appellationes , inter  Ipurias  Centaurij  ,qu» 
vulgari  Centaurio  minori  minus  conueniuntj 
Gratiolx  vero  hx  proprii  (fime  appare  nt  Vera, 
tri  enim  modo  propemodum  purgat,  & radici, 
bus  complurimis  firmatur. 

Eft  autem  Gratiola,vtamariffima,  itaetiam 
temperie  excalfadtoria  & reficcans,eximiamfi. 
mul  expurgandi,  cum  per  fuperiorem,  rumpet 
inferiorem  ventrem  potentiam  obtinens. 

Educit  vero  non  modo  lentam  picuitam,  ve. 
rum  &c  cra(Tam  flauam  bilem.  Prodeftaduerfus 
diutinos  coxendicis  dolores , 8c  aduerfus  inue- 
teratas  febrcs,liuc  tertianas  fiue  erroneas  ,iecur 
& lienem  expurgat, ab  obftru&ionibus  liberat; 
ventris  lubricos  pellit-.putrcdinibusaduerfatur. 

Dolis  maceratae  aut  decoSx  eft  a draefima 
vna  vel  vna  8c  lemis;ad  duas,vel  amplius  paulo. 

Conlblidat  & glutinat  eadem  recentiaetiam 
vulnera  impolita. 

De  Cnico  (iue  Cbartamo.  C a P.  v. 

CN  i c v s caule  affurgit  fefquicubitali,  re- 
cto, tereti,  duro,  atq;  lignofo,f'uperiusque 
ramofo:  foliis  munitur  oblongis,  latiufculisifa- 
ftigio  acuminatis,  &:  vtrinqj  ambitu  aculeato:  e 
cauliculorum  fummitatibus  capitula  eminent 
rotunda,oliux  magnitudine  vel  maiora:  multis 
acuminatis  &c  acutis  {quamis  copaginara;equi- 
bus  floreserumput  ftaminei, farcti,  faturato  lu- 
teo colore, ad  Croci  accedente, fplendemes:  fe- 
mina fublunt  oblonga,lxuia,  candida,  nonnihil 
angulofa , Hordei  grano  maiora  ;quoru  cortex 
duriufculusunterior  medulla  pinguis, candida, 
guftu  dulcis.radix  Cnici  gracilis  & inutilis. 

Seritur  nonnullis  Italix.Hifpanix, Gallia:# 
in  hortis &agris.Pliniuslib.xxv.cap.xv.ltalia 
Vefpafiani  principasu  hanc  ignoraflf  ait, irin 
fola  aEgypto  celebrem ; ipfis  autem  oleo  non 
cibo  gratam. 

Flores  Iulio  & Augufto,feme  interca  perfici- 
tur ;&  eode  quo  feritur  anno,  exinde  inarcicir. 

Kniiur  taurina  Grxci ; Latini  fimiliter  Cnicu 
& Cnecum  vocant:Officinx  Chartamum  :no- 
nulli  Crocum  hortenfem , & Crocum Sance- 
nicum.Irali  Zajfarano  Saracinefco , Sc.Ztjfat- 
no  faluatico:  Hilpani  Alafor , ic  fmeme  iefiU- 
gaios:  Germani  3BilDrn  ^«ffran:  Galli 
Jauuage:  Angli  fcaftart  Bohcmi  Sjajjtf 

plattt).  Theophrafto&  Plinio  Cnecuseftvrba- 
na  &c  fatiua, ad  differentiam  Actradilidis,qu3® 
fylueftrem  Cnecum  faciunt. 

V timur  autem,  vt  Galenus  ait,  ferainedun- 


Cnicus  fiue  Carthamus. 


PEMPTADIS  TERTIA  LIS.  i f.  1?9 

taxatad  purgationes,  excalfacientis  e ftnaturx;  &:  quidem  primi  ordinis;  vt  Mefues.Tundi- 
rnr,&cx  eo  exprimitur  (iiccus,quicum  hydromelicc  aut  gallinaceo  utre  datus , aluu  purgat; 
ftomacho taraen  adueriatur:  Diofcorides audor.Sed corrigitur , addit  Mefues,  Anifo, Ga- 
langa,Zinzibere,aliisquc  ftomachicis additis:  qux  non  modd  ventriculum  roborant  -fed  &c 
athonemeius  quoque  accelerant.Exhuius  autem  interiore  medulla  celeberrimum  &cprx- 
ftantiffimum  hydragogon conficitur  mcdicamcntum,Diachartamou  vulgo  nominatum;ad  Diachar- 
hvdropicorum  purgationes  vdliflimum. Cuius  genuina  deferiptio  apud  Guidonem  Chirur- 
gum  extat:  Dod.  i.  T rad.  v i. 


De  ChamtUd.  C a p.  V t. 

Chamelaa.  TUT  Vmilis  ac  fruticofa  ftirps  Chamelxa, 

X -l  pedalis  aut  altioris  magnitudinis,  complu- 
ribus tenuibus  virgulis  ramofa:  foliis  exornatur 
oblongis,  & Olea:  fimilibus,  fed  tamen  minori- 
bus & nigrioribus : flores  ex  aliis  foliorum  exi- 
gui,fublutei:  frudus  inde  tricocci , virentes  ini- 
tio, poftea  rubentes ; qui  decerpti  nigrefcunt,  o- 
leofamque  pinguitudinem  contrahunt  oliua- 
rum  inftar ; fapore  acres  & mordaces,  fauces4ue 
exurentes ; veluti  & folia  ac  cortex,  radix  dura 
& lignofa. 

In  Italix  Sc  Gallia:  Narbonenfis  plerifque  in- 
cultis,afpcris  & defertis  reperitur. 

Perpetud  viret,  femen  Autumno  maturita- 
tem aflequitur. 

Xayizgicui  quafi  humilem  oleam  Grxci  ap- 
pellant: Latini  Oleaginem  &c  Oleaftellum.  Di- 
citur etiam , fed  fpuriis  appellationibus,  xv&S 
eLyynfl.*.vi\s5% , Latine  Cito- 

cacium  : A nonullis  Oliuella  etiam  nominatur, 
vr  Matthxus  Syluaticus  air. 

N ominatur  fructus  a nonnullis  xozxa?  w«Aio$: 
fed  hallucinantur, inquit  Diofeorides,qui  Cha- 
melxx frudum  Coccum  cnidium  appellitant. 

Auicenna  & Serapio  Chamelxam  Mezereon 
vocant,fub  quo  tamen  nomine  Chamadconem  Arabum 
vtrumque  complexi  quoque  funt.  Ita  Chame-  »»/«/»• 
latam  cum  Chamxleonibus,  atque  vna  etiam 
Thymelxam  confundentes. 

Cstenim  Chamelex  & folia,&  frudus  acria  admodum,vt  diximus,&:  vrentis  vehemen- 


terque  calidx  facultatisfunt. 

Folia,  Diofcorides  ait, pituitam  &S  bilem  detrahunt;  prxfertim  in  catapotiis  fumpta;ita  vt 
dux  Abfinthij  partes  ad  vnam  Chamelxx  mifeeantur,  & hydromelite  excepta  in  catapotia 
cogantur.  Non  liquefeunt  aurem  ita  in  ventre,  fed  quotquot  afliimpta  funt,  egeruntur. 

Mefuesex  Mezereon, id  eft, Chamelxx  (Syluius  ramen Thymelxx  reddit)foliis fimili- 
tcr  cataporioru  defcriptioncm  habet,  fed  Abfinthij  loco  cortices  affumitMyrobalanorum 
Jurearum  & cepularum, & non  cum  hydromelite, fed  cum  Tereniabin,id  eft,  meile  aereo  & 
Pa!mulisacidis,quasThamarindos  vocant, mftillatitij  Intybi  liquore  diflolutis  cffbrmat: 
ipfaque  folia  prius  in  aceto  acerrimo  temperata  reficcari  prxeipit.  Commcndanturcatapo- 
tiabxcad  hydropicorum  purgationes:  aquofbs  etenim  humores  educunt.  Sed  violentiam 
naturx inferunt;  idcirco  ab  iis  quantum  licet  abftinendum. 

Addirprxterea  Diofcorides  foliis  Chamelxx  cum  meile  triris  fordida  &:  cruftofa  vlce- 


rarepurgari. 

DeThymeUa.  C A p.  v 1 1. 

*T"'Hy  m e l s.  a multas  tenues  ramofes  virgas  profert,cubito  longiores,  foliis  circumue- 
ftitas oblongis &anguftis,  Lini  effigie  ;anguftioribus  &:  minoribus  quam  Chamelxx: 
flores  candidi,cxigui, in  fummis  virgulis  aceruati:  frudus  rotundi, initio  virctes,fed  cum  ma- 
ciri funtrubentes, Oxyacanthx rotundis  baccis  propemodum  adiimilcs ; in  quibusnucleus 
foris  niger, interiore  vero  medullacandidus.  radix  lignofa  & dura. 

Io 


HISTOll* 

In  montanis  a(peris&:  incultis  calidiorum 
regionum  locis  exit. 

Quouisanni  tempore  viret,  fed  fructus  Au. 
tumno  perficitur. 

Grxci  Qvjjfo&ia. v vocant:  Syri,  ve  Diofeori. 
des  teftatur,aV6A»oi>:  Euboenles  twtuhtar.  no. 
nulli  etiam  & srogj'?  ayvtn,  fed  im- 

proprie: item  & xt?e$f  & xpia&f.  Sed  vtDio- 
Icorides  ait,  folium  peculiariter  xM»es»dici- 
tur:  frudus  vero  xoxxo;  xpe/Jiog.  Qua;  tamen  a 
Theophrafto  xveagje  appellantur,  a Thyme- 
Ixa  differre  videntur , nifi  nigrum  Cneoron 
Thymclxa  fit.  Duo  enim  ait  Theophraftus 
efle  xneopa  genera:  vnum  candidum, alterum 
nigrum. 

Eft  autem  Thymelaea  tota  fua  natura  & 
foliis  ac  frudu  valde  cxcalfadoria,  acris  &v- 
rentis  facultatis. 

Granum , ait  Diofcoridcs , per  inferna  bi- 
lem, pituitam  aquasque  detrahit,  fi  xx.  gra- 
norum interior  pars  bibatur;  verum  fauces 
adurit;  quare  cum  farina  aut  polentadadum, 
aut  in  vux  acino,  aut  meile  cocio  obdudum 
vt  deuoretur.  Idem  tritum  cum  nitro&aceto 
illinitur  iis  qui  difficulter  fudant. 

Folia  circa  meflem  colligi  debent, &refic- 
cata  in  vmbra  reponi.  Qui  exhibere  eavolue- 
rint,con tundere  debent,  & neruos eximere: 
purgat  ex  iis  acetabuli  menfura  vino  diluto 
infpcrla,&:aquo(a  ducit.  Moderatius  aurem 
purgant  lente  coda , & oleribus  contritisad- 
mixta.Eadem  folia  trita,  & cum  vua  acerba: 
fucco  in  paftillos  formata,  reponuntur.Eftau- 
tem  herba  ftomacho  infefta,qu9  Scfcetusap- 
po  fi  ta  enecat. 

De  ChameUd  Gewiatokd.  Cap.  viii. 

' Ermanica  cognominata  Chame- 
lxa, frutex  eft  furculofus  SdignoTus, bi- 
cubitalis, aut  altior  fi  cultura  acceflent;  lentis 
ac  dodrantalibus  ramulis : foliis  oblongis ,la- 
tiufculis,  mollibus, & pallide  virentibus:iof- 
culi  fecundum  ramulos  exeunt  odorati, colo- 
re diluta;  rubentis  purpura: : bacca rotundz, 
Ochri  fere  magnitudine , cum  maturuereru- 
bences;  reficcatx  nigricant:  interior  harum 
nucleus  Cannabis  femini  fimilis,  medulla  re- 
fertus candida,  radix  longa, alte  demittitur. 

In  plcrifq;  Germanix  lyluis  reperiturvm- 
brofis,afpcris  &:  defertis  locis. 

Demittit  hxc  folia  vt  plurim?  arbores^- 
uentate  Hyeme:  florum  vero  germina ftacffl 
poft  Autumnum  promit,  qui  primo  moxVc* 
re,&  fubinde  ipfa  Hyeme  (fi  clemens  fuerit/ 
panduntur:  folia  poft  flore, exeunr:bacca:£- 
ftare  maturantur. 

Vulgo  Germanorum  ^rtfonf/ 
Icugfraut  & feller§al6  appellatur.  Officinzno- 
ftrates  Mezereon  vocantmosautem  Chane- 


Thymelaea. 


Chamelxa  Germanica. 


PEMPTADtS  TERTI/E  UB.  It.  jtfl 

Irattf  Germanicam  dicCre  maluimus.  Italorum  nonnullos  frudum  cius  Piper  montanum 
nuncupare  accepiinus.Sunc  qui  Laureolam  &hanc  ftirpem  nominanr.fcd  alia  eft  Laureola, 
dequa  mox  agetur.  Quo  autem  nomine  a veteribus  appellata,  &an  ipfis  cognita,  explicare 
noneft  facile.  Videtur  quidem  Cncoron  album  Theophrafti  cfle  ,fcd  propter  bremtatem 
huiusnihil  affirmare  licet. 

K»»y!8>itaquit>  duo  genera:  candidum  &c  nigrum.  Candidum  folium  habet  JlpH&raiAt;,  Cnm « 
oblongum, figura  quodammodo  Oleagino  fimile.  Nigrum  vt  Myrtus, carnofum.  Humile  J*»/*'*: 
autem  magis  candidum  eft, idem  or/xiZJl e, hoc  eft,odoracum:  nigrum  vero  aoe-/tpv,id  cft,abf- 
queodore.radix  ambobus qux alte defccndit, grandis:  ramuli  permulti, cralli,  lignofi,  proti- 
nus ab  ipfa  tellure  aut  paulo  luperius  fparfi,  lenci  ;quamobrem  hifccad  colligandum  lunci 
modo  vtuntur.  germinant  florentque  poft  aequinoctium  Autumm,&:  multum  deniq;  tem- 
poris florent:  lucc  Thcophraftus. 

Et  Chametea  quidem  Germanica  folio  non  multum  diffimili  eft  Oleas:  flos  odoratus, 
cuius, vtfcripfimus, mox  poft  Autumnum  germina  apparent : rami  lignofi,  oblequiefi,  radix 
prolixa.alcedefcendens.  Qua:  omnia  magnam  eius  cum  Cncoroalbo  comundioneni  &:  af- 
fini tacem  (fi  nonipfum  eft).oftendunr. 

Eft  autem  ftirps  liare  in  vniuerfum  etiam  vehementer  excalfadoria:  frudus,folia,  &cor- 
licesacriaadmodufuntjguftata  lingua  mordicant, &aduftionis  fenfum  in  faucibus  excitae. 

Officina:  Germania  & Belgij  huius  foliis  ( fi  quando  opus  eft ) pro  Chamelasai  vtuntur. 

Quod  citra  errorem  fieri  poteft.  Nam  Chamelasa  ifta  viribus  & potentia  alteri  fimilis  eft; 
quamobrem  eius  loco  fubftitui  poteft;  8c  eodem  fimilique  modo  praparari. 

De  Laureola, [wDaphnoide.  Gap.  ix. 

Laureola.  Z-1  Vb  i T A l i & non  raro  bicubitali  quoque 

V-/altitudine  fruticat  Laureola,  multisq,  ra- 
mis ampla  diffunditur, qui  lenti  funt&obfe- 
quiofijCraffioreque  cortice  veftiuntur:  folia  ob- 
longa,lata, carno(a,lauia, nigricantia,  fplcndcn- 
tia, laurinis  fimilia,fed  minora  ad  maioris  Myr- 
ti accedentia,  non  tamen  odorata ; plurima  cir* 
ca  ramulorum  faftigia,  numerofiflimaque : flo- 
leuli  oblongi, caui, e virore  fubcandicantes,  in- 
fra folia:  baccie  matura:  nigra:,  nucleo  incus  du- 
ro. Cannabis  femine pauld  longiore, medulla 
interior  candida  eft.  radix  lignofa,  lenta,  longa 
& multiplex, alte  defeendens.  folia,fruftus,cor- 
tex  tam  radicis  quam  ramorum , acrimonia  fua 
&c  vrendi  qualitate  linguam  & fauces  mordi- 
cant,&  incendunt. 

Reperitur  Laureola  in  montofis,  incultis,  a C- 
fperis , vmbrofis  acfyluofis  traclubus , vtapud 
Lemanum  lacum, &:  non  paucis  iuxta  Rhenum 
ac  Mofam  locis. 

Flores  prqmature  germinant,  paulo  poft  Au- 
tumni asquincchum ; Hyeme  aut  primo  Vere 
perficiuntur : frudhis  Maio  ac  Iunio,  ftirps  eft 
perpetuo  virens, & aduerfus  frigora Hyemisqu e 
iniurias  obdurans. 

A lauri  folioru  fimilitudine  Jk$voetfk  Grar- 
ce  dicitur;Latini  pofteriores  Laureolam,  vclutt 
minorem  Laurum , ex  eadem  caufa  appellant. 
Vocatur  & «s&srsraAoi’,  a fpeciofa  foliorum  pul- 
chritudine; item  & %tf&uJk<pv)i  ac  <arfeA/o».  Alia 
tamen  & Chamxdaphne,  & aliud  quoddam  eft  Peplion. 

Huius  baccas  Piper  montanum,vcluti  Chamelara:  Germanica:,  etiam  ab  Italis  nuncupa- 
ri funt  qui  affirmant.ali)  a Germanisetiam  getlant  diclum  volunt. 

Theophrafti  Cneoron  nigrum  efle  poteft,folio  liquidem  Myrtum  fatis  refert,&  ramofa, 
lenta,obfequiofaq;  ftirps,  alce  radicis, abfque  odore,fru£tu  nigro. 

Cxterum  temperie  Sc  facultate  fimilis  eft, Chamelase  Germanica:,  vniucrfa  fua  fubftan- 

h tia 


Jtfi  StuMVM  HISrOiKli 

tia  acris  & feruida.Ducit,  inquit  Diofcorides, per  inferna  pituitofa  ficcum  aut  recens  Daph. 
noidis  folium:  vomitus  &:  mcnfescit:  commanducatum  pituitas  capitis  elicit:ftemutamcn- 
ta-itidcm  mouet.Purgant  etiam  feminis  cius  pota  grana  quindecim. 


De  Staphide  agria.  Cap.  x. 

Staphis  agria.  C T aphidi  agria:  caulis  eft  erc&us,  nigri» 

^cans, cubito altior : folia  magna,  profund;,- 
incifuris, quandoque  feptem,fubinde  pauciori- 
bus diuifa , Vitis  fylueftris  iiue  Labrufca:  folio- 
rum  a:mula:  flores  Ifatidis  colore  caerulei : fe. 


Sunt  autem  (emina  flue  grana  Staphidis 


quuntur  folliculi  herbacei  coloris,  roagnitudi. 
ne  Ciceris, in  quibus  fcmc,fiue  triangulatisnu- 
cleus  nigricans, pulpa  interiore  candida , guftu 
valde  acris  &c  faliuam  ciens : cuius  eft  vfus.  n- 
dix  inutilis. 

Nafciturinopacis.Inlftria,  inquit  Matthio- 
lus, Dalmatia,  Apulia  & Calabria  frequenufli- 
ma  proueni  t.  Apud  Germanos  non  nili  ia  hor- 
tis lata  reperitur. 

Maturefcit  & nigrefeiteum  vindemia. 

Graecis  sa<p)?  (Galenus  araei;  zythlc- 

git^nonullis  Tg/fvMo^s-winov, 
£MV,d7ra't$e2S7mv,  TToAveiSH^wJcnaS-ic,  qua  ta- 
men  voces  inter  nothas  referutur.  Latinis  her- 
ba Pedicularis,  & Peduncularia,  vt  Marcellus 
habet.Pliniuslib.xxvi.cap.xui.VuamTami- 
niam  nominare  videcur.  ied  lib.  xxm.  cap.  i. 
falso  Vuam  Taminiam  dici  feribit.  Aftaphis 
agria, inquit, flue  Staphis,quam  Vuam  Tami- 
niam  aliqui  vocant  falso.  Dicitur&nontmllis 
Pituitaria, & Paflula  montana.in  OfficinisSta- 
phifagria  : ab  Italis  Staphufaria : ab  Hilpanis 
T erua  pioienta , Caparxsyerua  piolhejra : a Gallis 
Herbe  auxpoulx : a Germanis  •fcufftaut: Belgis 
Eupfcnipt&lILupfpocticrr:  Anglis^itainssto. 
agria:  natura  intense  admodum  excalfacientia, 


acria,&  non  abfque  vrendi  quidem  potentia. 

CrafTa  purgant  per  vomitum  quindecim  in  aqua  mulla  trita  ac  data , fed  qui  biberunt, 
ambulare  debent;  & diligenter  animaduertendum,vt  aqua  mulfa  aflldue  detur,  quod  peri- 
cula ftrangulationisadferant,& fauces  inurant.  Diofcorides audior.  Atque  hancobcaufim 
a medicis, cu  m ad  vomi  tum  ciend  u m ,tu  m ad  alia  intra  corpus  a (Tumenda  medicamen  ta^b- 
dicata  funt.  Plinius  fed  nec  ad  oris  pituitam  ficcandam,  eis  vtendum  ccn fet ; proptcranopi. 
tem, inquit, ftrangulationem,&:  quia  fauces  Iqdunt.Eadcm  fiquidem  commanducatacopio- 
fam  quoq;  eliciunt pituitam;&  dentiu  dolori  hoc  modo,prqfcrtim  aceto  incocta, occurrunt. 

Cum  aceto  autem  trita  & illinita  pedunculos  flue  pediculos  necant,  & velles  abeo  talio 
liberant.  Diofcorides  etiam  prurigini  ac  fcabiei  cx  oleo  inuncta  auxiliari  refert. 


De  Ricino.  Cap.  x r. 

RI  c i n v s inftar  parute  arboris  citoaflurgit,  caulem  erigens  crafTum,  quinum  fenumre 
cubitorum, arundinis  modo  intus  fiftulofum  ac  concauum,aliquantulumarticulatutn, 
fuperius  ramofum,cx  obfcura  purpura  nitentem &glabrum;candido  videlicet  deterfo,  te- 
nui inftar  farina:  puluere,quo  veluti  confperfus  fubinde  apparet:  folia  ampla  funt,diuifa,an- 
gulofa, ficulneis  fimilia, fed  maiora,  at  nequaquam  afpera,  vcrumlauia;  e quorum  alis  pedi- 
culi prodeunt  dodrantales.flores  & fructus  racemofos  fercntes:flores  mufeofi  pallentes, ci» 
collabuntur:  fru&us  foris  liuidus  & maculofus,  interiore  medulla  candida,  in  molliteracu- 
leatis  triquetris  capitulis  prouenit,  quibus  per  maturitatem  fiflisac  rimas  facientibus, cum 
impetu  exilit.  radix  multifida  ac  multis  coharrens  fibris. 

In  aEgypto  frequens  olim  fuit,&  adhuc  efle  exiftimatur,vbi  ex  femine  oleum  exprimitor, 
fcedum  cibis,vt  Plinius  ait,  fed  lucernis , vnguentis  Sc  emplaftris  vtile.  Seritur&  inhonis, 


PEMPTADIS  TERTIA  t I B.  I J.  3^J 

. tum  apud  Germanos,  Gallos;  tum  & alibi, non 

modo  ad  fpc&aculum,  verum  etiam  aduerfus 
talparum  iniuriam.quas  ferur  Ricinum  fugere, 
i i Annua  in  Germania  ftirpseft.  perficitur  eo- 

demquo  feta  eft  anno:  femen,  li  a£ftas  calida 
^ fuerit, Autumno  maturatur.  In  calidis  regioni- 

^us  mi|icos  reftatannoSjvbi  in  tantam  excrclcit 
® altitudinem,  vt  ad  confcendendum  Icalis  opus 

quandoque  lit : vt  quidem  Petrus  Bcllonius 
Singularium  lib.primo  tradit. 

1 dy  A Latinis  Ricinus,  a Grxcis  vero  xgprzwdi- 

citur:  ab  animali  cuius  formam  fructus  eius  re- 
W fcrc-Sunt  autem  xo/twps? infecta auxdam  nullis  Cm 

membris  difereta,  nullum  cibi  haberes  exitum, 
c°l°re  bu  ida,qux  canibus  pndertim  adhxrent, 

’n  globum  continue  crefcentia,  donec  plenius 
faginata  fponte  decidant.  Aigyptij  Ricinum 
xixi  nominant:  Herodotus  ciMi/.t/Weiov. Plinius 
& T nxim  & Sefemum  fylueftre  dici  teftatur:  vul- 
wQy  go  Palmam  Chrifti : item  Cataputiam  maio- 

jw  rem  ; nonnulli  Pcntadaftylon  appellant.  Ger- 

mani '®unotrbaum/meuf?baUm/&fru(ftu  in  e->cc* 
ftnfem : Bclga  tDtm&nboom  mollmmmt:  Patme 
r de  Chnsl  Galli  & Angli : Iuli  Gtrafolc.  Hifpani 

w Ft^ueyra  de  Linferno:  Arabice  Keruglia  & icer- 
im uagh.  frudum  Interpres  Mcfux  Granum  re- 

V\  ____  gium  vocat. 

Cxteriim  Ricini  grana  triginta  numero,  pu- 
| taminibus  purgata , trita  ac  pota,  pituitam,  bi- 
^ lem,&  aquam  per  aluum  deiiciun t,&  vomitio- 
nes mouent.  Sed  ingrata  admodum  & Iaboriofe  huiufcemodi  purgatio,  ftomachum  valen- 
ter fubuertens.  Tula  & impolita  grana  icvSvis, id  eft,  varos  & ephelidas  expurgant:  folia  cum 
tenuifEma polenta  farina, oculorum  oedemata  8c  inflammationes  fedant,mammasque  tur- 
gentescohibent;&:  per  fe  aut  cum  aceco  impofita  eryfipelata  reftinguut:auctor  Diofcoridcs. 

Eadem  fere  de  granis  iftis  Ioannes  Mefues  habet,  fed  quinque  aut  feptem  ,vel  ad  fum- 
Kum quindecim  numero  tantum  exhibenda  tradit:cademque  ex  iure  vererisgalli,coli,iun- 
duraru&  coxendicis  doloribus  vtilia;&  cu  aqua  cafei  vel  lade  caprino  hydropicis  prodefle. 

Oleum, inquit  Galenus, quod  ex  femine  coficitur,  tum  calidius,tum  tenuiorum  partium, 
quam  eft  oleum  commune, ac  proinde  quoque  digerit. 

Stirpem  eam,  quam  D. Deus  Ionx  Propheta:  iuxtaNiniuen  pro  vmbraculo  prxparauit, 
Scquzfubito^  verme  corrofacollapfa  di,  Ricinum  fuiffejvndequaquedodiflimusac  clari  f- 
fimus  D.B.Arias  Montanus  in  Commentariis  fuis  in  Ionam  cap.  1 1 ii  . euidenter  oflendit,  &c 
xiztuw  Hebraisdici,cui  z/x;  vicinum  effe  refert. 

De  T ithymdis.  Cap.  x i i. 

'T'It.hymali  genera, Diofcoride, Plinio  Sc  Apuleio au&oribus  feptem funt. Primus 
Cliaraciasfiue  mafculus;  alter  Myrtites  fiue  Myrfinites,  femina;  tertius  Paralius;  quar- 
tus HeiiofcopiuS;quintus  Cypariflias ; fextus  Dendroides;feptimus  Platyphyllos.  Theo- 
phraftus  tres  tantum  enumerat:  Paralium  videlicet,  marem,  & feminam  Myrtitem.  . 

CharaciasTithymalus  fiue  mas,caules  promit  cubitales, teretes  &rubentes,foliis  circum-  i.' 
ueftitos  tenuibus, oblongis,anguftisque,& longioribus,  maioribus^;  quidem,  quam  Olex,  at  c&j 
Amygdalinis  anguftioribus:  medius  inter  quos  alius  exurgit  abfque  foliis  caulis  ,-eoru  tame,  ^ ' 
quadefluxeruntjVeftigia  retinens:  comacuius  incacumine  larga,  ampla,&  Iunci  odorati  fe- 
remodo  effufa,qux  concaua  quaedam  furfum  fpectanda  profert  vafeulis  fiue  acetabulis  fimi- 
lia;e  quibus  flofculi  fublutei,dein  triquetra  exeunt  capitula  pafua,in  quibus  femina,  radix 
dura  fibras  habet  multas. 

Eft  vero  & altera  huius  fpecies.foliis  antedicto  fimilis,  foliis  tame  durioribus:  caules  quo-  a. 
que  nonnihil,fed  tamen  minus,rubet:coma  veluti  prioris,&  qui  hanc  fert  caulis  foliis  haud- 
quaquam  toms  exuitur, fed  inferius  tantummodo;  notas  quoque  eorum  qua:  pericrunt,ofte- 
Uus:  vafcula, flores, femina  & radices  fetis  conueniunt. 


Ricinus. 


Adhoc  genus  pertinere  eriam  videtur  non  caule  rubens,  led  exaibidusaccandidusTi-  j. 
diynialus:  caules  eius  teretes  & ramofi, cubito  non  raro  altiores:  folia  oblonga  quoq;  &an- 
gufta, albida, tenuique  lanugine  pubeleunt:  vmbellacontradior;flofculiparui;luteoli.:lemi- 
natrigemina  in  acetabulis, vti  aliorum.  t 

Iam  & quartus  quidam  eft  Characias,folii$  fimiliter  oblongis , anguftisque , paulo  quam  4- 
primi autlecundi  minoribus,albicantibus  etiam  candidisque,ted  minime  lanuginofis:  vm- 
bellae  viridi  fublutca.qux  prius  quam  explicatur,oblbngiorisfrudus,veluti  Amygdali,  ru- 
dimentum prsfefcrt,concolor  tamen  reliquis  foliis:  flolculi  & femina  aliorum  fimilia.  ra- 
dix alte  demittitur. 

QuintusCharaciasfoliisfimilitereft  oblongis, mucronatis  tamen  & circa  annexum  la-  J* 
tioribus,&  dilutiore  colore  virentibus , per  ambitum  crenatis ; ( vndc  lerrato  cognomen.) 
vmbella:  anguftiorcs  liant:  acetabula,flolculi,  leminaquerelpondent. 

Myrfinites  Tithymalus  fiue  femina , ramulos  fiuc  cauliculos  a radice  habet  compl  ures,  Myrpmu-, 
dodrantales, haud  tamen  ercctos,fcd  plurima  parte  procumbentes : folia  vero  circa  hos  bre- 
uia, lata, acuto  & pungente  nonnihil  cacumine,R.ufci  fiue  Oxymyrfines  latis  referentia,  led 
htuia& candida:  flores  in  vmbellis  exiguis : & femina  aliorum  fimilia. 

Paralio  Tithymalo,hoc  eft,maritimo,cauliculi  quini  lenive  eredi  afiiirgunt  cu  bi  tales,  te-  p w;*« 
nucs,dilurerubcntes,quos  multa, parua,angufta,oblonga  veftiut  foliola,  inftar  Lini;  led  cari- 
didadcnfioraque:  rotundx,fedminime  ampla:, in  cacuminibus  vmbella:;  m quibus  flores  & 
femina  perinde  vt  aliorum. 

HeliofcopiusTithymalustcretibuSjtenuibus, dodrantalibus,  nonnihil  rubentibus aflur- 
git  coliculis, ampla, laxaque  vm  bella  comofis:  folia  habet  pauca,  latiulcula,  breuiora,  mino- 
ra,tenuioraquc  quam  Portulaca:  fati u a::  flolchlos  &c  femina  parua,  effigie  praecedentium;  ra- 
dixtenuis  ellfertur  hic  coniam  eum  Sole  circumagere.-  vnde  illi  nomen. 

Cypariffio  foliola  quidem  funt  oblonga, fedperangufta,&:  quam  Ezule  minoris  anguftio.  CydP» 
ra, latis  ad  Pices  accedentia, molliora  tamen  ac  tenuiora:  cauliculus  nonnihil  rubet,dodran- 
te  fubinde  altior;  ramulos  effundit  complures  ;in  quorum  medio  vmbella  cum  acetabuli^ 
purpuralcentibus,floribus  feminibusque  perpufillis.  radix  fibrofa. 

Huius  Sd  Ipccies quaedam  minor  reperitur,palmum  modo  alta;  tenuibus  cauliculis:  angu-  a. 


SriKPIVM  HlSTORIiC 
TithymJa.Ps.all.ii^locUrnmiimis.  TiikymilO!  Paijiiiscxhonii 


ftiffimis, oblongis  foliolis;  Vmbella  exigua;  flofculis  luteolis;  leminibusque  minuris. 
Dmdrei-  Dendroides  T ithymalus  arboris  ipecie  fruticat3fuperne  amplus  & mulcum  comofus : ra- 

muli  cius  fubrubent, circa  quos  funt  folia  tenui  Myrto  (imilia : fructus  qualis  Characis:  tt 
quidem  Diofcorides.  Plinius  huc  comofiflimum  ex  omnibus  maxime,cauliculis  ruberibus, 
5 t feminis  copioflffimum  efle  tradit.Bellonius  vero  ad  duorum  hominum  altitudine crefce- 
re;&  caudicem  habere  craffitudine  erutis  humani  memoria:  prodidit. 
pUtypbyl-  Platyphyllon  Vcrbafco  fimilem  efle  Diofcorides:  Plinius  vero  nec  vilius  latiora foljaeSt 

a‘c-V'dccur autem  hic efle3qucm  diligcntiflimus  Carolus  Clufius in  Valentia:  Hifpanizre- 
gno  afc  repertum  fcribit,pedalis  videlicet  alritudinis3foliis  circa  cauliculos  amplis,  adHati- 
disnouellx  formam  acceacntibuSjViridibus&  aliquantulum  carnoiis : flore  eluteopurpu- 
rafcente,acetabulisq;infidente3vt  reliquorum  Tithymalorum. 

Ex  omnibus  autem  his  fuccus  effluit3acris3mordax3candidus,&:  ferela&i  fimilis3quacunq; 
eorum  parte  vulnerata. 

Reperiuntur  vero  Characis  Myrfinites  & Cypariflias  in  Bclgij  fubinde  hortis ; alibi  fpote 
a(peris& incultis  locis  cxeunt.Paralius  maritima  loca  amat,  ac  non  modo  in  Italis  aut  Hi- 
(panis,fed  & in  Hollandis.Zelandix.reliquaq;  inferioris  Germanis  maritima  ora,  locisin- 
cultis3aridis  &prsaltisfubindena(citur.Hic  ad  hortos  tran ilacus3luxuriantibus cauliculis 
in  longitudinem  excrefcentibus3rarioribus  efficitur  foliis. 

Heliofcopius  hortis  olitoriis  frequenter  mo!eftus;circa  vrbes  & rudera  etiam  exiqautcir- 
ca  agrorum  margines;  vbi  &c  Cypariflias  alter  quandoque  reperitur. 

Dendroide  in  petrofis  locis  exire  Diofcorides  prodidit : in  Creta  Bellonius : Aloiflusin 
T ufcia3Liguria,&  prope  Mafliliam.  Matthiolus  Dendroidem  extra  T erracinam  agri  Nea- 
politani vrbem  offendifle  (e  refert  inter  laxa  antiquiflimi  (pecus,  plants  arbordcentis  efi- 
gie;  & in  Tergeftino  littore  haud  procul  Timauo  fonte  in  laxofisquibufdam  rupibus.  Qui 
tamen  ab  eo  exhibetur3ncquaquam  ampla  eft  coma  aut  Myrti  foliis3fed  oblongis  & Chara- 
cis smulis  pingitur. 

Florem  (emenque  T ithy  mali  jEfiate  perficiunt;  nonnulli  ferius3alij  citius ; in  quibuflam 

regio- 


PE  M PT  A D I 
Tichymalus  Hclioicopius. 


TERTIA  L I B.  II. 

Titliy  malus  Cypaiiffias. 


telonibus  prius:  in  frigidioribus  tardius.  Mytfinirisfaimcntolos  cauliculos  non  fimul  , fed 
alternis  annis  fructificare  T heophraftus  tradit. 

Latrai,Plinioau<ftore,La£hriam&La£hicam  caprinam  7jSt*'«seA6r  nominato;  a la&i  fimi- 
li  humore, qui  fefro  aut  vulnerato  folio, caule,aliave  parte  defluit.  Reperitur &La£toris.  Cor- 
nelius Celfuslib.V.cap.vn.Lafrucam  marinam  appellat:  La£tuca,ait,  marina,  qux  a Grxcis 
sil}t/K5iAoi;  nominatur.  Non  tamen  ortinis  Tithymalus,fed  marinus  ita  proprie  vocandus.Ti- 
thymalum  autem  Itali  T 'ithymaU : Hifpani  Lecht  /re/»4:Gcrmam  5Bc!f6  ttlildj:  Belge  IBolfjJ 
mdtfr/id  eft,  Lupinum  lac:  Galli  Herbe  a laicl  nominant. 

Xag5aia{,i.vallaris,etiam  rupimt,  ic,  dwjyJuAcetfis  cognominatur,  rupinc,,  ab  efFu-  1: 

fa  & ampla  coma;  auuy<fbfoeiSri<;,a  foliorum  figura.  Amygdala:  II  milium.  Huius  tertia  a no- 
bis  traditafpecies.ea  efle  videtur,qux  a Matthiolo  pro  Dendroide  exhibetur,  quartam  non- 
nulli perperam  Myrfiniten  faciunt.  In  magno  autem  verfantur  errore,  qui  quintum  Cha- 
tadam  Hippophaen  efle  exiftimant.Nam  HippophaeS  frutex  eft  fpinofus,foliis  Olex , mul-  ai^ofhui 
tum  a Tithymalis  differens. 

Myrfinitisfiuefeminxfru&usxapt/ai>,i.nux,Theophraftoau<ftore,  appellatur : vndehuic  a. 
Tithymalo  cognomen:  vt  quidem  Plinius. 

na©&MefiuemarinusTithymalus,  a Theophrafto  xoxwe  appellari  refertur;  a nonnullis  3. 
etiam  v&vpa\)s  aut  pirum  dicitur.  Eft  autem  pirum  quoque  papauer. 

H'Am5x«tioj  LatimTithymalum  Solfequium  aut  Lafraiiam  Solfequiam vocant.  4. 

A»^o«JSij’,ted?oip(/Moi’  Sc  tenuifolium  etiam  appellant.  6. 

n^jcrolpaMoc  a plerifque  MapvpCnic  dicitur.  . 7. 

Cztenim  Tithymali  omnes  vincentem  habent  acrem  calidamque  facultatem,  ineft  ve- 
amaritudo. 

Validiflimus  eorum  eft  hquor:  fecundum  locum  tenent  fru&us  & folia : fed  & radix  di- 
ftarum  facultatum  particeps, fednon  ex  xquo : vt  quidem  Galenus.  Et  habet  quidem  non 
toodd  Characix,  fed  & reliquorum  omnium  fuccus,per  inferna  purgandi  validam  vim  at- 
que potentiam.  Bilem, pituitam  & aquolbs  humores  ducit  etiam  in  exiguaquantitatefum-- 
Ptus;  fed  ventriculum  vehementer  conturbat  ,&  interna  vifcera  inflammat;  quam  ob  cau- 
km  ab  eius  vfu  do&i  ac  prudentes  medici  abftinent. 

h 4 Fons 


Foris  etiam  non  tuto  adhibetur:  vt  enim  vehementer  acris  & mordax,  ita  quoque  facili 
partem,  cui  illinitur,corrumpit : & tanta  quidem  eius  vehementia, vt  etiam  oleo  permixtus, 
quod  tamen  acredinem  illius  retundit,  aduftis  pilorum  radicibus , corpus  depile  reddat;  ii 
identidem  & faepe  eo  inungatur. 

Fructus  & folia  tametfi  mitiora, in  aquam  ftagnalem  inie&a  celerrime  pilees  in  vertigine 
agi  acfemimorcuos  in  aqua:  luperficiem  ferri  efficiunt:  auctore  Galeno. 

De  Hippomane.  C a p.  x i i i. 

"E  X Tithymalo  Theophraftus  De  hiftoria  ffirpium  lib.  ix.  Hippomanes  appellatum  apud 
Arcades  fieri  refert, quod  optimum,inquit, confici  apud  T egeam  nouimus,  maximeque 
in  pretio  haberi. Sed  alij  au&ores  aliter  dentiunt:  omnes  tamen  veneficium  efle  affirmant 
Theocritus  ftirpem  efle  Hippomanes , qua  equi  in  furorem  aguntur  ,ev  ti?  pap/jjumsM 
cecinit  his  verbis: 

V7r7soug.nc,  QuTcr  Zgi  7iap  Apy.aen.  TtS  cT’  Sin  71x70.1 
rjy  7tciAoi  /usthovnu  dv  uptx , Km  S/Tvrw. 

Virgilius& Tibullus  poeta:, virusab  equarum  inguinibus  defluens,quo  tempore  amoris 
furore  Sc  infania  feruntur,ita  nominanc;  &c  ille  quidem  Georgicon  lib.  x 11.  fic  feribenr. 
Hinc  demum  Hippomanes, vero  quod  nomine  dicunt 
Pa flores , lentum  desii  liat  ab  inguine  virus 

Hippomanes , quod fape  mala  legere  nouerca.  T ibullus  vero  lib. n. Elegia  im- 
Et  quod,vbi  indomitis  gregibus  Venus  afflat  amores. 

Hippomanes,  cupida  Stillat  ab  inguine  equa. 

Et  hoc  vero  nom inc  appellari  Virgilius  ait,volens,  interprete  Seruio , herba  abufiue  Hip- 
pomanes dici,ab  equorum  furore  & inlania. 

Ariftoteleslib.vi.  De  hiftoria  animalium  ,cap.  xviii.  defluentem  etiam  a genitalibus 
equarum  humorem  Hippomanes  appellari  refert.  Equ>p,inquit,tempore  coituscolligutieie, 
Sc  focietate  magis  quam  antea  gaudent, ia&antcaudam  crebrius, vocem  immutat, humorem 
emittuntfuisgenitalibus/unilcm  gcniturte,fed multo  tenuiorem,  quam  mares, quemHip- 


PEMPTADIS  TERTIA  LIB.  ri.  9 

potnanes  nonnulli  appellant;  non  quod  pullis  nafccn cibus  adhirct.  Hoc  ipfum  tamen  quod 
pullis nafcentibus ad hxrct,poftca cap.  xxn.Hippomancsctiam  efleaflerit.  Cum  equa, ait, 
peperit, ftatim  fecundas  dcuorat, atque  etiam  quod  fronti  pulli  nafccntis  adli.xrec,H  ippoma- 
nesdidum, magnitudine  minus  Carica  parua,  fpecielatiulculum, orbiculatum, nigrumffioc 
fi  quis  prorepto  odorem  moueat,  equa  excitatur,  furitq;  agnito  eo  odore.  Et  fanc  equis  a- 
inorisinnafci  veneficium,  Hippomanes  appellatum,  in  fronte  Carica:  magnitudine,  colore 
nigro, quod  ftatim  edito  partu  dcuorat  foeta,  partum  advbcranonadmiffura,  fi  quis  prore- 
ptum habeat,  Plinius  lib.vm.cap.3sLn. etiam  fcribir,taraetfi  lib.xxvm.  cap.xi.  equarum 
acoitu  virus  efle  concedat. 

Dehocvero&IuliusSoliriusPolyhiftorcap.xLvii.  vbi  ait,  iri  equarum  partu  amoris  na- 
fci  veneficium, quod  in  frontibus  referunt  recens  editi, fuluo  colorc,Caricis  fimile,iVwo/{5e- 
nominatu.  Quod  fi  proreptu  ftatim  fuerit, nequaqua  mater  pullo  vbera  probet  fellicada. 
Columella  Hippomanes  venenum  efle  tradit.quod  equin?  cupidini  fimilem  amore  mor- 
talibus accendat.  quale  autem  illud  fit,vnde  fiat,  fumaturue,non  explicat. 

Accedit  Plinius,qui  Hippomanes  tantas  in  veneficio  vires  habere  lib.xxvm.  affirmat,  vt 
affufum  arris  mixturo  in  effigiem  equ?  Olympi?, admotos  mares  equos  ad  rabie  coitus  agat. 

DequoPaufaniaslib.v.  vbi  intra  Altin  Olympia:  locum,  Phormidis  Menalij  Olympica 
dona,&  duos  ab  eo  Ioui  Olympio  equos  dicatos  recenfct.  Incifa  eft,ait,in  prioris  equi  latere, 
inferiptioverfu  nullo  ad ft ricta : Phormispofuit  Arcas  Menalius,  nunc  Syracufanus.  Huic 
equo  Hippomanes  infufum  tradunt,  Magi  hominis aftu,qud  cflet  intuentibus  miraculo: 
Magnitudine  ille  quidem  &:  fpecie  inferior  eft  equis  multis  intro  Altin  politis, & deformio- 
rem cauda  procifa  reddit:  fed  illum  equi  mares  non  Vere  tantum,  fed  plane  quauis  anni  par- 
teappetunt.  irrumpentes  enim  vel  efffadis  vinculis  intra  Altin, vel  eredorum  manibus  cla- 
pii, illum  inuadunt,  nihil  minus  fureter,quam  fi  viuentem  pulcherrimam  equam  gregalem 
adorirentur.HadenusPaufanias. Cuius  quidem  verba,&  fimiliteralioru  veterum, occafione 
Hippomanis, quod  ex  Tithymalo  fieri  T heophraftus  memoria:  mandauit,hoc  loco  adduda. 

De  Tithymalo  tuherefo,fme  A fio.  Cap.  x i i i i. 

T irhy  malus  T uberofus;  rT-'  V b e r.  o s v s Tithy malus  exiguos  pro- 

mit  cauliculos,  aliquantulum  rubentes, 
tenues  ac  teretes;  circa  quos  exigua  & parua 
foliola,  forma  quidem  folioru  Hypenci  auc 
huiufcemodi  Ruro  lylucftris,atminora,Cha 
matfyces  imula : vm belli  in  faftigiis  raro,  in 
quibus  acetabula  • flolculi  pallentes  lutei  • fe- 
mina afperiuicula  triquetra,  vti  aliorum  Ti- 
thymalorum ; minora  tamen,  radix  tuberofa 
Pyri  modo  turbinatur ; inferiore  parte  an- 
guftior;  foris  nigricans, interius  candida.  Ma- 
nat ex  hoc ladeus qqoque  fuccus,quacunqj 
eius  vulnerata  aut  lifa  parte. 

In  Apulia  Italia:  prouincia  gignitur, nec 
n6  in  Grecia  ac  Vicinis  infulis,vt  Creta, Lem- 
no, aliisque,  & quidem  illic  locis  montofis. 
Exit  vno  loco  longioribus  cauliculis;  aliis, te- 
nerioribus breuioribusque.  Huius  quandoqj 
maior:  illius  vero  fubinde  minor  eft  radix. 
Memini  liquide  me  ab  excellentiffimo  cla- 
riflimoqj  viro  Iacobo  Antonio  Cortufopa- 
tritioPatauino,duas  olim  huius  plantas  acci- 
pere. Vnius  radix  maior  crafliorque,folia  ve- 
ro & ramuli  minora:  alterius  vero  radix  mi- 
nor , fed  ramuli  longiores  , &c  folia  paulo 
maiora. 

Hunc  Tithymalum  Groci  amov  a figura  &C 
fimilitudine  Pyri  nuncupant,  diciturquoq; 
& a Gaza  Latine  Carica , quod  'l%a- 
,id  eft , Caricam  fiue  Ficum  aridam  radix  referat : item  & , fiue  T erreftris 

glans,&  a figura  quoque.  Sunt  tamen  Sc  ahj  Germanis  familiares  ac  edules, 

de 


j7o  Stirpivm  historia 

dc  quibus  in  hiftoria  Frumentorum  Pcmpc.4,  icripfimus.  Bcllonius  -/cL/jjti7TuJia  modo  in 

Grxeia  Apion  dici  feribit. 

Faculcacc autem  &c  tcmpcramentoTithymalusifte.fiuc  Apios, vehementer  calidisacfc. 
cis  eft, reliquis  Tithy  malis  iimilis, ac  perinde  quoque  humano  corpori  moleftus  ac  noxius. 

Pars  radicis  fuperior,Diolcoridesait,lumpta  vomitione  bilem  pituitamque  educit: qua» 
ad  radicem  inferior, per  aluum.Tota  vtrinque  purgationes mouet. 

Succus  feiquiobol  i pondere, vtraque  etiam  parte  purgat.  Hydropicis,  inquit  Plinius, da- 
turacetabuli  menfura. 

De  E^ulafme  Pityuft.  C a p.  x v. 

Ezula  maior.  Ezula  minor. 


EZvl^e  duxfunt.  Maior  & Minor. 

Maior  fruticofa  ftirps  eft:  caules  eius  complures, teretes, fupra  cubiti  altitudinemlon- 
geaflurgunt:  foliis  veftiuntur  oblongis  & anguftis.Tithymah  Characix  minoribus:  vmbel* 
lxanguftiores  funt:  flores  leminaq;  Tithy  mali,  radix  ampla,ramola,craffioriscoiticis,  fuero 
lacteo  plena;  vti  &c  tota  ipfa  ftirps  eft. 

1.  Minor  priori  fimilis, caules  tamen  eius  breuiores  tenerioresque ; folia  etiam  obionga;an- 

gufta, acuminata, minora:  flolculi  fruftusque  reipondent. radix  tenerior,  lignofior, tenuioris 
corticis;  tota  lacteo  fimiliter  fucco  redundat. 

Reperitur  maior  in  collibus  quibufdam  Germanix  apricis  circa  Scaphufiam  & Bafileami 
in  Apulix  quoque  Gargano  montc.Matthiolo  tefte:  iuxta  ferobes  vero  & foffas  aquas  ha- 
bentes non  raro  in  Silelia.  Minor  alperis  & incultis  nonnullis  etiam  Belgij  locis  exit.  Vtraq; 
quandoque  ad  honos  transfertur:  vtriulque  viuax  eft  radix,  fed  caules  Hyeme  marcefcunt, 
Verenoui  erumpunt,  diftate  frudtus  fafluri. 

Ezulamalij  Efulam, Arabes  AUccbran  aut  Alicobran,  & ablque  articulo  Scebran appel- 
lant. Videtur  Grxcorum  m-runem- prxfc r t i m qux  minor  eft.  Nam  hxc  foliis  ■wntioefiue  Picee 
latiseft  xmulis,CypariftixTitliymali maioribus latioribusque.  Atque  huiusetiam  maio- 
rem reperirifpecicm  Dio(coridesteftatur:cum  videlicetfruticem  hunc  quibufdam  in  locis 
eft, valde  magnum  inueniri  tradit:  fatis  innues  duas  eius  fpecics  cxillere. 
Ezulx  etiam  nomen  a TnWcw;  luxatum  efle  poteft.  Sublatis  etenim  duabus  prioribus/yl- 


PEMPTADIS  TERTIA!  L I B.  II.  371 

• «ttanet&^umsdiminutiuum  Vfula,&  mutata  vocali  prima.Efula.NicoIaus  Myre- 
^c'%  ulaffl  Chamxpityn  lib.  Dc  antidotis  primo,  corapolitionc  xxx.&cxxx.  nominat. 
' eftininor  haud  abfurdcChamsEpitysdici, folio  videlicet  «rnw  referens. 

£tc  rautem  EzulxTithymalorum  quoque (pecies , vcluti  & Galenus  dc  Pitvoufa  tefta- 
Hanc  quidam , inquit, fpecicm  putant  efle  Tithymali.qudd  fuccum  habeat  vt  illi, quodq; 
iur‘*1  Lathyris.  fimiliter  illis  purget,  casteraque  omnia  viribus 

illis  iit  adlimilis. 

Mcfues  Ezulam  purgatorium  rufticorum  efle 
icribit;  8c  maiorem  vifcera  interna  exulcerare, 
atque  eam  ob  eaulam  perniciofamtparuam  pr<j- 
ftantiorem,hoc  efi,minus  nociuam.  Ipfa  tamen 
minor  acrimonia  & purgandi  facultate  maiore 
haud  inferior. 

Vtraque  impense  calida,  acris  &C  exulcerans, 
ventriculoque  moleftiflima. 

Errant  non  parum, qui  cortices  hanSradicunl, 
in  medicamentorum  compofitionibus  T urbith 
loco  lubftiruere  temere  audent. 

De  Lathyri.  Cai.  x v i. 
Athyris  Tithymalorum etiam nume- 
Jro  afleribenda  vtpotc  tota  candido  & lacii 
iamili  fucco  turgens,  caules  promit  proceros,  al- 
tiores  cubito , digiti  craflitudine,  intusinanes, 
multis  alis  fu pcriusramofos : folia  fecundu  cau- 
lem oblonga,angufta,  Amygdalinis  iimiha,cas- 
t#rum  logiora  lamioraque ; in  ipfis  vero  ramulis 
breuiora  latioraquerflores  in  faftigiisexiguijfru- 
ctus  tres  cohasretes  loculi, maiores  quam  Tithy- 
malorum, minores  quam  Ricinb  inquibusfe- 
mina  rotunda,interiore  medulla  candida, radix 
nullius  vfus,  fibras  aliquot  habet. 

In  omnibus  autem  regionibus  obuia  Lathy- 
ris,prarfercim  in  hortis , in  quibus  nafei  gaudet, 
& frequenter  reperitur. 

Aadup);  Gr^cis, vulgo  Catapuria  minor:  Italis 
Catapuzza:  Germani  @p2mgfrau(/|p:mgfo:ner/ 
tmbfomrr:  Hilpanis  T artago:Gal\isE/purge:no- 
ftris  ^ipjtngraipt  & fpuergte  dicitur. 

Huius  autem  facultas  affimilis  etiam  eft  Tt- 
thymalorum,vehementer  videlicet  expurgato- 
ria,&  acris;nifi  qudd  femen,inquit  Galenus, gu- 
ftantibus  videatur  dulce  ;quod  lane  etiam  ma- 
ximam purgatoriam  vim  obtinet. 

De  Peplo.  C a p.  xvii. 

T\0  DRANTAtis  herbula  Peplus  eft , la- 
-*->,&eo  & ipfe  (ucco  manans,Heliofeopio  Ti- 
thymalo  affimilis , ciusque  qusedam  veluti  fpe- 
cies,fed  omnibus  partibus  minor:  cauliculi  fub- 
rubent : folia  exigua  in  rotunditate  oblongiuf. 
cula, inferne  maiora,fupeme  minora : coma  cir- 
cinata: femina  tribus  loculis  difcreta,  fed  minu- 
ta,radix  tenuis,  fibrola. 

In  hortis  & vineis  exit,&  fubinde  in  agris  ne- 
gle&isautnon  cultis. 

Asftate  viget,in  Hyeme  vfque  perdurat.  Col- 
ligitur,inquit  Diofcorides,  meflibus,  ficcaturqi 
in  vmbra. 

nfe&os&Graxis  appellatur ; vulgo  Ezula  ro- 
tunda: 


$71  STIRP1VM  H1STOU* 

tundat  Rucllius  Vineale  Rcuclium  a Gallica  didtionc  nominat,  Gallis  fiquidemeft  ReueiBt 
tnattin  de  v ignes:  Germani  &{ufel$tnilcfj.Dicitur&:3t//)Mi&:  /Annat  quidem  inter 

notha  afferibitur.  In  linguarum  verb  Hippocratis  expolitione  etiam  Efttamcn 

omnino  alia  %t/4sti<rvtw,  de  qua  mox. 

Facultatem  autem  PeplusreliquisTithymalis,quorum  & (pecies,aflimilem  obtinet, cali- 
dam videlicet,acrem, mordacem, &:  cum  violentia  expurgatricem. Tollatur  Galenus  lib.Dc 
limplic.  medie,  facult.  his  vertis:  Peplus  quidam  verb  nKicava  dfyuAi,  &C  hic  frutex paiuus 
fuccurn  habet  limilcm  Tithymalis, ciim  in  aliis,tum  quia  purgat,  ceu  illi. 

De Peplio  fiue  Peplide.  Cap.  x V i i i- 


Pcplion  liuc  Peplis. 


ACcedit  Tithymalorum  & Lanariarum  generibus  & Pcplion  humi  procumbens# 
nequaquam  aliatum  modo  affurgens  herba , & lacteo  limihter  lucco  turgida:  ramuli 
eius  teretes,fubindepurpurei,quandoquc  herbacei  coloris:folia  Pepli  &:  Portulae?  lylueftris 
atmula , fed  prona  parte  rubentia:  femen  exiguum  in  triangularibus  paruis  valuulis  velud 
Pepli,fub  foliis  reconditur,  radix  pufilla. 

In  maritimis, vt  Diofcorides  ait, maxime  nafeitur. 

Appellatur  verb  non  modo  verum  Sc  Sc  vtroque  quidem  nomine  afimili- 

tudinc  Pepli.  Diofcorides  m^iov  nomen  ad  Hippocratem  refert:  ab  aliis  &c  atS^dyn 
id  eft,  Portulaca  fylueftris,  dicitur, quod  fcilicet  Portulaca:  huius  modo  fparium  per  terram 
repat,foliisque  ipfam  referat : eam  nempe, qua:  fponre  6 C nen  fata  in  hortis  & alibi  gignitur. 

Refpondet  Peplion  lftud  viribus  reliquis  Tithymalis.  Diofcorides  etiam  colligi,  reponi, 
dari  & condiri  Pepli  modo  ait.  Galenus  fuccum  habere  validum  non  admodum  vtikmde- 
Culem  lo-  men  vtilius,fed  ■mj£?<SU,hac  eft,feruidum,  iimihter  Pepli  modo  purgans.ExemplariaGalini 
id  eft , flatuolum  habent,  fed  nos  Cornarij  emendationem  argpleftimur,&®e?- 
<Ts5  legimus. 

De  Chatnafycc.  Cap.  x i x. 

CHamaesyce  fupina  humi  procumbit , & Pdplidis  modo  nafeitur , ramulis  tantum- 
modo numerofiotibustenerioribusque,quj  teretes, rubetes,&  in  rotundi  orbis fpeciera 
difperfi  iacent : folia  perpu (illa,  Pepli  minora, rotundia  (cula,  lentibus  ipfis  forma  & magni- 
tudine paria, fub  quorum  alis  fructus  tricorci  exigui,  radix  tenuisell.  candidum &ladiiimi- 
lem  fuccum  hxc  herba  non  minus  quam  Tithymali  vulnerata  cmittit,ipforum  etiam  gene- 
ri afleribenda.  Reperitur.ait  Diofcoridcs,in  fqualidis,aridis  & petrofis. 

Xa^/tri/W  appellant, id  eft,  humilem  Sycen.  Diciturautem  adm  non  modo  ficus,  fed  & 
Peplus, vtiam antea  meminimus:  vnde  Chamxfyce , quali  humilis  aut tcrreftris Peplus, 
quem  folio  &c  facultate  omnimode  refert.  Appellatur  vero  haec  etiam  [xfixat  dQpdJ) j{, velu- 
ti  ipfe  Peplus. 

fiiu i,  i-  Mtixava  autem  d$pco'J)iv  Diofcorides  herbam  efTe  tradit  ab  aliquibus  appellatam: 

caule  dodrantali : foliis  valde  exiguis,  rgfu&iw  liue  Lanaria:  herbx : & fru&u  iuxtaipfacan- 
m.  Jjjq.  fccj  g,  totam  herbam  ipfam  albam  & fpumcam.  De  eadem  8c  Theophraftus  lib.  iX- 
Meconem  Heracliam  folio  afferens  effe  Struthij , quo  lintea  candidantur,  fru&uqucslbo. 
Sed  totam  herbam  candidam  efTe  non  adiecit.  Purgandi  vim  vterque  huic  Meconi  tribuit, 

&Y0- 


PEMPTADIS  TERTI.*  tIB.lt.  373 

ChamSfycc.  &c  vomitione  expurgare  : cortiitialiquC  mor- 

bo obnoxiis  Irae  purgatione  prodefle.  Sulpicari 
liinc  pollet  aliquis, non  aliam  clTc  /Atiiueitt  cippe, >- 
<hv  Sc  i&xteitu,  quam  vel  Peplum  vel  Chamx- 
lycen,  Sc  leparat is  locis,  lub  diuerlis nominibus 
de  eadem  ftirpe  Diolcoridem  egifle : nili  iple 
Theophrallus  hunc  fcrupulum  videretur  exi- 
mere: qui  /j.nKcova  hanc  in  numero  aliarum  /*»- 
K^rfsrjidcftjPapauerum  habet,  Sc  poft 
ac  poiaJit  repofuir.  quod  legitima, lAzaria.  dppal- 
dV'  llue  «ejtzAe/zCjPapauens  efle  fpeciem,&  pro- 
prie Papauer  fpumeum  Latinis  dici  oftendit;  Sc 
a Peplo  &:  Cham^fyce  differens. 

Eft  autem  Chamxfyce  viribus  reliquis  Ti- 
thymalis  affimilis.  Galenus  abftergendi  limul 
&:  acrem,  ait,  vim  pollidet.  Itaque  acrochordo- 
nas&  myrmcciasjcauleseius  teneriores  in  mo- 
dum cataplafmatis  admoti,  quique  ex  eis  pro- 
fluit liquor, auferunt. 

Quod  quidem  & reliqua:  omnes  Lactarix 
enumerata:  poliunt,  led  quemadmodum  antea 
iam  monuimus,  vfus  earum  periculo  non  caret, 
HippopWtsraCo&e  Oefireo.  Vclutineque huius. 


De  Hsppophae  ex  Diofcoride,  & aleis. 

Cap.  xx. 

VEn  it  & iis  que  laneum  fuccum  fundunt 
Hippophaes  annumerandum.  Frutex  (in- 
quit Diolcoridcs)  eft  0pvytvd<hi  flue  furcula- 
ceus,vndequaquc  denius  Sc  amplus:  folia  ei  ob- 
longa veluti  Olce.anguftiora  tamen  Sc  tenerio- 
ra; inter  qux  Ipinx  liccx  & candicantes  emicat, 
articulata:,  interftitio  quodam  diftantes : fleres 
Hederx  corymbos  referunt,  racematimcohx- 
led  tamen  minores  mollesque,  Sc  ex  albi- 
do partim  rubentes,  radix  crafla  Sc  mollis,  lucci 
plena, guftu  amara,  ex  qua  veluti  exThapfia 
luccus  colligitur.  Anguillara  radicem  refert  pal- 
' mum  efle  longam  vel  maiorem,&  ex  hacfra&a 
aut  vulneratafuccum  manare  tenuem, lacii  con- 
colorem,guftu  amariflimum,odore  grauem. 

In  maritimis  ac  labulofis,vt  Diofcorides  Icri- 
bit , nafeirur.  Anguillara  arenofis  Sc  maritimis 
locis  in  Peloponnelb  a le  repertum  refert. 

lrmr&otdis  Grxcis:  Latinis  quoque  Hippo- 
phaes dicitur : a Plinio  lib.  xxn.  cap.  xn.  (nift- 
corrupta  vox)  Hippophyes.  Hippophyes,ait,in 
fabulolis  maritimisq;  nafeitur,  Ipinis  albis.  He- 
dera: modo  racemoia eft, candidis  Sc  exparte 
rubentibus  acinis,  radix  fucco  madet , qui  aut 
per  fe  conditur,  aut  piftillis  farina:.  Extant vero 
_ _ Sc  inter  nothas  appellationes  quadam  huius  no- 

. . mina:vt,Hippophanes,Hippion,Echinion,Pe- 

5Cin°n,  Sc  Lappago,  qua:  tamen  Aparinx  conuenit : noftra  xtate  ab  indigenis  Pcloponnefi 
te' ^9 B£/V?i,id  eft, Spina  purgatoria  vocatur. 

telbi  ^1PP°P^a'2  differt  Hippophxftum,  quod  tamen  & Hippophaes  aliqui  (Diofcoride  mppephi- 
Ci  |.'aPpellant:  a Plinio  Hippope(nifi  Sc  hic  vitium)  dicitur.  Spinx  fullonix genus  eft,  abfqj 
‘"*culo,flore, aut  frudu, inanibus  tantum  capitulis,  foliis  paruis  fpinofis,  radicula  molli  Sc 
a l3jCX  qua  cum  foliis  Sc  capitulis  fuccus  exprimitur.  x 

i E Nar- 


J74  Stirpi  vm  historia 

E NarbonenG  Gallia,inquit  Rucllius,Hippophx(lum  vidimus  (pinolis  capitulis, fine  fio. 
rc,finc  cauliculo, minutis  inter  aculeos  foliis  candicantibus. 

Debcnt(Plinioau&orc)Hippophacs8c  Hippophadlum  accommodata  cfle  equorum  na. 
turre, neque  ex  alia  caufa  nomen  acccpille.  quippe  quqdam  animalium  remediis nafcuntur, 

Eli  vero  Hippopliaes,  prxlcrcim  vero  radix  ipliusac  fuccus,  calidx  lieexque  facultatis, 
limul  valenter  purgantis. 

Succus  fyncerus  radicis  huius  pituitam,  bilcm,&aquofos  humores  detrahit  oboli  ponde. 
rc:  cum  farina  vero  fubactus  quatuor  obolorum.  Saluberrime  autem  cum  aqua  mullaexhi. 
betur.  In  comitiali  morbo,  vt  Plinius  ait,vtiliflimus.  Frutex  vero  iple  ficcatus  tunditur,  tri. 
tuSquecum  aqua  mulfa  exhibetur. 

Extrahitur  quoque  fuccus  e radice , foliis  & capitulo  Hippophxfti,  qui&ex  aquamulfi 
pituitam  & aquam  detrahit prqcipue  comitialibus  morbis,  ncruoru  vitiis, & Orthopncee, 
vtDiofcoridcs  tradit,  conucnit. 


EVphorbio  oblonga, craffa,&  virentia  fiint  folia, in  rotunda  ac  tereti  figura  angulola; 

Cucumerem  vulg6,(cd  Galeno  Melopeponem  nuncupatum,referrent,fi  non  anguli, Si 
eminentiores,&  albicantibus  (pinis  plurimis, duplici  fere  ordine, obliderentur.  Effluitexhis 
vulneratis  liquor  vehementer  acris  mordax,  facile  concrefcens. 

Diofcoridcs, Euphorbium, inquit,Libyca  arbor  cft,  vapSwcceifiu;,  id  e ft, Ferulacei  genens, 
aut Ferulx  (pcciem  referens,  qux  in  Mauroufiorum  T molo  reperitur,  fucco  referta  aceni- 
mo;  quem  cum  timore  colligunt  eius  regionis  homines, ob  eximium  eiusferuorem. 
Plinius  herbam  effe  Euphorbium  ait,&  e mote  Atlante  extra  columnas  Herculis  portari. 
Differentes  autem  & multum  diffidentes  montes  Tmolus  & Atlas  funt.  Nullus  Tmolo 
nomine  in  .Libya,  aut  Mauritania  mons  rl  Gcographis  refertur.  Elf  Lydi  x.  mons  T molos  :o 
Afiaminore.  PoteftinexeplaribusDiolcoridis  pro  A tlate  perpera  Tmolus  fublhtutuseflc. 

IoannesLeoin  Aphricxhiftorialib.ix.  ex  vno  folio, aut,  vt  ipfe  nominat, fru£lu,xx>. 
aut  xxx.  quandoque  prouenirefcribit, e quibus  maturis  &c  vulneratisfuccus  effluatladili' 
milis,qui  lentorem  contrahens  concrefcat,atque  inde  colligatur. 


De  Euphorbia. 

Euphorbium. 


Gap.  XXI. 

Anteuphorbium. 


PEMPTADI6  TERTIJE  LIB.  II.  3 71 

Natum  fuitEuphorbium  Anno  m.  d.  lxx.  Bruxcllxin  arnorniffimo  acdkiffimo  hor- 
to Io.Boifoti,  viri  vtgcncrofiilimi,ica&do&iffimi,a  quovnum  terra:  commiflum  folium, 
in  plura  mulci  plicatum  eft,&:  radicem  demifit  in  obliquos  ramulos  diuaricacam. 

Gr*ci  pariter  cum  Latinis  £q>op&iov  vocant.  Plinius  vnoloco  herbam  feminino  genere. 
Euphorbiam  appellat.  Succus  etiam  Euphorbion,&  quidem  Officinis  quoque  clt. 

lubarRegi  Ptolemxi  patri, qu i primus  vtrique  Mauritania;  impcrauit,inucntio  huius  al- 
fchbitur,  a cuius  medico  Euphorbo  nomen  accepit. 

£uphorbiumaute,luccus  nempe  concretus  quo  vtimur,vehemcter  calidx,&  vt  Galenus 
aitjCauftic? flue  vretisfacultatis  & tenuiu  parciu  elhquarto  quidem  ordine  cahdu  &c  liccum. 

Cumoleo  viola;  lutex,vt  quidem  Melues,led  & alioquouis,  vel  etiam  vnguentis  permi- 
xtum, refrigerata  cito  calfacit:  aduerfus  ftupores,  tremores, conuulfioncs,  neruorum  relbhl- 
nonesconuenit:  prodeft  etiam  contra  diuturnos  coxendicum  dolores. 

Intr6alTumptum,vc  Aetius,Paulus,  Aquarius, & Mefues  referunt,  aquis  & pituitam  per 
infernaducitjfedvnaquoquenon  modo  fauces  ac  os,lcd  & ventriculum,  iccur,  reliquaque 
vifcera  accendit, exu  rit  atque  erodit,vniuerfumquc  corpus  inflammat. 

Obid,inquit  Mefues,minus  tenuiter  terendum,  &permilcendum  eius  acrimoniam  ob- 
tundentibus,calorem  remittentibus, & lubricantibus:  quorum  tantam  c£fe  oportet  copiam, 
vteiusfuperficies  vndequaque  contegatur. 

Sed  difficile  eft  Euphorbium,aliis  ita  vel  inuoluerc,vel  pcrmifcerc,vt  non  exurendi  fuam 
vimexerat.  Nam  & plurimo  contemperatum  oleo,  lubinde  foris  inunctum, veficas  excitae; 
coiporeprxlertim  mollioribus,  quam  ob  caulam  tutiuseft  intro  corpus  non  admittere. 

Tunditur  ipfum  etiam  cum  moleftia.niii  naribus  diligenter  obftruftis  ac  communitis.  Si 
quando  enim  acrimonia  eius  ad  nares  peruencrit,mox  pruriginem , fternu  tationesque  exci- 
tat,aedeinde  ardore  intenfojcopiolam  pituitam  ac  muccum , tandem  vero  & languinem 
elicit.Tachrymis  non  deficientibus. 

Aduerfus  autem  Euphorbij  acrimoniam  jremedio  indigenis  fertur  efle  herba,que  ab  effe- 
&u& contrariis  facultatibus  Anteuphorbij  nomen  accepit.  CaulicUlos  hzc  emittiteom- 
plures, rotundos, vircntcs;atque  circa  eos  folia  qualia  Portulaca;,  radix  multas  quoque  habec 
propagines,  lucco  & hzc  abundat,  fcd  nequaquam  acri,  verum  lento  & refrigerante , aido- 
remacacnmoniam  Euphorbij  retundente. 

Tripolium.  De  hac  veteres  Icripfiflenondum  oblerUare  li- 

fcuit.  Videtur  tamen  ad  Telephij  Ipecies  referri 
polle. 

Creuit  & iftud  Anteuphorbiondo&ils.Ioanni 
Boiloto , eodem  quo  Euphorbium  anno : atque 
vnacum  eodem  periit. 

De  Tripoli e.  Cap.  x X i i. 

TR  i v o l i o noftto  folia exeuntobloriga,  la- 
ta, lxuia , virentia , craffiuicula , G lalli  foliis 
perquam  fimilia:  caulis  rectus,dodrante  altior,fa- 
ftigio  inalasdiuilbjin  quibus  flolculi  elegantes, 
medio  difeo  lutei,  orbiculato  vero  ambitu  exru- 
lei,Afteris  Attici  florum xmuli,  qui  in  pappos 
candidos  Contabelcentes  abeunt,  radix  oblonga, 
cortice  induiturcraffiufculo. 

Nalcitur,  inquit  Diolcorides,  Tripolium  locis 
maritimis,  qU*  vnda alluit, recedensque  demit- 
tit. Ac  talibus  quidem  in  Belgij  quibufdam  mari- 
timis noftrum  reperitur:vc  in  Zelandi*  infulis. 
Neque  videlicet  in  mari, neque  in  ficco,led  locis, 
qu*  xftuans  mare  allidit,  recedens , refluens , re- 
rroque  commeans  delerit.  Tranflatu  m ad  hortos 
diutine  viget, fed  luxurians  grandelcit,&  in  fibras 
radices  commutat. 

Aiftiu  is  merifibus  flores  facit. 

Fabulofum  eft,quod  a Diolcoride  afleribitur, 
tradi  nempe  vnodieter  colorem  floris  eius  mu- 
tari;&:  mane  album,meridie  purpureum , velperi 

1 2 (pOlMXat1, 


37<J  Stirpivm  histori.*  . ' 

(po/wjwr.id  cft,phccniccum.  Sed  ramen  tres  floru  colores  vno  dic  reperiri  poffe,  veritati  haud 
repugnat.  Nam  cum  flores, omnes  non  (imul,(cd  particulatim  &c  (cnfim  perficiantur, tresfa- 
cile  contingit  florum  eoiores  obferuari:  incipictium  ncmpe,completorum,& deficientium. 
Nondum  patentes  aut  completi,  fubpurpurei  funt;  perfc&i  patentesque,  quales  fcripfimus; 
deficientes  papporum  candidam  oftentant  lanuginem. 

Terssr6^/or,a  nonnullis  etiam  4»^>ab  aliis  appellatur:  vt  quidem  inter  nothasvoces 

refertur:  poflet  After  marinus,  aut  Amellus  marinus  non  incptedici.  Arabs  Serapio  Tripo- 
lium  Turbith  nominat,&  pofteum  Auicenna.  Attuarius  tamen  Grxeus,  Alypi  fiue  Alypia: 
radicem  Turbith  efle  exi  ftimat.  Mefues  verd  herba:  ferulacea:  radicem  iudicauit.  Habent 
Oificinar&  fuum  Turbith  non  modo  aTripolio, verum  &c  ab  Alypo  differens , nequaquam 
etiam  ferulaceum. Quod  a Garcia  ab  horto  Prorcgis  India:  medico  in  Aromatum  kiltoria, 
quam  clarifs.ac  do&ils.Carolus  Clufius  Latinam  dedit,defcribitur,cx  qua  hiftoriam  eius  in 
fubfequcnstranftulimus  Caput. 

Cacterum  Tripolij  radix,  vti  Galenus  ait  ,guftanti  acris  eft,  & facultate  calida  interno 
exceffu.  Diolcorides  radicem  in  vino  potam  duarum  drachmarum  pondere , per  aluum  a- 
quam  ducere  refert : itemque  vrinam.  Conciditur  etiam  ad  alexipharmacafiue  venenis  re- 
fiftentia  medicamenta. 

De  T urbith  ex  Garcia.  Cap.  x x i i i. 

TVr  b i t h planta  eft  radice  neque  magna  neque  longaxau  lis  dodrantalis, fubindelon- 
gior, digitalis  craflitudinis,  hedera:  modo  per  folum  repit : folia  profert  Althast:  flores 
etiam  fimiles  e candido  rubentes,  nonnunquam  omnino  exalbidos. 

Vtilis  autem  medicina:  caulis  duntaxat  pars  inferior, radici  proxima,qux  gummofa.  Atqj 
huius  cortex  eft, quem  Officina:  offendunt;  craflior  videlicet  quidam  ac  inanis,  caudicis  in- 
ferioris exterior  cortex,  medio  exempto. 

Laudatur  vacuum, arundinofum, fragile  & plani  corticis  Turbith:  deindecuigummiad- 
harret  concretum,quod  gummofum  dicitur;  Sc  albidum. 

Atgummofumnon  eft  femperfuanatura,Garcias  ait, fed  Indi,  quia  viderunt  a gummo- 
fitate  optimi  T urbith  notas  a noffris  peti, (olent  cius  ftirpem  ac  cauliculos  prius  quam  colli- 
gant,aut  contorquere,  aut  leuiter  vulnerare,  vt  liquor  efflueret,  quo  tandem  denfatoatque 
concreto,cauliculos  gummofos  auferunt. Repe ritur  vero  & quandoque  abfque  contortione 
gummohim  facium, fed  tamen, quo  facilius  liquor  emanare  poflet,vulnerariaccontorqueri 
lolet. Candidum  etiam  fit, eodem  au<ftore,in  Sole  reficcatuiin  vmbra etenim  nigrefeit. 

Prouenit  in  maritimis, verum  non  adeo  mari  vicinis  locis,  vtvnda  eius  allui  queant, fed 
duabus  aut  tribus  interdum  a mari  leucis  fiue  milliaribus  diftantibus;  &C  quidem  in  incultis, 
potius  humentibusquam  ficcis. 

Nafcitur  autem  in  Cambaya,Surrate,Dio  infula, Bazaim  locisque  vicinis, & in  Guzatate, 
vbi  plurimum, atq;  vnde  magna  copia  in  Perfiam,  Arabiam,  Aliam  minorem,&  Lulitaniam 
effertur.  Prafferturautem  in  Cambaya  natum. 

Arabibus,  Perfis,  &:  Tureis  Turbith  appellatur : in  Guzarate  vero  Barcaman  jinCanara 
prouincia,cuiusciuitasGoa,Tiguar. 

Habetur  ab  Indis  medicis  pituitam  deiiciens  ac  expurgans  medicamentum-, cui  li  febris 
abeft,  adiicerc  folent  Zingiber;  alioqui  abfque  hoc  ex  deco&o  pulli  gallinacei  aut  cum  aqua 
exhibent. 

MefiiesTurbith  calidum  efle  refert  ordine  tertio,  &r  craflam  lentamque  pituitam  vacua- 
re; atque  hanc  e ventriculo, thorace,neruis,atque  remotioribus  artubus  educere;  fed  tardio- 
ris facultatis  efle,  &C  ventriculum  fubinde  eo  fubuerti  pcrturbarique,quo  circa  Zingiber, 
Maftichen, aliaque  aromata  ei  permi(cenda;addi  &c  oleum  Amygdalorum  dulcium, vel  ipfi 
Amygdala, aut  (accharum,ne  corpus  huius  vfu  extenuaretur  aut  emacrelceret : ab  aliisitem 
cum  Palmulis, Amygdalis  dulcibus,aliisque  contemperari, inde  componentibus  antidotum 
(eleclerium  autelcffuarium  Officina; appellant) quod dicitur.  Officinis  ipfis  H 
Medicis  exercitatis  in  vfu  frequens. 

Datur  iplius  Turbith  drachma  (plus  minus)  vna,adfummum  dux.  In  decoffo  vero  aut 
diluto  tres  quatuorve  admittuntur. 

De  Ebulo.  Cap.  xxiiii. 

EB  v l v s foliis,  muffario,  fructuque  Sambuco  perfimilis  eft , (cd  caudicem  non  facitli- 
gnofum;  caules  tantummodo  herbaceos  profert  hybernis  menfibus  contabefcentesan- 
gulofi  hi  funt,ac  frequentibus  articulis  geniculati, Sambuci  nouellis  ramulis  ac  propaginibus 
relponderes:  folia  ex  interuallis  geminata, ampla,  ac  vcluti  Sambuci  ex  pluribus  adcdfiim 


PEMPT. 


PEMPTADIS  TERTIA  L I B.  II.  377 

Ebulus.  ncruofum  pc<J iculu  commiffiscoalefcunc:,  quo- 

Crumfingu^ao^|onga(untjlaca|&|nugi^e 

Exit  paflim  locis  humentibus,  incultis,  iecus 
vias  & margines  agrorum , pingui  lxtoquc  Iblo: 

Flores  dsftate,  bacca:  Autumno  maturantur. 
Graci  , id  cft, humilem  Sambu- 

/tfeiwfioJxfi.  Latinis  eft  Ebulus  & Ebulum : Ger- 
manis 2tatd}:  Belgis  ijatncf) : Italis  Ebulo : Gallis 

Temperamentum  autem  Ebulus  calidum 
quidem  ac  ficcum,vtrumque  ordine  tertio;&  fa- 
cultatem nonmodd,quameiGaleniis  tribuit, 
digerendi  exiguam ; ied  & purgandi  per  aluum 
eximiam  & validam  habet : efficaciflima:  radi- 
ces funt : folia  digerendi  ac  diicutiendi  potentia 

Educunt  autem  radices  non  modo  pituitam, 
verum  & aquofos  potiifimum  humores : vtiles 

enim  cum  moleftia : ventriculum  fubuertunt: 
interioraque  viicera  omnia  perturbant . Mald 
omnibus  vius  earum  fuccedit,  quibus  hepar  ob- 
duruit; vt quando  ex  regio  morbo  A {cites fucceffit.  Quamobrem  nec  temere, nec nili  valde 
robuftisex  Ebuli  radicibus  medicamentum,  aut  potio  danda.  Decoquitur  in  vino  radix,  ii 
caufamorbi  frigida,  & febris  abeft : alias  pro  affectos  natura  temperarida  potio  eft.  Expur- 
gant&acini-&  iemina,  ied  clementius  multo  ac  minori  cum  moleftia, prarfertim  prius  ace- 
to infiifa, ac  deinde  femine  anifi  vel  aliis  aromatis  vna  permixtis. 

Foliis  tumores  osdematofi  difcutiuntur,  cataplafmatis  vel  fomentis  additis. 

Diofcorides Ebuli  radices  vterum  ait  mollire,aperire, & affectos  circa ipfum  corrigere, ad 
infdfusdecoftas:  folia  recentia  & tenera  inflammationes  mitigare  cum  polenta  impofita5 
commode  item  ambuftis  & canum  moriibus  imponi : auxiliari  podagricis  cum  adipe  tauri- 
no aut  hircino. 

De  Cucumere  fylueftri  & Elaterio. 

Y Cap.  xxv. 

Vi  lvestris  Cucumis  humi  prorepentibus  fafmentofis  caulibus  & fubrotundis  foliis 
lanuurn  araulatur;  & cuui  quidem,  qui  Galeno  fatiuus  eft  (vulgo  Melonem  appellant; 
bus  ' ramei? afperionbus : flores  fublutei  funt : fructos  oblongi,  afperi,  oblongis  glandi- 
rj  vS0raV'0qu.  forma  fatis  iimiles,  fatiuisvero  Cucumeribus  longe  minores;quimatu- 
candida  m ’ vel,leuiffimo  contadu  defiliunt , femen  cum  liquore  eiaculantes : radix  craffa. 


STIR.P1VM  HISTORIA 

Cucumis  fylueftris.  Cocomero fil//at/co:HiCpanis  CogumbriHo  mir. 

go:  Germanis  353ilD  ciiciimcr:  noftris  IBilOctmu 
rommeren:  Gallis  Concombre  fauuage  dicitur. 
Elacerium  fiue  exseri 'ittov  Officina;  corrupta  vo- 
ce Ela£terium  nominant. 

Eft  autem  denlatus  ille  fuccus  ex  fecundo 
ordine  cxcallacicntium.Galcno  tefte, &fubti. 
Jium  partium-  extergendi  item  digerendique 
vim  obtinet. 

Folia  Cucumeris  fylueftris, radices,eanimq; 
cortices,  vti  vehementer  amara, ita  limilirer 
quoque  excalfaciunt,  &abftergunt,fed  minus 
tamen  quam  Elaterium.  Expurgat  autem  illud 
Elatcrium  bilem , pituitam , aquofosque  hu- 
inores  ;&  quidem  valenter,  ac  non modbper 
inferiorem  verrem , fed  quandoq;  per  fupema. 

Modus  Diofeoridi  eft  a femiobolo  ad  obo- 
lum,pro  virium  portione. 

Citidem  menfes  in  peflo  fubditum.  Nari- 
buscum  lacie  infufum  oculorum  inmorbore- 
gio  colorem  emendat. 


De  Colocynthide.  Cap.  xxvi. 

COlocynthis  per humunt ftrau Cu- 
cumerariorum modo  repit,  eum  quem 
Citrulu  Cucumerem  noftra  a:  cas  appellat  pro- 
xime  referens,tuius  & fylueftris  eftlpeciesfo- 
liaeius  lata  aliquot  incifuris  dilTecla:  flores  ia 
luteo  pallefeiint:  fructus  globofes  cortice  inte* 
gitur  tenui, lutei  vbi  maturuit  coloris, quoab- 
lato  interior  candida  fungofa  medulla  ad  me- 
dicina:  vfus  reliccatur ; vna  cumineacondids 
feminibus  paruis,& fordentis  coloris. Ingemis 
amaritudinis  haec  medulla  eft ; fimiliter&  fe. 
men, totaque  ipfaomnibusfuispartibusllups. 

In  calidis  regionibus  feritur  & perficitur 
Colocynthis ; fea  in  Germania  ac  Belgio sgre 
ad  maturitatem  peruenit. 

Appellari  lolet  a Barbaris  ac  in  Officinis 
Coloqu  intida.  Grxcis  eft  xcMMtdit,Zi  quado- 
que  oixueofiet.  Atque  hinc  Hiera  $wj)u/»wi«ali- 
quado  inferipta  rcpcntur.qua;  aiias^w^ni- 
$i<fbc  dicitur.  Eft  tamen  8c  emajurix Cucumis 
agreftis,  de  quo  procedente  capite.  Latini  in- 
terpretes pro  Colocynthide  crebro  Cucurbi- 
tam reddunt  lylueftrem.  Differens  tamen  hac 
a Colocynthide  eft.  Cucurbita  fiquidem fylue- 
ftris Grxcis  xahoxvvdu  dyej.a  vocatur,  &fanuz 
fimilis  eft:  feandit  vt  fetiua  vicina  adminicula: 
folia  eius  fimiliter  lata  & indiuila.  fruduspar- 
uis  Cucurbitulis  fimiles,duri  aclignofi  admo- 
dum corticis : medulla  interior  adeo  fucculen- 
ta,vt  reficcari  nequeat:  amara  interim  tota,vd 
Colocynthidis  & agreftis  Cucumens. 

Eft  autem  Colocynthis  veluti  tota  fua  na- 
tura,omnibusque  fuis  partibus  amara,  itacali- 
da  'quoque  ac  ficca  fecundo  gradu  coque  in- 
tenlo:  atque  idcirco  expurgare, abflergere, ape- 
rire, & quocunque  amariffima  efficere  polfer, 
nifi 


Colocynthis. 


PgMPTADIS  TERTI  JE  1 1 B.  II.  V9 

jjiu  validior  eius  per  inferiorem  ventrem  cuacuandi  ac  purgandi  facultas  reliqua  cius  opeW> 
vt  Galenus  ait.praucrteret. 

Tam  valenter  fiquidem  hanc  vi m exercet,  vt  non  mod 6 pituitam  & bilem  citiflimcco- 
piofiiTimcque  educat, verum  & abrafis  inteftinis,vcnarumquc  meferaicarum  ofculis  refera- 
tis, fanguincm&:  cruenta  fubinde  eliciat.  Ita  vt  hac  de  cauia  nec  temere,nccniiigraui(fimo 
aliquo  vrgente  morbo, ea  fit  vtendum;neque  etiam  nifi  lento  aliquo  ac  gltitinolo  permixta, 
quo  videlicet  vehementia  eius  reprimatur;  malefica  vis  obtundatur  celerius  per  aluum 
permeante,  inteftina  minus  abradantur.  Admifceri  Maftichen  aut  gummi  T ragacantha:, 
Mefues  admonet. 

Formantur  & ex  ea  paftilli  cum  Maftiche,  gumrni  Arabico  ac  Tragacantha:,  & Bdellio. 

Ex  his  Maftiche  etiam  adftringentis  facultatis  euidenter  particepseft.  Prreftant  autem  lenta 
acglutinofa,  adftridionem  nullam  aut  exiguam  habentia.  Adftringetibus  fiquidem  huiut 
cemodi  valida  ac  fortiflima  medicamenta  coercita  ac  refrenata,  maiore  deinde  violentia  ac 
moleftia,vim  ac  facultatem  fuam  peragunt.  Qua;  verd  adftringentia  permixta  non  habent, 
facilius  minorique  cum  labore  opus  fuum  perficiunt.  Quales  funt  Pilulx,a  Rhafi  lib.ix.  ad  r;u<U 
Almanzorem  Iliaca:  appellata:.  Qua;  componuntur  ex  Colocynthide  & Scammonio  duo- 
busfortiflimis ; ac  tertio  Sagapeno,quod  lentore  luo  inteftina  oblinit,  S:  ab  vtriufqueiniu- 
ria  defendit. 


Qua:  quidem  compofitio  tametfi  fortiflima,  & qua  nec  temere,  nec  citra  vrgentem  ve- 
hementer ncceflitatem  vtendum,  facile  tamen  ac  citra  magnas  moleftias  expurgat,  & cum 
minoribus  torfionibus,  quam  pleraque  mitiora  clementioraque  medicamenta , Maftichen 
aut  alia  qua:  adftringunt, admittentia. 

Atque  hanc  ob  caufam  verifimile  eft  a Cochiis  catapotiis  Galenum  lib.i.  De  medica- 
mentis fecundum  loca,  Maftichen  Sc  Bdellium  reiecta  voluifie,qux  tamen  prreceptor  eius 
Quintus  iifdem  addere  antea  folitus  fuerat. 

Vtilis  autem  Colocynthis  non  modd  ad  purgationes,  in  quibus  Vertigini , Hemicrania:, 
Cephalem,  Apoplexi, morbo  comitiali,  Afthmati,inteftinorum  cruciatibus,aliisque  pertina- 
cifiimis  morbis  iuccurrit;  verum  & foris  nequaquam  alpemandas  vires  pneftat. 

Valet  ad  Aurium  tinnitus  & furditates  oleum  cum  ea decodu:  ideni  lumbricos  & ven- 
tris tineas  interimit  ac  pellit, aluumque  non  raro  mouet,vmbilico  imoq;  ventri  admotum. 

Helleborumfiue  Veratrum  album;  Acetum  quod  eius  decodionem  admifit,col- 

ju  lutione  dentium  dolores  fopit,atidore  Mefue. 

Jlgta  Semen  ad  mortuorum  corporum  conferua- 

3|jj||j^  tionem  ac  condi  turam  vtile ; pra;fercim  Aloe& 

"^7  E R a t r i apud  Veteres  duo  genera  funt: 

:Sunt  autem  albo  Veratrofolia  magna, lata; 
iiiaiorisfiuelatifolia:Plataginis,autpotiusGen- 
tianxfimilia, maiora,  magis  venofa,hratim  ftria- 
ta,  acquafdam  plicas  habentia : redus  &r  ferula- 
ceus  caolrsipralohgus,  multis  inferius  foliorum 
j tunicis  obublutus, quas  inarefeens  demittit  ;lu- 
periusvero  plures  proferens  fpicasfin  quibus  flo- 
j wfWjjffl.ljr  ■ res  no  magni,  e fenis  anguftis  ftriatis  foliolis  hdr- 

baceo  colore  candicantes ; quorum  fingulis  tres 
^ aut  quatuor  fuccedunt  anguftz,  parux  filiqua: 

fpf  veluti  Sefami : in  his  femen  latum  & candicans. 

Radix  crafla, candida, haud  longa  eft,  cum  mul- 
cis  adhterentibus  fibris , quibus  etiam  fubinde 

^ Huius  & alia  {pecies  eft  floribus  nigricantibus, 

foliisque,caulem  prtefertim  ampledentibus,  an- 
guftioribus  ;alioqui  antecedenti  fimilis.  : 
i Gaudet  Veratrum  album  montanis  & afpeHs; 
& non  m°db  in  Graxia, Italia,  aut  aliis  calidiori- 


380  __  STIRPTVM  HISTORIA 

bus  regionibus,  verutn  & in  Germania:  ac  Hcluetiorum  montibus  viret,  viuit  & in  hortis. 
Floret  AsAate-,  meflibus  aut  (ub  Autumnum  legendi  fune  radices. 

Nominatur  GrqcisiM«|3oe??  A<<£xbc,&:  quandoque  citraalpirationemlMlSoess^^La- 
tinis  Veratrum  album.  Sunt  qui  ctmlJk,  <t-n>f4fr,7nyva-ngpQt,yovo>  H&u&»ot,mtoetJbr,a>a!tVK> 
etiam  nuncupent:  aliis  Sanguis  Herculis  dicitur : Germanis  'JUflfjnic^TOur^inoftnsfflttte 
nieftooitclc:  Italis  Elleboro  bUnco:  Hifpams  Vcrdegambre  blanco,  & yerua  de  btUejlt:  Gallis  EL 
lebore  blanche. 

£x  tertio  eft  ordine  excalfacientium  ac  dcliccantium.au&ore  Galeno. 

Vomitione  purgat;  varios  humorcscducit;& quidem  magna  cum  vi  & moleAiafununa. 
quocirca  dari  non  debet,  mfi  vbi  longi  valentesque  morbi  lunt,  fpesque  ex  aliis  remediis 
adempta  fit : vt  Paulus  /Egineta feribit.  apud  quem  & nonnulli  exhibendi  eiusac  propinan. 
dimodiextant.  Sternutationes  huius  radicis  puluis  quoque  excitat,  naribus  exceptus; & in. 
ter -nTap, lux*  fiue  ftCrnutatoriavalentiffimuscft. 

Diofcorides  Veracrum  illud  rtlenfcs  etiam  ducere , & foetus  enecare  in  peflo  appofitum 
refert;  & mures  interficere  cum  meile  & polenta  fuba&um.  Plinius  phclunafin  hoc  emen- 
dari addit. 

C a p.  xxv  i ii.  1 

VEratrvm  album  effigie  refert  Helle- 
borine,  ea  dc  caufa  a no  bis  appellata,  fed 
humilior  tamen  ac  minor  multo:  caulis  eius 
cre&us  ad  pellis  fere  altitudinem  afiiirgiufolia 
lata,fimilitervenofa  & llriata,  Vti  Veratri  albi, 
fed  paruula:  flores  fecundum  caulem  ordine 
quodam  digefli,foliacei,  albicantesmedioali* 
quantulum  prominente  fubiuteojquibusob- 
longi, non  tamen  magni,  fucceduntveluri  fi- 
liqui,  aliquantulum  Anati,  in  quibus  femina 
minutiffima.  radices  fubfunt  fibrofe, Veram 
albi  tenuiores. 

Reperitur  locis  haud  fidentibus  acymbro* 
fis;  &cum  flore  quidem  Iunioaclulio. 

Helleborrnen  non  improprie  dici  acnorai* 
nari  pofle,ip(a  cum  Veratro  albofirmlitudote- 
ftatur.  Nam  lylucAre  ac  fpurium  quoddam 
erusgcnuscfle  videtur. 

Diofcorides  quidem  oeJ.m  Su/alnor 
pux&v, hoc  cA,paruurh  fruticulum  efle  ait, ha- 
bentem ^t,'Ma,id  eA,mininufolia.Pli- 

nius  vero  lib.xxvii.cap.  ix.Helleborincn  par- 
tiam tradit  herbam, exiguis  foliis.Si  lib.xxm. 
cap.  x x.  paruis  foliis.  Et  parua quidem noltra 
hic  Helleborine,  & herba  , & Sc^firao;.  Sbh- 
rioxov  fiquidem  herbam  cuius cauliculusrcthis 
aflurgit.ctiam  fi  vnicauhSfic,  Diofcoridesnon 
raro  nuncupat.Nam  & Polygonaton  quod  lin- 
gulari caule,&  attollitur, & nafcitur^a/asrfa- 
cit.  ■m^uyma.mv t ait,  57^05. folia 

autem  huius  non  quidem  minima  funt,  fed  comparatione  Veratri  albi  parua  re  vera  funt, ac 
dici  debent.  Et  Plinius  non  minima,  fed  exigua  & parua  tantum  efle  feribit.  Oftendunii: 
hic  noflri  Helleborines,cum  ea,quq  a Diofcoridc  ac  Plinio  defcribitur,fimilitudinem ma- 
ximam, fed  tamen  legitimam  efle,  in  tanta  ac  tam  obfcura  veterum  breuiute,  difficile  tue* 
tit  affirmare. 

Dicitur  autem  Helleborine  Diofcoridi  ac  Plinio  ctiani  ewr*jsT)?,fed  vnde  hoc  illiuomi- 
nis,nonpatet  Veratrum  album  etiam  aox);  reperitur,  vc diximus,  appellatum.  Si  proaai; 
lcgipofletaxTit,  exiAimari  potiet  ktjtoxtIp,  quafiS^i  ax.rh  didtam,  qu6d  videlicet  Verano 
albo  fuperaddatur.  Vt  etenim  TheophraAus  lib.ix.mifcetur  in  potione  ex  Veratro  albo, vt 
vomitio  bene  fuccedat,Helleborines  femen.  Suro  S’  erc<j'e<o»,  addit, id  eA,  hzc  herbula 
quidam  eA.  Atque  conic&uram  ita  facere,  fed  certi  aflequi  hihil  datur : velufi  etia'mhand 
conflat  eandem  TheophraAi  &£.  Diofcoridis  Helleborinen  efle.  Diofcorides  fiquidbm,vo- 


mirionem  adiuuareeam,quod  Theophrafhis  afferit.non  fcripfit ; fcd  tantum  aduerfus  lc- 
riialia medicamenta,  &C  iecinoris  aftedlioncs  bibi.  Plures  autem  efle  poffunt  Hellcborincs. 
Nam&Centaurium  minus  fupenus  diximus  Hellcborinen  quoque  appellari. 

Gcterum  noftra:  Hellebonnes  qualis lit  temperies  aut  facultas,  compertum  nondum 
habemus. 

De  Veratro  nigro.  Cap.  x X i x. 

Veratrum  nigrum  I.  Veratrum  nigrum  1 1. 


VEratri  nigri  tria  funt  genera,  prarter  illud  tamen,  quod  a Diofcoride  deferibitur. 

Primum  folia  promit  ex  pluribus  collecta,quorum  fingularia  oblonga, lata,  laeuia,  &C  t. 
duriufculafuntjveluti  Lauri, fcd  margine  vtrinque  a medio  furfum  verfus  ferrato : caule  ca- 
ret : flores  in  pediculis  palmum  altis  e radicibus  erumpentibus,  magni,  initio  albidi , deinde 
purpurafcentes,poftrem6  virentes, cum  videlicet  e mediis  flaminibus  luteis  exorta:  filiqua: 
increuerint : quatuor  au  t quinque  coniunftae  Sefami  modo  hae  nafcuntur;  in  quibus  femen. 
Radices  fubfunt  multis  craffis  nigrisque  fibris  capillata:;  in  quibus  medius  tenuis  neruus. 

Alterius  Veratri  folia  prioris  aemula  funt,  fed  anguftiora,  nigriora,  ambituque  toto  ferra-  i. 
to:caulem  iftud  habet  pedem, plus  minus,altu,in  ramulos  cacumine  diuifoja  quibus  flofculi 
deorfum  nutantes  dependent  minores;  coloris  e pallido  herbacei,  radices  fibrofae  aliquanto 
tenuiores,  minus  nigricant. 

Tertium  Veratrum  caules  habet  proceriores  & fubindecrafliorcs:folia  quam  fecundi  an-  3. 
guftiora,  quorum  &£  ambitus  vtrinque  ferratus : flores  magnitudine  fecundi : filiqua:  panne 
Sefamaceae:  radices  fibris  multis  vti  aliorum  cohaerentes  fubnigricantesque. 

NafcunturVerattahaec  in  montibus  afperis  & petrofis.  Duopofteriora  in  Germania  ac 
Belgio  frequentiora. 

Floretprimum  circa  natalem  Dominicum,  fi  Hyems  clemens  mitisque  fuerit  ; alias  mox 
foluto  gelu : proximum  genus  paulo  ferius : tertium  circa  Ver,&:  ipfo  Vere. 

Veratra  autem  haec  efle  nigra,  fatis  inter  recentiores  conuenit ; fed  tamen  ad  quem  vete- 
rum au&orum  referri  debeant,  non  aeque  expeditum.  Differentes  etenim  Veratri  nigri  de- 
fcripiiones  penes  hos  reperiuntur.  Theophraftus  fiquidem  folio  laurino  Veratrum  nigrum 
efle  ait,&  fructu  Sefamaceo.  Diofcoridcs  ver 6 foliis  Platani  ac  Sphondylij,Cnicique  femine 

ipfum 


j8i  STIR.P1VM  HISTOMi 

Veratrum  nigram  II.  ipfum  depingit.  Qua;  vt  cuidentcni  differen- 

tiaui;ita  Sc  hxc  Veratra, ad  Thcophrafti accede- 
re, cum  Dioicoridisvcro  Veratro  parum  conue- 
nireoftendunt : f olio  fi  quidem  Laurum,  &po- 
tifTimum  primum  ,fruftu  veroScfamum  rtfe- 
runt.vti  nigrum  Veratrum  facere  Theophra- 
ftus  fcribit : Platani  autSphondylij  folium  ne- 
quaquam (vt  Diolcoridesjxmulantur.  Appcl- 
lacur  autem  Veratrum  nigrum  Grarcis 
/j.iTwc.  a nonnullis /«/teAwoc/Wiitem  asto^o», 
fMP&voppifyv,  ta&ivov,  xv&hoo , aut  potius  mau- 
&tviov , Uto/jjv  , aut  exsspyv : Italis  Elleboro  utro: 
Hifpanis  Verdegambre  negro. 

Nominatur  Vero  Melampodion,quiaMe- 
lampodem  inuentore  habeat, qui  furentes  Proe- 
ti filias  primus  eo  purga{Te,&  ad  fanitatemmen- 
tis  rcftituiffe  creditur.  Hunc  Diofcoridespafto- 
rem;  alij.diuinationis  peritum  tradunt- 
Quod  autem  i nter  hic  genera  primum,  vul- 
go  a Germanis  C[lj:i(cfrurfj7  & a noftris 
fefrilxrnrt  nominatur ; idcirco  videlicet,  quod 
Hyeme  demente  circa  natalem  D omini noftti 
Ielu  Chrifti  dienr  floreat. 

Alterum  genus  Pleudohelleborum  & Vera- 
trum nigrum  adulterinuante  nos  eriam  Fuch- 
fius  nuncupauit.Plcrique  ConnliginemelTcyo- 
lunt;quia  hu  ius  radicibus  iumentorum  quadru- 
pedumque  morbis  noftrx  artatis  amcols  me- 
deantur, haud  diflimili  quam  Conuiiginevetc- 
res  Mulomedici  mcdo;  vnde  & a noftris  8in> 
rrupt  dicitur.  Sed  idem  poliunt  &:  Veratri  albi  radices;vt  quidem  Ablyrtus&HierocIesGte. 
ciHippiatri  tradunt;  vti latius  incap.  deBuphthalmo,in  florum  hilloria  Pcmpt, fecundis 
lib.m.fcripfimus. 

Tertium  genus  Germanis  ■icu^fraut  vocatur,  id  eft, Peduncularis;  pediculos  etenimiu- 
terimere  creditur.  Placetnonnullis  Aconitis  iftud  genus  annumerari.  Neque  enim  pedicu- 
los tantum, (ed,  veluti  Aconitum, &oues  aliaque  animalia  necare  comefum  fertur.  Verum 
hoc  non  modd  iftud,  fcd  Sc  reliqua  Veracra  nigra  pofiunt : qua  de  caufa  6 £ inter  Veratri  ge- 
nera hoc  tertium  retinendum  videtur. 

- Caeretum  Veratrum  nigrum, vt  quidem  Galenus  fentit,  candido  calidius  ac  amarius  eft, 
ex  tertio  fimilitet  excalfacientium  & rcficcantium  ordine. 

Pituicam, bilem  flauam,led  & atram  potiffimum,  ac  melancholicos  omnes  humoresde- 
orfum  ducit;  non  tamen  cicra  moleftiam  ac  difficultatem.  Idcirco  non  nili  robuftis  acvali- 
diffimis,vt  Mefuesfuadet,exhibcndum.Prodeft  autem  ex  Veratro  nigro  purgatio  infanien- 
tibus,  maniacis, melancholicis,  comitiali  morbo  affii&is,  elephantiacis,  quartana  laboranti- 
bus,& omnibus  breuiter, quos  vel  arra  exagitat  bilis, vel  melancholicus  humor  raoleftat. 

Modus  exhibitionis,  A&uarius  hb.v.ait,funrfcriptuli  tres,  paulo  plus  minufve, tenuium 
fibraruln  e radicibus  pendentium,  in  aqua  paululum  maceratarum;  deinde  cortice  derado, 
ac  in  vmbra  ficcato,  proiecfaque  tenui,qua;ipfi  fubeft  medulla.  Datur  autem  expafTo&oxp 
melite;  verum  fuauitatis  gratia, quxdam  ex  odoratis  feminibus  funt  inferenda.Si  verbe&a- 
ciorem  cupis  purgationem,Scammonij  pauxillum  adiicito.  Haec  ille. 

Prseftac  autem  inter  haec  genera  primum;  deinde  fecundum;  tertium  minus  efficax  habe- 
tur. Extergit  vero  V eratrum  nigrum  etiam  alphos, lichenas, lepras, ac  pforas : in  fiftulamtal- 
lofam  inditus,  callum  duobus  aut  tnbusdiebus.vt  Galenus  ait,detrahit. 

De  Veratro  nigro  Diofcerides.  Cap.  xxx. 

IS  t v d Veratrum  nigrum,  vt  Diofcorides  feribit,  folia  habet  viridia,  Platano  fimilia,  fei 
minora,  ad  Sphondylij  folia  accedentia,  fed  fifla  magis  & nigriora,  fubafpera:  caulisafper 
eft:  flores  albi  purpurafeentes  fiue  tpempipuesi,  fchematc  racemofl,  & in  ipfo  frudus  Cnico  ii' 
milis. radices  fubfunt  tenues,  nigrae,  veluti  a quodam  capitulo  Cepa;  fimili  dependentes, 

quara® 


PEM 


PTADIS  TERTIJE  X.  I 8.  I I.  383 

Veratrum  nigrum  Dio£  quarum  & vfus  eft.  Atque  ita  verba  ipfa  Dio- 

lcoridis lonant;  d quibus  manifeftum,  aliud 
omnino  ab  eo  Veratrum  mgru  dclcribi,  quam 
a Theophraftojdc  quo  capite  antecedente. 

Coniienire  autem  cum  hac  Diolcoridis  de- 
feriptione  Tatis  apparet , quod  & alias  & modo, 
pro  Diolcoridis  Veratro  nigro  exprcllimus:  fo- 
lia etenim  in  primis  eius  lata , aliquot  eminen- 
tes angulos, & vtnnque  incifuras  habent,  inftar 
foliorum  Ficus,  Vitis,  Acerisjqualia  Platani  efle 
abunde  conftatjled  tamen  prxdi&is  minoracad 
Sphondylij  folia  latis  etiam  accedunt,non  qui- 
dem tota  ac  integra , led  lingularia  eorum  (ex 
quinque  enim  totius  folij  Sphondylij  compofi- 
tio  eft)  profundioribus  tamen  fifluris  diuila:  ea- 
dem  feturato  colore  nigricant, & aliquantulum 
alpera  lunt : Caulis  rectus  eft,  pede  altior,  non- 
nihil ftriatus ; quo  fuperius  in  ramulos  diuilb, 
complures  prodeunt  veluti  latiores  calyces,  di- 
fcorum  initari  qui  limul  racemi  quandam  refe- 
runt effigiemjpradertim  cauliculis  flaccelcenti- 
bus,  ipfisque  deorlum  nutantibus,  quam  &:  lati 
calyces  multiplicibus  flolculis  aliquo  quoque  . 
modo  exhibere  videntur.  E lingulisliquideiii, 
flolculi  complures  limul  farcti, veluti  Scabiof?, 
exeunt.  Sunt  candidi  hi,diluto  colore  nonnihil 
purpuralcentes, liue,  vt Diolcorides  ait,  /\<s 
Ipaispp/spi.  Semen  inde  in  iildem  fubnalcitur 
calycibus,  candicans,oblongum,fere  vti  Cnici, 

«led  tame  minus&  tenuius, aeno  perinde  Ix ue. 

Radices  etiam  fubfuntnigne,  quam  alterius  nigri  Veratri  tenuiores,  ab  vno  exiguo  capitulo 
conSbraraq  in  nouellis  quidem  plantis.  N am  in  veteribus  astate  multiplicatis  a pluribus  de- . 
mittuntur. 

Reperiturin  Germania:  plerilque  montibus,  & aliis  incultis  ac  alperis  locis.  Inhortisvi- 
uaxeft.  Diolcorides  etiam  in  alperis,  editis  litientibus  locis  Veratrum  nigrum  cnalci  Icri- 
bicoptimumq;  quod  ex  eiulmodi  locis  accipitur,  quale  cft,inquit,quod  ex  Anticyra  petitur. 

Floret  autem  illud  V eratrum  nigrum  non  Hyeme,led  atftiuis  menfibus.  T oto  autem  an- 
no herba  viret. 

Recentiorum  plerique  Allrantiam  nigram : alij  Saniculam  feminam  nominant.  Differt 
tamen  multum  ab  Alitantia,  qua:  & Imperatoria , vmbellifcra  herba.  Sanicuke  etiam  per- 
quam parum  fimilisell.  Nobis  diU  vifacll,non  quidem  Theophralli,  led  Diolcoridis  Vera- 
trum nigrumeffe.  Relpondetforma,vtretulimus:conueniunt  etiam  vires.  Nam atros 
aliosquehumores  radices  huius  expurgare, teftes  habemus  in  Germania  nonnullos  exercita-: 
tiflimos  medicos, qui  his  melancholicos  purgatos  feliciter  ad  fanitatem  reduxere.  Purgandi 
quoquehuic  facultatem  adelfe,  reflatur  etiam  Conradus  Gelherus  in  epillola  quadam  ad 
Adolphum  Occonem,  in  qua  Aftrantia:  nigra;  Helleboro  albo  fere limilem  vim,led tamen, 
mitiorem, & per  aluum  purgatricem  primum  le  expertum  refert.  Qme  fententiam  noitram, 

& Diolcoridis  Veratrum  nigrum  efle  confirmant. 

Tribuit  autem  huic  omnes  etiam  eas  nomenclaturas  Diolcorides,  qua;  liiperiori  afleripta; 
funt.  Semen  vero  eius,ait,in  Anticyra  Sefamoides  vocari,eiusque  ad  purgationes' vfum  efle: 

Si  raodd  genuina  & non  vitiata  eft  lectio.  Videtur  autem  non  omnino  integra.NamfiSe- 
lamoides,vt  Plinius  ait, & vox  ipla  tellatur,  a Selami  fimilitudine  nomen  habet,  improprii 
huius  Veratri  nigri  femen, non  Sefami,fed  Cnici  a:mulum  Selamoides  nuncupabitur.  Iam 
&Sefamoides  fui  generis  llirps  ell.Ex  hisaliude  h*c  verba  Diolcoridi  aCceffifle  fiilpicadum:  vhfeerUU 
& forte  ex  Theophralto  tranflata.ScribitfiquideTheophraftus  lib.ix.  Anticyrenlesfrudu 
Veratri, qui  Selamo  fimilis  fit, purgari:  Helleborum, inquit, non  folum  radice,  led  etiam  frii-  r 
Su  vtile  eft.  Siquidem  in  Anticyra,  vt  fertur,  fructu  eius  purgantur.Deinde  inferius:  Anticy- 
tenfes frudum  Sefamacei  Hellebori dare folet,quiSefamo  fimilisell. Quibus  verbisTheo- 
phraltus  Veratri  frudum  Sefamo  quidem  fimilem  refert;  led  Selamoidem  peculiariter  ac 

pro- 


j84  Stirpivm  historia 

proprii  dici  non  affirmat.  Sed  ad  Veratrum  noffrum  nigrum  reuertamur,  cuius  facultates 
iimilcseffe  alterius  Veratri  nigri, compertum  efle  iam  feripiimus.  Ad  omnia  tame  efficacius 
habendum, antecedente  capite  dcfcriptum;quo  verilimile  Anticyrenfes  pr^cipuc  vibs;pcncs 
quos,prima  fummaque  propinandi  V cratri,apud  Veteres  femper  fuit  auctoritas. 

De  Seftmoide  ex  Diofeoride  & aliis.  Cap.  xxxi. 

INcidimvs  in  Sefamoidum  mentionem : Veratro  potentia  ac  viribus  proxima  funt, 
&ex  purgantium  numero : oportunum  idcirco  eorum  hiftorias  ex  Diofeoride  & aliis  hic 
repetere.  Duo  autem  ea  f unt;  Vnum  magnum : alterum  paruum. 

ScfamoiJts  Io  magni  aure  Sefamoidis  deferiptione  inter  Veteres  non  fatis  coucnit.  Plinius  lib.xxn. 
magnum.  cap.xxv.iitifes^,  id  eft,Senetiom  fimilem  herbam  feribit : Oribafius  ex  Raiarij  quidem 
conueriionCjRutx  fimiliorcm  facit.  Sefamoidcs, inquit, maius  folia  habet  Rute  fimilia,lon- 
ga:  florem  album;  radicem  gracilem,  ignauam:  femen  Sefamo  fimilc,guftu  amarum. 

Diofcoridis  vero  exemplariavtrique  herba:  Sefamoidcs  illud  comparant.  emxttivca,3it, 
rztytssv-n  % fwydvu  jpeXha.  ( uaxgse.ar-Suc  Xdjrht  ,ptC,a.  <l/ngioi  awjduajrayi 

c*  r!!yetfem,id  cft.  Similis  ell  herba  Senetioni  aut  Ruta::  folia  longa;  flos  albus:  radix  gracilis, 
inefficax:  femen  fimile  Sefamo,  amarum  inguftu. 

Notatur  Siue  autem  Diofcorides, fiue alius  huius  deferiptionis  audior  extiterit,  oculata  fideSefa- 

Dw/car>-  moides  magnum  non  agnouifle  videtur;fed  ex  aliorum  feriptis  tantummodo  deferiptionem 
J'  eius  collcgiire : atque  idcirco  difiunctiua  particula  » vfus.  ignorans  videlicet  cui  fimileSefa- 

moides  magnum  efTet:  Senetioni  nc  an  Ruta:.  Vtrique  autem  fimile  efle,vixpo(fibile.Sunt 
etenim  diflimiles  multum  Senetio  &c  Ruta,qualifcunque  etiam  ea  fit,  flue  graucolens,fiue 
altera  Hyperico  fimilis. 

Recentiores,  inter  quos  Io.RuclIius  & nonnulli  poft  eum,Scfamoidcs  magnu  exifHmant, 
quod  a Theophrafto  Veratrum  nigrum  defcnbitur. Cognominat  enim  ipfum  Sefamaceum 
fiue  Anticyrenfes, inquit, frudlum  Sefamacei  Veratri  dare  folent.  AcceditDio- 

fcorides,qui  Sefamoidcs  magnu  apud  Anticyrenfes  Veratrii  (fi  modo  genuina  ledio)  vocari 
refert;&  Galen.in  lib.De  flmplic.mcd. facul t.vbi  Scfamoides  magnii  Anticyricu Veratrum 
efle  feribit.  Anticyrcnfe  fiquidem  Veratrum  cft, cuius  Theophraffus  meminit, &deauo 
cap.xxvn.  Sed  lftud  neque  Senetioni,  neque  RQtx  fimile  cft;  &:  non  modo  femine,  feti  & 
radice  efficax  eft.  Sefamoidis  autem  radix  a:rga>;S?,hoc  cft,ignaua,Sc  nullius  vfus.  Credide- 
rim ego  nondum  repertum  Sefamoidcs , &c  propter  eam  quam  offendimus  difficultatem, 
non  facile  agnofccndum. 

Dicitur  autem  w)ra«p«(T8;,vt  Diofcoridis  &:  pofteriorum  exemplaria  habent, in  Anticyra 
lMfi3oepp.  Caufaadditur,quonia  Veratro  albo  in  purgationibus  m liceatur.  At  propterhanc 
caufam  fortaffe  rectius  eM=/3aomi  nuncupatur.  Nam  Helleborines  femen  Theophraftusait 
purgationi  ex  V eratro  mifceri,quod  haud  aliud  quam  ipfius  Sefamoidis  efle  verifimillimum 
eft.Hippocrates enim,  Strabo  & Diofcorides non  aliud  admilccri  fcribut  quam  Sefamoidis 
ieme.In  ®ox/xit,ait  Strabo,nafcitur  cui  permixtu  prarparat  Oeneu Hellefcorum. 

A Sefami  autem  forma  & fimilitudine  Sefamoides  nomen, vt  Plinius  ait, accepit. 

In  abftergendo, excalfaciendo, dcficcandoque  fimilem  Veratro  vim, Galeno  auctore, ob- 
tinet. Purgat  pituitam  & bilem  fuperne, Diofcorides  refert, quantum  tribus  digitis  capi  po- 
teft, tritum, acceptum  cum  Veratri  albi  fcfquiobolo,in  aqua  mulla. 

Eadem  de  hoc  fere  Hippocrates  fub  finem  lib.  De  vicius  ratione  in  morbisacutis, atta- 
men non  cum  aqua  mulfa,fed  cum  aceto  mulfo  fiue  oxymclite  exhibet.  Scfamoides.aitfut- 
fum  purgat:  potio  eius  eft  drachma  media  in  aceto  mulfo  trita:  commifcetur  etiam  Veratris 
tertia  portionis  pars,  & minus  fufiocat. 

De  Se famoide  partto,  ex  Diofeoride.  Cap.  x X x i i. 

SEsamoidi  paruo,vt  Diofcorides  habet, dodrantales  funt  coliculi,folia  habentes  Co- 
ronopofimilia,hirfutiora  tamen  ac  minora:  in  fummo  cauliculorum  capitula funtflo- 
rum  fubpurpureorum,  quorum  medium  album ; in  quibus  femen  Sefamo  fimile,  amaiu® 
&c  Ktppot  fiue  ruffum:  radix  tenuis,  nafeitur  locisafperis. 

Nonnulli  xopmiov  owm/ipetSis  puxQp r,alij  tr^mitpv  dygjiot, Galenus  anea /petite,  'hdrtb-^i- 
men  eius  amaram  qualitatem  concincre,multumque  amarum  cfTc,cxcalfacere,rumperc,cs- 
tergereque  feribit. 

Diofcorides, purgat,inquic, pituitam  & bilem  deorfum  femen  acetabuli  menfura  poto® 
cum  aqua  mulfa.Idem  impolitum  cum  aqua  tubercula  & tumores  difcutir. 


A 


PEMPTADIS  TERTIJE  1 1 B.  I i.  j8j 

Rha fiue Rhei; vt  cxiftimatur, icon.  De  Rheoftue Rha.  Cap.  xxxiii- 

T~\  E formaaut  magnitudine  vel  lpfius  ftirpis, 
vel  folioru  Horumve  Rhei.nihilquidcapud 
Veteres  proditu  repcritur.  radicum  modoiimili- 
tudinem  nonnullam,  cum  fubftantia&colorem 
Diolcoridesexpreffit,fcd  tame  eius  tarum  quod 
in  iis, qua:  fupra  Bolphoru  Thracium, ac  Pontum 
Euxinu,vel  etia  Marotide  palude  locis  prouenit. 

Variat  autem  non  parum  radicum  Rhei  ma- 
gnitudo,&,vt  veri  fim  ile,  ipfius  quoq;  totius  ftir- 
pis, pro  regionum, loli,  cadique  differentia, qua; 

(vt  lubindc  repetendum)  magna:  fepenumerdin 
llirpibus  mutationis  ac  diffcrentisecaufiefunt. 

Minor  ac  tenuioreft  Potici  Rhei  radix:craffior 
vero  multoq;  maior, qua:  in  Officinis  venudatur. 

De  Potico  autem  Rheofic  Diolcorides.Rha, 
quod  nonnulli  Rheon , gignitur  in  iis  qua;  fupra 
Boiphorum  luntlocisivnde  aifertur.radix  nigra, 
Centaurio  magno  fimilis,  led  minor  8C  rubicun- 
dior,«&s>«os,id  eft,inodorata  (vt  quide  exeplaria 
habet)  laxa,aliquantulu  leuis.  Optimu  eft,  quod 
teredines  no  lenfit,  glutinofum  guftu,  cu  remifla 
adftridione , & quod  commanducatum  ochra: 
modo  pallefcitjCrociq;  colorem  aliquem  refert. 

Eadem  fere  & de  hoc  iplo  Plinius  lib.  xxvn. 
cap.  xii.  in  nonnullis  tamen  non  tam  diffidens, 
quam  euarians.  radicem  non  Centaurio  magno, 
fed  Cofto  nigro  limilem : & tritam  aut  maniam 
non  ifeepgpmz,  led  vini  colorem  reddere  tradit. 

Efhutem  vinum  non  nigrum,aut  rubens, vetus  quide  & potens  lutei &ad  Crocum  vergen- 
tiscoioris:  veluti  Creticum;  & alia  eiulcemodi.  Cofti  Indici  radix  Diolcoridi  nigra  eft.  Sed 
tamen  potuit& pro  Centaurij  magni,  per  errorem  Cofti  fubftituta  effe.  Verba  eius  ha:c  funt: 

Rhacoma  adfertur  ex  his  qua:  fupra  Pontum  funt  regionibus,  radix  Cofto  nigro  fimilis, 
minor&ruffiorpaulo, line  odore, calfaciens  guftu  &:  adftringcns.  Eadem  trita  vini  colorem 
reddit  ad  Crocum  inclinantem. 

Officinarum  aute  Rheon  radix  eft  multo  maior,craffior,&  amplior  quam  Centaurij  ma- 
ioris: quz  foris  nigricans:  interius  verd, recens  quide, cum  varietate  quadam  coloris  dilute  ex 
purpuraiubet;  vetuftior  ex  fubluteo  fordet;  led  amplius  a teredinibus  exela : in  mandendo 
aliquantuiu  glutinola  ac  vilcola  Croci  colore  refert;quem  papyro  aut  alteri  candida:  rei  illi- 
ta raanifeftiore  exprimit:  fubftantiaeius,neq;  dura  foiidave,neq;  graais;led  leuiulcula,ac  in- 
ter duram  copa&amve  ac  raram  veluti  media, nonnihil  fungofa:  odorata  etia  & gratu  fpirat. 

Adfertur  ex  Sinarum  ( vulgo  Chinarum ) regione , qua:  eft  verfus  Orientem , fupra  In- 
diam, etiam  eam, qua;  extra  Gangen : haudquaquam  vero  ex  Scenitarum  prouincia  (vtple- 
rique  temere exiftimant)  qua:  in  Arabia  eftfelici,&  longe  a Sinis  abeft. 

Appellatur  vulgb  Rha  Barbarum, aut  Rha  Barbaricum,  a nonnullis  Reu  Barbarum, quod 
ex  Africa&  Arabia, quas  Barbarias  etia  vocant, aduehatur.  Redius  Punici  & Arabes  Raued 
Seni  nominanqa  Sinefi  prouinciaivnde  in  India,Perfiam,  Arabiam q;,ac  poftea  in  Europam 
infertur.Eiulde  Ipeciei  cum  Pontico  eft, quod  Grarci  p»or&/a:Plinius  Rhacoma:  Cornelius 
Celfus , & etiam  Paulus  ^Egineta  Ponticam  radicem  appellat:  Mcfues  Raued  Turcicum. 

Eftvtriufque  eadem  fimilisquefubftancia:  color  idem  recentium : idem  inueteratorum: 
commanla  glutinofum  lentorem  parem,  eundemque,  Croci  videlicet  imulum , colorem 
reddunt:  & odor  quoque  Pontieo,  & quidem  haud  eft  infuauis.  Id  quod  euidenti  certoquc 
experimento  cognitum  habemus.  Nam  huius  radicem  ab  excellentiffimo  viro  Iacobo  An- 
tonio Corculo,amico  noftro  olim  accepimus,  haud  graui  odore  fuaueolentem. 

Diolcoridis  tame  exemplar  ao?uov,\& eft, odore  deftitutu  Rha  effe  habet.  Sed  pro  vhfcorUU 

fortaffis  redius  legendum  svoo-juoc.Nam  cum  Veteres  omnes  Rheo  tenues  aereasq;  quafdam^™/"^* 
confiteantur  adefle  partes, odorem  quoq;  vna  effe  innuere  videntur.  Tenuis  etenim  aerca:q;  M' 
fubftanti?  odor  comes  effe  Iblet.Odorata  enim  tenuiafunteffentia.Neq;  nosab  hac  fenten- 
tia Plinius  abfterrere  debet.  Potuit  enim  ipfe,vc  & alias,  in  deprauatum  incidiffe  codicem. 

k Nan\ 


3» 6 k S T I R p I V M H I ST  o B.  I K 

Nam  & ab  illo  tepore  nonnullis  locis  corrupta  ac  deprauata  fui  fle  Diofeoridis  exemplaria, fi 
non  aliunde,  vel  ex  (ola  Orchiosdefcriptionc  nianifcftu, apud  omnes  pofteriores, qualis  apud 
Diofeoridem , extans : corrupta  videlicet  ac  deprauata : vt  cap.  de  Orchi  in  florum  hiftoria 
Pemptade  fecunda  oftendimus.  Vtcunq;  autem  cft  Ponticu  Rha,non  cft  odore  deftitutum. 

Fluminis  autem  Rha  fibi  nomen  adoptauit  ,in  cuius  fuperciliis,  vt  Ammianus  Marcelli. 
nusait,nafcitur.  Oritur  Rha  ex  Hyperboreis  Septentrionis  montibus, & per  AliaticamSar. 
matiam  defluens, in  Cafpium  (iuc  Hircanium  labiturmare. 

Miftam  autc  Rheon,  &c  fubftantia,8i  temperaturam  ac  facultate  obtinet.  Sunt  cius  par- 
tes quardam  tcrrcftres.adftringentcs  8e  rcficcantcsraha:  tenuiores, aerea:, calid^  & purgatori?. 

Laudatura  Diolcoride  ad  inflationes, ftomachi  imbecillitate, & omnesciusdolores,con- 
uulla,licnofbs, hepaticos, nephriticos, tormina, vcfica:  &c  thoracis  vitia, prqcordiorum  diften- 
tionesjvccri  affectiones, coxendicum  dolores, fanguinis  fputationes,rdpirationes difficiles, 
fingultus,dyfentc'rias, coeliacas  paffionesjcircuitus  febriles  & venenatorum  morius : tollere 
etiam  liuida  & impetigines  cum  aceto  illitum  ait.  Galenus  etiam  ruptis, conuulfis,&ortho- 
pneea:  prodeflerlanguinemque  fpuentibus conferre  feribit. 

De  expurgatoria  autem  facultate  neucer  quidquam  fcripfir.  Non  fuit  Rhei  ad  purgatio- 
nes illo  feculo  vfus.  Quod  in  eo  tenue  ac  aereum  , intendere  eiusadftringendi  potentiam 
Galenus  exiftimauit.  Nec  enim, inquit, reludatur  terrcftri  frigido, tenue  aereu;imbet)qudd 
deducat,  & in  altu  perducat, valentioris  effe&us  caufa  exiftit.  Cum  tame  hoc  ipfum  aereum 
ac  tenue  purgatoriam,  ac  obftru&ioncsadaperiendi  vim  obtineat. 

Paulus  aEgineta primus  videtur  Rhei  expurgatoriam  facultatem  exploratam  habuiffe. 
iib.enim  primo,cap.xLin.vbi  Terebinthinam  interea, qua:  fanisaluum  lubducunt, enume- 
rat. At  cum  magis,ait,fubducere  eam  cogitamus, Rhei  momentum  admifcemus.Subfecuti 
Arabes  ad  vlteriorem  iplum  medicina:  vlum  perduxere, per  quos  quoque  illud, quod  e Sina- 
tumaduchitur  regione, receptum.  Pratftantius  iftud  eft:  Ponticum  iiue  Turcicum  debilius, 
non  tamen  purgandi  vi  dediturum.  Repentur  & quoddam  in  Tartari*  vrbe  Samarcandar, 
fed  improbum, & non  nili  iumentorum  purgationibus  vtile:  aitGarciasabOrta. 

Optimum  autem  eft  recens,  a teredinibus  non  exefum,  & decoctionem  non  expertum. 
Vt  enim  Galenus,  Auicenna,  & Mefucs,  decoquitur  recens,  &:  expreflo  fucco,  iterumrelk- 
catur.  Tale  purgatoriafacultace  omni, aut  quali  deftitutum  eft,&  magisadftringit. 

Separantur  enim  maceratione  ac  deccdione  huius  facultates.  Calida,  tenuis, purgatoria, 
& aperiens  in  humorem  transfertur, remanente  reliqua  terreftri  adftringcnte  fubftatia.Den- 
fius  quod  decodum  aut  maceratum  eft , Croci  non,  aut  parum  inficit  colore;  & anulla  eius 
varietate,fubnigro  Ibrdct:  facileque  a tcredinibusperforatur. 

Expurgat  autem  Rheon  per  inferna  bilem  flauam,&  quandoq;  pituitam  in  proximis  viis 
horrentem. 

Vtilis  ac  commoda  ex  eo  purgatio  omnibus  quos  bilis  flaua  infeftat,  vt  laborantibus&a- 
cutis  & tertianis  febribus,  idericiS,hepaticis;confert  in  pleuritide,  peripneu monia, angina, 
infania,furore,renura, vcfica:  & omnium  internarum  partium  inflammationibus, &praet- 
tim  efyfipelaceis  affedionibus,tam  externis  quam  internis. 

Vtiliflimu  certe  Rheon  iecinori  &:  felli  laborantibus  maleque  affedis.  prarter  enim  quod 
biliofos  prauosque  expurget  humores, & ab  obftrudionibus  meatus  expediat, roburquoque 
maximuipfisvilceribusconfcrt:  ita  vt  haud  temere, Rheon  vita  hepatis, a nonnullisdichim 
videatur.  Comodiflimaenim  ac  vtiliflima  talia  efle  iecinori  medicamenta,Galenusxt.me- 
thodi  aflerit:  quq  videlicet  mixta  habent  cum  expurgadi  & aperiedi,adftringedi  potentiam. 

Modus  exhibitionis  a drachma  vna  ad  duasunacerati  vero  ab  vna  cum  media  ad  tres.Da- 
tur  aut  maceratur  in  calidioribus  quidem  morbis  cum  Cichorij,  Intybi,  aut  alterius  natura 
fimilis,dilUto,aut  ftillatitio  hquore,vel  etia  ladislero.Si  vero  calor  abeft,ex  vino  dari  potet 

Exhibetur  quandoque  & toftum.fed  ita  vt  nulla  eius  pars  vel  minimum  fentiat  aauftio- 
nis : tale  dylentericis  & coeliacis  auxiliare ; expurgatis  fiquidem  vitiolis  humoribus, aluum 
deinde  reprimit  ac  cohibet. 

Siftit  idem, eodem  toftum  modo,&:  fu  perfluentes  menfes,  fangu  inisque  vndequaq;  fluo- 
res, praeferri  m per  veficam,fed  in  exigua  quantitate,  & cum  adftringenti  aliquo  permixtum. 
Innoxium,  ipquit  Meliies,  Rha  medicamentum,  omni  tempore,omni  a tau  falubre : atque 
pueris  &:grauidis. 

Libri  secvndi  pemptabis  tertia 
Finis. 


STIR- 


387 


STIRHVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  TERTIi 

LIBER  TERTIVS, 

DE  CONVGLVVLIS,  ET  IIS  QJ A 

■ ALIIS  INNITVNTVB.  stirpibvs. 

P i a F A T I o. 

D PROXI  Mvm  a Purgantibus  ordinem  fpelfant  vicinis  fi fe  implicantes , & 
amplexu  viuentes.  Sunt 'enim  inter  has  multa  purgatoria  vi  valde  efficaces.  Sur.t 
j§®Ea)p8i  & alia  non  tales ■ fed  quia  in  circumuolucndo [candendo f [miles,  illis  con iunge r.  - 
eant-,  exceptu  tamen  legumtmbui  & cucumerariis,  vel  ad  frugum, vel  ad ole- 
KssSsjasi  rum  hiftoriam  pertinentibus.  Tertius  igitur  hic  liber  firpes  habet  adminiculis 
egentes-,- vicinis  fefe  implicantes ;aut  prope  aditantibus  itsnit entes. 

DE  SCAMMONIO. 

G a p v t i. 

SCammonio  multi  ab  vna  radice  exeuc 
longi,tenues&:  viriculofi  cauliculi , quibus 
vicinos  frutices,pedamentave  iuxta  polita  co- 
jfcendit,ac  multis  circumuolutiombus  ample- 
&itur:folia  eius  lata  & acuminata, Ueuis  Smila- 
cis xmula:  flores  limiles,calathi  quoqj  forma, 
candicantes,paul6  minores.radix  fubeftloga, 
cra(Ta,candidainterius;ex  qua  fuccus  colligi- 
tur,quidenlatusad  medi  cinx  vius  feruit. 

In  calidis,  pingui  exit  lblo,veluti  in  Afix 
Myfia,  Syria,  aliisq;  fimilibus.  Reperitur  & in 
Creta  infula,Bellonio  tefte. 

Verilimile  eft,vbi  lux  {pontis  eft,citd  & plu- 
rima deinde  dsftatis  parte  florere  : nam  & in 
Belgio  Asfiiuis  menfibus  fubinde  cum  flore  vi- 
deri poteft. 

Grxci  en&fttiwta*,  Latini  fere  Scammoniu 
nominant;  ita  appellantes  non  modo  ftirpem 
iplam,fed  &denlatum  eoricretumq;  fuccum. 
Dicitur  & a nonnullis  nsca/a^avia  itfa , ab  aliis 
xnMJaoviw.  Officinx  fuccum  crudum  quidem 
Scamoneam:  in  Cotonco  vero  malo  decoclu, 
Diagridiura  vocant:  quali  dar.fi Jias,  ideft,  la- 
chrymulam. 

Purgat  autem  hid  liiccUs  per  inferiofe  ven- 
trem vehementer,  nulli  aliorum  purgantium 
medicamcntoru  potentia  cedens.  Nulla  enim 
parte, vt  Oribalius  ait,fuperatur  ab  iis  que  agi- 
tant &commouent. 

Efficit  iftud  non  vehementer  aliqua  calida  facultate ; fed  alia  quadarri  latente  totius  fub- 
ftantixproprietare.Nam  guftu  quidem  nulla  in  eo  caloris  vehementia  deprehenditur.  Cui- 
curiqjliquidem  liquori  aut  rei  permilccatur,nullam  ei  vel  amaritudinem  , vel  acrimoniam, 
auralium  ingratum  faporem  communicat. Quamobrem  nec  inter  calidillima,  vt-  plerifque 
Videtur, fed  inter  moderatius  calida  & ficca  habendum. 

Extergit  autem  & educit  poti  fllmurn  bilem  flauam  ;ferofositcm  tenuesq;  humores , & 
quandoque  pituitairi.ventriculo  tamen  magis  quam  reliqua  omnia  medicamenta,  vt  Paulus 
tradit, noxium  eft  Scammonium.  Mefues  vero  nonmocjo  verriculo  graue  atque  moleftum, 
veriim&tintelKnaipfum  abradere;  interni  vifcera  erodere;  venarum  ora  dilatare;  totiusque 
fux fubftantixeflenria  cordi  vifeeribusque  reliquis  obefle  fentit.  Immoderatum  & minus 

k z opor- 


j88  Stirpivm  historia 

oportunum  ideircb  eius  vfum  animi  fcquuntur  deliquia; verriculi  iiibucrfiones,aluifluores, 

dylentcrix  & tcnefmi. 

Occurritur  his  malis, eodem  au&ore, fi  Scammonium  in  Coroneo  malo  decoquatur; & 
muccagine  Plilij  .Prunorum  carncaut  fucco.aliisve  lenti  fimiliter  fucci  permifeeatur:  adita 
Maftiche.aut  aliquo  ex  moderate  aftringcntibus. 

Plinius  noxam  eius  tolli  polle  affirmat  admixta  Aloe : Scammonium,  inquit, dilfolutio. 
nem  ftomachi  facit, bilem dctrahit,aluum  foluit, praitcrquam  fi  adiiciantur  aloes  drachma: 
dux,  obolis  eius  duobus.  Quod  &c  Oribafio  probatur,  Synoplc&in  lib.  primo : & Colledio. 
num  Medicinalium  lib.  vii. 

Veteres  Scammonium  in  malo  Cotonco  etiam  decoxerunt , fcd  omiffo  Scammonio  ip- 
fum  malum  edendum  prarbuerunt.quod  ablquc  ftomachi  fubuerfionc  aluum  fubducit:  vt 
lib.primo  De  facult.ahmcntorum  Galenus  fcribit:  6d  n i.Dc  limpl.med.  facult. 

Officinx  Scammonio  in  pomo  prxparato  vtuntur,quod,vt  diximus, Diagridiura  vocant, 
&compolitionibus  omnibus  fere  crudi  ac  non  prxparati  Scammonij  loco  admifcenc. 

Parantur  in  iildem  antidota  fiue  eledaria  duo, fatis  familiaria , vnum  ex  Pfilio , cuius  au- 
&or  MefueS; alterum  ex  Prunis, quodad  Nicolaum  refertur  inuentorem.  Qux  adipfius 
Scammonij  temperationem  Sc  correctionem  excogitata  funt;  &:  ad  febres  ardentes, acter- 
tianas,adeoque  omnes  ex  flauabile  morbos  commendantur.  Maftichem  & Bdellium  cata, 
potiis  Cochus.qux  fatis  magnam  Scammonij  quoque  admittunt  quantitatem , ademitGa- 
lenus  lib.primo  De  medie,  fecundum  loca,  quod  & in  cap.  de  Colocyntide  admonuimus, 
vbide  Maftiche  aliisque  adftringentibus,qux  ad  corredtionem  vehementius  purgantium 
admilceri  {olent, latius  egimus. 

Modus  autem  Scammonij  vel  etiam  ipfiusDiagridij,vt  quidem  Mefues  fcribit.a  granis 
eft  quinque  ad  x.  aut  xn. 

Seruari  poteft , eodem  auctore , ad  annos  quatuor.  Plinius  poft  bimatum  parumvtile 
cenfct.  V lus,ait,bimo;  nec  ante  nec  poft  vtile. 

De  Smilace  Uui  maiore.  Cap.  ii. 

SMilacis  herbx  duo  apud  Veteres  ge- 
nera reperiuntur : alperum  vnum : kue  al- 
terum. Deillo  pofterius,  de  lxui  nunc  agetur, 
Huius  autem  fpecies  aliquot  funt,qu2vno 
hoc  capite  comprehendi  quidem  pollent  i led 
quiacuique  fua  nomenclatura , lingulas  feor- 
lum  explicabimus.  Eius  autem  qux  isuis pro- 
prie dicitur,  vna  maionalcera  minor  eltfpecies. 

Maior  viticulofis  ac  larmentofis  cauliculis 
longisac  tenuibus  furfum  ac deorfumarbori- 
bus,  fruticibus,  vicinisque  lepimentisobuol. 
uitur  circumligaturquc : folio  eft  lato , Hede- 
raceo,fcd  molliore, lxuigatioreque:  floresexi- 
liunt  candidi,copiofi,rotundi,  calathi  effigie, 
colore  candidilfimi  ac  Lilia  emulantes.femen 
angulofum,  fordido  colore  nigricans, exiguis 
fylueftribus  Lupinispropemodum  limile, ca- 
pitulo ex  tenuibus  membranis, continetur. ra- 
dices longx , craffioribus  cirris  limiles, intus 
candidiores, hac  illae  per  obliquum,infta  tetre 
tamen  fupcrficiem, feruntur. 

Reperi  tur  palfi  m circa  fruteta  & lepes:  qur 
femel  comprehendit  loca,xgerrime  defetic 
adeo  pertinacis  vitat  radices  funt. 

iEftiuis  menlibuscopiofi  dependentflores, 
nitore  conlpicui. 

Grxcis  v/mA se%  Aei* ; Latinis  laeuis  Smilax:* 
Galeno  & Paulo  iEgineta  etiam  /j!a^  teli- 
Lxuis  cognominatur,  quod  farmctaeiusnul- 
lis  horreant  fpinis. 

Differt  ab  hac  Dolichus,qui&Smilaxhor- 
tenfisi 


PEMPTADIS  TERTI.*  IIB.  III. 

BnGs;itcm  8C  eyjXt/%  arbor, quam  Latini  Taxum  nominant.  Reccntior  Ttas  Smilacem  hac. 
Volubilem  maiorem, Campanellam, Funem  arborum, Conuoluulum album, &c Smilacem 
Izuem  maiorem  vocat,  Plinius limilircr  lib.xxi.cap.v. Conuoluulum  etiam  nominat.  Exi- 
ftiraaturquoque.Liguftrum,non  quidem  frutex,  fed  de  quo  Martialis  Epigram.lib.primo, 
feribens  in  Procillum : 

Jjhtadam  me  cupit  inuide  Vrocille 
T oto  candidior  puellacygno-, 

. yjd rger,to,niue, lilio  ,Ligujlro.  . . ; 

EtVirgiliuSiEcloga  fecunda,  hoc  carmine: 

Zsilba  Ugutfr a cadunt , -vaccinia  nigra  leguntur. 

Seruiusfiquidem  Virgilij  interpres  Liguftrum  ait, floremeandidiffimum  led  viliffimuni. In- 
rercandidiffimos  autem  nullus  hoc  flore  negle&us  magiseft , aut  viliorhabetur.  Quod  il 
etiam  Liguftrumaligandonomcnfortitum., Smilax  hzc  vere  Liguftrtlru , vicinis  etenim 
omnibus  circumligatur  ac  circumuolutiohibus  plurimisimplicatur.  Germani  '^BinCffrauts 
Belgz  3Bm0e  &c  tojaugc:  Galli  Liferen,lifet  nommanr,  Italis  eft  Vilucchio.  maggiort:  HifpaniS 
CmpaniBa  yerua. 

Viribus  autem  hanc  Galenus  alperx  Smilaci  quodammodo  firhilcmefle  iudicat.  Semen 
ficum  Dorycnio  bibatur,  infbmnia  multa  turbulenta  efficere  fertur : auctor  Diofedrides. 
Pliniusnulliusefficaci?  efle  herbam  cenfet. 

De  Smilace.  Uni  minore.  C A v.  i i i. 

Smilax  lamis  minor.  T ^ v i s Smilacis  minor  fpecics , maiorem 

-■—'fatis  refert,  fed  humilior,  tenerior, ac  om- 

t nino  minor : tenues  illiquoq;  & viticUlpfi  cau- 
liculi; nonnulli  quorum  humi  repunt  5 alij  her- 
bas frugesque  fcandunt,  & crebris  eas  volumi- 
nibus reuinciunt:  folia  oblohgiora,Hederaceis 
minora, mollia  ac  lxuia:  flos  fimiliter  calathoi- 
des,  nonnihil  odoratus,  plurima  parte  albidus, 
relucente  tamen  in  eo  diluto  rubentis  purpurg 
colorei  & radiantis  ftellx effigie : lemen  (ubfc- 
. quitur  exiguum,  radicestenues, candida,  vel  u- 

Gignitur  in  cultis  aruis  frequentius,  non  ra- 
ro tamen  & in  neglectis , ac  fecus  margines  a- 
grorum  : frugibus  pluuiofo  prxfertim  cadifta- 

Rccentiores  Volubilem  minorein,  & Con- 
uoluulum minus  appellant:  Germani  JUeitt 
mnbffraut/  id  eft,  Clrpn  tmiibe:  petit  Liferon- 
Galli  i Itali  Vilucchio  minore.  Lxais  Smilacis 
Ipeciem  efle,  neque  alioreferendam,  latis  ma- 
nifeftum.  Non  deiunt  tamen , qui  Helxinen 
efle  velint  cognomento  Ciflampelon.  Sed  pro 
hac  nos  aliam  oftendimus. 

Non  eft  etiam  Chamxciflus;  quod  quandoque  fufpicati.  Tametfi  etenim  foliorum, ra- 
mulorum,& radicum  figura &c color  delcriptioni,  qua:  paffim  extat,  conformes  appareanc: 
& flores  qu  ia  fpeciofi  ac  elegantes  Leucoiis  aliquo  moao  comparari  queant : atq;  huicx/oja 
nomen  non  minus  quam  Ciflampelo  conueniat,non  idcirco  tamen  Diofcoridis  Chamcecit 
fus.  Viresquoque adefle oportct,quxin  hac  Smilacis fpecie  delidcrantur.Chamxcifliis  cali- 
dific amara  foliis  eft , hxc  vero  nec  amaritudinem  nec  caliditatem  vllam  obtinet : guftata 
liquid ira  qualitatem  nullam  exerit , magis  frigida  quam  calida.  Quod  hanc  nullatenus 
Cbamxciflum  efle , abunde  oftendit. 

Ignaua  autem  eft,nulluisque  vfus  herba. 


De  Hedera  terrefiri,fiuc  Chamacijfo.  Cap.  i ii  i. 

'T'Eri!.estri$  Hedera  humilis  eft  herba;  a terra  non  attollitur:  vicina  non  petit  ad- 
^ ttunicula;led  multis  incerta:  longitudinis, tenuibus,  viticulofis,  aliquantulum  angulo- 

k 3 lis. 


3J>o 


s t i 

Hedera  terreftris. 


I V M 'H  I S t O-R  I & 

fis, geniculatis  & quandoque  fubrubentibuscau- 
liculis  reptat,  hac  illae  le  diffundes.folia  eius  non 
magna  (unt , fcd  lata,  rotundiulcula, corrugata, 
hirluta,  marginibus  ferrata,  e fingulis  crebro  bi- 
na: Horcscucullati,  hiantes,  maioresquani  Cha- 
matdryos,  e cartuleo  purpura  Icentes,  radices  per- 
quam  tenues  & fibrofe,  fubalbidis  paulo  nigrio- 
res. Qdorc  tota  eftgrauiu(culo,&fapore  amaro. 

Incultis  pariter  ac  incultis  locis  repentur, ac 
ffepefiumerb  vmbtofis , iuxta  fepes,  parietes,  & 
t hortorum  areas. 

Viret  non  modo  Asftatc,fcd  & Hy'eme,quo. 

1 u isque  anni  temporc;ab  Aprili  autem  in  multam 
, Aiftarcm  flores  facit. 

Hederam  terrcftrem  vulgo  appellant,  id ell, 

| ^et/acimosov  item  & Coronam  terre;  Germani 
@unt>dtft> : Bdgx  ©nberfiaue:  Galli  Liem ter- 
} reftre. 

Chamzciflum  autem  veterum  efle , pleriquc 
recentiorum  non  admittunt.Repugnare  etenim 
apparet  foliorum  figura;  cauliculorum  longitu- 
, do : florum  non  modo  figura,  fed  & lapor.  Cha- 
[ marciflo  fiquidem  ( vt  quidem  paflim  extantia 
’ exemplaria  habent)  folia  funtHedere  tenuiora, 
oblonga;  cauliculi  dodratales-,  flores  fimilesLeu- 
coiis,  candidiores , tenuiores,  guftu  valde  amari. 
Huius  vero  herba:  folia  rotundiora,  nequaquam 
vti  Hedera:  lzuia;  late  ferpentes  &c oblongi cau- 
liculi;flores  a Leucoiis  differentes, & minus  mul- 
to quam  folia,  aeexiguu  quid  tatiim  amaricatis. 

Sed  poteft  ipfa  deferiptio  corrupta  efle, ac  pro  Mme/ivejr, perperam  M legi;&quz 
fcquuntur  verba:  OTxgsi  &eftvhyiZo»  i%op£r.  pofterius  efle  tran  flata.  Facilis  & non  raro  oc- 
currens huiufcemodi  ex  vno  elemento  in  alterum  lapfus  eft;  &£  tranfponuntur  quoque quz- 
dara  aliquando  voces  atranfleriptoribus.  Facit  in  hanc  fencentiam,  quod  Diofcorides folia 
Ifchiadicis  commendet, ac  regium  morbum  expurgare  feribaf.  Si  enim  flores  amariores, his 
potius  quam  foliis, prefertim  purgandi  regium  mbrbum,pocentia  erat  tribuenda;velutiGa- 
defrui.  lcnum  fecifle  legitur, quem  potuit  corrupta  Diofcoridis  le&io  decepifle. 

Correctionem  autem  hanc  fi  deferiptio  admittat,  poterit  vulgans  terreftris  Hedera, vete- 
rum efle  Chamzciflus:  Folia  refpodebunt  Hederaceis  minora,  tenuiora, &:  admodum am'a- 
ra:Ramuli  multum  foliofi  funt,qut  licet  longi  ac  prolixi,dodrantem  tamen  vix  progrediun- 
tur,quin  radiculas  defigant,ita  vt  ab  ipfis  radiculis  dodrante  haud  fint  longiores. 

Flores  etfi  Leucoiis  figura  diflimiles,  poliunt  tamen  non  minus,  quam  alij  quidam  difie- 
rcntes,Leucoiis  quoque  comparari.  Color  enim  aut  venuftas  floris,  comparationis occafio- 
nem  fubinde  preber.  Antirrhini  flos,  Diofcorides  ait,  fimilisLeucoio : Sparti  luteusveluti 
Leucoij:  Plinio.candidus  Conuoluuli  flos  Lilio  no  dilfimilis:  Eft  flos,  ait  lib.xxi.cap.v.non 
diffimilis  Lilio,in  herba, quam  Conuoluulum  vocant,  nafcens  per  fruteta,  nullo  odore, nec 
crocis  intus,candorem  tantum  rcferens,ac  veluti  nature  rudimentu  Lilia  facere  condifcen- 
tis.  Sunt  Sc  ita  huius  terreftris  Hedera:  candidiores,ac  tenuiores, quam  purpurei  Leucoij  flo- 
res. Recognita  autem  ac  reftituta  Chamzcifli  deferiptio  talis  eft: 

Xct/yt/KiasoG  ifoMa  tyti  b/dsut  xiosoii  /mx&h&i  tTs  k)  Xtmmg/L  <aroAv,^  ©gjt  rii»  ySc rifyu- 

p&jCjifAair/a  azn$a/Mz7a  nte/ifri*  tb  yx$  s S s-:  atSn  teuxoto ofxoia 

ese,id  eftjChamzcifluSjfiue  Hedera  terreftris  folia  habet  Hederis  fitiiilia,  minora  tanfoi,& 
tenuiora  multd,&  in  guftu  valde  amara:  ramulos  dodrantales  foliis  refertos  a terra  quinque 
aut  fex:  flores  Leucoiis  fimiles, candidiores  ac  tcnuiores.Huic  haud  dilfimilem  ChamzcBE, 
rlmi)  Ium  ^mms  quoque  habet  delcriptionem  lib.xxim.  cap.  xv.  fed  tamen  nonnihil  etiam  depn- 
caftigttiu.  uatam. Delenda  autem  funt  hzc  verba:  Spicata  eft  T ritici  modo.V era  ledio  fic  habeciCbi- 
mzeiflus  ramulis  quinis  fere  foliola-,  cum  floret,exiftimari  pollet  alba  Viola, radice  tenui. 

Extant  vero  & apud  Plinium  & alia:  Chamzciffi.Eft  fiquidem  ChamaxiTTusHedenrlf*' 
cies, qua:  nunquam  a terra  attollitur , tiriyuot  dida.  Item  Chamxciflus  vmfolia-,qua»  Pt0 

Cycli- 


PEMPTADIS  TERTIAE  L I B.  III.  }:9l 

CydiUJtno  tertia  fibi  dcmonftratam  libro  xxv.  cap.  ix.  refert. 

Chamxcifli  item  nomenclatura:  varix  inter  nothas  occurrunt?&  aliquot  quidem  dilTimi- 
|ium  IHrpnim  inter  (e  confufx;  vt,  XaugtiMtinu,  xios o;  in&fvrot , otXivT-ni , yX;  g-ttf  ano? , Hedera 
pluuiatica.Cham^leucc  autem  proprie  Tuffllago  eft.  xios o( &t&p7r6e, Hedera  Herilis.  Selinitis 
.ppt»  ano  tnultiscommuniscft:  yXc  mpdvov,  liuc  Corona: ferra:  nomen  huic  vere  debetur, 
foliflfa  fiquidem  vcluti  ferto  late  fparfis  ramulis  terram  coronat.  Hedera  pluuiatica  re£tc 
etiam  appellari  poteft:  nam  per  pluuiofam  exii  tenipeftatem  maxime  luxuriat. 

Casenim  facultate  Hedera  tcrrcftris  calida  &ficcaeft,&  quia  amara, abftergerc,  & vifce- 
raahobftruaionibus  liberare  poteft.  Aduerfus  tinnitus  & furditates  commendatur  auribus 
impofita.  Matthiolus  xrugini  eius  fuccum  permixtum  cuniculofis  ae  fiftulolis  vlceribus  vti- 
ji ter  adhiberi  refert. 

. Diofcorides  Chamxcifli  folia  Ifchiadicis  trioboli  pondere  in  aqux  cyathis  tribus  ad  dies 
quadraginta  aut  quinquaginta  pota  auxiliari  refert : eademque  morbum  regium  expurgare 
(imiliterfumpta , ad  dies  fex  aut  feptem.  Galenus  omnem  (vt  diximus)  facultatem  fiori- 
(justribuit:  Chamxcidi  flos,  ait,  cum  fit  admodum  amarus  jiecur  obftrudione  liberat, 
daturque  ex  coxendice  laborantibus.  . 

De  Soldanella.  Cap.  V. 

LR  v i s Smilacis  generibus  veriit  etiam  a C- 
feribenda  Soldanella.  fpargit  hxc  per  ter- 
ram graciles,  viticulofbs,  fubrubentes  caulicu- 
los, circa  quos  in  longioribus  pediculis,  folia 
Hederacea,lxuia,fplendentia,  fed  lata,  &fub- 
rotunda : flores  calathi  formam  fimiliter  refe- 
runt,diluto  purpureo  colore  f ubrubentifemen 
in  rotundis  folliculis  nigricat . radix  oblonga 
tenuis.  Saporem  herba  amarum  ac  fubfalfum 
a natali  contrahit  folo.  Nalciturenim  in  ma- 
ritimis. 

Reperitur  vero  non  modo  in  Italia,aut  Gal- 
lia, verum  & in  Zelandix  infulis,  Flandrix,  ac 
Hollandix  littoribus. 

Jaftiuis  menfibus  floret. 

Rcccntiores  Soldanam  & Soldanellam  vo- 
citant: Belgx  ZectoinSe/ id  eft,Conuoluulum 
marinum.  Diofcoridi  eft  «g^u/3»  SuX&ayla. 

Calida  autem  &ficca  temperie  Soldanella 
eft,  & tertio  quidem  cxceflu,vti  amara,falfila- 
ginem  cum  acredine  quadam  referens, guftabi- 
Us  eius  qualitas  oftendit. 

Aluum  purgat ; cruda  & aquola  detrahit; 
hydropicis  cenfetur  vtilis  : aduerlatur  tamen 
ventriculo : tortiones  & moleftiasadfert : plus 
fubinde  incommodi,quam  auxilij  confert. 

Teftatur  hxc  quoque  Diofcorides.  Tota, 
inquit , herba  ftomacho  incommoda  eft , acris,, 
aluum  maxime  foluit,cofta  inciboq;  fumpta. 
Coquunt  cum  ea  quidam , ad  obtundendam 
acrimoniam,  pingues  carnes. 

De  Ccnuoluulo  nigro  fine  Helxine  Ci(fampelo. 

Capvt  vi. 

AD  SMitAcis  lxuis  genus  pertinet  quoque  ,quod  Comioiuulum  dicitur  nigrum. 
-*-Huic  pertenues  multx cirrorum  inftar  fubrubentes  viticulx,  quibus  fruticibus,  omni- 
busquzeunque  contingit  vicinis,  fefe  crebriscircumuolutionibus  implicat:  ab  imis  ad  flam- 
ma proferpens:  folia  lata  funt,  longa, & acuminata,  Hederx  foliis  molliora, tenuioraqueiflo- 
resexigui  racematim  cohxrent, candiduli : femen  triangulare  veluti  Fegopyri,  fed  minus  &C 
nigro  refplendens  colore, tenuibus,fubrubentibus  membranis,  veluti  gliimis  integitur,  radix 
exigua  breuisque  eft. 

k 4 luxa 


Soldanella, 


Campana  cairulea. 


M HIS  T“0  R I JE 

Iuxta  fepimcnta,  &:  frequenter  invisetis  re- 
peritur. 

Vindemiq  tempore  femen  perficitur, ex  quo, 
nec  aliunde, primo  Vere  lucercfeic.. : 

Germanis  ©djwarfjttrin&e/id  cft,Conuoluu- 
lutn  nigrum , aut  V olubiHs  nigra  dicitur : non- 
nullis Volubilis  media. 

Diolcoridi  iAj-«wi  x/aja/ersAc;-,  Democrito  in 
Geoponicis,«5tA^ixox/oro«:  Latine  Mollis hede- 
ra.Ciflampelos  autem  cognomiiiatrir,nonn]o. 
doad  differentiam  alterius  Hclxines,qo*  & 
Parietaria;  veriim  quod  & Vitibus  crebris  am- 
plexibus fxpenumero  circumuinciatut  • 
Repcritur  huius  & multo  alia , irt  cxemplari 
quo  Marcellus  V ergilius  vius  eft,  deleriptio,  Si 
appellationes  complurimx:  fed  Ruellij&Cor- 
narij  editiones  magis  probanda: . Plinius lib. 
xxr.cap.xvr.  non  de  hac  Helxine,feddelxine 
Icribit.  Exemplaria  perperam  Helxineprolxi- 
rie  habent.  Ixineverd  Chamxlconalhus. 

' Facultatem  autem  Conuoluulum  iftad  ni- 
grum compertam  aut  probatam  hoc  tempore 
nullam  habet.  Diolcorides  foliorum  Hilxines 
Ciffampeli  1'uCcum,  vim  habere  aitfoluendi 
aluum  li  bibatur.  ' ‘ 

De  Campa»*  carulca.  Cap.  vit. 

A Ccedi-x  lxuium Conuoluulorum nu- 
-*-mero  oportunc  etiam  Capana  vulgonun- 
cupara  Lazura»id  eft,cxrulca.  Longds,teneros, 
viticulolosq;  hxc  promit  cauliculos, qujbuspo- 
ne  pofita  quxcunq;con(cendit  & amplechtur, 
crebris  fefe  iis  implicans  voluminibus : foliala- 
ta  lunt  & angulola , mollia , veniflis  angulofis 
Hederx  foliis  maiora,  nonin  totum  ixuia , fed 
nonnihil  hirluta : flores  Vel  uti  Smilacis  lamis, 
inftar  Campanulx,fcd  per  oras  nngulbii)& co- 
lore in  cxruleo  purpurei : iemen  nigricaris,  ra- 
dices tenues  &c  nbrolx. 

Peregrina  hxc  ftirps,&  aliunde  illata, fubfi- 
nem  xftatis,li  calida  fcruensque  fuerit , in  Bel- 
gio flores  facit. 

Campana,  vtdiximus,  Lazura,  & Campana 
cxrulea  a recentioribus  nuncupatur : aut  Con- 
uoluulum exrulcum.  ExiftimaturLiguftnira 
cflenigrum,cuius  meminit  Columella  lib. x. 
Fer  calathis  Violam,  & nigro permtjla  Ligujlrt 
Balfama  cum  Cafia  neclens,  crc. 

Si  etenim  Smilax  lxuis  maior  albumeftLigu- 
ftrum, haud  improprie  Campana  illa, nigrata 
appellari  poterit  Liguftrum.  Nam  e caraleo 
purpureus  color  fubinde  niger  dicicut;veluu 
Violx  nigrxi 

Sunt  autem  qui  hanc  Campanam  granum 
N il  Auicennx  efle  volunt , de  quo  cap.  cccvi. 
Quod  quidem  differt  ab  eo  Nil  ,quod  delcri- 
biturcccccxu.cap.  Iftud  enim  Hatis  Graco- 
rum  eft:  illud  vero  peregrina  ac  Indica  ftirps;vt 
non  modo  Auicenna,  fed  & Serapio  telhrar. 


P EMPTA  DIS  TERTI.*  LIB.  m.  Ut) 

Sicautcm  Aulccnna:  Granum  Nilquid  cft  ? Hffc Chartam  um- Indum.  Serapio  ver6  Habal 
Nileftgranu  IndicumiCap.videlicetccLXXxni.vbi  &:  ipfum  his  dclcribiturvcrbistPlanta 
eiuscffcfimilisplantx  Lcblab,  id  eft,Conuoluu!i,adhxrens  arboribus  duobus  brachiis  vel 
tribus:  habet  ramos  & folia  viridia, & c radice  cuiufque  folij  cft  flos  coloris  purpurei , fimilis 
Campanuiisin  figura  fua:&  quando  cadit  flos; dimittit  femen  in  vaginis  (lego  capitulis)  in 
quibus  1'unt  tria  grana, minora  granis  Staphifagrix, lasuia.  Cui  delcriptioni  conformis  Cam- 
pana hxc  Lazuraeft. 

Non  defunt  vero  &alix  Conuoluulorum  fpecies.quxadNil  Auicennx  quoque  refe- 
runxttjquarum (emina  fuperioribus  annis, vir clariflimus  Iacobus  Antonius  Cortufus  ad 
nosuiifit.  Caules  vtriufque  prxlongi,  veluti  aliorum  Conuoluulorum  vicinis  perticis  cir- 
cumuoluti; & vnius non  paucis  breuibus  (pinulis  a(per;  alterius  vero  abfque  vilis:  folia lx- 
uu,laca,haudangulo(a;&eiusqux  (pinis  caret,pronaparte  candicantia: flores  elegantis  pur- 
purei coloris:  femina  nigra, lamia  ac  refplendentia.  Et  poliunt  & hx  quoque  lpecies  efle  Nil. 
plureserenira  ciufdcm  generis reperin  nihil  prohibet. 

Cxtenim  Nil,  vt  Auicenna  quidem , calidum  & (iccum  eft  ordine  primo.  A Serapione 
vero  inter  tertij  ordinis  calida  Sc  ficca  reponitur. 

Expurgandi  vim  habet,  ducit  crudos , craflosq;  & pituitofos  & melancholicos  humores: 
pellitventris  lumbricos  & afcaridas;  (ed  ventrem  conturbat,&  nauleam  facit:  vt  Auicenna; 
Tarde  Officium  prxftare  Serapio  feribit ; apud  quem  plura  requirenda. 

De  (Jrtechtacan.  Gap.  V i i i. 


AD  genus  peregrinorum  Conuoluulorum 
accedit  & quod  modo  Mechoacan  appel- 
latur. Sarmenta  tenuia  iftudpromit,&  quidem 
multa  longa^ue, quibus  vicinis  perticis/rutici- 
bus,aliisque  prope  confidentibus  circumuolui- 
tur,ac  multiplici  nexu  implicatur:  folia  magna 
e virore  nigricantia,  lata,  acuminata,ad  Smila- 
cis lxuis  accedentia, led  maiora, nonnihilque 
a(pera,ac  hirfuta : femen  nigrum  (plendens.  ra- 
dix oblonga,  cra£fa,interius  candida,  guftu  exi- 
guam qualitatem  prxfe  fert. 

N icolaus  Monardis  florem  huius  efle  (cribit 
veluti  Mali  aurex,  ex  quinque  foliis  maioribus 
compofiturri;  c cuius  medio  inftar  lobi  capitu- 
lum exit , ad  Auellanx  nucis  magnitudinem 
excrelcens,  quod  interlepiente  tenui  membra- 
na induas  partes  dehifcit,  in  quarum  lingulis 
duo  (emina  Ciceris  exigui  magnitudine,  colq- 
re  nigra. 

In  prouincia  noux  Hifpanix  Mechoacan' 
primum  fertur  repertum : Nafcirur  vero  &in 
America  continenti,  veluti  in  Nicaragua  ac 
Quito,  quod  prxftantius  habetur.  ; 

Nomen  a prouincia  in  qua  reperitur  retinet: 
Sunt  qui  exiiliment  Bryonix  efle  (pedem-  (ed 
cum  radix  non  fit  amaricans,  fed  citius 
fiue  guftabilis  qualitatis  expers,  aut,  vt  quidam 
dicit , exqualis , cum  Bryonia  parum  conuehit? 
Bryonix  fiquidem  radix  valde  amara  eft^am  Si 

forma  foliorum, florum,ac  fru&uiim  different 

Nonnulli  Rha  album  appellant, nec  tamen  Rha  fimile.  Ad  Scammonium  magis  accedit,  SS 
Scammonium  quoddam  efle  Americanum  apparet.repit  Smilacis  modp,vt  diximus, ScaJn- 
monium:  radix  & albida  &crafla : fuccus  exiguam  qualitatem  refert : veluti  Mechoacah. 

Eftautem  radix  Mechoacan  in  calidi  frigiaique  medio, fed  tamen  ficca.  Pfirgat per  infe? 
florem  ventrem,pituitam  prxeipue, deinde  lerofos  humores.  Datur  a denairij  vnius  pondej 
re  vfq;  ad  duorum;  & quidem  cum  vino,  aut  ftillatitio  alicuius  (pro  morbi  ratione)  liquore, 
veletiam  in  carnis  iufculo;  Vtiliterverd  exhiberi  fertur  omnibus,  quorum  morbi  caula  ex 
pituita &r  frigido  eft  humore,  valet aduerfus  diuturnos  capitis  dolores,  veteres  .tufleS,  relpi- 
Hndi  difficulcates,coli, renum, vteri,  &c  articulorum  dolores. 


De 


5Tirpivm  historiae 
De  Smilace  a/pera.  Cap.  i x. 

i.  CM  ilax  alpcra  multis  aculeatis  ac  fpinoGs 

«r.  k~^^orrcc  exilibus  ramulis,  quibus  per  1'cpes, 

JpL  frutices, ac  vicina  quasq;  ambiendo  amplexan- 

' doqucabimisad  (umraa  repit:  foliuraeiusdl 

Heacrq,abfquc  angulis  acuminatum, minusac 
o durius  quam  teuis  Smilacis ; quandoque  can- 

didismaculis  notatum:  flores  candidi, odorati: 
fructus  in  exiguo  racemo  inftar  Labrufca:,ciim 
ematuruit  rubens  lcuiterque  mordax, inquo 
^Tvy L3  femen  punico  colore  nigricans , fimile  Canna- 

bis.  radix  longa, aliquantulum  nodo fa, dura, & 
in  pluresdiuaricata  ramulos. 

Exit  locis a(peris,incultis,circa  fepes.margi- 
T^E^r''  nes  agrorum , in  montibus  & conuallibus  :In 

regionibus  quidem  calidis,  vt  Italia, Narbonefi 
Gallia,Hilpania, Africa. 

Flores  Vere, fructus  Autumno  vel  antepau- 
lomaturefeit. 

i TQnyJict  Grarcis  appellatur.  Gaza 


Theophrafti  interpres  Hederam  Ciliciam  no- 
' ' ’ v:  minat,  veluti8c  Plinius,  qui  Sc  Nicophoron 

\v  cognominatam  fcribit  lib.xxi  m.  cap.x.He- 
. trufeis  Hedera  fpinofa,&  Rubus  ceruinusdici- 

^ tur : Hifpanis  Caftcllanis , vt  audior  Lacuna, 
Zar^a  Par/lla ;quafi  Rubus  viticula.  Zarzali- 
W\  SjjBr*  ' V/  quidem,  eodem  tefte , Rubum  j Parra  autem, 

f » 4p^v\  ) J(?  'J  Matthiolo interprete, Vitemj&Parillapaniam 

Vitem  fiue  Viticula  fjgnificat.  Dicitur  khl- 
7ms^uiutt8t/t(fVjxwnj€ufo,a>iM&&ibfiti5ilm- 
TcAi^rjc/lmxop,  sAi<Ai,&  Mergma. 

Nonnulli,quam  ex  Peru  America:  prouincia  aduedtam  radice  recentiores  Zarzamquoq; 
Parillam  nuncupantjhuius  Smilacis  radicesefle  affirmant.  Etfimilem  quidem  huicGarcias 
Lopius  Lulitanus,  fed  tamen  eandem  efle  non  conced  it.  Reperiuntur  iiepenumerd  iimiles, 
quae  tamen  vel  minimo  aliquo  diferimine  differunt.  Differentiam  etiam  cadi  foliquediuer- 
la  conftitutio  adfert. 

, Zarza  Parilia  Petuuiana  peregrina  eft,&  e noui  Orbis  fiue  America:  prouinciis  infertur. 
Qusautem  illinc  aduehuntur,  licet  etiam  in  Europa  natis  fimiliavideantur&fint, viribus 
|aanen  non  rarb  differunt.  Neque  enim  loli  cariique  diuerficas,ad  formsemodo  commuta- 
tionem aut  alterationem  facit-,  fed  plurimum  etiam  ad  qualitatum  viriumque  remiffionem 
aur  intentionem  confert.Calidis  locis  enata  potentiora  fere  odoratioraque  funrifrigidismi- 
nus.Quxdam  perniciofa  tran flata  mitefcunt,&  vtiliaredduntur.  Ita  Zarza  Parilia  Peruuia- 
na  tametfi  Smilaci  alpcra: fiue  Zarza:  Parilia:  Hifpanienfi fimilis , temperari  tamen czlioc- 
qafione , tum  & ipfius  foli  genio,  longe  efficacior  eft , quam  vel  in  Hilpaniis  aut  etiam  in 
Africa  nata. 

j.  Sunt  autem  Zarza:  Parilia:  ex  America  radices  (quz  fote  aduehuntur)  longa:,  & tenues, 
tenuioribus  vulgaris  Glycyrrhizse  radicibus  fimiles , ab  vno  complures  dependentes  quan- 
doque capite,  in  quibus  mediusduriorneruus:  fapore  funt  exiguo, &C  odore  non  jxrcepafci- 
li  prxditf. Feruntur  gigni  in  Honduras  Peru  prouincia.  Nomen  a fimilirudincalperz Smi- 
lacis acceperunt. 

. Apud  indigenas  fuu  ei  nome,quod  Latinis  fpinofam  quoq;  vite  fbnat,Garcia  Lopiotefe. 

Calidi  autem  & fice  i temperamenti  funt,partiumquc  aded  tenuium,vt  earum  decodlum 
quam  facillime  fudorem  prouocet.  Articulorum  capitisque  diuturnis  doloribus,frisidisque 
affectionibus  auxiliantur  j omnibus  itera  malis, citra  tamen  febrim,profunt,qua:  fudore  tol- 
li ac  curari  poffc  fpes  cft. 

Sufficiunt  ad  curationem  pauci  dies,  leuiore  morbo:  maius  aut  diuturnius  malum,  diu- 
turniorem curationem  pollulat.  „ 

Quas  vero  ex  Hifpaniis  aut  aliunde  Zarza  Parilia, fiue  Smilax afpera adfertur,minusem- 


PEMBTADIS  TERTIA  LIB.  III.  jj»J 

yx habetur.  Commendatur  haic  i DiolcorideSc  Plinio  aducrfiis  venena. 

Huius  folia,  inquit  Diofeorides,  aduerlus  lethalia  medicamenta  antidota  filnt, fiue  ante, 
fiue.poft  pota. 

De  Bryonia  alba  dr  nigra.  Gap.  x. 

BR  y o n i a.  dux  funt  ( prarter  fylueftrem 
nonnullis  didam  Bryoniam: ) vna  alba:alte- 
ra  nigra  Cognominatur. 

Alba  Bryonia  multa  longa  & tenuia  farmen- 
ta  promit:  clauiculos  fiue  capreolos  habet  in- 
ftar  Vitis:  folia  eius  lata  funt,  quinquangularia, 

& ad  Umilitudincm  Vitium.diuifa,feda(perio- 
ra,hirfutiora,candidioraque : flores  exigui,can- 
didi,racemofi:  fructus  in  vuisparuis, quarum  a- 
cini  initio  virent, maturi  rubent.radix  prxgran- 
dis  eftjlonga  & crafla, alte defeendens, ex  albi- 
do fublutei  coloris, guftu  perquam  amaro  & in- 
grato.Sepimenta,dumos,frutices  fcattdit&  fu- 
pcrat,non  tamen  aliorum  modo  circumplican- 
do fe , fed  clauiculis  fuis  vicina  omnia  appre- 
hendendo , iisque  le  diuerfimode  innedendo 
ac  implicando. 

Similis  huic  Bryonia  eft  nigta.  tenuibus  fi- 
quidem  &viticulofis  cauliculis,  foliis  ,capreo- 
lis,floribus,vuarum  acinorumque  figura, radicis 
mole  Sc  quantitate  priorem  refert:  ied  acini  per 
maturitatem  nigricant,  radix  quoque  foris  fub- 
nigra,interius  buxeo  pallet  colore.  Arbuftorum 
hxc,fepium,  dumorumque  ramuIoS  faftigiaque 
capreolis  luis  quoque  tantum  comprehendit,ih 
omnes  partes  late  lele  veluti  prior  explicans. 

Candida  fiue  alba  Bryonia  multis  in  Belgio 
locis  reperitur ; fimiliter  in  Sueuia  ac  Rhenana 
Germania: prouincia ; & paflim  in  Italia , fecus 
vias  ac  agrorum  margines. 

Nigram  gignunt  H eflla,  Saxonia,  Weftphalia,  Pomerania,  Mifnia,  vbi  candida  non  pro- 
uenit,vtValerius  Cordus  Icriptum  reliquit. 

Vtriufque  flores  Maius,  vuas  verd  Autumnus  fuppeditat. 

Prior  Gnecisau^sAo;  Ad&x»,  ideft.  Vitis  alba.  quidem  dicitur, non  modoqubd  i. 

foliis  Vitem  referat,  veru  m etiam  quia  frudum  inexigux  vux,  acinislicet  raris,  fimilitudi- 
nem  conformatum  producat.  Dicitur  & Cpvnirix  dp/o^oipt/Aor,  at  iov,^wA&i5-£jv,4i- 
haS&Tjapztfaii.ayepsji;,  >i  xifepsj; : A Plinio  etiam  Madon  j ab  Arabibus  Alpheleraja 
Matthzo  Syluatico  Viticella : in  Thefauro  pauperum  Roraftrum  : Apuleius  Apiaftellum, 
VuafflTaminiam,  Agrifolium  8C  Dentariam  appellat : Germani  @tldywur$  / hunCefurhe/ 
|unfr(htn/tfuffels ftrfcn:  noftri  vulgarem  appellationem  fequcntcs,23jponit : Galli  Couleuree: 

Italis  Zucca  faluatica . Hilpanis  Alueza  blanca  &c  Norca  blanca. 

Altera Grxcis ajmAos  ,usAo«a,H  /Zpucaiia  fAxaxvx:  Latinis  Vitisnigra, Bryonia  nigra:anon-  2. 
nullis  ftipmeut  afjon^oi^ouxQjhnv.  Galenus  proprie  @pva>/nwvocari  ait.  Idem  Plinius  affir- 
mat,qui  & a nonnullis  Chironiam,  aespomtu  dici,rcfert.Chironiaautemco- 

gnominatur a Chifonc inuentore.  Eft  Chironis, inquit  Plinius, inuentum  Ampelos, quae 
vocatur  Chironia. 

Facultate  autem  Bryonia  alba  omnibusfuispartibuscalida&ficcaeft,  tertium  gradum,  j, 
prarfertim  caloris, excedens, cum  expurgandi  potentiflima  vi,  per  quam  non  modo  biliofos 
acpitiiitofos,fed  &c  aquofos  humores  educit. 

Afparagos,qui  prima  germinatione  prodeunt,  fi  decodi  edantur , aluum  & vrinara  ciqre 
Diofcorides  feribit.  Galenus  vero  ab  omnibus  pro  more  perVeredi,  ait,  eduliumque  efle  caUnm 
ftomacho  propter  ad  ftridionem  gratum.  Quod  de  Vitis  fylueftris,fiue  Tam  1 quidem  -led 
nequaquam  de  huius  germinibus  veritatem  habet.  Nam  alba:  Bryonia:  afparagi,  fiue  prima 
germina  nequaquam  adftringuntjfed  aluum  vehementius  coramouent;  ftoraachoque  gra- 
uemmokftiam  inferunt.  _ 

Diolco- 


5TUMVM  HISTORI* 

Diofcoridcs  item  radicis  fuccum  Vere  exprimi,  bibique  cum  aqua  mulfa, pituitamq; du- 
cere,ait.Ducic  autem  non  modd  fuccus.led  & radie  is  decodum  pituitam, bilem  flauam,ac 
ferolosaquolosque  humores,  & quidem  validiflimejvna  ventriculum  ita  iipenumeroper- 
turbans,vc&  eoldem  vomitione  reddi  procuret. 

Conferre  huiulccmodi  vehemens  purgatio  hydropicis  pofle  fperatur.  &C  quos  comitialis 
morbus,aut  capitis  diuturna:  & pertinaces  vertigines  detinent.  Sed  tamen  epilepticis  non 
quotidic,vt  Diolcoridcs  monet, exhibendxdiibindc  etenim  dediffe  fatis  erit  moleftum.Va- 
lidum  enim,vt  diximus, eft  remedium, violenter  purgans, & natura:  Vim  inferens. 

Extrahit  eadem  radix  mortuos  fcctus  & fecundas  lubdita:  idemque  in  infeflibus  decocta 
poteft.Curim  eadem  extergit  & erugat:  maculas  folares,  varos,lentigines,cicatricesnigras, 
cum  Eruo  &c  Chia  terra  ac  Fcenogreco  depurgat  ;aut  in  oleo  decoda  vfque  dum  colliquef- 
cat-.Tollit  fuggillata:  digitorum  pterygia  compcfcit:cum  vino  impofitainflammationesdiC 
cutit  ac  ablceffus  rumpit:  educit  & oila  trita  ac  impofita : mifcctur  & commode  erodenti- 
bus medicamentis:  audor  Diofcorides. 

Frudus  adicabiem  &c  lepram  facit  illitus  & impolitus, eodem  audore.Galenusiis,quico- 
riadenfant,vtilem  perhibet.Plinius  ladis  abundantiam  facere  Icribit.  Videtur  tamen  magis 
ladis  generationi  aduerfari.Nam  acris  eft, & eo  vellera  ac  coria, Diofcoride  tefte, depilantur, 
i.  Nigra  Bryonia  liipradida:,vt  Galenus  ait,ad  omnia  limilis,  nili  quod  imbecillior. 

t)e  Vite  fiyluefiri,  fine  Tomo.  C a p.  x i. 

YI'ti  s lylueftris  longos,  lignolos, medio- 
eris  crallitudinis,rimoli  corticis,  inftarlar- 
mentorum  Vitis , oblcure  lubrubentesviticu- 
lolos  promit  coliculos, quibus  vicinis  quibufuis 
multis  le  amplexibus  circumuoluit,  accrebris 
intorquetcircuitionibus  ab  imis  ad  faftigium 
fcandens:  capreolis  liue  viticulis  caret:  folia 
Hederacea,  mollia, fplendehtia, Smilacis  feuis 
haud  ablimilia:  flores  candidi,  exigui, mufeofi, 
odorati,  racemati  m dependent:  vuq  paruefunt: 
acini  virent,  maturi  cocci  modo  rubent:  radix 
craffa,lohga&  magna, fucco  glutinolb&lenro 
plena;adeo  vt  friata  digitis  adharreat. 

In  lyluis  opacis  &fimilibus  locis  afperis,pre- 
fertim  vbi  aqua:  lubfunt,  gignitur : repentur  & 
fub  Corylis  prope  Argen tinam  : vcKyberns 
prodidit. 

Marcio  mcnle  afparagi  liue  prima  erum- 
punt germina : flores  Maio : vua:  circa  vinde- 
mia: tempus  maturantur. 

Grarci  hanc  apanM v aytitu , id  eft, Vitem 
fylucftrem  dicunt.  Differc  tamen  non  paruma 
Labrulca  liue  Vite  vinifera  fylucftri , quz  & 
afj.TnXot;  aye/a . Prxbuic  vrriulque  ijimuit 
Plinio  occafionem , vt  latis  de  his  le  explicare 
non  potuerit:  lib.xxm.  cap.primo:&vtramij 
inter  fe  confuderit,  in  quo  funt&  Arabes no- 
tandi. 

Dicitur  vero  & hzc  lylueftris  Vitis, Latinis 
Tamus : frudbusque  eius  Vua  Taminia, Italis 
T amaro.  Vua  T aminia  au  tem,etiam  Staphifagria  elhled  hanc  falso  ita  nuncupatam, Plinius 
inquit.  Germanis  eft:  Sdjmarttmrijd.  Allobroges  Latinam  voce  retinent,  & Tamumqno® 
aut  Tanumappellant.PliniusSalicaftrumctiam  vocat:  Ruellius  Sigillum  B.Mariz,  in  Offi- 
cinis quibufdam  nominari  refert. 

Non  eft  hoc  loco  refellenda  eorum  fentetia,  qui  Cyclaminum  alteram  hanceffe  volunc. 
vel  fola  enim  radicis  magnitudo  facile  hos  redarguit.  Cyclamini  iiquidem  radix id 
eft,nulliusvius  ac  exigua,  huic  autem  magna &mulci  vfus.  Cum  eo  magis  videretur  agen- 
dum, qui  a «vs Aon  liue  (ipuaivla»  /At^ivcu  efle  pertinacius  tuetur:  nili  reperta,  & ab  eoconfpe- 
cla  legitima  Bryonia  nigra, fentenciam  mutaturum  Iperaremus.  Sed  tamen  quid  verae  &ia 

huius 


Vitis  lylueftris. 


PEMPTADIS  TERTIjt  E I B.  IIT.  3^7 

huius  errorem  animaduertcrc,&  Tamum  non  efle  Bryoniam  nigram  doccre?Carctcapreo- 
lisTamuS;  frudum  non  nigrum,  (ed  pulchre  rubentem  gignit.  Bryonia  verb  nigra  capreolo* 
habet  inftar  Vitis, & acinos  profert  nigros.Oftendunt  hxc  differentiam  fatis  euidentem. 

Sunt  autem  Tami  fiue  fylueftris  Vitis  radices  calida;  & ficcx  ordine  tertio : frudus  adfi- 
nriles  facultate  attamen  mitiore.  Vtraque  abftcrgiint  &c  digerunt. 

Diolcorid es  radices  ait,  aquola  detrahere  & hydropicis  vtiles;  li  in  vino  quod  aquam  ma- 
rinam admixtam  habeat, feruefiant;  & cum  aqua;  cyathis  duobus  bibantur:  fructus  liue  aci- 
nos,cum  a Sole, tum  & alias  cutis  maculas  expurgare.  . 

Abftergunt  autem  non  modd  acini  maculas, verum  & fuggillatartim  partium  liuores  ci- 
tiflime  digerunt  ac  refoluunt;  quod  &:  radices  impolitx  porfunr. 

Recenter  enata  germina, muria  condiri  atque  inter  cibaria  recipi,  Diofeorides  refert.  In- 
ferrimenlis&noftraxtateinHecruriajMatthiolusfcribit.  Idem  quoque  inHifpania  B?ti- 
cafierialij  afferunt. 

Bicuntur  a porcis  huius  radices  quxri,  erili  ac  cum  voluptate  mandi,  neque  minus  effe 
gratz,  quam  Cyclamini  orbicularis,qux  inde  Panis  porcini  nomen  indepta;  funt.  Si  quis  au- 
tem hanc  ob  caufam  Cyclaminum  alteram  effe  contenderit,  hunc  & plures  alias  Cyclami- 
nisannumerare  oportebit.  Neque  enim  huius  tantummodo,  fed  & multarum  aliarum  ftir- 
piumradicesquxrunt, eruunt, auidiilimeque  deuorant  porci, quarum  nulla: ad  Cyclamini 
genera  pertinent.  Temerarium  idcirco  fuerit,  Tamum  Cyclamini  fpeciem  affer-ere,  quod 
dusradices  porcino  generi  grata;  fint. 

De  Chriftephoriaxtt.  C a p.  x i i. 

Chriftophoriana.  'TA metsi  Chriftopfioriana  ex earu  noti 

fitgenere,qujg  adminiculis  egentautam- 

S plexu  viuunt;  quia  tamen  vuas  fert,  djuirlAo/(  fe 
facile  annumerari  permittet. 

Cauliculos  hxc  promit  teneros,  pedem  lon- 
gos,aut  altiores  non  raultd : folia  circa  hos  & e 
radicibus,  ex  pluribus  commifla,  particularia 
quorum  lata, acuminata , & ambitu  ferrata , in 
virore  candicantia:  flores  tenues,  mufeofi, can- 
didi, in  faftigiis  cauliculorum  veluti  in  fpicam 
conditi:  frudus  rotundis  paulo  longiores , per 
maturitatem  nigri, ftriam  lineamve  abvnapar- 
te  oftentanteSjVuarum  acinis  alioqui  fimiles,6i 
in  vux  modum  cohxrentes:  radix  crafliulcula, 
nonablquefibriSjforis  nigricans,  interius  buxi 
colore  lutea,  viuax  ac  diuturna,  quotannis  cau- 

Plerilque  Germanix  & circa  Rhenum  Mo- 
lamque locis,in  lyluisprxfertim  montolis,hxc 

Flores  Maio,  led  fru&us  Augufto  aut  ferius 

Noftraxtas  Chriftophorianatii , &S.  Chri- 
ftophori  herbam  vocitat.  Sunt  qui  Coftum  ni- 
gru  dicant:alij  malut  Aconitu  bacciferu  nomi- 
nare. Cofto  aute  nihil  habet  relpodes.  Aconitis 
aute  annumerari  eotigit,  ,ppter  pemiciolam  &C 
Aconito  fimile, qua  habere  creditur,facultate. 

Fertur  enim  exitialis,  ac  non  minus  noxia 
quam  Aconitum. 

De  Dulcamara.  C'ap.  xiii. 

T)V  icam  ara  Vitis  modo  lignola  promit  farmenta,&  ab  iis  ramulos complures,  qui- 
bus  feandendo  vicinis  lepibus  fruticibusque  innititur:  cortex  nouellorum  ramulorum 
"viret;  led  vetuftiorum  ipforumque  caudicum  afperiof  cineritio  lubcandicat  colore,  extrin- 
fecus  quidem;  nam  interius  pulchre  etiam  viret:  lignum  fragile, medullam  fungofam  habet: 
foliis  vellitur  oblongis, lxuibus,mucronatis,Smilaceis  minoribus, circa  pediculum  appendi- 

1 ces 


ccs  vtrinquc  paruas  ferentibus:  flofculi  in  muf. 
cariisexiguis, haud  magni;  ex  quinque  foliolis 
anguftis, colore  quandoque  albidi,  Gefnero  te- 
fte;  in  Belgio  vt  plurimum  in cairuleo purpurei; 
in  quorum  medio  luteus  prominet  apex:  bacca: 
oblongioris  forma;,  molles , lenti  &:  ingratigu. 
ftus, eleganti  corallij  colore  rubent.radix  modi, 
ca  multis  fibris  committitur. 

Aquoia  & rigua  amat , circa  fero bes  & fodas 
frequenter  reperitur. 

Folia  Vere  erumpunt:  flores  Iulio exeunt: 
Auguftobaccatfiue  acini  maturi. 

Pofterior  ztas  Amaram  dulcem,  Amarodul- 
ccm,  Sc  Dulcamaram , & Gratce  ytowMt&rt 
jtoxumxeiJ* nominant:  Germanice  3* lenger/ 
ie  Iieber/^)pnffraut;Bclg?  aifrantt.Sut  qui  Vitem 
fylueftrem  Diofcoridis  efle  exiftiment : alij  So. 
lani  fpeciem  faciunt , Solanum  lignoliim  aut 
fruticofum  cognominantcs.SedVicem  quidem 
fylueftrcm,iam  antea  offendimus  effeTamum; 
Solano  autem  fimile  nihil  habet,  falluntur  id- 
circo  maxime,  qui  Solanum  rubrum , aut  Sola- 
num fruticofum  appellant ; ac  eius  baccis  loco 
acinorum  Solani  vnguentorum  nonnullorum 
refrigerantium  compofitionibus  admifcentEft 
enim  fructus  huius  nequaquam  frigidus  vt  So- 
lani,fed  calidus,vt  mox  dicetur.  Plus  fimilitudi- 
nis  cum  Cyclamino  altera  habet:  folium  refpo. 
det;  caules  licet  non  manifefte  articulati, non 
tamen  abfque  geniculorum  fpecie  ;in  flore  ait- 
cubi  candido  ;&  fruftu  acinaceo  corymborum  Hedera;  modo  dependente  nihil  defideta. 
tur;  neque  in  ipfis fimiliter  radicibus  verea^pHso/?.  Nam  prmter  quod  tenues,  nullam  quo. 
que  vtilitatem  conferunt. 

DefcribiturCyclaminusalteraaDiofcoride  his  verbis:  Folia  habet  Hedera:  fimilia,  fed 
*■  minora: caules craflbSjjpraTaVt;?,  id eft, geniculatos; vicinis  fe  arboribus  tA/xeewfaejideft, 
modo  capreoloru  m Vicis,circumligantes:  flores  candidi,odorati:  fru&usvt  acini  vuz,  fimilis 
Hederz, mollis, lapore  leuiter  acris  & vifcofus:  radix  abusae,  fiue  inutilis. 

Dicitur  autem  Cyclaminus  altera,  Diofcoride  teftc,  ziasatuMot  & xiasapStjujt.  conuenit 
vtraque  appellatio  Dulcamara;:  nam  foliis,  floribus  & frudibus  Hederam  zmulatur. 

Catterum  facultate, & foliis,& frudu  calida,reficcans,  abftergens  Sc  digerens  eft.  Fertur 
foliorum  decodum  iecinoris  felhsque  obftrudiones  referare,  & aduerfus  regium  morbum 
vtiliter  bibi. Ruptis  vero  &r  ex  alto  pra:cipitacis,aut  czfis  etiam  fuccus  vtilis  habetur.  Credi- 
tur fiquidem  concretum  alicubi  in  vifceribus  fanguinem  difloluere , Sc  partium  kfarum  k- 
nitatem  procurare. 

Hieronymus  T ragus  e ligno  minutim  concifo  vini  decodum  conficere  docet , quodide- 
ricos  & hydropicos  & per  vrinam,&  per  inferiorem  ventrem  clementer  purgare  refert. 

Haud  difiimiles  lftis  Diofcondes  quoque  Cyclamino  alteri  facultates  afleribit.  Fru&us, 
inquit,  drachma;  vnius  pondere  potus,cum  vini  albi  cyathis  duobus,  ad  dies  quadraginta, 
fplenem  liquat;  ita  vt  per  vrinam  & aluum  abfumatur.  Bibitur  ad  orthopnoeam : reliquias» 
partu  purgat. 

De  ^silfine  repente.  Cap.  x i i i i. 

ACcedere  poteft  fuperiori , quam  deftitutus  alio  nomine  Alfinen  repentem  Clu- 

•*'iiusnuncupauit,  nequit  enim  per  (e  confiftere,&  nifi  pedamentis  fulciatur,  humi  fer- 
pit:  adminiculis  pone  pofitis, perticis  aut  fruticibus  fi  fuftineatur,in  altum  fcandit:  caules  illi 
funt  oblongi,tenues,teretes,ac  geniculati:  e fingulis  articulis  bina  contra  fe  pofita  folia  enai- 
cuntur,  oblonga,lata, latuia, dilute  virentia,  Alfines  fimilia, verum  maiora,  & ad  Helxines fl- 
ue Parietaria:  magnitudinem  accedentia : flores  e folliculis  albidi : fuccedunt  acini  per  ma- 
turitatemnigri, Piperis  grano  aut  Hederz  acinis  fimiles , in  quibus  femina  plana  SC  minuta, 
radix  candicans  longis,  tenuibus,  viticulofis  farmentofis  fibris  repit. 


Alline  repens. 


Copiofa  in  agro  Salmanticchfi  in  Hilpania, 

Vt  Clulius  ait, locis  vmbrolis:  nafeitur  & in  Ita- 
lia,Pannonia  (uperiorc,  ac  in  Morauia,  & alibi; 
humidofolo. 

Asftate  floret, & frudum  perficit:  radices  fo- 
Lereftibiles,Verc  notios  turiones  nouaquc  ger- 
mina promunt. 

Lucas  Chynus  in  ftirpium  hiftoria  haud  pa- 
rum verlatus,  Cyclaminum  alteram  Diolcori- 
discfleiudicauit.  nobis  fu  perior  magis  ad  de- 
feriptionem  accedere  videtur.  Garolus  Clu- 
fius  maluit  Alfinen  repentem  appellate , pro- 
pter eam  quam  caules  foliaq;  ctlm  maiore  Alli- 
ne fimilitudinem  habent. 

Refrigerans  autem  hze  efle  videtur , & Alfi- 
n?  facultate  ac  potentia  proxima. 

De  Vitalba.  C a p.  x v. 

CA  v l e s farmentofos,  multos, craflos,ra- 
molos,  geniculatos,aliquanrilper  rubetes; 
Scfubinde  lentos  ac  oblequiolos  edit  Vitalba; 
fepibus  dumisque  fe  implicans, atque  irretiens, 
vicinaomniaappetens  ac  luperans : folia  ad  v- 
num  neruum  e quinis  fere  coalelcunt , eorum 
eminente  vno-,  qua  lata  funt , Hedeiracfcis  fimi- 
lia,nequaquam  tamen  angulola.  Verum  percir- 
cunferentiam  nonnihil  crenata : flores  in  race- 
m i aut  vmbella  formam  digeruntur  candidi  &C 
odorati,  florum  Myrti armuli ; femen  fubnalci- 
tur  exiguum  triangulari  Ipecie,  capillaceam  te- 
nuisque  pluma  inftar  incanam  veluti  criftam 
gerens.; guftu  acre:  radix  fibrola,haud  magni 
momenti. 

Secusmargines  agrorum  inter  vepres  Scien- 
tes crebro  repetitur  apud  Italos,  Germanos, 
Gallos  ac  etiam  Belgas,vbi  latum  fcecundum- 
que  fblum. 

Iulio  menle  huius  flores:  ftudus  plumis fuis 
incanefcentes  Autumno  dependent. 

De  huius  nomine  inter  recentiores  concer- 
tatio quadam  eft.  Fuchlius  Vitem  nigram  fiue 
Bryoniam  nigram  : Matthiolus  Clematidem 
alteram  facit. Legitimam  autem  Bryoniam  ni- 
gram luperius  oftendimus.  Ad  Clematidem 
verb  alteram  accedere, atque  eius  Ipeciem  efle, 
negari  hon  poreft.  eft  tamen  & alia,  ab  hac  dif- 
ferehs,inferius  explicanda.  Germani  Lljnm  &C 
llticn  appellant:  Galli, Ruelliotefte,K;ur»f.  No 
eft  tamen  frutex  ille,qui  Gallis  F torne  & Lati- 
nis Viburnum  diiftus  eft. 

Facultate  autem  acris  & calida  hxc  eft,vluni 
tamen  nobis  compertum, non  habet  vlium. 

De  Flammula.  Cap.  Xvr. 

FL  a m m v l je  dux  lunt : vna  aditiiniculis 
eget : altera  aflurgit  nullius  indiga  fuften-  : 
taininis. 

Prior  lentos  obtinet  Sc  perquam  obleqiiio-  i. 
fos,farmcntofos  cauliculos , cortice  virenti  ve- 
1 z ftitos: 


Flammula  alte 


Flammula. 


ftitos:  folia  minota funt quam  Vitalba:,  incondita , ad  vnum  complura  pediculum,  quica- 
preoli  (xpenumero  munere  officioquc  fungens, vicinis  le  circumplicat:  flores  candidi  fune 
femina  exigua  coha:renria,cane(centibus  quoque  plumis,  minoribus  ramen  ac  breuioribus 
exornata;  pro  radicibus  tenues  funt  fibra:. 

Sponte  fua  in  Belgio  nufquam  exit,  fed  hortenfis  eft.  flores  fub  Auguftum , feraenferius 
fuccedir. 

Flammula:  nomen  a rccentioribus  accepit;  habita  fuit  pro  Clematidis  alterius  (pecie,fcd 
tamen  & femine  & florum  cum  figura, tum  colore  & magnitudine  ab  ea  differt.  - 

Altera  Flammula  foliis  eft  amplioribus  maioribusque,  Vitalb^  fimilioribuSjquatn&Ct311' 
didilTimis  flo(culis,rum  & lemine  plumaceam  criftam  gerere,  in  faftigiis  cauliculorum  emi- 
nentibus,refert:  cubito  cauliculi  altiorcs,pcr  feconfiftunt,furfumque  arriguntur. 

Rariflima  hxc  Germanis  ac  Belgis  eft, & hortenfis  tantummodo. 

Vere noua  promit foliola,&cauliculos:^Eftateflores:FIyeme  fohe  reliqua:  funt  radie» 

Ab  acri  & mordaci  eiusqualitate  & hanc  Flammulam  recentiores atque  huiusaxarisdo- 
«l  aPPeHant.  Matthiolus  hanc  eam  efle  exiftimat.quam  Platearius  lib.  De  fimplicimedici- 
na  cap.primo  literz  F , Flammulam  nominat, & calidam  ficcamque  quarto  ftatuit  gradn.EH 
tamen  & Flammula  quadam  Ranunculi  fpecies,cuius  in  exulcerando  vefi casque  excita^0 
nota  palam  eft  facultas;  de  qua  citius, quam  de  hac,fcripfifle  Platearium  crediderim- 

Nihilominus  vrraque  harum  Flammularum  multum  acris  & valde  calida  eft, ip&  a®® 
Flammula  Ranunculo, mitiores  ifta:  videntur. 


^cy-tcmaiiae  vapnnotae.  lap.  xvii. 

C7a!~..E MrATI'  Dapl?no>des, longa, gracilia, rotunda, Iuncoruminftar tenuia, 
rarius  Pta>  Ip?r2‘c  formeta, quibus  per  terram  ferpit,radiculas  etiam  fubinde/edt  , 

to  minnr.rflnS:  fo',a  lunr  lamia,  latiufcula,oblonga,forma  quidem  Laurinis  fimili^/e. 
bus  maiores  fecundum  folia,  quinque  foliolis  patentes,  inferius fiftulofi,Bugl°^iuS 


Rigua  & aquofa  quxrit  loca,  amat  fyluas.  viret  perpetua  in  hortis  fronde;  vbi  flofculi  cius 
fubinae  multiplicatis  luxuriant  foliolis. 

Huius&alia  maior  repefitur  fpecies,  qux  multo  longioribus  repit  viticulis,  & foliis efl  2. 
floribusque  multo  amplioribus,  exteris  priori  fimilis. 

Peregrina  hxc,&:  aliunde  aduccla. 

Vigent. vtriiilque  flores  Martio,  Aprili,  Maio,  & non  raro  ferius. 

lU>i,i<s/rl 5 Sa.qiosiSr,',  a Grxcis  dicitur : Clematis  quidem , quia  inftar  nM/adrur  repentes 
proferat  cauliculos:  Daphnoides  vero, cum  a Lauri  foliorum  figura,  tum  &c  ad  differentiam 
alterius.v, elidam  aliarum.  Nam  Plinius  plures  eius  nominis  refert  lib.xxnii.cap.xv.vbi  & 
hanc  ffgyptiam  cognominat.  Eft  & alia,  ait , Clematis  ffgyptia  cognomine , qux  ab  aliis 
Daphnoides,  ab  aliis  Polygonoides  vocatur, folio  Lauri,longatenuisque.  Polygonoides  ve- 
ro vox  inter  nothas  appellationes  etiam  in  Diofcoridis  exemplaribus  reperitur.  Praeter  hanc 
funt  etiam  oiMTalg^ov  o-^rop^ii;, aut  potius  (xucm&Sre,.  Alioautem  loco  Plinius  lib.xxi.  iKHS 

cap.xi.  Vincam  Pctuincam  & Chamxdaphnen  appellat.  Vinea  Peruinca  femper, inquit,  *•&&•>*'■ 
viret  in  modum  Lauri  (exemplaria  perperam  Linex. habent : ) foliis  geniculatim  circun-. 
data, topiaria  herba , inopiam  tamen  florum  quandoque Tupplet.hxc  aGrarcis  Chamx- 
daphne  vocatur.  Defcribitur  tamen  ab  eodon,  & a Diofcoride , & alia  Chamxdaphne , de 
quaalibi.  Officinx  hanc  Clematidem  Peruincam  nominant:  Itali  Proucnca : Hifpani  Per- 
Germani  BelgxBfntoojtie/maeg&m  crupt:  Galli  Lifieren. 

Temperamento  autem  hxc  aliquantulum  calet,  fed  tamen  infra  fecundum  gradum  con- 
fidit; tantiim  abeft  vt  vrat  aut  exulceret:  ficcat yero  multo  amplius,  adflringit  quoque  non- 
nihil. Aluiprofluuiis&dyferiterils, Diofcoride  & Galeno  aucloribus,prodeft : dentiumquc 
dolores  commanfa  mitigat. 

De  Clematide  altera.  C a p.  x v r r i. 

QV  s alterius  Clematidis  nomine  a.veteribus  defcribitur,  prolixis  admodum  & tenui- 
bus,genic  ulatiSjfubrubent ibus  farmentis  per  arbores , frutices,  perticas,  pergulas,  peda- 
menta feandendo  in  altura  prorepit:  folia  complura,prions  Flammulxmodo  diuifa,  fed  ta- 
®cn  maiora  latioraque;  flores  parquam  elegantes  e longis  Sc  tenuibus  dependent  pediculis, 

• 1 3 Clema- 


■n*.iLr 


'm  historia 
Clematidis  Daphnoidis  nonnihil  referentes, 
led  tamen  maiores , & ex  quatuor  tantum  fo- 
liolis  per  fumma  latioribus  coadi  ,colore  fiepe 
cxrnlci , quandoque  rubentes , ftaminibusaii- 
quot  mediis : femina  plana,  lata , rotunda, acu- 
minata in  globulum  congeruntur,  radices  pro- 
lixa:, tenues,  in  omnem  partem  Iparguntur. 

Gaudet  Soli  expolitis,  led  tamen  non  omni- 
no arjdis, ketoSi  haud  irriguo  iolo  melius profi- 
i cit.  Apud  Belgas  hortenfis, 'ia  Hifpania  vero  & 
quibuidam  Italiae  locis  iuxtalcpcs  Scagrorum 
! margines  Iponfe  exit. 

Augufto  menfe,  & quandoque  Iulio, fores: 
femen  Septembri  perficitur. 

KAwytcstT <;  i-n&i,  & a nonnullis  Lati- 

nis Ambuxum  ;vt  Diofeoridis  hiftoriis  fpuria 
addita  habent:  Hifpanis  Gormadera1  quali  Vo- 
mitoria,dicitur. 

r Acre  Se  vehcmcntercxulceranshuiuseftfo- 

lium,caufticam,  vt  Galenus  ait , vim  obtinens; 

’ in  quarti  eft  ordinis  excalfacientium  initio. 

Diofcorides  folia  impolita  lepras  reraouere 
refert ; femen  vero  tritum  cum  aqua  pura  vel 
mulfa  potu,  pituitam  &bile  deorfum  ducere. 

De  Vincet  oxico,fiuc  fclepiade . 

C A P.  XIX. 

VI  n c e t o x i c o plures  aifurguntteretes, 
lenti,ac  frangi  contumaces  pediculi, cubi- 
to vno  aut  altero  altiores,quinon  raro  cacumi- 
ne vicina:  adminicula  aliquot  circumitionibus 
ampleduntur:  folia  lata.oblonga,  lauiapn  acu- 
tum delinunt,  anguftiorum  Hedera:  fofioru  fi- 
gura: flores' pdruialbicant , cum  fuauitate  qua' 
aamgrauiter  odorati ; fequuturfiliquz oblon- 
ga: in  mucronem  attenuatz,candidainnis la- 
nugine ; &:  femine  plano , oblongioris  forma:, 
fubrufficoloris,ad  Securidacx  accedente. radi- 
ces tenues  fibro far,  numcrofe& graueolentes. 

Rcperitur&:  huius  Ipecies,  cauliculiscrebrd 
longe  procerioribus, perticas  in  proximo  cohfi- 
ftentes,ad  quinq;  aut  fex  cubitos  multiplicatis 
voluminibus  confcendens;  cuius  flores nigri/o- 
lia  verbjiiliqua:  &:  radices  vti  prioris. 

Vtraquc  Ipecies  hortemus  Belgio  elf,&nigra 
qui  dem  rarior  .alibi  in  m ontanis,afpcris,!axolis, 
apricis  frequentior.  . . 

Circa  Iuriiurh  flores;  fub  Autumnum  e ma- 
turis filiquis  lanugo  dependet. 

Nomen  Vmcetoxicd  'receiitipr  dedit 2tas: 
Ruellio  Hederatis  eft : Germanis 
mured  / £toalutoe  toojttle/  id  eft,  LatihisHirun- 
dinaria.  ^ ‘ 

Diofeoridis  habetur  A fclepias,  ciiius  eft  de- 
feriptioni  conformis, quod fentenriamappto- 
bat.Tergiuerfatur  Matthiolus,  &VmceroxicJ 
differens  ab  A felepiade  affirmans, radfees&fb- 
lia  negat  odore  commedari:  flores  ait  vintsaon 
redplcrc:  lemen  non  cfle  Sccuridaca::  in  exem- 
plaribus 


Clematis  altci 


Vincetoxicui 


PEMPTADIS  'TERTIa'  LIS.  III.  40J 

piaribus  nonnullis,  vbi  de  foliis,di&ioncm  /usturi-,  vbi  verode  radicibus,  rcperiri. 

Sed  exigui  acnullius  omnino  momenti  bxrationes.Radiccs  odoratas  & iimiLitcrflorcs^na- 
ximeque  locis  montolis, nemo  cui  incorruptum  odoratus  organu,eflc  negauerit : foliaodo- 
re commendari, Oiofcoridcs  non  aflerit:  non  omnia  8 apvoaf^st  virus  redolenti  graueolehtia 
enim  omnibus  haud  xque  magnaelt:  lemen  tametfi  qon  exquilite  quadrangulum,  plana  tsU 
menoblongaq;figura,magmtudine  item  Sc  colore  fatis  Sccundacx  refert.  Voces  «stx®?  & 
stViacomiflxquid  Matthiolo  conferre  poteriint?  folia  Hederacea  fxpenumero  longa ; vc- 
lud  Periclymeni  Sc  aliorum:  & tenues  radicula:  frequenter  multiplices.  Verba  autem  Diot 
coridis  icafe  habent : Afclepias  ramulos  producit  longos,  circa  qux  folia  «ssxejS  flue  longa, 
Hcderxfimilia:  radices  multas,tenues,li«»iA/?,id  eft, odoratas;  florem  graueolentem:  femen 
vt Pelecini  flue  Sccuridacx.Nafcitur  in  montibus.Extant  inter  fpurias  huius  & xiojiu  ac  xia- 
f!jaMovnomenclaturx,quarum  vtraque  Vincetoxicorefte  conuejiit. 

Facultate  autem  Vincetoxici  radices  calida:  (unt  &c  ficcx .venenis  aduerfari  creduntur.  , 

Diofcorides  Afclepiadis  radices  cum  vino  epofes  auxiliari  feribit  torminibus, & aduerfus 
ferpentum  i£tus : folia  vero  impofita  ad  mammarum  &vteri  MtumStlctt,  i.  malas  difficul- 
rerque  curabiles,  pafliones,  prodefle. 

De  Periploca  fiite  Apocyno.  Cap.  x x. 

Periploca  prior.  Periploca  altera. 


"DEr iiloci  duxrcperiuntunvnaeognOtnehhbfldum inuenit: altdraR-epifnsdiciiur, 
Prior  Periploca  longis, tenuibus,  viticUlofis*arflulfe,  adhrinieiila  pOnc^fita  Smilaefi 
fflodo ambit:  folii  quoque  Smilacis  ac  Hedferx  furifftjiflia,  fcd  odore  grauiavdigitis  prxfer- 
*“»  attrita;  flores  in  exiguis  vrribcllis  rari, albidi:  fi^Wjjuales  Vineetdxifci.-fctfBiaiores^p. 
P°la&  intus  lariuglne,quafcmfen  conditur  nigricarfs'ptoium^i:  ridicesfibncifx'fob  rerra'Ik’ 
has fcrpentes,& iubinde  progerminantes.  ; 

Repens  di&a  Periploca,  & tpfa ampfexicauliseftyproxima  pedamenta eftihi  fcarjderido 
ambiens  ac  circumuinciens : caules  eius.Iongi,  rotundi, lenti,  geniculati,fubrubent:  folia  la- 
**> longiora,  nonnihil  veftofa  : flores  hatid  magni  qbinque  foliolis  albicant : filiqux.tofoix, 
aliquantulum  recurux,  vt  plurintum  gemiriatx,  pfibris  fiHquismaiorcs , itiiribrcs  taimbri 'ac 


4£>4  Stupitm  jfijTOllia 

acutiores  qtriini  Rhododendri;  in  quibus  femen oblongum» duriufculum, nigricans, Emol- 
lis,candida,tomcntoquefimilislanugo, qua:  inarcfccntibusdiffilicnribusquefiliquis  in  con- 

Ipe&um  prodit,  radices  fibrotic,  vti  prions  progerminantes. 

V craque  vulnerata  liquorem  fundit : prior  eopiofiorem  minus  candidum  atque  non  raro 
flaucfccntem:  Repens  parciorem  & candidiorem. 

Perennant  huiuscaules  defluentibus  foliis  ( vnde  repenti  fortafle  cognomen)  illius  vero 
intercidunt,  folis  Hyeme  fupcrftitibus  radiculis. 

Rara  vtraquc  Bclgio,&quidcm,vtMatthiolusfcribit,ctiaItalia:;CxSyriaiftucadferutui. 
Periplocas  huius  xratis  do&i  appellant,  ad  Diofeoridis  Apocynum  referendas  faris  vide- 
tur manifeftum,  prarfcrtim  eam  qux  prior  eft.  Appellatur  aurem  'Szzkuiov  etiam 
ac  Braffica  canina.  Sed  & alia  tamen  cll  Cynocrambe  Mercurialis  fylueftrislpccics. 

Eft  autem  Apocyni  qxitialis  atque  perniciofa  potiffimum  quadrupedibus  vis.  Nam,vc 
^ Diofcorides,huius  folia  cum  pingui  pani  commixta,canes,  lupos,vulpes,  &C  pantheras obie- 
#a  interimunt;rdbluuntur  enim  protinift  eorum  coxendices. 

De  Lupulo.  C a r.  x x i. 

LV  pvlv  s amplexu  viuit,&  perticas  aliaq; 

adminicula  circumligando  fc  Icandit. cauli- 
culos promit  longiffimos,afpcros,&  hirfutos;  fo- 
lia quoque  afpera,  lata,  Vitis  aut  potius  Bryonia 
albx  fimilia,veruntamen  nigriora  8i  paucioribus 
incifurisdiuifa:  flores  e fummis  virgulisracema- 
tim  depedentjfolliculofi,  fquamatim  inftar  exi- 
guorum conorum  compa&i , colore  fiibalbido, 
ad  luteum  vergere-,  odoris  grauis. radices  tenues, 
libi  inuicem  varie  implicantur. 

Reftibile  ac  pingue  defiderat  folum : latior 
cultura  exit.Nalcitur  &:  inter  vepres  fenticetaq; 
circa  agrorum  margines ,’  fcd  lylueftris;  florum 
conos  minores, rariores,  paucioresque proferens. 

Flores  Augufto  ac  Septembri  colliguntur  ,(c 
ad  ccruifi?  vfum  reponuntur.  Vere  nouiturionts 
crumpunt.Hycme  folar  reftant  radices. 

Lupulum  Officina:  &c  palfim  vocantplerique 
Lupum  fali&arium , vel  Lupulum  falidanum: 
Germani  J^)opffcn  : Bclgx  & fjopptmrgt; 
Hifpani  HombreziUes:  GsWidnHoubUn,  Memi- 
nit Plinius  Lupi  lalictarij  lib.xxr.  cap.  xv.ihter 
fponte  nafccntes  aculeatas, quibus  plcrequegen- 
tes  in  cibis  vtuntur.  Quo  au&ore  Fuchiius.fira- 
cis  /Spt/oi'  appellari  aflerat , nodum  repetirelicuit. 
B pvov  Mulcus  cft.Dicitur  Caucalis  Spw  a De- 
mocrito, vtOribafius  teftis-'  'v 

Calidi  autem  & ficci  fecundo  ordine  flores 
funt  Lupuli,caputfacile  implent , odore  grauio- 
re  ipfum  ferientes.  Eiufdem  temperamentis 
folia  ipfa  funt  limiti  aperientia  ac  abftergentia. 

Afparagifiue  primi  turiones  VcrC  erumpentes  mitiores  funt, in  edulia  recipiunturjoble- 
&amenta  tamen  magis, vt  Plinius  ait, quam  cibus.  Nam  alimenti  quidejft  perexiguum  con- 
ferunt;profunt  tam  e vifccribus,&  aperiendo,  & vrinas  mouedo:  faciliore  etia  aluumfaciuc. 

Folia, wncrioresque  cauliculi, &:  ipfi  quoque  flores  iecur  & lienem  ab  obftrucHonibus  li- 
berant: per  vrinas  expurgant:  fanguinem  emundant:  aduerfus  diuturnas  febres,  fcabicmS.' 
fimiles cutis  fa:dita.tcs,decp£b  inlafl^sdero  profimq. 

Succus  potentior  eft,&:.non  modo  viiccra  ab  obftru&ionibus  liberat;  fed  & bilemacpi- 
tuitam  educepeperaluum  pofTc creditur.  Eundem  auribuskjftillatuma-fetorp eas  liberare 
putredineque  vindicare  fcnbirur. 

Floribus  ceruifia  conditur;  copia  tamen  nimia  amarorem  ei  conciliat,  atgapirimoleflio- 
rem  efficit. 

Panem  quoque  leuiorem  ac  rariorem  flores  efficiunt,  ac  maflam  citius  facibusque fer- 
mentari,fi  aqua  in  qua  decocti  fuennt,  farina  fubigatur.  • 

— D i 


oijuor. 


PEMPTADIS 


RTIJE  LIB.  m,  4«; 

^AP.  XXII. 

IA  s M i n v m cx  earum  quoque  ftirpium 
eft  numero , qua;  adminiculis  fulciuntur, 
non  tamen  amplexicaulis  aut  vicinis  fe  cir- 
cumuoluens;  (cd  aliis  tantummodo  innites, 
veluti  pergulis, liortcnfibusque  fcenis,quibus 
facili  opere  inne&itur.  cauliculi  eius  prolixi, 
teretes, ramofi,flexibiles,geniculati,virentes; 
candida  fungofaqueinterius  medulla:  folia  e 
lingulis  geniculis  bina,  ampla , alarum  inftar 
expanfa;  compofita  videlicet  ex  quinque  aut 
feptem  aliis  1 aruibus, oblongis, faturateviren- 
tibuSjfaftigio  acuminatis , eminente  in  cacu- 
mine reliquis  maiore:  flores  in  fummis  virgu- 
lis,rari,in  mufcarij  fpecie  cohxrent,  fuauco- 
lentes,  colore  albidi : femen  latum  Lupinis 
quadantenus  fimile;  quod  tame  raro  fuccref- 
cit:  radix  fibris  firmatur. 

Fertur  huius  efle  fpecies  floribus  luteis ; 62 
alia  c^ruleis.Sunt  autem  qui  pro  Iafmino  lu- 
teo,Trifoliu  fruticans  4.  Pempt.lib.4xap.  15. 
dcpi&um;S2  pro  cxrulco  Clematidem  alte- 
ram oftendant.  Quod  fi  autem  no  alis  quam 
hs  pro  lafmini  exteris  fpeciebus  oftendi 
queant, temere  plurcs  eius  ipecies  affirmatur. 
Vtraqjenim  harum  multum  alafmino  abeft. 

Colitur  Iafminum  in  hortis, & topiariis  o- 
peribus  expetitur , non  modo  in  Belgio , ve- 
nim&  in  Italia  ac  alibi:  ex  Africa  creditur  adueetum. 
flores  Asftare  vigent . 

Inter  Arabes  Serapio  primi  nominis  hanc  Zambach:  interpres  vero  Iefeminnominat;at- 
queindepaflim  Iafminum,Iefeminum,Iofmenum,  aut  etiam  Gelfeminum. 

Apud Diofcoride  compofitio  eft  Iafmini olei, quod  apud  Perfas  cmtuv  dt8£v  A imZv  tS 
B,ideft,ex  albis  Viola:  floribus  fieri  refert;  quod  non  ex  alterius  ftirpis , quam  ex  huius  flori- 
busconficiendum  apparet.Nam  Diofcondes  inter  ra'  /a.fiue  Violas,pulchros  atqueelegan- 
tesflofculos  fubinde  habet.  Ita  vt  82  huius  flores  ab  eo  V lolas  dici, non  debeat  alienum  vide- 
ri; pnefertim  ipfa  ftirf  e ( vt  fatis  apparet)  illi  incognita.  Iam  Sc  Io»  7mptvpxv  eam  oleo  conferre 
qualitatem  nequit,qux  Iafmino  tribuitur:  rariffimeque  idem  albidum  eft ; & fi  quando  eft» 
purpureo  non  prsfertur.  tevzoia  calidiora  funt ; fed  tamen  nequaquam  candida,fed  eius  ge- 
nerisluteaefficaciffima  funt. 

Qualitate  autem  Iafminum  ac  eius  potiffimum  flores  calidi  funt  in  initio  fecundi  ordi- 
nis ; vt  Mefues  apud  Serapionem  ait. 

Oleum  ex  his  confe&um  crudos  difeutit  humores:  frigidis  ac  catarrhofis  confert : & hy- 
bemovtile  tempore.  Quibus  autem  temperatura  contigit  calidior,  his  dolorem  excitatca- 
pitis;&  li  diutius  odoretur,  periculum  adfert  fanguinis  e naribus  profluuij : eodem  auiftore. 

In  conuiuiis,  ait  Diofcorides , 5 2 poft  eum  Aetius , odoris  caufa apud  Perfas vfurpatur. 
Prodeft  & lotis  a balneo  corporibus ; qua:  laxari  calefierique  expedit : grauiorem  aute  fua- 
ueolentiam  habet, ita  vt  multi  eo  idcirco  non  libenter  vtantur. 

De  Capri  folio,  ftue  Periclymeno.  Cap.  x x i i i. 

{""'Aprifoi.ia  fiue  Periclymena  duo  funt.  vnum  Germanicum : alterum  Italicum 
'Jdicere  licebit.  Vterque  frutex  amplexicaulis, vicinis  adminiculis  circumligatur. 

Germanicum  longis,tenuibus,fed  tamen  lignofis,&  in  ramulos  partitis  futfum  repit  cau-  r . 
liculis;circaqux  exinteruallis  foiiabina  ex  aduerfo  pofita.oblonga,  mollia, dilute  virentia, 
inferiore  tamen  parte  magis  incanefcentia:  flores  in  fummis  ramulis  complures  pariter  emi- 
cant,oblongi, candidi,  fuaueolentesjinterius  caui,vna  parte  prominentiores,  flaminibus  ali- 
quot e medio  exeuntibus : frufrus  acinis  fimilis  in  exiguarum  vuarum  modum  compa&us; 
per  maturitatem  rubet,in  quo  femen  duriufculum.  radix  lignofanon  abfque  adnatis. 

Italicum 


4of> 


St  i R p i v m 

Caprifolium  Germanicum. 


HliloMi 

Caprifolium  Italicum. 


'x.  Italicum  lignolis  quoque  & in  longitudinem  prorepentibus  cauliculis  priori  omnino  fi* 
mile  cft : conueniunt  etiam  folia , nili  quod  ex  aduerlo  polita  fubinde  vniantur,  &citcara- 
mulorum  prxfertim  faftigia  itacoalcfcant  5 vt  acetabulorum  profundiorum  fpeciem exhi- 
beant- e quibus  flofculi  enalcuntur  limiles  fuperioris,  breuiores  tamen,  ac  paulb  minores: 
baccx  fequuntur  limiles  & rubentes,  led  tamen  dilutius. 

Nalcitur  Periclymenum  in  fyluis  & in  lenticetis, fruticibus  nouellisquc  arbuftis,ita&pc- 
numero  tenaciter  & arde  fe  obuinciens,vt  lui  veftigia  ipfis  imprefla  relinquat. 

Vere  folia  exeunt, vti  aliis  lignolis:  flores  quandoque  Aprili,  crebrius  Maio  ac  Iunioeon- 
Ipiciuntur : frudus  fub  Autumni  tempus  maturi. 

Grxci  «%otAu'^uo?;Latini  Volucrum  maius:  Scribonius  Largus Sy lux  matrem  appellat: 
Officinx  Caprifolium, Matrilyluam;  plerique  Lilium  inter  ipinas:  Iuli  V intibo fet: Germa- 
ni ®ep$Mabt/  fpecf  gtlgm/  jranlmg/  malDigilgcn : Belgx  «ehcptnibia&t/mmtmutasimipt : Galli 
Cheurefuei/le:  Hilpani  CMadrefelua.  Inter  nothas  appellationes  funt, 

Sw,  atr?diwi,t7m.Trn$,  a%/vn  tieiQa’v,)iAii/e&rrn{,/MipTan,>&Auxa>3t/i(0r. 

Matthti  Matthxus  SyluaticusPandedaru  audor,Caprifoliu  & Syluarum  matrem, cap.cxxxvn. 

tm“““  re<-^ quidem  Periclymenon,  fed  perperam  Lycium  &: Pyxacantham interpretatur;Petidy- 
menum  cum  Pyxacantha  inepte  confundens:  peius  vero  etiam  facit,  Caprifolio  vires  Pyxa- 
canthxaflcribens.  Scdcap.  cccccxxxi.  Matrifyluam  Periclymenon  &c  Caprifolium  rede 
a£ferir,ac  legitimas  ei  ex  Diolcoride  vires  refert. 

Prxbuifle  hic  grauilfimi  erroris  pharmacopceis  occalionem  videtur, qui  fucco  foliorum 
& fruduum  Periclymeni  denfato.pro  Lycio,maximo cum  periculo  vtuntur. 

Natus  hinc  & alius  error,qubd  videlicet  foliorum  Periclymeni  decodum,  vel  ex  his, aut 
i™*»»,  etiam  ex  floribus  ftillacitius  liquor,oris  fauciumque  inflammationibus  incipientibus,  yeluti 
annum.  a<jftringentia  ac  refrigerantia  prodefle  temere  exiftimentur.  Periclymeni  enim  haudqua- 
quam  frigida  aut  adftringensj  led  calida  & attenuans  eft  facultas. 

Vt  enim  Galenus, Periclymeni  cum  frudus,tum  folia,  adeo  vehementer  incidentis  pari- 
ter & excalfacientis  facultatis  funt,  vt  li  plufculum  bibantur , vrinam  fanguinolentam  effi- 
ciant: principio  tamen  vrinam  duntaxat  mouentia. 

Diolcorides  ait: Huius  lemen  poftquam  ematuruit  colleduro,acinvmbra  ficcatum, 

drachma: 


PEMPTADIS  TERTI  JE  L I B.  III.  407 

drachma:  pondo  quadraginta  diebus  datum,  lienem  abfumit;  laffitudincm  dilcutit ; ortho- 
pnccz  & lingultui  prodcft : vrinam  cita  fexto  die  cruentam : idem  & partus  accelerat.  Ean- 
dem vim  & folia  habent , qux  x x x.  diebus  pota  fterilitatem  efficere  narrantur-  Eadem 
cum  oleo  illita  periodicarum  fiue  intermittentium  febrium  horrores  abigunt. 

De  Xylofttt.  C a p.  x x n 1 1. 

Xyloftcum.  Xylofteum  alterum. 


DEriclymeno  cognatus  eft  frutex  Xylofteon  nuncupatus , qui  tamen  aliis  non  cir. 

* cumuoluitur,fed  nullis  egens  adminiculis  per  feconfiftir. 

Caudices  huius  fubinde  mediocris  craffitudinis;  materies  ligni  candida  eft:  ramuli  ro- 
tundi  albicante  veftiuntur  cortice ; initio  tamen  &ciim  primum  erumpunt,  fubrubentes 
fpe&antur:  folia  veluti  Germanici  Periclymeni  oblonga,  mollia,  ex  albido  virentia , prona 
pane  candidiora  ac  leniter  hirluta:  flores  m inores  funt,quam  alicuius  Periclymeni,  candidi/ 
bini  in  vno  pediculo;  fuccedunt  fru&us  gemelli  inftar  exiguorum  Ceralorum,  rubentes,  al- 
tero eorum  fepe  minore. 

Apud  Heluetios,&  plerofque  alios  Germanix  populos,  in  fyluis  locis  laxofis  reperitur. 

Aprili  aut  Maio  flores,fed  fruiftus  Autumno  appetente  demum  perficitur. 

Plerique  Periclymenum  ftans  appellant:  Germani  alicubi  -f)Utlfc6fir|Vn/&  5on60fierfen,id 
dl, Canum  cerafa:Heluetij  58ein§ul£flt:  vnde  Xylofteo  nomen  datum. Sunt  qui  Clymenon 
eflefulpicencur:quibusPericlymenon,abhuiusfimilitudine,  veluti conuoluens  fe Clyme- 
non diftum  videtur.Sed  Clymenon  aliud  omnino  ftirpis  genus,  caule  Fabx,  &:  folio  Plan- 
taginis; vt  quidem  Diofcorides  ait. 

Huius  generis  & alius  minor, omnino  humilis  eft  frutex;  cuius  cauliculi  lignofi, tenelli  ,al-  x 
bicante cortice  veftiuntur, & abfque  pedamentis  eriguntur,  non  multo  tamen  cu  bito  altius 
tffurgentes:  folia  maiora,latiora,durioraque  funt.minus  tamen  virentia:  flores  exigui,candi- 
dnli,  in  tenui  oblongo  pediculo  bini;quibusfrudlus  fuccedit  rubens,  Ceralo  exiguo  fimilis, 
maior  quam  Periclymeni  aut  Xyloftei,flofculorumveftigia  duorum  imprefla  retinens,  in 
fo  femen  vnicum. 


Floret 


Floret  vna  cum  Pcriclymcnis:  frudus  Augufto  perficitur.  Ex  Germania  in  Belgiumilla- 
tus  frutex  cft. 

Nomen  idem  quod  Xylofteo  pofteritas  dedit;  cuius  minor  ac  humilis  fpecies  habeturac 
dicitur.FallunturquiChamxcerafumappcllant.  Chamaxerafus  non  parum  a Xylofteoal- 
tero  differt. 

De  viribusautem  horum  fruticum  nihil  compertum  habemus,  aut  aliunde  accepimus. 

be  Hedera.  Cap.  xxv. 

Hedera.  Hedera  Helix. 


IN  cenfu -earum , qux  adminiculis  fuftinenrar.  Hedera  etiam  occurrit  referenda, petje 
liquidemnon  confiftir,  ied  aliis  adhreret. 

Eiusgenera,&  prima  quidem, audoreTheophrafto,  duo. 

Vna  in  altitudinem  ie  attollit:  altera  humi  repit,  h^c  minor:  illa  maior  Hederadicipoteft. 
Maioris  fiuc  aflurgentisplures  quidem,  led  prarcipue  tres  rurfus  fpecies:  Candidata, & 
Helix  dida;  quarum  trium  Diofcoridcsmeminit. 

Scandit  maior  arbores, vetufta  a:dificia,parictesque:  caudices  eius  lignofi, fubindeitacraf- 
fivtarboreicereipfa  videatur;  a quibus  ramulos  hac  illae  diffundit  quam  plunmos,  quibus 
veluti  brachiis  late  ferpens  in  multam  peruagatur  partem-,  radiculas  etiam  ab  ipiis  afliduedi- 
mittens;quibus  (e  arboribus  ipfisquc  parietibus  annectes  pertinaciter  hasret:  folia leuia funr, 
lplendenna,fuperiore  prxfertim  parte;  initio  quidem  haudquaquam,fed  vbi  confemierunt, 
angulola:  flbres  mufeofi:  in  baccis  varietas eft ; in  colore  florum  etiam  quasdam, 
j.  Candida  fiquidem  Hedera  frudum  fert  candidum:& huius  vna  fpecies  frudum  tantum- 

modo candidum  habet;  alia  vero  & folium  quoque.  Frudum  vero  candidum  ferentium, 
quadam  maiufculum,denfum  & coinpadiffimum  profert,veluti  in  mpeu^av  fiueglobumco- 
adum  ,quam  plerique  uopvu&ae,  AthenLenlesverb  a%tpmr,t  dpAvojuinv,  Acharnicamini- 
guam  nominant : altera  vero  minorem  &;  , fiue  iparliorem , veluti nigr/ race- 

mum. hasc  Plinio  Sclinitium. 

2,  Nigrafrudum  minorem, nec  vti.  candida  compadum.fed  fparfum  fert, & colore  quidem, 
autnigrum,aut  crocatum , fiue  crocei  coloris.  Hanc  Dionyfiam  nonnulli, audore Diofco- 
ride,  vocant;  alij  Bacchicam,cuius  coronis  Poetz  vtuntur;Plinio  tefte,lib.xvi.cap.xxxnn 

Tertia 


PEMPTADIS  TERTIiE  un.  1 1 i.  4OP 

Tertia  «Ai£ candida  habet  (armenta:  folia  tenuia,  angulofa.&cvt  Theophraftus, ;• 
jd  eft,l£tiora,liuc  vti  Plinius  reddidit,cocinniora.  ( Diolcoridis  exemplaria  perperam  ipvd-&i  D“frlT‘‘,‘t 
legunt.)  fructum  non  gignit.  ‘ilcu!"" 

Huius prxterca&  fpecicsThcophrafto  funt.Eftenimvnavircns  ac  herbacea , qux pluri- 
ma: altera  candido  folio:  tertia  ot/x/a »,fiue  verficolor,qux  T rachia  vocatur. 

Plinius  Helicen  non  gcnerc,fed  state  ii  reliquis  differre  quofdam  exiftimare  rccenlet:pri- 
moque  Helicen,  fieri  vetuftate  Hederam. 

Addit  Theophraftus, Helices  fpecies, fuas  quoque  differentias  habere:  & harum  queque, 
inquit, diftare  videtur.  Quippe  inter  herbaceas,quxdam  tenuioris  fol ij -, quxdam  vero  min us 
hic omnia  habet:  ot/x/Ams  iiue  verficoloris,vnius  maius  -.alterius  minus  folium : differunt  8c 
fecundum  ©■o/x/A/®*’, id  eft, coloris  varietatem:  ita  &c  magnitudine, & colore  diffcrunt.si/acge- 
s-Mi.iiue  auclu  facilis,  autem  herbacea,  'afoiSm,  id  eft,  &c  maxime  fc  propa- 

gans. hxc  ille. 

Poftenora  verba  fic  Plinius  reddit:  Adolefcit  in  longitudinem  maxime  herbacea.  Sequi- 
tur mox:  Arbores  autem  necat  candida, &c. Qua:  verba  nonad  candidam  Helicen  pertinet, 
fedde  fructifera  candida  a Theophraftofcribunrur.Exquo  omnia  fua Plinius lib.  xvi.cap.  'rU«jn.uti- 
xxxnn.tranfrcripfit,deiidcratis  tamen  non  paucis.Nam  hoc  loco  de  Hcderanon  pauca  re-to  l,“u' 
periuntur  prxtermifla.  Poterunt  autem  hxc  ipfaex  Theophrafti  lib.  Dehiftoriaftirpium 
tertio^ diligenti  aliquo  facile  refticui. 

Referret  hoc  loco  turpem  quoque  Plinij  lapfum  offendere, hoc  eodem  de  Hedera  capite  pUnijiap- 
fetim  initio,vtrumque  Ciftum, marem  videlicet  & feminam,  inter  Hedcrx  genera  mime- fo- 
rantis, vocum  jc/Va&siiws  affinitate  decepti,  nifi  iam  fxpe  ab  aliis  docti  flimis  virisinhunc 
foret  animaduerfum. 

Minor  Hedera  nigrsfimiliseftjfcd  minor; cauliculi  fiue  viticula'  eius  tenues  funt;  folia  4. 
angulofa,  virentia.fubinde  maculofa:  non  arbores,non  muros, au  t parietes  afeendit ; fcd  hu- 
mi defixa  repit:  fructum  etiam  non  gignit. 

Nigra  Hedera  in  Italia , Germania,  Belgio , Gallia,  circa  parietes  & arbores  frequens  eft. 

Candida  in  Grscia repentur. Minor  paffnn  in  fyluis  opacis  locis  gignicur.  Hanc  ferpenti- 
busgrati(Iiniam,&r  fub  hachybernis  menfibuseos  Iarirare.Matthiolusfcribir. 

Flores  Hedera  fub  Autumnum  producit:  baccx  poft  Hyemis  fblftitium  perficiuntur. 

Hederam  Grxci  xfonv  & xlosor.  Germani  ^p|eu:  Belgx  ©epl:  Hifpani  Tedra:  Galli  Liar- 
«appellant. Occurrunt  inter  fpuria,&  hxc  eius  nomina:  x/Sn£jv,x/ojaejK,  ^uuo^p^of,  7rox- 
OTii^!4p(4iSw9g58,xoar/oi',c/)oro'c7oi’,fdtiS-«£toi',®sfi5')?,xi?/<pe,aa27-Awo?,Sylusmacer. 

Maiorem  T heophraff us  u-^av  ztcoov, Latine  attollentem  aut  affurgentem  Hederam  dixe-  r. 
iis;  Gaza  excellam  reddit;  Plinius  rigentem  Hederam  appellare  videtur.  Recentiores  Hede- 
ram arboream,  qua:  arbores  compleditur;  muralem  vero  fecundum  parietes  nalcentem  ap- 
pellant. Sunt  tamen  qui  velint  omnem  affurgentem  arboream  cognominari  .quibufeunque 
tandem  illaconfcendens  adhxreat.ad  differentiam  nempe  alterius  per  humum  repentis. 

Minor  xlsso;  vocatur:  Germanis  Sltpn  Egljcu.  Dicitur  &:  differens  ta-  4: 

menmukumabHedera  terreftri  fuperius  deferipta.  Helicen  fiue  Clauiculam  Latine  nun- 
cupatam hanc  non  pauci  exiftimant,  fed  Theophraftus  sAix®  ab  Xmyticp  %'tosoi  differre  offen- 
dit. Tertiam  enim  inter  aflurgentes  Helicen  facit. 

Cxterum  Hedera,  vt  Galenus  ait , ex  contrariis  compofita  eft  facultatibus ; habet  enim 
quiddam  adfbingentis  fubftantite, terrena:  & frigidae:  habetque  etiam  nonnihil  acris,  quam 
calidam  efle  vel  guftus  comprobat:  nec  deeft  tertia;  aqueam  namque  fubftantiamquandam 
tepidam  obtineqcerte  fi  viridis  fit.  Siquidem  dum  arefcit,hxc  prima  exhaletneceffe  eft:ma- 
net  qux  terrea  eft  & frigida  Sc  adftringens;  & ea  qux  calida  ac  acris. 

Viridis  autem , foliis  eius  in  vino  decoctis,  vlcera  grandia  conglutinat,  quxque  maligna 
funt,adfanitatem  reducit:  tum  igne  faftas  exulcerationes  cicatrice  includit.  Porro  cum  ace- 
to cofta  folia  lienofisprofunt.  Flores  autem  quodammodo  validiores  funt,  vt  ad  lxuorem 
redafti  cum  cerato  ambuftis  conueniant. 

Pmefea  fuccus  medicamentum  efterrhinon,  capiti  purgando  idoneum;  tum  vetuftas 
auriumffuxiones  fanat:  ad  hxc  vlcera  vetera, tum  in  auribus, tum  in  naribus.  Porro  fi  acrior 
appareat,aut  rofaceo  aut  dulci  oleo  mifcetur. 

Lachryma  eius  lentes  interimit,  pilis  nudat:  vfque  adeo  calidx  poteftatis,  vt  obfcure  adu- 
rat. Eft  autem  velutaqueus  quidam  liquor, ficut  alix  omnes  lachrymx.  hxc  Galenus. 

Eadem  fere  Diofcorides,fed  tamen  & paulo  plura  habet.Nam  & acinos, ait,  quinque  tri- 
tos,&cum  rofaceo  in  malicorio  calfa&os,  &c  in  oppofiram  aurem  inftillatos,  dentium  miti- 
gare dolores:  denigrare  item  corymbos  capillos,-  mouere  menfes  tritos  ac  f ubditos. 

m 


Noftra 


4io  stirpiVm  historia 

Noftra  artate  rari  (fi  mus  Hedera;  vfus,  nifi  foliorum , qua:  vlcufculis  in  cruribus,  aut  aliis 
corporis  partibus  procuratis  (fontanellas  vocant)  imponuntur.  Humores  enim  Scichoresad 
eas  partes  alliciunt : inflammationes  vero  ab  iifdem  arcent,  recenter  quidem  decerpta  non- 
dumque  reliccata.  Sunt  ctiam.qui  corymbos  ad  ciendam  vrinam  efficaces  afferant; &calcu- 
lofis  ac  nephriticis  ea  propter  exhibeant. 

De  Vite  vinifera.  C a p.  x x v r. 

Vitis  vnifera.  TT  Is  qua:  adminiculis  egent,  pedamentis  ful- 

Al  ciuntur,  neque  per  fe  confiftunt,  annume- 
rari  Vitis  vinifera  poceft : Perticis  & pergulisfu- 
ftinetur,horumque  fubfidio  Iatediuagatur,&in 
altum  (candit:  Vlmis  & c Opulis  fodatur: alias 
item  arbores ampleditur,alioquihumi  confira- 

Vitium  autem  qua:  vinum  proferunt, hzqui- 
dem  cultiufialiafylueftriseft.Cultiuarum  com- 
plures maiores , minor  vero  &:  paruula  etiam 
qua:dam  eft. 

Maiorum  caudices  flue  trunci  fubinde  craSi 
funt,  multiplici  eoq;rimofo  corticeconueftiun- 
tur;abhis  rami  veluti  brachia  diffunduntur, e 
quibus  (armenta  & palmites  articulati ;exipii$ 
vero  articulis  folia  & capreoli,  dependentesque 
vua:  compluribus  acinis  coaceruatzjfolia  lata, 
( u bro  tunda.i nci(a,qu inqu an gularia, capreoli  te- 
nues & intorti,quibus  (e  vicinis  innedit,&velu- 
ti  manibus  adminicula  complectitur  apprehen- 
ditque:  vua:  colore  & magnitudine,  tum  & aliis 
conditionibus  differunt. 

Candidi  aut  fului  vniusvuz  acini  funt: alte- 
rius & externo  folliculo,  & interiore  came  ac 
fucco,  (aturato  rubore  nigricant:  tertiatcaruleo 
aut  fubrubente  arrident  colore , came  tamen 
& fucco  veluti  prima:.  Vinum  prasbent  bzvu* 
candidum,  mox  praffo  fubdita: ; rubens  vero,  li 
cum  folliculis  calcata:  relinquantur;cum quibus 
fi  diutius  permanferint,  color  etiam  intenditur. 
Nigrum  ac  obfcure  rubens fecunda:  vinum  proferunt;fed candidum  acfuluumprioresvue. 

Vuarum  item  nonnullae  maiores, magnisque  acinis  conflant : alia:  minoribus.  Acini  qui- 
bufdam  frequcntiores:rariores  aliis.  Vinaceum  vnicum  nonnullarum  acini  feruntiplurave- 
ro aliarum.  Vinum  quxdam  aufterius  dant : nonnulla:  dulcius.  Quarundam  inueteratum 
melius : non  paucarum  hornum  vinum  praeftantius. 

Minor  fiueparua  Vitis  omnibus  partibus  minor  eft , folia  ei  minora  ac  rotundiora:  mz 
exigua, parui  acini, colore  nigri,rariflime  albidi  aut  fului;  (apore  dulces,  vinaceo  fiuenudeo 
interius  minimo  ac  molli. 

Sylueftris  Vitis  caudicibus,  ramis,  articulatis  (armentis,  foliis,  clauiculiscultiuamtefert, 
fed  vua  eius  non  perficitur,immatura&:  auftera  permanens. 

Aptum, inquit  Florcntinusjvitibus  folum  omnis  eft  terra  nigra,  non  valde  denfa,  neque 
glutinofa,humiditatem  habens.  Refert  tamen,  L.Columella  ait,cuius  generis,  aut  quo  ha- 
bitu vitem  pro  regionis  flatu  colere  ccnfeas. 

Pingui  &vbcri  agro prudes  dabit  agricola  gracilem  vitem,  nec  natura  nimis  facundam; 
macro  feracem;  terra:  aenfe  vehementem, multaque  materia  frondentem : refoluto  to- 
to (olo,rari  (armenci:humido  (ciet  non  redte  mandari  frudhis  teneri  Vitem,&  ampliorisaci- 
ni;(ed  callofi,angufli,frequentisque  vinacei:  ficco  redte  diuerfe  quoque  natur*. 

Negabat, idem  ait  L.  Columella  patruus,  ftercus  Vitibus  ingerendum;  meliorem  cenft- 
bat  effe  materiam  vindemiis  exuberandis, congeftitiam  & aducSam  humum. 

Cado  porro  calido  Vitis  hetatur:  arftuofiffimum  tamen  non  defiderat ; frigidum  vero  ac 
glaciale  non  fuftinet:  In  calidis  idcirco  regionibus  vber  eft  potentis  vini  prouenrus:  in  frigi- 
dioribus tenuius  eft  &c  faiyoVo&t,ac  exiguam  aquam  admittens, vel  etiam  omnino  dp&Kh 


* 


FEMPTADIS  TERTIiB  L i B.  iit.  4*1 

quale eft  quod  Louanij  &:  alibi  apud  Brabantos,  cum  quod  Se  apud  Bohcmos  acSaxones,ac 
orca  horum  fines  nalcicur. 

Validiores  fiquidem  Se  poremiores  vuas  Sol  efficit;  fed  Se  dulciores, fi  multum  calefeceris: 
vtinGeoponicis  Qiiintilij  affirmant,  qui  & Lunam  ad  maturitatem;  ad  dulcedinem  vero 
nodes  conferre, aiunt. 

Putandas  vites, antequam  furculusprogerminet, Columella:  Februario  mcnfe, Palladius 
ait-Si  ferius  putetur, lachrymans  alimentum  perdit. 

Vindemiare  O&obri  menfecommodiffimum. 

Ablaqueare  autem  vites,fi  quando  expedit,  Autumno  vtiliffimum  cenfetur  5 prius  quam 
frigora  inuadanr. 

Vitisautem  Graecis  ape**Aos  iit  o?oe?e,id  eft,vinifera  vitis,  ac  aptmtot  tifie hoc  eft,  man- 
fuefadafiuecultiua  vitis  appellatur:  &o/r6^oe??quidcm,ad  differentiam  vtriulque  Bryonias 
acTami,quzS£«fmAo/  appellantur. 

Vitisautem  ex  eo,qu6dinuitatur  ad  vuasparicndas,audore  Varrone  dicitur. 

Minor liueparua  Vitis.Idza modo  cognominatur,  de  qua  Theophraftuslib.  111.  Naici- 
tur, inquit, Vitis  ea  parte  Idz,quam  vocant  Phalacrasj  fruricola  eft,  virgulis  paruis  &ramis 
cubitalibus  pene  exporrigitur, quibus  acini  laterales  nigri  adhzrent,  magnitudine  fabz,  dul- 
ces,qui  yytpn&Jip  7),  id  elt,  vinaceis  fi  mile  quid  continent. 

Plinius  hanc  Alexandrinam  lib.xiin.capitein.facit,iildem  quibus  Theophraftus  ver- 
bisiplam  delcribens:  Diolcorides  fylueftris  Vitis  altera  (latuit  fpeciem.  Nos  maluimus  inter 
culriuas retinere. In  Officinis  huius  exigui  paffi  acini, paffularu  de  Corintho  nomine  veneut. 

Sylueftris  vitis  s/mAo$  dpf /a  Grzcis,  Latinis  vero  etiam  Labrulca  dicitur : vt  apud  Virgi- 
lium  in  Bucolicis; 

Sylueslrii  raris  frarfit  Labrufca  racemis. 

Adhocfylueftre  genus  pertinent,quasPliniuslib.  xvi.cap.xxvn.Triferasac  infanas  vo- 
cari refert : quoniam  in  iis  alia  maturelcunt : alia  turgefeunt:  alia  florent. 

Frudus  vitis  Grzcis,  Bo^b;  sapvAii,  Latinis  racemus  Se  vua  eft.  Sylueftris  vero  vitis  fru- 
SmimtsBz  dicitur:  oivctvSv, inquit  Diolcorides,  ^Arirtq  0 ayg/ac  apwrsAou  zap&ro c,id  eft» 
Oenanthe  appellatur  fylueftris  Vitisfruclus.Galenus  vero  non  modo  frudum  iplum,led  Se 
primum  eiusrudimentum  flue  k£Aa'sw«stvna cum  floribus,  vnde  luccedentibus  diebus  lyl- 
ucftris  vitis  vua  fuccrefcit,  oenanthen,  lib.vn  1.  De  medie,  fecundum  loca,appellat. 

Vua  qua;  Iole  paffa  eft  sati;  Gxqce,Se  Attice  a&ttfg,  Latine  vua  palla, ab  Officinis  pallula. 

Acinus  pct%  Se  zcr.zoc  Grzcis,Laciniseriam  granum.  P ag  tcutisj  koxkoi;  tS  (Zorpuof,  Democri- 
tus inquit ; id  eft,  Acinus  flue  pajf  granum  eft  vux.  Compofitacft  acinorum  fubftantia  ex 
ipfirum  veluti  came,  humore  per  carnem  dilperlb,  feminibus  Se  membrando  integumen- 
to fiue  folliculo. 

Semina  Grzcis  ^.ij-apTa, Latinis  vinacea,  quandoque  etiam  nuclei  appellantur : Officinis 
arilli, quali  ariduli, quod  licci,&  fuccum  nullum  przbeant:  liint  tamen  Se  vinacea  Columel- 
la:,qus  ab  vuis  expreffis  ac  prxlo  fubiedis, reliqua  funt. 

Ramofum,quod  in  vuis  medium,  vnde  acini  dependent,  Galeno  Varroni  fcapus 

eft  vuarum.  Nonnulli  racemumproprieappellari  exiftimant. 

S-rs/^oAs!  recrementa  funt  ab  vuis  expreffis  reliqua;  membrandi  videlicet  acinorum  fol- 
liculi, & vinacea  cum  feapis.  Sed  Attici,  inquit  Galenus,  quz  ex  mullo  expreflo  fuperfunt 
(3pn®appel!ant:s-£p«<pvAst  vero, qua;  ab  oliuis  relinquuntur. 

Vitis  autem  palmites, folia, flue  capreoli  refrigerant, & potenter  adftringunt:  fan- 
guinem  vndequaque  fluentem  fupprimunt : aduerfus  alui  fluores,  dyfenterias,  ftomachi  ar- 
aores,nau(eam,grauidarumx/rjBr  prodeffe  poffunt  Se  foris  impolita,  deinde  &quouisat 
fumpta  modo : ad  tonfillarum  etiam  ac  oris  inflammationes  gargarizata. 

EiuiHem  facultatis  funt  vua;  ante  maturitatem  colle&z;  tum  &:  cenanthz,  qua;  ad  omnia 
efficacior  habetur. 

Lachrymam  e caudicibus  Se  (armentis  vulneratis  effluentem , fubindeque  gummi  indar 
concrelcentem,  cum  vino  potam  calculos  pellere , Diolcorides  ait.  Impetiginem  item,fca- 
biemac lepram  lanare/edloco prius  nitro  confricato:  cum  oleo  frequenter  illitam  pilos  ab- 
olere, fed  prarftare  tamen  eam  przcipue,  quz  e virentibus  larmentis  dum  vruntur  exudat; 
quam  addit  & myrmecias  inundam  tollere. 

Vinacea,  & quz  reliqua  aprario  ? -aptSwA»  adftringunt , dyfentericis,  cceliacis  Se  ftomacho 
refolqtisvtilia. 

Vinacea  quidem  tofta  Se  in  puluerem  trita  exhibentur.  vero  decoctum  infun- 

ditur,quod  Scmenfes  infelTu  ac  fotu  fuperfluentes  fupprimit. 


m z 


Eadem 


4!t  STUPIVM  HISTORIA 

Eadem  Sc  cum  (ale  vtiliter  imponunturad  inflamationcs,durities  Se  turgentes  mammas. 
Scemphyldn  vcroTs^.id  eft, cinis, tura  & (armentorum,  ablata  circa  fedem  condyloma- 
ta Sc  thymos  cum  aceto  impolitus  lanat : luxatis  & a vipera  commotiis  auxiliatur : & (plenis 
quoque  inflammationibus  cum  oleo  rolaceo,ruta  &:  aceto  impolitus;  eodem  au&ore. 

Lixiuio  e cineribus  (armentorum  vitis rccentiorcs  vtuntur  advrentium  Sc caulbcorum 
compofitiOnes,quxcauterij  vicem  explent. 

De  Vuis.  C a p.  xxvii. 

VVas  recentes  ahium  perturbant,  Sc  ventriculum  flatu  implent , pra: ferti m quzfapore 
acida:  ac  aufterx  lunt,concodioni  enim  in  ventriculo  huiufmodi  plurimum  obfunt,ac 
dum  per  iecur  & venas  diftribuuntur,  frigidum  ac  crudum  ingenerant  fuccum,qui  non  fa- 
cile in  probum  languincm  commutetur. 

Dulces  vux  Sc  probe  maturx  innoccntiorcs  funt:  fuccum  habent  calidiorem  ,&quifaci- 
lius  diftribuatur:  citius  per  aluum  quoque  feccdunt,  prxfcrtim  humidx,  Sc  maximeiiabfq; 
vinaceis  Sc  folliculo  liquortantummodo  cum  carne, vc  Galenus  ait,aflumatur. 

Peruaditautem  vinaceorum  fubftantia,  tametfi  ficcior  Sc  aftringens,omniaintellina,& 
nihil  permutata  delcendit;  veluti  Sc  folliculi,  qui  nullam  quoque  aut  omnino  exiguam  mu- 
tationem fubeunt,  aut  in  corpore  admittunt. 

Qux  vinofi  laporis  vua:  funt,  medio  fe  inter  aufteras  flue  acidas acdulces habentmodo. 

N utriunt  autem  inter  vuas  magis,  quibus  exiguus  fuccus:  minus  verd  quibus  vbcrior; led 
citius  hxdefcendunt,  copiofius  fiquidem  corpori  ex  carnea  fubftantia  alimentum,  quam  ex 
fucco  accedit : fucco  magis  aluus  laxatur. 

Principatum  autem  vux  inter  Autumnales  fructus  obtinent , Sc  horxis  omnibus  magis 
nutriunt ; veruntamen  minus  quam  ficus;  minimumque  praui  fucci habent; prxfertimcum 
exactam  maturitatem  fuerint  adeptas. 

Adcft  vero  SC  iplis  maximum  id  commodum , quod  velociter  fubfideant : Ii  quando 
autem  hxferint , grauicer  offendunt. 

Tutillimus  verovfus  vuarum,fi  moderate  quis  iis  vtatur,  Sc  cum  natura  fuerint  camofe 
ac  maturx,  nullamque  aufteram  vel  acidam  qualitatem  prx  fe  tulerint : audorGalenus. 

DeVuapaffa.  Cap.  xxviii. 

VV  a r V m paflaru  m plurimx  dulces  funt,aufterx  qualitatis  particeps  nonnulI^.Dulccs 
calidiores:auftcrx  frigidiores  lunt:  vtrxq;  modice  aaftringunt,led  paulo  ampliusaufte- 
fXjftomachu  hx  etia  magis  roborat:  Dulces  nec  ftomachu  difloluunt,nec  ventre  fubducunt. 

Corpus  autem  probe  nutriunt  vux  paflx;  luccum  habent  haudquaquamvitiofum,fed 
aliquanto  crafliorem  ingenerant,  qui  tamen  ad  copioliorem  alimenti  materiam  facit.  Co- 
piolius  autem  ex  dulcibu's  & pinguibus  eft  alimentum, quarum  prxftantiores, qux  corticem 
habent  tenuem : ex  aufteris  Sc  macris  parcius  accedit. 

Ineft  vero  SC  dulcibus  contemperandi  ac  leniendi  vis, cum  mediocriter  detergendi  poten- 
tia.Thoraci, pulmonibus, afperxarterix, renibus,  veficx,ac  non  raro  ftomachovtiles-  Afpere 
enim  arterix  afperitudincs  leniunt;  raucedini,  dylpnce?,fiue  difficili  refpirationi  auxiliantur, 
ad  (puti  conco&ionem  facilemque  expurgationem  in  quocumq;  thoracis , lateris  & pulmo- 
nis morbo  conducunt:  renum  ac  veficx  cum  ardore  &:  acrimonia  dolores  mitigant. -infe- 
ftantium  os  ventriculi  mordacium  humorum  malitiam  obtundunt. 

Iocinori  etiam  vux  paflx, vt  Galenus  lib.vi  i.De  medic.lecudum  loca  ait,  profunt, in  tan- 
tum aftringentes,quantum  opus  habet  vilcus  affedtum.  Habent  fiquidem  Sc  vim  concodo- 
riam  crudorum  humorum,&:  vim  coercendi  maligna , funtq;  ipfx  haud  facile  putredini ob- 
noxix;  Sc  vitra  h?c  lecundum  totam  fubftantiam  vilceri  ipfi  familiares  funt  ac  propric.Opti- 
me  emm  faciunt, qux  vna  cum  eo  quod  intemperiem  curent,  etiam  alere  ponunt.  Vua:  fi- 
quidem paflx  nutriunt,  roborant, purrefadioni  rcfiftunt,  Sc  fi  intemperies  ex  humiditate  & 
frigiditate, cirra  omnem  moleftiam&lecureperlanant:  vtidem  Galenus. 

Eximenda  efle  vinacea  a veteribusad  pofteriratem  peruenir;vcexnonnullisveterucoo- 
■pofitionibus  videre  cft, qualis  eft  Arteriaca  Mithridatis  apud  Galenum,  qux  vuam  paffaO 
**><>apns-iuk'w», id  eft, a vinaceis  expurgatam  accipit.  Nam  cum  fubftantiam  vuxpalfecraf 
fam  habeant,facilediftribui  nequeunt,&  obftrudionibus  vilcerumobnoxixfunt,quzab 
iplis  vinaceis  etiam  augentur.  Tcinto  enim  difficilius  diftribuuntur , ac  citius  magisque  ob- 
ftruunt,qu6  plus  iplis  adeftaftringentis.Quamobrcm  tollenda  funt  vinacea;  ita  enim  ipfxu 
vuarum  paflarum  luccus  ming^  hxrcbic,minusque  difficulter  per  vifccradiftribuetur. 
Diofcondesvuampalfam  cum  pipere  manfam,pituitam  refere  e capite  decraherefedare 


PEMPTADIS  TERT1JE:  XI».  m.  4 q 

{^jUDliiiflamnutioncscum  fabaccafarina&: cumino  in  cataplafmatc  impofiram  :Epiny- 
flidas, carbunculos, ««eia, putredines  circa  articulos, &c  gangrenas  fanare, ablque  vinaceis  tri- 
tam &eamrut»fuperpofitam::  ad  podagram  quoque  commodum  ex  ea  cataplafma  efle 
cumfucco  Panacis ; fcd  & vngues  mobiles  citius  remoucri,li  imponatur. 

DerJMufto.  Cap.  XXIX. 

MVstvm-,  quod  Grecis  yXioxac, , liquor  videlicet  recens  abvuis  calcatis  aut  torculari 
fubditiseffluensiflatu  ventriculum  & inteftina implet-,  difficil.econcoquitur  -crafli  cft 
fucci;  Si  pili  celeriter  defccndac, nocentius  etiam  efficitur.Hoc  autem  vnum  illi  tantummo- 
do bonum,  vt  Galenus  ait,adeft,  quod  ventrem  deiiciat. 

CitiflifQcauEem&editditlcillimum  ac  ex  maturis  vuis  cxprefliim.  Quod  vero  ab  acidis 
#aufteris  redditum,ad  omnia  peffimum  eft;  magis  inflat ; difficilius  concoquitur;  crudiores 
ingenerat  humores.  Et  tametfialuo  perturbata  etiam  defeendat,  colicos  tamen  faspenume- 
rolimul  ingenerat  dolores, &:  calculi  moleftiasadfert.  Quod  fi  vero  aluus  etiam  non  como, 
neatur, grauiora  ac  riioleftiora  omnia  fiint;  frequenter  vero&lietcriam&dylenteria  efficiti 
^wmvzut  appellant  Greci,  quod  vel  fponte , antequam  calcantur  vux,vcl 

primum  a preffura  effluit;  tale  fuccovuaroni  refpondet,&  cito  quoque  defcendit.  PofteriuS 
vinaceorum , folliculorum- ,-ae  fcaporum nature  particeps, deterius  cft. 

De  Snfd-,fiae  ffepfemate.  Cap.  xxx. 

CX  mufto conficitur  quodGr?ci eipfior  vocant, Latini  fapam  &: defrutum;cum 
Xavidelicct  mullum  d ulciflimi  faporis  ad  tertias  decoquitur,  vt  Columella  ait. 

Plinius  fapam  &c  defrutum  decoctionis  modo  differre  abierit : &c  fapam  quidem  fieri  mu- 
ftoad  tertiam  partem  reducto:  defrutum  ad  dimidiam. Sireum,  inquit  lib.  xrni.  cap.  xviic 
quod  alij  '^«/«t.noftri  fapamappeilant,  ingeni)  lion  nature  opus,  mufto  ad  tertiam  partem 
menfuredccccto:  quod  vbifaffum  ad  dimidium, defrutum  vocamus. 

Palladius  his  Carcenumadiicit,quodaitfiericum  tertia  perdita,  duse  partes  remanferint. 
Leoncius  in  Gcoponicishepfcma  ex  mufti  pambus  odo,  &:  vini  centum , ad  tertias  de- 
coctis conficiendum  refert. 

Galenus  tamen  'i-\rug.  efle  muftum  plurimum  decoctum  cc  ftatur;  recenti  ores. hepfema 
£ue fapam,  vinum  codtum  appeilanr. 

Vim  autem  fapa  habet  calfaciendi, non  tamen  xque  vt  vinum;  hoc  autem  craffior  eft;mi- 
nusfacile  diftnbuitur,tardiusque  per  vrinas  defcendit, per  ventrem  vero  fubinde  citius,nam- 
hunc  modice  fubducit. 

Nutrit  autem  valenter,  &c  corpus  citd  implet;  in  ventriculo  tamen  propter  craflitiem  ali- 
quanufper  hxreqac  iocinori  aut  lieni  minus  idoneaiconcoquit  etiam  fapa  crudos  humores* 
pedori  ac  pulmoni  inhxrentcs,eorumque  citam  expurgationem  procurat.  Tufli  idcirco  ac 
refpirandi  difficultati  auxiliatur.  Galenuslibro  1 1 1.  De  mcd.  fecundum  loca,  fapa  aurium 
etiam  dolores  leniri  tradit. 

Refert  autem  non  parum,  ex  cuiufmodi  mufto  fapa  confecta  fuerit.  Nam  cx  optimi  ac 
generofi  vini  mufto  haud  dubio  preftantiot  eft,  atque  ad  omnia  fupraferipta  efficacior : ex 
tenuis  vero  acoligophori  vini  mufto, imbecillior  & minus  efficax. 

Bcigij  & p referci  m Zclandre  cenopolx  ex  fapa  & vino  vtrifque  Hifpanienfibus  certa  pro- 
portione permixtis  vinum  componunt  mifcellaneum,  quod  pro  Cretico,  vulgo  Maluatico 
nuncupato,  fubftituunt  ac  venum  exponunt. 

Pliniusfapam  in  adulterium  mellis  excogitatam  aitlib.xnii.cap.ix. 

De  Vino.  Cap.  xxx  i. 

YVarvm  fuecus,quem  diximus  recenter  expreflum,  yteuxov  ac  muftum  nominari, 
vbi  lordes  feculentaque  refederint,iamq;  purus  nitidusque  apparueritis?  Grecis:  La- 
tinis vinum  appellatur;  Sc  quidem  proprie.  Nam  alij  quidam  fucci  ac  liquores, vti  malorum 
punicorum,cotoneorum,pyrorum,mefpilorum,  forborumve,vel  qui  aliunde  veluti  ex  hor- 
deo ac  frugibus  confiunt,  haudquaquam  fimpliciter,fed  addito  nomine  eius  exquo  confi- 
ciuntur vina  dicuntur.  Ira  vinum  Rhoitcs  ex  punicorum  malorum  acinis  expreflum:  Cydo- 
nites ex  malis  cotoneis:  Apyites  ex  pyris;  ofw?  xer-d/ro?  fi  ue  vinum  hordeaceum,  quod  &c  zy- 
thum, ex  hordeo  compofitum.  Cognomina  tamen  &c  alia  quxdam,&  quidem  a ftirpibus  in 
iis  maceratis  vina  accepere, qux  ex  vite  tamen  vina  funt;  vt  abfyn  thites,  myrfinites,  hy  ffopi- 
teSjfaftitia  autem  hxc  dicuntur. 

m 3 


proprie 


4J14  STIRPIVM  H1STOKI* 

Proprie  vero  ac  fimplicitcr  vinum  appellatur , quod  ex  Viris  vuis  expreffum  eft,  ac  nullius 
alterius  mirturam  admifit. 

Eft  autem  huiufmodi  vini  non  vna  natura ; non  vna  fibi  fimilis  facultas,  aut  potentia:  ve- 
rum differentes  quamplurimx.Eft  liquidem  ipforum  vnain  guftatu  differentia;  altera  in  co- 
lore; tertia  ad  confiftentiam  iluc  vini  fubftantiam  refertur ; quarta  in  virtute  ac  potentiafita 
eft.  Addit  Galenus  eam,qux  inodore  reperitur,qux  vini  virtute  ac  potentiam  confequitur. 

Accedere  potcft&.  ea,  qux  artatem  refpicit;. artate  fiquidem  & calidiora  & acriora  vina 
rcdduntur,atque  vnit&colorem  fepe,&  lu  bftantiam,&:  odorem  mutant. 

Guftatu  autem  quadam  dulcia  vina  funt : alia  auftera ; acerba  nonnulla:  pleraqueetiam 
(aris  acria:  nec  defunt  media, vel  ad  vnam,vel  ad  aliam  qualitatem  inclinantia. 

. Colore  vero  aut  albidum  vinum, aut  flauum:  aut  rubrum  ;aut  faturato  rubore  nigricans, 
quod  nigrum  appellatur;  aut  medio  aliquo  inter  hxc  colore. 

Ac  confiftcntiaquoddaomnino  tenue:aliud  craffum,pingue:intcrmedia  quoq;  no  pauca, 
j Virtutehoc  quidem  potens ; illud  infirmum  eft : aquofum  iftud  & nominatur; 

iUud  veto  vinolum.  fijnt  &c  inter  ha:c  medio  (e  modo  habentia  complurima. 

: Incftautcm  omni  vino  quantuncunque  debili,  vinofa  quaedam  lubftantiatenuisaccali- 
da:  funt  &aquofa:  partes, ac  nonnullae  quoque  tcrrcftres.  Neque  enim  fimilarium  partium 
vinum  eft, fed,vti  Gaienuslib.mi.  Dciimplic.  medie. facult.  tcftatur, ex diuerlis facultate 
partibusconfiftit. 

Exvaria  harum  fubftantiarum  inter  le  mixtura  ac  proportione,diuerfae  ac  differentesvi- 
ni  proueniunt  facultates. 

Optimum  au  tem  eft  ac  generofi(fimum,in  quo  calidae  ac  vinofe  plurimum  fuperant : te- 
nuilfimum  vero,  in  quo  aqueac  nimium  redundanr. 

Tcrreftris  'fubftantia  copiofior  petmifta  vinum  reddit  aufterum,  veluti  cruda  acerbum: 
lubfidet  terreftris  fubftantia,  temporisque  fpatio  lecrcta  deorfum  fertur;  fitque  ipfa  vini  fex. 
Non  tamen  lemper  integre  (ecemitur,remanente  in  iplb  vino  huius  fubftantiae  k fapore,& 
aliisqualitatibus. 

Caliditatem  autem  omne  vinum  partim  a propria  Vitis  natura, ac  ingenito  calido  habet: 
partim  a Sole  accepit.  Nam  non  modo  vuas,led  & reliquos  fru&us  maturans  duplex, vtGal. 
quoque  teftatur,caliditas  eft.  Vua  ptopria  cuique  naturalis:  altera  a Sole  acqu ili ta;qatfi ali- 
cubi,in  vuis  certe  maturandis  manifeftecognolcitur,percipiturque,&  maximerequiritur, 

A Sole  fiquidem  calor  procedens,  vuas  vuarque  luccum  percoquens,ad  maturitatem  po- 
rilfifflum  perducit, ingenitum, naruralemquc  vini  calorem  excitans  atque  intendens;  qui  fe- 
c-us  Sc  crudarum  Sc  aquolarum  patrium  copia  ita  obruitur, vt  conlopicus  Sc  nullus  propemo- 
dum  appareat. 

Nifi  enim  proprio  ac  ingenito  calore  calidum  vinum  effer, vi  Solis  ia  excoqui  vua  non 
poflet,  vt  calidum  redderetur  vinum;  non  minus  quam  multa  alia  tota  natura  frigida,quz 
tametfi  vi  caloreque  Solis  Sc  perficiantur  &c  maturentur , ingenitam  tamen  naturam  non 
amittunt:  veluti  Mandragora;,  Solani;  Cicuta:,  Papaueris,  aliorumque  fimilium , & Mus 
& lucci  aut  femina, qua:  frigidam  fuam  qualitatem  etiam  perfecta  ac  matura  retinent. 

Quandoquidem  igitur  Solis  calore  plurima  parce  ad  proprium  fibi  calorem  vinum  per- 
ducitur;huius  autem  feruor  ac  vis  omnibus  terra;  regionibus  aut  locis  haudquaquam  aqua- 
lis,idcirco  pro  regionu.locorumq;  diucrficate,vina  haud  paru  facultate  differetia  gignuntor. 

In  calidis  regionibus  ac  Soli  expolitis  locis  generalius  nafeitur:  in  frigidioribus  veropro- 
uinciis,&  ad  leptentriones  patentibus  tractibus, crudius,ac  imbecillius  prouenit. 

aEftasferuidior  generalius  vinum  efficit;  remilfiorauthumidior  minus  maturumconce- 
dit,facir  tamen  non  modbcarii  Solisque  condicio  ad  differentes  vini  qualitates  ;led Sc ipfe 
natalis  loli  genius  plurimu  Sc  eo  confert : tum  Sc  vitis  vuarumq;  propria  Sc  ingenita  facultas. 

Terra:  liquide  fpecie  ac  fapor  Sc  alia:  vini  qualiaces.vt  Sc  Diophanes  teftacur,c61equumr. 

Pro  vuaru  vero  diuerfiate, vini  alium  non  modo  colore,led  &:  guftum  efle,  notiffimum. 

Eft  autem  vinum, Galeno  au£torc,ex  lecundo  ordine  excalfacientium,  led  quod  admo- 
dum vetus  ex  tertio ; Nouum  vero  ex  primo,  qua:  dc  medio  inter  potentilTima,&  aquofilS- 
ma  veritatem  prarcipue  obtinent.  Nam  vinolillima  Sc  potentillima  etiamnum  horna  ,fepe- 
numero  lecundo  ordine  excalfaciunt.T cnuiflima  vero  ac  aquofilfima , tametfi  vetera, pri- 
mum ordinem  fu  binde  non  excedunt. 

Caliditati  autem  proportione  relpondet  (inquit  Galenus  in  lib.  De  fimp.  med.)  ficcitas. 
In  libris  autem  Defaniatc  tuenda, vinum  non  modo  excalfacere,  led  & hume&are  corpus 
uoftrum  refert;  ac  quicquid  immodice  ficcatum,id  hume£tarc  acnutrirc. 

Veriatemautem  vtraque  fentenria  habet. 


PEMPTADIS  TERTIA  L I B.  III.  4>J 

Alia: enim  vini  funt,vt  mcdicamentum;alia:vtalimcnrum,facuItatcs.Quod  Galcnusin 
Jjb.Dealimentorum  facultacibus,aperccoftcndit,aflcrcnscas  vini  vircs,quas  Hippocrates  in 
jib.De  ratione  vi&us  refert,  ojy_  cS(  r&p ha)v  a’M’  aJ;  papuduou  ^aMop,id  eft, non  vt  alimcti, 
fed  magis  vt  medicamenti  efle:  vti  enim  medicamen  tum, cuidenter  ac  manifcftb  vinum  rc- 
ficcaqprailercim  foris  adhibitum:  vbi.cum  nulla  eius  in  alendo  aut  nutriendo  corpore  fen- 
ritor  lacultas,ficcitas  cuidentius  ac  manifeltius  apparet  ac  percipitur. 

.Vlceri  quatenus  vicus  optimum  medicamentum  vinum  eft:  viceris  vero,  qua  vicus  cft,fa- 
aacio,mediocris  eft  rdiccatio, auctore  Galeno  Methodi  lib.quarto. 

Hippocrates  quoq;  vlcera  madefacere  quaecunquc  ea  fuerint, nifi  vino  non  opo'rtere,feri- 
ptumrchquit.  Nam  ficcum, Galenus  addit, fano  vicinius  eft:hiimidum  vero  non  (ano. 

Quod  autem  potentia  fiue  facultate  vinum  quidem  ficcum,non  autem  mpyiiafiuc  adu, 
mamfeftum.  Nam  adu  quidem  humidum  liquidumque  vinum  eft,  ac  frigidum  quoque ; 13- 
rim  eadecaufaetiam  fedat,quje  frigidi  humidique  appetentia.  Atque  hac  ipfa  aduali  (vt  fic 
loquamur)  humiditate  non  medicamentum , fed  alimentum , fi  quando  afiumitur , exiftit. 
Nutrit  enim, ac  fanguinis  copiam  humiditate  fua  adauget, adaudoque  alimento  corpus  hu- 
medaqnifi  fortalTis  vetus, potens  admodumjnamque  prx  vetuftate  acrefadum , tale  fiqui- 
dem  non  modo  cxcalefacit,veriim  etiam  corpus  extenuat  atque  reficeat;  vtpote  non  ad  ali- 
menti,fed  ad  medicamenti  naturam  accedens. 

Quod  vero  vetuftate  nec  acre,nec  medicamentofum  fadum  eft, nutrit,  humedat, confe- 
rens videlicet  ad  alimenti  fenguinisque  copiam;  amplius  nempe  aduali  fua  humiditate  alen- 
do,nutriendo, fouendoque  corpore  humedans,quam  potentia  reficcare  valeat. 

Genuinum  autem  ac  naturalem  calorem  vinum  refocillat, ventriculo  prodcft,tum  ad  eia 
biappetentiam  inu  itat,  concoctionem  ciborum  promouet,  alimentuque  per  corporis  memi 
bra  deducit,  robur  molemque  corporis  adauget , pituitam  extenuat , biliolosac  ferolos  hu- 
morespcrvrinam  educit, fudores  promouet, languinem  ingenerat  puriorem,  bonum  corpo- 
riscolorem  efficit, ac  prau  um  in  meliorem  commutat.Ex  morbo  emaciacis,&  qui  bus  corpus 
refici  opus  eft(modb  no  febricitent,Gal.vii.Mcthod.)  conducit,  viresomnium  maxime  ac 
celeriter  reparat,hilaritatem  aclattitiam  confert:  metus,  curas,  ac  folicitudines,  triftitiamq} 
depellit:  voluptates  parit;lomnum  clementer  conciliat. 

Atque  hxcquidem,moderatum  viniconfequuntur  vlum. 

Immodica  vero  vini  potatio,contrariaomnia  plane  adfert.  Temulenti  animo  turbantur,- 
defipiunc,grauioriquelbmno  premuntur,  ac  deinde  Apoplexi,  articulorum  doloribus,  vel 
omnino  aliis  grauimmis  circumueniuntur  malis:  cerebro,  iocinore,  pulmone  autalioaliquo 
exinternis  vilceribus, largioris  vini  frequentiore  potatione  vitiatis. 

Auxilio  praetereavinum  eft  contra  Cicutam  aflumptam, aut  Coriandrum  recens,  Meco- 
nium,  Aconita,fungos, aliaque  frigida perniciofa;  tum  & aduerfus  ferpentum  morius, om- 
niumqueidus,qum  refrigerando  nocent  ac  necant. 

Facit  quoq;  vinum  ad  diuturnas  praecordiorum  diftentiones, inflationes,  cachexiam,  hy- 
dropifin.omnesq;  generaliter  frigidiores  ventriculi, iocinoris,lienis, ac  etiam  vteri  affedus. 

Cattcrum  vinum  colore  ac  fubftantia  aqua:  fimile,  pellucidum,  lplcndens,purum,  confi- 
ftentia  tenue, quod  album  appellatur,  infirmiffimum  eft,  eoque  fi  aqua  diluatur , exiguum 
omninofert:vnde  Sc  ab  Hippocrate  'oXiyop oejr,i d eft,pauciferum  di&um. 

Minus  iftudquam  aliacaput  ferit,  aut  neruos  offendit;ventriculointerim  haud  ingra- 
tum; facileac  cito  in  membra  di  ftribuitur;  longe  minore  cum  periculo  quam  aliud  quoduis. 
febricitantibus  coceditur(nifiphlegmonisfufpicio  adfit)non  raro  in  intermittentibus  vtili- 
tcr  admittitur;  concodlionem  fiquidem,vtGalen.vin.Method.adiuuat,lemicrudos hu- 
mores concoquit,  vrinas  &c  fudores  mouec : Laborantibus  peruigiliis , curis,  triftitia , ac  de-; 
fatigatis  vtile. 

Nigrum  vero  intenfi  videlicet  ruboris,  craflum.non  facile  digeritur,  aut  ad  veficam  per- 
meat; cerebrum  cito  tentat,  ac  ebrietatem  facit; conco&u  difficilius, circa  prateordia  diutius 
hzret;  Iecur  lienemve  facile  obftruitj  aluum  fere  adftringit;  led  tamen  plus  alit,fangu inique 
generando  accommodatiffimum;  carne  citius  quam  alia  corpus  replet. 

Qqod  vero  diluto  ac  vermiculo  colore  rubet,ori  vt  plurimum  gratius  eft,  ventriculo  vti- 
lius, minus  tarde  ac  difficulter  digeritur, minus  caput  ferit,  minus  circa  praicordia  h teret,  fa- 
ciliusque  quam  nigrum  ad  vcficam  defeendit:adftringit  tamen  & aluum,fi  modb  maturum 
fic, nam  eiufmodi  cruda  & auftera  fiepenumero  debilem  ventriculum  perturbant,  &:  aluum 
commouent. 

Kippot  fiue  fuluum  vinum  in  medio  efle  apparet,  tenuis  crafla:  confiftcnrix;  alioqui  in- 
ter omnia  calidiffimum;  ab  Hippocrate  hanc  ob  cauflam  oiraSlt;  appellatur*  & tale  quidem 

m 4 non 


4!£f  STIRPIVM  HISIORU 

non  oA«>0‘poe?i',  fed  multam  aquam  fibi  admifccri fuftinct. 

Huius  generis  quod  xcate  vetus, fubftantia  tenue, & boni  odoris,  omnibus  quos  fvncope 
male  habet  vtiliffimum;  etiam  fi  ex  bile  fiaua  os  ventriculi  infcftante  accidat;  Galeno  x 1 1. 
Methodi  audore. 

Dulce  vinum  quantum  hcaliditatc  abeft,c£>  & caput  minus  tcntar,aut  mentem  offendit; 
melius  vero & per  aluuleccdit,ipfamfubindccmollics:per vrinas  verd  no  ita  facile  dcfcedit. 

Quo  vero  &confiftcntia  craflius;  tantb  etiam  difficilius  ac  tardius  permeat.  Pulmoni 
confert,  tuffientibusvtile-,  crudos  in  thorace  hxrcntcs  humores  ad  maturitatem  perducit; 
.& cum fputOjVtfaciliusciiciantur, procurat  Sed iocinori minus  commodum: cui, vbi vel 
inflammatione  vclicirrho detinetur,  inlignitcri.aut  cum  obftructione;laborat,no  exiguum 
nocet.  Lienem  etiam  offendit;  circa  prxeordia  hxrct;  haud  commodum  iis, qui  amaram 
coaceruant  bilem : ex  huiuimod  i enim  vino,  pr.xfertim  craffiore.citiffime  flaua  ipfis bilis gi- 
•gnitur;  reliquis  verh, vbi  bene  concoctum  fuerit, alimenti  copiam  adauget. 

Aufterum,quod  avwepv  Grxcilimilitcrnominant, tenuius  alit : & fiquidem  tenue &ah 
-bumvrinxciendxnon  incptum,caput  minus  tentat,ad  digeftionem  in  corpus  non  feftinar, 
qud  magis  in  animi  defectu  fugiendum,vc  xii.  Methodi  Galenus  ait. 

Crafli  us  vero  in  hypochondriis  quoque  haeret,  argrius  diftribuitur , non  tamen  diu  aeni- 
grum,aut  dulce  in  vifceribus  permanet. 

Si  vero  Sc  vna  K ipfbv  fiue  fuluum  fuerit, mentem  conturbat  amplius,  quam  nigrum;<p> 
niam  &c  eo  calidius. 

Acerbum  autem  vinum, quod  Grxtis  ? -pvtprlv,  quantum  a maturitate  abeft,  tantu  adora- 
phacitis  vini  qualitates  accedit, haud  obfcurx  adftri&ionis  particeps.  Ventriculum  debilem 
confirmatjgrauidarii  kjttii  liuc  malaciercfiftit,alui  fluores  cohibet, fed  & in  vifceribushpet: 
Iocinoris  ac  lienis  obftru&iones fouet;  per  vrinas  tardius dcfccndit,caput  exiguum  tentat. 

V erus  Vinum,quod  quidem  per  vcruftatem  acre  fa£tum,non  modo  capiti  moleftum,fed 
&neruoslxdit, ventriculo  ac  internis  vilccribusaduerfatur, corpus  attenuat. 

Nouum  ac  hornum  vinum  facile  hypochondria  diftendit,  flacusque  ingenerat, infomnia 
grauiora  parit.prxferum  quodnon  integre  repurgatum, aut  craflum,aut  ad  modu  dulce  elb 
talia  fiquidem  citi  usquam  alia  in  vifceribus  hxrent. Reliqua  vina,  vel  colore,  vel  confiden- 
tia, vel  guftu.vel  xtate  in  horum  medio, vti  viribus  &:  prxftanria  ab  extremis  deficiunt, ita 
quoque  a vitiis  &C  incommodiseorundem  fimiliter  abfunt:  facultatibus  autem  ad  ea,quibus 
proxime, vel  colore, vel  fapore, vel  confiftencia,vcl  etiam  odore,  vel  xtate, accedunt. 

Vtiliffimum  autem  vinum  natura  frigidis  ficcisque, item  &fcnibus,vtGalen.Defanitate 
tuenda,lib.v.Nam  membra  eorum  calfacic,S£  fanguinis,fiquod  eft  (erum,  pervrinas  expur- 
gat. Prxffant  ex  flauis  vinis, qux  pinguis  funt  fubftancix.  Hxc  cnira  Sc  languinem  augent,  & 
cprpusnutriunt;quorum  vtrumque  fenibus  confert, prxlertimeo  tempore  quolerohmhu- 
miditatem  in  venis  non  habent, & liberalius  nutriri  defiderant.  Contingit  autem,  vt  quan- 
doque in  ipfbrum  corpori  bus  aquofum  cxcrementu  m abundct,atqui  tunc  iis  vinis  maxime 
indigent,  qua:  vrinas.  ciunt. 

Senibusautem  ficuti  aptiflimum  vinum, ita  pueris  eft  alieniffimum;quippe  quodbauftu 
& hume<ftet  nimium  Sdcalfaciat,  tum  halitu  caput  replcat;iis  qui  humidocalidoquelimc 
temperamento; autquorumcorpusomniscxcdlus medium:  quos  quam  diutiffime ne gu- 
ftare  quidem  vinum, Galenus  primo  De  fanitate  tuenda, fuadet.  Neque  enim  his  caput  re- 
pleri eft  vtile,nec  iplos  fupraquam  par  cft,humidos  calidosq;  fieri, quoniam  eo  iam  caloris, 
Jaumorisqueperuenerunt,vcfipaululu  vtramuis  qualitatem  auxeris,  iam  modu  excdferint. 

Cum  autem  fit  omnis  cxcdlus  fugiendus, maxime  hunc  fugere  expedit,  ex  quo  non  cor- 
pori moddjVcrum  & animo  damnum  accedit. 

Quare  neque  iam  adultis  vinum,  nili  modice  fumptum  exiftimandum  eft  vrileelTe,qudd 
videlicet  ad  iram  Sc  libidinem  praecipites  faciat,&  partem  animi  rationalem  hebetem,  tur- 
bidamque  reddat. 

De  Crafi  fiue  temperatura  vini.  Cap.  xxxii. 

TEmperari  autem  vina  & aqua  milccri  apud  veteres  longa  & antiqua  confuetudi- 
nereccptum,veluti  non  modo  ex  Hippocratis,  verum  & aliorum  veterum  fcriptiseui- 
dens  manifeftumque.Sani tatis  autem  ac  lalubritatis  caufa,  vino  aqua  primummifeeri  cce- 
pit.Nam  vt  Hippocrates  in  lib.De  veteri  medicina, vinum  meracum  multum  potum  homi- 
nem aliquo  modo  debilem  reddic.  Quo  videtur&rcfpexiffe  Ouidiusficfcnbens: 

Vt  Venm  eneruat  vires,  f/c  copia  vini 
Et  tentat greffus, debilitat pedes. 

Iam  &fuauius,vt  Athenxus  ait,  vinum  eft  aquainfufa;laudatur&:  ab  Homero  quodido- 

neaffl 


PEMPTADIS  TERTI-*  L I B.  HI.  4*7 

flcamaccepitraiftionem.  Amphi&yonem  autem  Athcnicnfium  Regem,  Philochorus  (re' 
ferente  Athenio)  lirribit,  primum  omnium  vinum  mifcuiflb, quippe  qui  miftionem  a Di°' 
nyfiodidiciflct, quare  rc&c  homines  fehabuifle  ait,  ita  bibentes , qui  prius  mero  re(oIut‘S 
corporibus  flc&ebantur. 

Crafeosautem  fiue  temperaturi  non  vnus  fuit  modus.  Subinde  fiquidem  ad  vnam  vini, 
dui;  alias  tres;  vel  etiam  quatuoraqui  portiones  alFundebantur,aut  ad  duas  vini, aqui  tres. 
Meracior  fuit  ex  vini  &:  aqui  iqualibus  partibus, quam  laov  ‘ 'ira  appellare  loliti  fuere. 

Facere  autem  hanc  veluti  meraciorem  ad  infaniam  veteres  exiftimabant  Comici,  inter 
quosMnefitheus, cuius  hic  apud  Athenium  extant  verba: 

‘Imi  itrct)  'Z&fyjqipn  nguhu  neiel. 

Infaniam  dat  aqua  vis  aque  addita. 

Hippocratrcs  lib.vi  i.Aphorif.  huiulcemodi  potionem  ex  iqualibus  vini  & aquiportio- 
nibiis permiftam,  veluti  ebrietatem  leuiorem  excitantem,  &c  voluptatem  adferentem , an- 
xietudinum,ofcitationum  ac  horrorum  quali  remedium  efle  ait.  A’At/W,  %d<rpwv,  rpe/xw,  oT- 
Kt,fa>si<ra,7n?ofJfyjo$>/\u'et  tw  iSmi.  Anxiemdinem,ofcitacione,horrcrcm,vinum  iquale  equa-. 
Ii  potum,  foluitigritudinera.  Atque  huiufcemodi  mifcellam  potentiflima  patiuntur  vina, 
qusob  eam  cauffam,vcdiximus,o»ffl<Af  appellantur.  Tenuia  vero  &aquofa  oXiyo^osst,  exi- 
guum aqui  admittunt- 

Talia  fuifle  potuerunt  vina  qui  olim  Scy  thi  impermixta  bibifle  a veteribus  referuntur; 
qui  hac  de  caula  impermixtum  vinum  Scytliicamappellantpotionemi&meracius  bibentes 
Scythizarc  velle  inquiunt:  vt  eft  apud  Athenium  libro  x. 

Scythiautem  Hippocrati  ac  nonnullis  aliisveterum,  Germanii  populi  funt  vitra  Danu- 
bium,qui  & Iftcr  dicitur. Rhenus  fluuius  eft  Scythii:Et  Cyrus  traiedo  Iftro  in  fines  refertur 
venifie  Scytharum. 

Bibunt  vero  hac  itate  omnes  Germanii  populi  vinum  impermixtum,  quod  quidem 
apud  ipfos  naicitur,  tum  & Septentrionales  reliqui  qui  tamen  &potentiora  vina  mera  non 
alpemantur. 

De  JliSatitio  ex  vino  liquore,  vulgo  aquam  vita  nominant. 

Capvt  xxxiii. 

EL  i c i t v a ex  vino  liquor  quem  Aquam  vi tq,&  aquam  ardentem  vulgo  appellant,quod 
veluti  ex  herbis  aut  ahis,ilillaritij  liquores,eodem  ac  limili  modo  e generolo  vino  extra- 
hatur, per  organa  videlicet  ad  hoc  comparata, qui  Alembica  palfim  appellitant. 

Eft  autem  eiulmodi  liquor  colore  6c  confiftenriaex  herbis  diftillatis  aquis,cum  & fimpli- 
cipuriaqui, colore  fimilis,(ed  facultate  longe  diuerfus. 

Vice  cognomen  accepit, quod  ad  hominis  vitam  &c  confemandam  & prorogadam  fariar. 
Ardens  vero  dicitur, quia  facile  flammam  concipiat.Cum  enim  vix  aliud  fit,  quam  gene- 
rofiffimaactenuiifima  vini  pars,cico  admota  ignis  flamma  accenditur  acardet. 

Calidiflimus  hic  liquor  eft,  Sc  fubtiliflimarum  ac  tenuiflimarum  partium, tertio  ordine 
calidus  ac  ficcus,&  quidem  incehfo,  prifertim  qui  purior.  Quo  enim  purior,hoc  & calidior, 
ficcior,  ac  tenuiora  partiu : puriorem  efficiunt  aliquoties  repetiti  per  organu  deftillationes. 

Prodeft  vero  hic  ex  vino  ftillaticia  aqua  omnibus  vel  per  longiorem  morbum, vel  per  qta- 
tem  grauioremrefrigeratis,  vti  fenibus  ac  decrepitis. Calorem  fiquidem  naturalem  St  fouec 
& auget;  vires  tuetur, reparat  ac  intendit;  vitam  producit,lenfus  omnes  vegetat,  memoriam 
non  modo  conferuat , verum  & redintegrat ; vilum  acuit : vtilis  catalepticis  ac  caro, fi  febris 
abiit, occupatis,aliisque  frigidis  cerebri  ac  capitis  malis  laborantibuS;facit  ad  cordis  debili ta- 
tem,tremorem,  ac  palpitationem;  ventriculum  languidum  excitat  ac  excalfacit ; flatus  tum 
in  hoc, tum  in  hypochondriis  , vel  etiam  in  inteftinis  hirentes  diteutit;  cibi  cOncoftiohem 
promouet, frigidis  venenis  potenter  refiftit.  ’ 

Tanta  in  corroborando  corde, ac  fenfuum  organis  excitandis  huius  vis  ac  potentia  eft,  vt 
non  modb  intro  exigui  cochlearis, vel  etiam  medij  menfurafumpta,  verum  &:  foris  admota 
efficax  reperiatur:naribus  vidclicetapplicata,vel  temp6ribus,brachi0rum  itemcarpis  illi'^. 

Subinde  hoc  modo  vfurpata  etiam  morientibus  atque  animam  agentibus  vitam  adali- 
quothoras  producit, vel  etiam  reftituit;  qui  puriifima  ac  exquifitiffiiha  eft. 

Dentium  dolores  in  ore  detenta  fbpitvlenit&neraofarum  partium  ex  frigido  contra- 
dos, illita. Sutqui  in  quartanis  ante  acceffione,pnfertim  poft  morbi  ftatu  exhibere  audeat. 

Exhibenda  autem  hicaqua  ex  vinq,ciim  magno  in  morbis  eft  ifidicio  ac  deleftu:cuip 
enimimpenfe  caiida  fit, St  partium  tenuifiimarum,ac  nccaliud,quam  fpiritus  ipfe  vini,citit 
fimeperrneat,ac  cerebrum  facillime  petit  ae  ferit.  Apoplexi  idcirco  occupatis.  Comitiali 
morbo  obnoxiis, Hemicrania,Cephalea, aut  vertigine  ex  frigida  licet  cdufa laborantibus, “no 
. ; j tamen 


4'8  Stirpivm  historia 

tamen  tutb  fcmpct  dari  potcft:  nili  enim  materia  morbi  cffe&rix  omnino  fit  exigua;  & tem- 
peramento ip(e  xgrotus,  perquam  frigido , citra  periculum  exhiberi  nequit ; fulisfiquidcm 
humoribus  caput  amplius  impletur,  & morbi  vis  intenditur.  Qubd  ii  vero  & calidi  adfint 
humores, vcluti  (anguis, inflammationes  quoque  non  parum  augentur. 

Nocet  vero  hxcaqua  omnibus  natura  ac  temperamento  calidis , lumine  biliolis.  Iccur 
etiam  offendit:  renibusquoque  haud  vtiliscft, Ixpius  autcopiofius  fumpta. 

DeLor*.  Cap.  xxxiiii. 

IN  Vinorum  genere  habeturquod  Grard<film£iai>,Latini  loram  appellitant.  Triahuius, 
audtore  Plinio  Iib.  xnn.cap.  x.funt  genera:  Vnum  decima  parce  aqux  addita, quzmulH 
cxprefli  fit,&  ita  dic  ac  node  madefactis  vinaceis,  rurfusque  prxlo  fubie&is:  Alterum  terna 
parte  eius  quod  expreffum  fit, addita  aqu§ , cxprdToquc  decodo  ad  tertias  partes.  Tertium 
eft  ex  fecibus  vini  expreffum.  Prioris  lorxcom  politionem  Columella  etiam  docet  ;cxtan- 
ta  nempe  aqux  quantitate, quanta  cfl  mufticxpreffa  decima , vinaceis luperfufa  ;fedadiici, 
ait,prxterea  Ipumam  defruti  fiuc  fapx;  & fecem  ex  lacu:  quorum  Plinius  non  meminit. 

Sint  autem  vinacea  oportet, ex  quibus  vnius  diei  vinum  expfeffum  erit.  Ita  intrita  vnano- 
&e  macerari  linenda, poitero  die  pedibus  conculcanda, &pcrmifta  prxlo  fubiicienda  prxei- 
pit;  deinde  quod  fluxerit, aut  doliis, au  t amphoris  condendum. 

Diofcoridcs  fimilem  aqua  ad  muto. modum  ac  proportionem  retinet , fed  a vinaceis 
loram  eScprcffam  ad  tertias  recoquit,  additque  ad  lingulas  metretas,  (alis  fextariosduos,  Si 
huiufcemodi  loram  non  modo  <At/f  ie/ar,  fed  & ■no-n/jjv  nuncupari  refert. 

Galenus  veto  fecundo  De  alimentorum  facultatibus, multd  differentes  huiufcemodi  lo- 
rx  compofitioncs,&: quidem  duas  habet:  vinaceis, inquit, in  parua  dolia  coniectis  tantuaque 
fuperfunditur, quoad  omnia  permadeanr;quod  vbi  fatis  vifum  factu m fuerit, in  doli)  fiindo 
foramen  aperitur, vt  dilutum  effluat, idque  pro  vino  bibiit.  Deinde  rurfus, ait, aliam  aquam, 
parciorem  tamen  priori,  vinaceis  affundunt:  fic  vthoc  quoque  potioni  fit  attemperatum: 
Priorem  appellari  refert : ab  ipfis  nempe  vinaceis , qux  Grxcis  : Alteram 

vero  Atticx  proprietatis  Curiolos  proprie  «fame?»  dici  velle. 

Secundam  Plinij  Loram  Diofcoriaes  quoque  videtur  de(eripfi(Tc,(cd  ramennontettiam 
ad  multum  aqux, vti  Plinius, partem  accipit,  led  multi  & aquar  xquales:  par,  inquit, aquzSc 
multi  menfura  milcetut-,  8i  clementi  igne  coquitur,donec  aqua  abfumatur;vbi  refrixerit, pi- 
cato vafe  reconditur. 

Tertia:  lorx  compofitioncm  Cafflus , Dionyfius  Vticenfis  in  Geoponicis  Conftanrino 
Imperatori  dicatis  haud  abfimilem  habet:  ^ajoAsijinquitihoceftjj/^atfTa.poft  mulli  deflu- 
xum moxeiicicnda  lilnt,  & in  dolia  reponenda  ac  conculcanda.  Etenim  rpi%,  id  eft, fexex 
his, quam  patria  lingua  Ou/aa»  vocant, haud  iniucundus  fit  ruralibus  potus.  Conficitur  autem 
hxc  lora,ex  vinaccis  prxlo  ante  non  fubiedtis,fed  a quibus  mullum  tantu mmodo, citra  pref- 
furam  defluxit  ac  percolatum  eft.  Quid  enim  ab  ipfis  exprimi  vltcrius  poteriteitra liquo- 
ris affufionem,  vbi  femel  prxlo  fubditx  fuerint? 


De  Omph&cio&vinoomphdcite.  Cap,  xXXV. 

OMphacivm Tuccus eft  acerbx  atque  nondum  maturx vux inlblatus,v(queduDl 
dentatus  ac  rcficcatus  fuerit.  Diolcorides  ex  Thafix  aut  Aminex  Vitis  vua  fieri  refert. 
Poteftve.ro  &C ex  alterius  cuiufuisvitiscruda  ac  immatura  vua  confici. 

' . Modum  reficcandi  idem  cciam  oftendit, Oportet, inquirente  Canis  exortum  expreffum 
‘fuccum  in  rubro  xre  linteo  cooperto  in(olare,vfque  dum  inlpiffetur,  femper  quod  vali con- 
cretum adhxlcrit, liquido  reliquo  pcrmifccrc, nodtuque  a lubdialibus  locis  fubteSum re- 
ferre: quandoquidem  nocturni  rores  ipfum  non  finuncconcrelccre. 

Recentiorxtasomphacium  appellar, haud  aridum  vux  immaturx  fuccum,ledliquidum 
& confidentia  vino  fimilem, ex  collectis  ante  maturitatem  Vuis  prxloque  fubditis  expref- 
fum ,qui  deinde  io  vala  reconditus  in(blatur,vel  tepenti  loco  reponi tur,v/que  dumeffenid- 
'cens  & lordes  quafdapi  a fe  abieceric>&  feculenta  re(ederint,&  tunc  quidem  fale  addito  (v- 
ti  acerbum  permaneret)  in  vfum  feruatur.Gallf  & Belgx  du  Ferius  paflim, Latine  Agreftam: 
Jtali  Agrefte:  .Hifpani  appellitant.  . 

‘ ' Eli  autem huiulcenpodi  omphacium  vino  omphaciti  non  abfimile,jmb  reueralpeeie 
liaudquaquani  diffcrens,Exprimi  Diolcoridesquod  refert  ex  immatura atq;  acerba  enam- 
' jtium  vua,tres’aut  quatuor  dies  in  craribus,vlque  dum  rugas  aquu  contrahant , reficcaca  ar$ 
ideinde  in  cados  reconditum  inlblari. 


PEMPTADIS  TERTI  * L 1 B.  Iii. 

Caxeriim omphacium  quod  in  areo  vale  inaruit, adllringcndi  ac  infignitcr  reficcandi  po- 
tentia pollet;  particeps  elt  &C  abfterfionis  ab  xrco  vale  contradar. 

-Alterum  omphacium  liquidum,  liue  agrcfta, refrigerationem,  rcficcationcm  , &egrcgie 
adftringentcm  facultatem  habet, ori  ventriculi  gfatum,nau(eam  ac  cibi  faffidium  tollit;ap- 
petentiam  excitat;  alui  fluores  reprimit;  ardores  vilcerum  mitigat, non  moddfumptum,led 
jiforis  admotum;fcd  tamen  & iocinori  lienibusque  obftrudis  parum  vtile. 

De  fece  vini.  C a p.  x x x v i. 

PEx  vini,qua  eruite  initer  concreta,  valorum  ac  cadorum  vinariorum  lateribus  adhar- 
refcit,ficca,lblida,qu<jquc-in  puluerem  atteri  poteft, Officinis  Tartarum  appellatunGr?- 
cis^:  Italis  Feccia:  Hilpanis  Rafura  de  vino:  Germanis  333einffdn  & H^piifrcm.  Laudatur 
verbaDiofcoride  e vino  veteri  Italico : fin  minus  abalioconfimili.noftra  artas  eam  com- 
mendat, qua:  e vini  non  rubentis  vafis  collecta  eft,hancTartarum  vini  albi  nuncupant. 

Vfus  huius  fecis  ad  multa.  Argentarij  argentum  hac  poliunt.  Tincto  res  pannorum  ad 
fuoseamconuertunt  vfus:  vtilis  & medicina:. 

Abunde, vt  Paulus  Asgineta  ait,  deficcat  ac  dilcutit.  Adftri&oriaei  fubinde  facultas  ex 
vini  fpecie,vnde  colligitu  r,  accedi  t. 

Facit  ad  humidas  corporis  affectiones,  prodeft  cachexia  ac  hydropili , pralertim  Leu- 
cophlegmatia laborantibus;fingulis  diebus  ieiunis  aflumpta,  inftar  dimidij  aut  integri  quan- 
doquedenarij  pondo , prater  enim  qubd  lerolas  ac  aquofes  fuperfluitates  reficcet , ac  per 
vrinaspellat;adalui  quoque  deiectionem  non  parum  facit : profuerit  vero  &:  multo  am- 
plius,fi  &:  vel  calfacientibus  aromatis,vel  flatum  difcutientibus,vel  etiam  diureticis,  vel  al- 
uumclementer  mouentibus  permixta  fuerit: prout  male  habentis  conditio  poftulauerit. 
cedematolos  tumores,  vt  Diolcorides,  lola  vel  cum  myrto  cohibet : ventris  profluuia,  fto- 
machique  fluores  in  Cataplafmate  fiftit;  fluxum  item  muliebrem  imo  ventri  ac  genitalibus 
impolita  placat ; phygethla  nondum  exulcerata  acphymata  reloluit:  turgentes  mammas 
lacqueprofundentes,  cum  aceto  illita  reliccat. 

Vriturhac  fex  non  raro:  lignum  legitima:  ac  perfecte  vftionis  eft,li  tota  inalbelcat;eousq; 
cnimvrenda.  Sic  vftam  Gracis  <r<pe*Aw  appellari  Asgineta  ait,  Officina  Tartarum  vftum  &£ 
Tartarum  calcinatum  vocant. 

Vehementer  caufticam  fiue  vrentem,abftergentem,ad  cicatricem  perducentem  ,adftrin- 
gentem, exedentem  &c valde reliccantem  vim,  Diolcbride  auctore,  habet;  vngues  Icabros 
cumrefinaeiicit;  medicamentis, qua  adurant,  Paulusait,  admilcetur. 

Vtendum  ea , inquit  Diolcorides,  recenti , quoniam  celeriter  euanelcit : vita  fiquidem 
vinifex,citohumidafit,ac  in  liquorem  reloluitur.  Idcirco  qui  ficcaea  vti  volet  , vitreo  aut 
virreato  vale  diligenter  obltructo,  in  calido  ficcoque  loco,  repolitam  habeat  oportet.  Colli- 
quefeitvero  hac,&  in  liquorem  reloluitur,  II  fecculo  ex  lino  alicubi  in  cella  fubterranea  fri- 
gida fufpendatur. 

Appellant  hunc  liquorem  Officina  Oleum  T artari. 

Caufticam  & adurentem  vehementemque  ficcantem  facultatem  retinet.Lepras.lcabies, 
impetigines,  aliasq;  cutis  &:  faciei  foeditates  citiffime  tollit:  addita  aquali  menfura  exrolis 
ftillatitia  aqua,  Si  cerufla  tanto,quanto  ad  linimenti  conlillentiam  fetis  fit, quo  velperi  ade- 
dar partes  illinenda  funt. 

Libri  tertii  pemptadis  terti.* 

Finis. 


LIBRI 


Nafturrij  Indici  flos.  yRpSvTX  Vverioribvs  annis  cum  huius 
Pemptadis  quatuor  priores  libri  c- 
tulo  Purgantium  hiftoria:  ederentur, 
acceflerant  & nonnullarum  ftirpium 
k^SESSFiSf  icones  ac  breues  deferiptiones  alio 
pertinentes,  quibus  fere  omnibus  ad  fuas  cladis 
relatis,  dua:  liiperfunt:  Nafturtium  Indicum  & 
Tigridis  flos. 

Nafturtium  Indicum  foliis  anguloiis  dep- 
dbum  fuit  & pulchre  virentibus : pediculoqceva 
aliarum  annexis.  Sunt  autem  huius  alterius  omni- 
no format.  Non  etenim  angulola,  fcd  ambituro- 
tundis  proxima  , quibus  non  ad  marginem , icd 
mediis  pediculus  fubeft,veluri  Cotyledonis-, cu- 
ius fimilia  admodum  forent , nili  teneriora  re- 
nuioraque  eflent  ac  dilutius  virentia.  Caulis  huius 
teres,  tenuis,  oblongus, in  ramulos  pluresdiui- 
fus;  pedamentis  quibus  fulciatur  indiget; per fe 
fiquidem  aegre  confiftit.  flos  cum  regio  diSofloit 
fatis  conuenit , fed  maior,  propendens  etiam  lon- 
gius 


' 

PEMPTADIS  TERTI/E  1 1 B. 


421: 


gius  habet  corniculum  ; colore  eleganter  lu- 
teus cft,  Se  (uauitcr  odoratus. 

Hanc  autem  ftirpem  videre  codtigit  Cd- 
lonia:  in  horto  .Chriftinx  Bertolfue  viduar  cla- 
ri (T.  ac  amplilT.  viri  Ioachimi  Hopperi , qua: 
{emine  ex  Hi  {pania  allato  hoc  feuit,&  dili- 
genter excoluit. 

Conuoluiili  haud  dubio  fpccies  eft  , at- 
que in  horum  claflem  re&e  admitti  poteft. 
Nafturtio  autem  Indico  nomen  ex  eo  datum 
cft,  quod  {apore  Nafturtiutn  referat; 

Tigridis  autem  flori , vt  quidem  piftura  2> 
oftendit , oblonga  , angufta  , & acuminata 
virent  folia  , flos  plurima  parte  luteus  , ru- 
bentibus tamen  quam  plurimis  exiguis  macu- 
lis  variegatus,  ftylus  medius  diluto  rubet  pur- 
pureo ; bulbus  fubnigneat. 

Hunc  videre  nondum  conceflum  eft,  id- 
circo nec  quo  referendus  cognofccre  potui- 
mus : videtur  tamen  ex  bulborum  genere, 
aut , quod  venfimilius , inter  Ari  genera  re- 
ponendus,. & Dracunculi  peregrina  aliqua 
fpecies  e£fe5nifi  pictura  nobis  imponat. 


STIRPIVM  HISTORIA 

pemptadis  tertia 

LIBER  Q^V  A R T V S, 

DE  DELET  E R I IS,  AC  P E R Ni- 
cto s i s HERBIS. 

P R JE  F A T I O. 

Roximym*  purgantibus,  deletcria  ac  pernicioft  herba  ordinemtofcert 
videntur.  Vti  enim  purgantium  quam  plurimarum  vehemens,  molefiifiima, 
ac  non  raro  perniciofa  quoque,  humanis  corporibus  facultas-,  ita  & omnium 
impense  vehementer  % calidorum  aut  frigidorum  periculo  fi (iimus  u fiet} 
mortiferus  efi  vfus . Purgantes  adhibitis  f ranis  atque  contempemtiliu 
nonnullis  reprimi  ac  corrigi  opus  habent : ha  etiam  exquifitifimam  modera- 
tionem, optimum  cum  iufiifirna  contemperationc  moaum  requirunt. Neutra 
per  fevtiles.  V traque  intenji fimos  facultates  obtinent.  Vtraque  correctionem  de  fiderant.  Qui- 
bus de  caufts  purgantibus  haud  perperam  pernicioft  fuccedere  videntur. 

Esi  vero  & narum  jlirpium  notitiamedteis  nonminus  necejfaria  quam  aliarum,  vt  videlicet 
ipfas,  vti.Scribonius  Largus  ait,  deuitent,& ne  per  ignorantiam  aliquam  effumant. Vel  etian, 
fi  quando  nece  f itas  incidat, vt  iis  vtanturfd  cum  matura  deliberatione, fummo  cum  delecht,& 
adhibitis  propriis  f ranis  efficiant. 

Habent  fiquidem  (fi  pernicioft  fuam  quandoque  vtilitatem , conferuntque  quandoque  com- 
modum. Pauca  enim  tam  pernicioft,  qua  non  aliqua  ex  parte,  quandoque  (fi  oportunotemporesc 
loco profint  & conferre  queant -.contemperatione  (fi  modo  adhibitis.  . 

DE  RANVNCVLIS,  ET  PRIMVM 

DE  HORTENSI. 


Ranunculus  hortenfis  I. 


Ranunculus  hortenfis  II. 


PEMPTADIS  TERTIA  L 1 B.  Itu. 

RAnvnc  vl  I genera  quatuor  Diofeoridi  fune:  vnum  latioribus  foliis:  alterum  lanu- 
ginofius:  tertium  minimum:  quartum  la&ci  fiuc  candidi  floris.  PoAcrioris  vcroobicr- 
mtionis  multo  etiam  plura.  Poliant  autem  hxc  induo  prima  diduci  genera ; ita  ve  vnus  fit 
hortenfis Ranunculus:  reliqui  autem  fylueftres.  Horum  autem  nonnulli  vulgares  ;alij  verd 
externi.  Eftporr6& radicum  ac  foliorum  differentia.  Quidam  criim  tuberofacft radice: 
alius  longifoiius , vt  Flammula. 

Hoitenlis  Ranunculus  folia  promit  in  particulas  nonnullas  a iflc<Sa,fpecie  frequentius  tri- 
fblia,quapdoque  quinquefolia, per  margines  rarius crenata/aturate  virentia, in  quibus  non- 
nunquamvelutt  quasdam  maculx  inalbicant:  caules  rotundi,  lenitef  hirfutiipartim  recli- 
pantur , radiculas  demittentes , quibus  fe  humo  affigant ; parti  m ad  dodrantalem  auepaulo 
yupliorem aifurgunt altitudinem:  in  faftigiis  horum  flofculi  elucent quinquefolij , auri  lu- 
teo colo  cefplendentes;  flaminibus  aliquot  exiguis  concoloribus,  medium  fepientibus  orbi- 
culum, qui  auctior  faftus  femina  in  globulum  confarda  conti n'et,ex  quibus  componitur,  ra- 
dices tenues  fibrbfe  candicant. 

Locis  vmbrofis  & nonnihil  humentibus, non  prorfus  aridis,fecus  vias  & iri  locis  hbrtorum 
incultis  fponte  exit:  in  pratis  quoque  & no  raro  iuxta  agrorum  margines  occurrit.  "N  ec  enim 
quod.inlibrtistantummodb  gignatur, hortenfisdicitur,fed  quia  fere  prx  exteris  hortis  fit 
familiarior;  atque  in  his  creberrime  won  fiue  Gramini  permiftus  reperiatur,  vbi&:  eius  flof- 
culi quandoque  multiplicatis  nafcuntur  foliis. 

Maio  ac  deinde  ferius  multo  vigent  flores. 

Ranunculi  cflelpecrem  non  modo  florum,  verum  S£  ipfa  totius  herbx  facies  & facultas 
oftendunt,Plinio  Polyanthemum  eft,quod  & a nonnullis  Batrachion  appellari  reflatur:  vul- 
go Sotetbfoonm:  Germanice  @c^mal?6(um. 

Temperamento  hxc  herba  calida  quoque  & exurens  eft, Ranunculis  fimilis, paulo  tamen 
Biidor,  Cauftica  vi,  inquit  Plinius  ,exulcefat  cicatrices,&:  ad  colorem  reducit;  eademque  vi- 
tiligines concorporant. 

De  fylue&ribw  Ranunculis.  Cap.  ii. 

Ranunculus fylucftrisl.  Ranunculus  iylueftris  1 1. 


424  STIRPIVM  HISTOKU 

Ranunculus  fylucftris  III.  (aiflofculiin  cacuminibus  lutei, pallidiores  &ni|. 

notes  quam  Iiotccnlis  Ranunculi ; atque  indeca- 

fpitula , primum  erumpentis  Myacanthaiafpara- 
gi  cacumen  annutantia,  radices  candida;  multis 
fibris  capillataj.Tota  ftirps  dilute  virenti  refplcn- 

In  paluftribus  & iuxtaiiuulos,  no  raro  in  fero- 
bibus  ac  fodis  aquas  habentibus,  aliisque  fimili- 
bus  locis  exoritur.  Nonullibi  etiam tetior^naio- 
ribusque  luxuriat  foliis  & caulibus:  alibi  minor. 

Reperitur  Si  purpureo  flore;,  vt  quidem  Diof- 
coridesaits  fed  raro,  Gordusaddit,  in  Germania; 
in  Belgio  vero  nufquam.  v 

Prox  i m u s cau  1 i bus  ac  foli  i seft  non  perinde  lq- 
uibus, diluti  coloris  aut  refplcndentibus,feAob- 
fcurius  omnino  virenti  bus,  & nonrarbd  panico 
colore  nigricanti  bus, nonnihilquoquefeiffutis  ac 
U.  lanuginolis,  fed  tamen  perluam  exigaumafolia 
8 in  quinq;  inftar  Pentaphylli, fed tamdn  diflimi- 

les, latiores  easque  laciniofas  parces  profundiori- 
bus  Pectionibus  .chuiduntu»:  qauliculi  omnes ad 
cubitalem  vel  etiam  ampliorem  affurguntaltitn. 
dinem;  fioresauricolores  clegates/onha&ina. 
gnitudine  hortenfis : femen  ferentia capitufafi- 
milia.  radices  fibrote , e quarumcapitifanerui 
fubinde  obliqui, quibus  propagator.  Eftke  fre- 
quenter. al  cior  &c  ramofior  non  modo  quam  hor- 
tenfis,verum  etiam  quam  pal u ftris  & aruenfe 
In  pratis  repentur , locis  paulo  ab  lpiis  ferobi- 
bus  aut  follis  remotioribus,  nequaquam  tamen  aridis  aut  irriguis.  Luxuriat  hortis  illatus, 
Si  flores  non  raro  producit  multiplicatos. 

Tertio  Ranunculo.quem  Ariienfem  nominant, minoraac  teneriora  funt  folia, fed  magis 
ac  varie  difleSa, diluti  viroris:  cauliculi  redti, rotundi:  flores  parui, lutdhpaUeteS; qujhusfub- 
nafeitur  non  Alparagi  cacumini  fimilisorbiculus,fcdlatumiafperum&piiogens  cajSftulum, 
cx  aliquoqcongcftum  feminibus  maiufculis,  planis,  acuminatis  & breuibus , minime  tamen 
innocentibus,lpinis  dbfitis.  radix  candidis  quoque  &c  capillaceis  fibris  confiat. 
Inaruisplerifquc,16cisalfiofis,vbi  humiaius  folum,  gignitur.  . ■ - v 

Ranunculorum  horum  flores  Maius  ac  Iunius  menfes,&  fubinde , fed  tamen  rarius,  pM 
fcquentes  dant. 

Dieifurautem  Ranunculus  Grarcis  (2ar^c^ ; a nonnullis  crtA/iov a^ioi : Germanis 
ncnfuti.  Sc  SJaiicnuoet:  Gallis  Bacinet : Italis  Pie  coruino : Hifpanis  T erua beliJd. Apulerts  plurcs 
appellationes  adfert, inter  quas  f ’unt,^A®ro;pvii,>^os7x!i.pas-sPi»t*,  jytrajiz.»,  i(pa*W;Ajhumri- 
fus,Herba fcelerata,Apiaftellum,Dencaria,  Auricomum. Paucx  autem  hatum  appellatiomi 
omnibus,nonnullK  hisjquxdamaliisfpecicbus  propria:  magis  videntur. 'Plini usSrruipeam 
etiam  appellari  refert. Noftri,ait,herbarij  Strumeam  vocant,quoniara  medefurftrfijnis. 

Prima  fpecics  psveA/ror  o-eAW  CSa-nov,  Apium  palufire,  Ranunculus  aquatilis  dici  po- 
teft,  nec  male  Apiaftellum:  Germanice  ^CadVrhancnfup/lDattrJannitiott.  Et  primus eft  Ra- 
nunculorum a Diofcoride  dcfcriptorumiquodexipfadcfcriptione  fatis cft  mahilTSftuin. 

Proximam  fpeciem  noftri  Uujmcrrs  tlauluen/id  eft,vngues  aut  pedes  Leopardi  dicunt, 
atque  hic  eft  Ranundulus  auricomus, & Democriti  Chryfanthemum.  Plerique  minus rede 
Pedem  coruinum  faciunt.  PofTetifte  Diofcoridis  fecundo  refpondere;  nifi  is, qui  Illyricus 
cognominatur,  huicfimiliorcffec.  .,.  s 

. Tertius  aruenfis  & a femine  fpinis  horrente  Echinatus  Ranunculus  vocatur : Germani 
SBcifjfjanenfufj  & acfcrPirtncnfrip. 

Omnes  aute  qualicate,Galenusait,vehemeter  acrem  poffident,ade6  vt  cum  dolore  exul- 
cerent: hac  ratione  fi  moderate  ac  conuenieter  vtare,pforas  & lepras  excoriat,  & vngues  di- 
uellunt:  tumleprofis  ftigmatadigerut,  &acrochordonas  & myrmecias  detrahunt  Quin® 
alopecia?  iuuant, pauco  tepore  admora:  namfidiutitis  inhxreanc, non  excoriatur  folum  ipk 
cucis,  fed  Sc  In  crufta.  vricun  Atqs  hxc  omnia  caulis  & fohoru  funt  opera,fi  imponas  virctia. 


PBMFTADIS  TERTIA  L X B.  1 1 1 j. 

Porro  radix  arefa&a  fternutacioncm  prouocat,  iimilitcr  aliis  qua;  valenter  dcficcant : fed 
&; dolentes  dentes  iuuat,  vt  & frangat  cosj  valenti  Icilicet  cxiccationc;  Sc  vt  (cmel  dicam,ca- 
lida&ficca  valde  eftradix,  tum  vniuerla  adc6  herba,  hxc  Galenus. 


De  externis  Ranunculis.  C a p.  i i i. 


EXterno  rvm  Ranunculorum, qui  videlicet  Belgio  peregrini  funt,Ynus  Illyricus  co-  f; 

gnominatus,  cauliculos  fert  tenues,  teretes,  mediocris  longitudinis : folia  verd  oblonga 
pluhmisfiffaincifuris;Vtraquefubcandida,&  nonnulla  tenui  lanugine  conueftita:  flores  lu- 
teolos,pallidiores,  quam  Auricomi  Ranunculi : femina  vero  vti  illius : radices  multis  paruis 
tuberibus  veluti  granis  aut  oblongiufculis  exiguis  bulbulis  cohaerentes.  Ex  Illyrico  primum 
in  Italiam^tque  inde  in  Belgium  illatus  fertur:  cum  aliis  flores  feminaque  producit. 

Vniuerla  autem  ftirpis  huius  conftitutio,& figura,  cum  fecundi  Diofcoridis  Ranunculi 
deferiptione  conucnit.  Nam  lanuginofior  eft  qudm  alij:  caulisfatislonguseft,  &: foliorum 
incifunequam  plurima.  Verifimile  autem  eft,non  modo  in  Illyrico,verum  & Sardinia  quo- 
que infula  reperiri:  vtraque  fiquidem  regio  maris  Mediterranei  vndis  alluitur. 

Diofcorides  enim  fecundum  refert  Ranunculum  xyoaStre&r , flue  lanuginofiorem  efle; 

& /'sn&KZvXovizs t>,fiue  longioris  caulis ; (%n  zfce/ot?  rw  id  eft,  foliorum 

incifurasfiue  fediones  quamplurim  as  habere:  nafcique  plurimum  in  Sardinia  infula.  r,du. 

Eadem  quoque  de  hoc  fecundo  genere  Plinius  lib.xxv.  cap.xn  i.  nifi  quod  non  lanugi-  Tiimj  hnu 
nofius,  fed  foliofius  effe  feribat : fed  fufpicio  eft,  pro  foliofius,  reftituendum  efle  pilofius.  reJ>"uttu. 

Nominatur  autem  fecundus  Ranunculus  ertRivov^yetov/id  eft, Apium  fylueftre,  item  & 
herba  Sardoa.  Potcft&  Apium  rifus  & dici.  Efle  &h<ec  videtur  Gelotophyllis  il-  Gitmphyt- 

la,  cuius  Plinius  lib.xxim.cap.  xvn.meminit;quacum  vino  & Myrrha  bibita,  varias  ait lu’ 
obferuari  fpecies,ridcndiq;  finem  non  fieri,  ni  potis  nucleis  Pinea:  nucis,cum  Pipere  & Mei- 
le in  vino  Palmeo. 

Secundo  externorum  fiue  peregrinorum  Ranunculorum  folia  fiint  oblonga, angu fla, ne-  i. 
quaquam  fifla,  fed  Graminis  aut  T ritici  a:mula,e  diluto  & albicante  cqruleo  colore  virentia: 

n 3 cauli- 


4*<S 


StiRPIVM  HISIOMi 


Ranunculus  Lulitan  icus . 


Ranunculus  flore  albo. 


I 


cauliculi  breuiores,  palmum  aut  feiquipedem  tantum  alti:  flores  femihaque  vt  Illyrici, fed 
radices  multis  tenuibus  confibrata:. 

Circa  Narbonam  & alibi  in  pratis  reperiri  fertur.  Veteribus  cognitum  fuilTe  nondum 
conflat. 

Nomen  ei  nullum  datum , nifi  quis  velit  ab  ipfa  foliorum  fimilitudine  Ranunculum  gra- 
mineum dici. 

j.  Tertius  inter  externos  Lufitanicus  Ranunculus,  reliquis  humilior  eft;  foliisexit  latis,  ve- 

nofis,  laeuibus,  relucentibus,  indiuifis,  margine  tantum  aliquantulum  incifis: pediculis  ab 
lpfis  radicibus  palmaribus  ablque  adnatis,  in  quorum  fingulisflos  vnicus,luteo  auri  colore 
relplendens,  odoratus , maior  & foliofior  quam  aliorum;ftaminibus  m medio  concolori- 
bus, inter  qua:  capitulum  emicat,  pro  radicibus  multa  quafi  grana  veluri  Illyrico  Ranuncu- 
lo, fed  longiora. 

In  Lufitania:  & Baetica:  Hifpania:  montibus  viret,  floretque  hybernis  menfibus,acnon 
rardipfa  Bruma. 

:B.  Noftri  Lufitanicum  & hyemalem  Ranunculum  appellant.  Diofcoridis  tertius  cft,  quem 
>«*  ait,  a-rpoS^yt  yjy.gjv  yj)  kvotrfxoy  (exemplaria  pleraque  Sum&uav  minus  bene  habent)  w iibv, 
?&v<r4 id  eft,  multo  minorem , odoratum,  &c  florem  auro  llmilem : cuiufinodi  Lud- 
ito tanicumhunc  effeoftendimus. 

Albus  Ranunculus  externorum  quartus , foliis  in  lacinias  fe&is , &c  crenatis , fed  tamen 
maioribus, fecundo  fylueftrium accedit;fefquicubicalis: caulis  inalas  fparlus;inquibusfto- 
res  vt  cztcris  Ranunculis,  fed  albidi  Sc  lactei  candoris;  flaminibus  tamen  inmedio  fubluteis 
capituli  rudimentum  ambientibus;  quod  ex  confarchs  feminibus  quoque  conflat  radices 
fibra:  funt. 

In  plerifque  Gallia:,  prarfertim  Narbonenfis , montibus,  & apud  Allobroges  fubinde  re- 
peritur. 

Diofcoridis  quartus  eflet  Ranunculus,nifi  obftaret  magnitudo.  Nam  quarto  Diofcorides 
tat  album  tribuit  florem, fed  tertio  fimilem , id  eft , paruum  ac  minimum  etiam  facit.  Excedit- 
iis  autem  ifte  amplitudine  & magnitudine  multum  ipfum  tertium.  Sed  fieri  poceft.vcnonter- 
rio,fed  reliquis  fimilem  Dioicoridcs  dicere  voluerit;  ita  autem,  nulla  interpofitaremora, 

quartas 


quartus eft.Hallucinantur  autem  non  parum  ,qui  hunc  inter  Aconita  referre  ftudent. 

Accedit  his  & quintus  globofi  floris  Ranunculus,  qui  foliis,  caulibus,  radicibusque , latis  $• 
fecundum (ylueftrium  refert: flos  eius  quoque  auricolor,  verum  maior, pluriumque fo- 
liorum,qui  non  totus  pandituraut  explicatur,  fed  in  globuli  formam  collcdtus  ,nafcenti 
quodammodo  fimilis , viget : fuccedunt  exigua;  tres  aut  quatuor  limul  cohaerentes  filiqus 
ldrfumarre£te,in  quibus  femen  minutum  nigricans. 

Proferunt  hunc  Heluetiorum  montes, & praeferam  is, quem  fractum  nominant. 
Gefnerusait,  Troili um  florem  vulgo  dici. 

Ad  Aconiti  genera  a nonnullis  refertur,  propter  eas  quas  profert  filiquas:  nos  tamen  inter 
Ranunculos  retinere  maluimus. 

Accedere iftispoteft, quem  ClufiuSinfuisperHifpaniasobferuatis,  Conftantinopolita-  6. 
ni  cognomine  exhibet : folia  huic  laciniofa  quoque  funt  ac  incila , diluto  colore  virentia: 
caulis  pedem  altus, in  ramulum  vnum  aut  alterum  quandoque  diuifus,  foliis  minoribus  ac 
tenerioribus  adnatis:  flos  multiplex  e purpura  rubet,  fubfunt  multa:  ab  vno  capite  depen- 
dentes oblonga:,tenues  radicula:,  colore  fublutea:. 

In  Orientis  regionibus  iuxta  Conftantinopolim  reperirur. 

Potefteile  primi  generis  purpurei  floris  Ranunculus  apudDiofeoridem.  & verifimile  eft 
non  perpetuo  aut  vbiaue  multipliciter  farcio  flore,  fed  & fimplici  non  raro  nafci. 

Eli  autem  externorum  horum  omnium  Ranunculorum  facultas  vehementer  quoq;  cali- 
da,acris  8c  exulccrans,&  Illyrici  potiffimum,Sardoam  quam  diximus  effe  herbam. 


Se  Ranunculo  tubero fo.  Cap.  i i i i. 

b e R o s v s Ranunculus  varie  difledis,latis  ac  virentibus  foliis, cauliculis,  auri  colo- 
re  fplendentibusflofculis,femineque  in  capitulis  afpero,hortenfem  aut  fylueftrium  al- 
Kmm  fatis  refert;  fed  radix  inftar  rotundi  globuh,paruo  exiguoque  Rapo  fimilis,  Cx  qua  te- 
nues gracilesquc  dependent  fibrse. 

Prouenit  in  incultis  & aridis  Germanis  ac  Belgij  nonnullis  locis:  ad  hortos  tranflatus  fz- 
pe  luxuriat  non  modd  foliis, fed  & floribus  dense  multiplicatis.  N afcitur  &c  alicubi  amplior 

n 4 ae  maior 


ac  maior,velu'ti  in  Britannia  infula  fiue  Anglia,vbi  rapufn  eius  in  maiorem  cxcrefcitquanti- 
tatem.Qui  ad  hortos  Belgij  tranflatus , laetior  etiam  gignitur , & non  modo  flores  multipli- 
cans,fed  ex  vno  & alterum  etiam  fubinde  promit. 

Diofcorideshuiusnon  meminit:  Apuleius  verd  ab  aliis  feparauit,  feorfum  de  ifto agens, 
Zc.  peculiariter  Batrachion  appellans:  vnde  &c  Apuleij  Batracliion  dicitur,  vulgo  Rapum D. 
Antonij  nominant. 

Non  minus  autem  huius  acris, quam  aliorum  vis  & facultas.  Vfus  eft  praecipue  rapi,  quod 
plerique  peftilcnti  bubone  correptis  cum  falc  contufum  ftatim  initio,  aut  femori,  aut  bra- 
chio apponunt, ita  virus  &c  morbi  malignitatem  ad  ignobiliorem  partem  attrahentes.  Exul- 
cerat enim,&  veiicam  mox  excitat, cuicunque  corporis  parti  fuerit  applicatum. 

ApuleiuSjli  lunatico  in  ceruice, inquit,  ligetur  lino  rubro  Luna  decrelcente , cum  erit  li- 
gnum T auri  vel  Scorpionis  parte  prima,  mox  limabitur.  Item  : herbam  Batrachion  tuiam 
cum  fua  radice  mixto  aceto  impones  his,  qui  habent  cicatrices  nigras ; exedit  cas,& fimi- 
lem  corpori  reliquo  reddit  colorem. 

De  Flammula  Ranunculo.  Cap.  v. 

FLammvl  a liare  cauliculis  aflurgit  cubitalibus 'fere,  nonnihil  geniculatis;  folia  circa 
quos  funt  oblonga, Salicis  fimilia,  longiora  tamen , per  margines  fubinde  ferrata : flores 
quales  Ranunculis  lutei, pallidiores  paulo:  femen  in  capitulis  iimile:  radices  fibrofe  vina- 
liorum Ranunculorum. 

Humidis  &C  riguis  gaudet,pracfertim  vbi  fterilius  folum. 

Vna  cum  aliis  Ranunculis  Maio  menfe  flores  facit. 

Recentiores  Flammulam,  & Ranunculum  Flammulam  vocant:  Cordus  Ranunculum 
svXa-ro'®i;Mo»  dicere  maluit:  alij  Ranunculum  longifolium : Belgre  «Egeiccotei.  Ferunt  enim 
hanc  ouillo  generi  cfle  perquam  perniciolam,ouesque  hac  paftas  herba , inflammationes  ie- 
cinorisjinternorumque  vifcerum  erofionibus  ac  exulcerationibus  corripi;quod  malum 
vulgo  appellant:  vnde  herbae  nomen. 

Meminit  & Plinius  lib.  xxi.  cap.  xm.  herbrecuiufdam  ab  exitio  iumenrorum  quidem, 

fed 


fedprxcipue  caprarum, ySgolethron  appellata:,  fufpicari  forte  licet,  hanc  e fle,  fed  affirmare  JEgtUtbrZ. 
nonaque  facile. 

Occurrit  & apud  Octauium  Horatianum  Cleoma  herba , quam  aitnafci  inhumidis,  & citem*. 
finapi  fimilem  efle.  Si  autem  forma  fimilis,  a Flammula  ifta  differens  eft.  Nam  Flammula 
hacfiiiapios  forma:  non  refpondet. 

Facultate  autem  Flammula  Ranunculus  exteris  Ranunculis  fimilis  eft,acris  fimiliter,ex- 
ulcerans,  & vcficas  faciens. 

. De  PulfatiHa.  C a p.  v i. 

FOliis  PulfatiHa  plurimis, tenuiter difle&is , afperis  &c  pilofis  agreftem  quodainmodo 
xmulatur  Paftinacam, tenuius  tamen  diuifa  ac  hirfutiora  funt:  Purgunt  inter  hxc  cauli- 
culi  femiflemalti,tcnucs  &C  hirfuti,vnico  fociati  foliolo  minore,  in  faftigiis  quorum  flofeil- 
li,e  fenis  foliolis  oblongis,  non  raro  reflexis ; colore  vt  plurimum  Violx  mgrx  purpureo, 
quandoque  candido , alias  luteo,  rarius  rubente;  flaminibus  in  medio  luteis:  capitulum 
fuccedit  villofa  exfarie  comofum  & incanefcens,  fub  qua  femen,  radix  longa, digitalis 
quandoque  craffitudinis. 

Apud  Gallos  locis  incultis  gigni  Ruellius  feribit,nouoque  Vere  iis  montes  florere.  Belgx 
in  hortis  habent:  apud  Germanos  fatis  frequens  locis  afperis &lapidofis,&fubinde  inipfis 
rupibus,  & quidem  flore  purpurei  ex  cxruleo  coloris:  qui  pro  locorum  ratione  aut  inten- 
fiorautremiflior.  Infyluisiiquidemac  vmbrofis  dilutiore  eoiore  quafi  inalbicat  flos:  in 
apricis  coloratior  eft:  Albidi  floris  Auernix  &:  Narbonenfis  Gallix  montes  fuppeditant : lu- 
tei Taurinenfes  Allobrogum : rubri  floris  ex  AlepoSyrixvrbefehabuiflc,  Petrus  Pena  & 

Matthias  Lobelius  referunt. 

Galli  Cotjuelourdes : Germani  .RuctfftlfcfjeH  nominant:  vulgo  PulfatiHa, nonnullis 
Apium  rifus  dicitur.  Non  efttamen  herba  Sardoa,  qux  proprie  Apium  rifus  videtur  appel- 
landa. Non  eft  etiam  Ranunculi, neque  etiam  Anemones  fpecies;Vtrifque  tamen  & prxfer- 
rim  facultatibus  aeeedit. 

Eft 


Eft  enim  Pulfatilla  vehementer  acris,  quamcunque  contigerit  corporis  partem, fi  impo- 
naturtnea,  exulcerans  Se  erodens.  Ranunculis  haud  inferior : proinde  &c  calida  vehemea- 
ter  ac  ficca. 

De  Anemonibiif.  Cap.  vix. 

ANemones  multae  Sc  differentes  reperiuntur.  Diofeorides  has  ad  duoconatuseftre- 
ferre  genera:  quandam  enim,  air,  qucgpy,  cultiuam  aut  horccnlem  dixeris : aliam  vero 
aye* tu,  id  eft, fylucftrcmelfei&fatiuaeplures  addit  reperiri  Ipecies, quas  tamen  non  foliorum 
florumve  forma,  fed  coloribus  tantummodo  diftinguit.  Nos  eas  qux  nobis  occurrerunt, 
referemus. 

i.  Prima  harum  folia  habet  pauca,  led  in  lacinias  diuila,  fecundi  ex  fvlueftribus Ranunculis 

aut  hortenfis  fatis  fimilia,  led  tamen  minora : flos  in  breui  Sc  palmum  alto  pediculo  emicat, 
ex  xn. aut  xin.  foliolis  anguftis.oblongis.  & acuminatis;  in  quorum  medio  capitulumafi- 
quotcircunlepcum  flaminibus, quod  exili  incanelcit  pilofo  flocco;  cui  fubcft  (emea  radix 
initio  Oliux  magnitudine, fed  temporis progrelfu  adaugetur,  Sc  grandior  facta  veluti geni- 
culis articulatur,  obliqua,  non  recte  delccndcns,  fibris  adhxrclccntibus  nonnullis.  Color 
flori  elegans  eft,  in  dilutiore  purpura  rubens;  qui  quandoque  ab  vtraque,  alias  ab  interiore 
tantum  relucet  parte  intenfior,  exterius  remiffior  Sc  inalbicans.  Huius  generis  Sc  albidilimr 
flores;  fed  rariores. 

2.  Proxima  Anemone  folia  promit  quam  prxcedens  ampliora  & hortenfis  Ranunculi  fimi- 
liora,attamen  minora;trigcmina  videlicet  cohxrenria: flores  huius  cx  xiH.aut  xini.quoq, 
foliolis,  fed  haud  acuminatis, ac  fubinde  repandis  committuntur;  colore  caerulei, & Cyaneo 
flori  concolores;  flaminibus  luteis  medium  orbiculum  amplciftentibuS;  quod  nullisincane- 
fcit  pilis, led  veluti  Ranunculi,  Alparagi  aemulatur  germen,  radix  obliqua , crafla  , genicula 
tubcraque  plura  habet. 

j.  T ertise  Anemones  maiora  funtfolia,crebrioribusac  tenuioribus  etiam  diuifuris  infccb: 

pediculus  fimilis:  flos  maior,magnitudinc  cum  Papaueris  Rhoeadis  fere  decertans;  vu.iut 
vxii.  folioloru  tantum;  pulchro  Viola:  nigrx  purpureo  arridens  colore;  pauld  tamen  dilutio- 
re: capitula  huius pubefcuntvc  prima: : radix  oblongior,  craflior,  fimiliterobliqua, crebrius 

geniculata, 


geniculata.punico  colore  fubnigricans.EA  huius  rubens  quoque  fpecies,  flore  phoeniceo,  & 
vt  Rhoeadis  colorato;  item  terna  etiam  candida.  Ad  hanc  referenda  videtur,  quzinPanno- 
nia  occurrit,  foliola  admodum,  maior , ac  altior,  flore  candidilfimo 
4.  Quarta  Anemone  tertiam  foliis, cauliculis  & radicibus  refert : flos  mediocris  quoq;  ma- 

gnitudinis,Rhccadis  colore  rubens, den  lis  &:  frequentibus  dipatus  foliolis  multiplex  quo- 
rum x.aut  xii. exteriora maiora,interiora  vero  reliqua  exigua, 
j.  Quinta  (pecics  foliis  Ranunculum  refert  hortenfem , fcd  tamen  minoribus': flospaulo 
maior, fenis  fere  condat  foliolisxandidus,aut  e purpura  rubens, fed  modo  diliitiore^liasin- 
tenliore  colore:  capitula  afpcra,parua,nuda.  radices  tenuiores,lcd  0 bl  i qu  e quoque, nihil  aut 
exiguum  gcmcu!atx,demiflisaliquptdcorlum  fibris. 
g4  Huic  fimilis  fexta  ed, foliis  tantummodo  floreque  minor , eoque  luteo , Ranunculi  flori, 

bus  concolor,  radix  fimilis  quinta?. 

j'  Properat  huc  &c  alia  quardam , tametfi  foliis  differens.  Neque  ha?c  enim  Coriandro  ant 
Ranunculo  folia  gerit  fimiliajfcdihdarTrifolij  potius:  cohxrent  liquidem  terna  no  magna, 
lata, acuminata, indiuifa, margine  tantummodo  crenato  : cauliculus  palmum  altus ; cui  flos 
iniidet  candidus.aut  ex  albido  purpurafcens,formam  Ranunculi  florum  a?mulatus,qmmar- 
celcens nonnihil  purpurei  coloris  contrahit. radix  etiam  obliqua,in  propagines  quafdam ex- 
tuberat,non  ablque  capillamentis  fibrofis  fubnatis. 

Anemonum  autem  quintum  Sc  fextum  genus, in  pratis  & fyluis,prqfertira  locis  humidio- 
libusac  vmbrofis.in  Germania  ac  Belgio  reperiri  qucunr.cadidi  floris  maiorgenens  Krrij,in 
Aufiria  fecus  vias  locis  inculcis  exit:  reliqua  peregrina  fune, qua?  nobis  nobiliffimi  viriD.  lo- 
annis  Brancionisampliffimus  ac  ditidimus  hortus  prrebuit. 

Flores  Anemones  Aprili  vt  plurimum  menfe  Belgium confpicit. 

Refcrendx autem  omneslixAnemoncsadiiiUsesi/Cjime  fatiuas,funt.  Syluedris (peciesab 
his  differens. 

Anemom  Ed  enim  lyluedris  Anemone,au£forc  Diofcoridc,^i  -narm, id  ed,  omnibus  fuis  parabas, 

jjluejiru.  fataua  maior;foliislatioracdurior:  caput  habet  oblongius:  florem  (pomx.S>  fiue  pheememm: 
&:  radiculas  tenues,  numerofas. 

iheenicau  Pha?niceusautemcoloriscd,qui  in  erratici  fiue  Rhceadispapaueris  flore  relucet  Naa 
ttUr.  huius  yomxauv,  id  cft,Phccniccus  flos. 

Similem 


DIS  TERTI  J£  IIB.  mi.  4,5} 

Similem  autem  hanc  fylucftrcm  Anemonem, 
Argcmonarac  Rhcc.uli  Diofcoridcs  innuit,  refe- 
rens plcrofq;  aberrantes  Argcmoncm  appellate 
Anemonem , propter  colorum  in  floribus  fimili- 
tudinem.  Neq;  aliam  etenim  Anemonem  (quod 
pleriq; fu(picantur)quam  fylueftrem  Argcnionx 
ac  Rhccadi  fimilem  facit.Reliquijfiquideni  Ane- 
mones lariux,&:  minores  funt,  & varie  coloratos 
flores  promunt. 

Diofcoridis  exemplaria  hoc  loco  perperam  di-  Dw/iuwrfi 
flionem  ifamrefetoi  habent,  vt  non  folum  ipfe^w- 
fenfus  verborum,fed  & Plimj  exeplar  fatis  often- 
dit,  Eupatorij  vocem  non  admittens.  Cuius  hsec 
funt, Diofcoridis  confcritientia, verba, lib.  xxi. 

^ cap.xxm.hanc(fcilicet  lylueftrem)  errore  d udi 
Argemoncm  putant  multi : alij  rurfus  Papauer, 
quod  Rhcean  appcliauimus.  Sed  diftindtio  ma- 
gna,quod  vtraque  hxc  poftea  floret.  Nec  autem 
fuccum  illarum  Anemonae  reddunt , aut  calyces 
habent, nec  nili  Afparagi  cacumen,  hsec  Plinius. 
Diofcorides  diferimen  fimile  harum  etiam  ad- 
fert:  In  Argemonc, inquit, 8c in  Rhoeade  Papaue- 
re  minus  faturatus  eft  phceniceus  color:  & ambx 
ferius  florent.  Et  Argemone quidem  fuccu  emit- 
tit croceum , & ad  guftum  vehementer  acrem: 

Rhoeas  vero  candidiorem  & acrem . Ambx  vero 
in  medio  capita  habent YylueftriPapaueri  iimilia, 
verum  Argemones  caput  fuperne  aliquanto  craC- 
fius  eft;  Rhoeadis  anguftius.  At  Anemones  neque 
fuccum  remittunt,neque  capita  flue  calyces  habent,  fcdquafi  Afparagi,  cacumen. 

Accepit  «ve  Kjviff&r!  tS  aviua.id  eft, a vento,  nomen.  Nunquam  enim  fe  aperit  flos, nifive- 
tofpiranre, auctor  Plinius ; vnde  & Herba  venti  nonnullis. 

Ouidius  Adonidis  florem  delcribens,  Anemonem  videtur  adumbrate  lib.  x.Metaroorp.**'4””*' 
• Sic  fata  cruorem  * 

Nectare  odorate  fparflt,qui  tactus  ab  iSo 
Intumuit,  fleut  futuo  perlucida  celo 
Surgere  bulla folct,  nec  plena  longior  hora 
Eactamoraeft,cum  flos  de  fanguine  concolor  ortus, 

Qualem,  que  lento  celant  fub  cortice  granum, 

Punica  ferre  felent ; breuis  est  tamen  vfus  in  iIto\ 

HOmque  mali  harentem,&  nimia  lenitate  caducum. 

Excutiunt  Udem,  qui  perflant  omnia, 'venti- 

Bion  Smyrncus  Poeta  vetus  in  Adonidis  epitaphio,  Anemonem  ait  natam  ex  lachrymis 
Veneris,  Adonidem  deflentis. 

Cxcerum  Anemones  ambx  vim  habent, auctore  Diofcoride, acrem . Galenus  omnes  ex- 
trahendi,& attrahendi, & ora  vafqrum  referandi  facultatem  obtinere  feribit.  Itaq;  radix,ait, 
commanducata  pituitam  euocat:  fuccusex  naribus  purgat, &:  oculorum  cicatricesextcnuat. 
Infuper  fordida  vlcera  Anemonx  expurgant, & lepras  detrahunt,menfesq;  appoiita  eliciunt* 

& lac  trahunt.Et  lac  quidem  attrahere, Diofcorides  inquit,folia  & caules  cum  ptifana  coda, 

& in  cibo  accepta:  menfesverd  eadem  ciere  inpeflo  appoiita. 

De  Aconito  Pardaliancbe.  Cap.  v i ii. 

AConita  veteribusduo  funt : Pardalianches  vnums  & Lycodonon  didumalterum. 

Aconitum  Pardalianches  foliis  exit  fubrotundis,latis,dilute  virentibus, mollibus, te-  x. 
nuique  lanugine  pubefcentibus,Hcderxcuiufdam,acvniusCyclaminifoliorumquidem 
forma , fed  amplioribus , ad  Cucumeris  magis  accedentibus , huius  tamen  & minoribus  & 
mollioribus:caulisdodrantealtior,&ipfe lanugine  haud  carens, ftriatus, quali  multiangulus, 
alioqui rotundus;  qui  in  pauculos  diuiliis  ramulos, ipfisfaftigiis,florespromit  Chryfanthemi 
xmulos;6d  medio  videlicet  difco,& orbiculato  ambitu luteos,qui  in  tenues  &£  candidos  papr 

o pos  re- 


Ancinor.c  trifolii. 


454 


1 A 


Aconitum  Pardalianchcs  primum. 


Pardalianches  alterum. 


Thelyfho- 

Mi-" 


posrefoluuntur;  quibus  fubluntexigua  nigricantia  (emina,  radicula:  haud  magna:, candida: 
dum  recentes  fune, geniculis  veluti  articulata:,  non  refte  dclcendunr,fed  per  obliquum  Gra- 
minis modo  ferpunt;  & fubinde  extuberantes  nouella  protrudunt  germina  (ita  lefe  multi- 
plicante  ftirpe)demiffis  etiam  ab  ipfis  tuberofis  partibus,aliquot  deorfum  cocoloribusfibris. 
Referunt  radiculae  exanimatos  fcorpiones : nam  anterior  &;  tuberofior  cauliculis  proxima, 
corpufculumcum  pedibus;  pofterior  articulatam  exprimere  videtur  caudam. 

Aliaverd&  huius  fpccies  fubinde  occurrit,  antedidla  paulo  maior,  laturarius  virens, pro- 
cerior,cuius  radix  longior,minus  ferpit,&:  vtrinque  adnatis  Cammarum  citius,  quam  Scor- 
pionem refert. 

Aconitum  Pardalianches  motanis,afperis,  (axofis,&  abruptis  gignitur  locis, in  ipfis  etiam 
Alpium  iugis.  Defcendit  quandoque  ad  mitiora.  In  hortis  Bclgij  nimis  feliciter  adolefcic 
vbi  Maio  menle  flores  conlpicui  funt. 

Dicitur  Gratcis  dx.cn mn  7iupJitAiayy^i;:  item  & xapt/j-o^i,  fxuoxrivov,  S»At/®oiw,  Stigyifom. 
Theophraftus  tamen  de  Aconito,  Myophono  & Telyphono  feorfum  egit.  Et  Aconitum 
quidem lib.ix.aliud  omnino  ab  illo  delcribit;de  quo  cap.x.jcqucntc  agemus.Myophonon, 
quod  fignificatione  cum  Myoctono  conuenit, inter luffrutices  ferulaceos  vnacum  Fcenicu- 
]o,Hippomaratro,  Ferula  &fimilibus  refert.  Relinquitur  Thelyphonon.  Aconito Parda- 
lianchi  Diolcoridis  illud  relpondet.dc  quo  lib.ix.ita  fcnbit:$?jAi;'loi6v,quod  mopmot  vocant; 
quia  radicem  fimilem  Icorpioni  habet,  admotum  Icorpionem  occidere  aiunt : & eutn reui- 
uilcerepofle,  fi  Hellcboro  albo  afpergatur..  * 

Plinius  de  Thelyphono  ac  Aconito  diuerfis  quoque  ac  feiun&is  agit  locis : & deThelv- 
phono  quidem  lib.xxv.cap.x.  vbi  ipfum  Scorpium  dici,&  qua:  apud  Theophra(lura,refert: 
de  Aconito  vero  lib.xxvi  i.  cap.xi.  quo  loco  pleraque,  qua:  Thelyphoni  funt,  repetit, qiir 
tamen  de  Aconito  non  habet  Theophraftus.  • 

Diolcorides  autem  radicem  non  Icorpio.led  cauda:  eius  fimilcmmodo  ait : pi?a  o/vit 
mop&iw  Qp£.  Sed  fortalfe,  vt  apparet,  duftio  xpa  redundat,  & legendum  cum  Theophralto, 
pi^a  ou$7x  sv.opvriw. 

Nomen  autem  huic  Aconito  ab  ipfis  cautibus,  prxruptis  & laxofis  locis,  qua  Grzcisow- 
r^efleOuidiusMetamorpholean  vn.lentit: 


PEMPTADIS  TERTI*  tIB.  1 1 It.  4JJ 

Jiht.t  quia  nafcuntur  dura  viuacia  caute , 

^AgreHes  Aconita  'vocant. 

Aconitum  autem  quod  delcriplimus,  herbarum  ftutliofi,  plurrnii  quidem, Doronicutn  Officioa- 
appellant:  Officinxpharmacopceorum  paffim  pro  Doronico  quoque  radiculas  huius 
amentorum  compofitiombus  admilcent.Quod  tamen  Arabes  Doronicum  nominat, aliud 
longeabiftoPardalianChe  eft.  Hoc  enim  Auiccnna  Strangulatorem  Leopardi : illud  verd 
Durinigi  appellat. Strangulatori  Lcopard  i fuas  ex  Theophrallo  & Diofcoride  vires affcnbit:  Durinigi. 
cap.vidclicet  dclxxx  v.  Durinigi  vero  calidum  & ficcum  ait  in  tertio  gradu,  cap.ccix.  Cui 
U ipfe  Arabs  confentit  Serapio,  Doronicum  in  tertio  conftituens  ordine  calfacientium  ac 
ttficcantiu:aquo  temperameto  Pardalianchis (vulgo diifti  D6ronici)muItuabfimt  radices. 

Nulla  etenim  amaritudo,nulla  acrimonia,  aut  fimilis  gu  flabilis  qualitas  in  iis{entirur,quq 
tam  intense,  vel  calidas,  vel  ficcasellc  ollcndcrc  queat.  Prxcer  enimeuidcncem  dulcedi- 
nem, fiqux  occurrit  guflanti  alia,  ea  omnino  exigua  eft.  Ac  dulcedo  non  exceflum  caloris 
velliccitatrs  oftcndic,  led  temperiei  medianae  temperata  proxima  Vicinaque  propria  eft. 

Ac  proinde  huius  herba  & radicum  eius  qualitas  haud  longe  a temperamenti  mediocri- 
tate recedit.  Videtur  autem  nonnihil  tepida  ac  clementer  arida  obtinere,  vbi  inaruit  ac  re- 
ficcata  eft,  facultatis:  ledreeens  & fucco  madens  frigiditatis  non  eft  expers-.. 

Admilcetur,  inquit  Diofcorides,oculorum  avcotivoif,  fiue  dolorem  fopjentibus  compofi- 
tionibus:  & prodeffe  propter  hanc  qualitatem  recens  ad  oculorum  inflammationes  poteft. 

Occrdit,idera  ait, pantheras, fues, lupos,&:  omnes  feras  cum  carnibus  obieclum.  Theo- 
phraftusvcrb  non  eo  modo, led  vel  folium, vel  radicem  genitalibus  inditam,oues,  boues,  iu- 
jnenta,&:  opines  quadrupedeseadem  die  iitrerimere  aic  : potatam  vero  radicem  aduerfus 
fcorpionum  ictus  prodefte  feribit.  Quod  haud  exitialem  homini,  fed  nonnullis  tantummo- 
doanimantibus  herbam  hanc  aut  eius  radice  efle  oftendit.  Id  quod  euidentibus  experimen- 
tis&'compertum. Conradus  Gelnerus  enim  vir  noftra  artate  doftifs.  & diligentiis,  mulroru 
explorator, refert  le,in  epiftola  quadam  ad  Adolphum  Occonem , radices  huius  recentes,lic- 
casintegras, meile  conditas,in  polliriem  tritas  Ixpe  ingeflifle , & quo  hxc  Icribebat  dic, ex  a- 
quacaliaa  drachmas  duas  radicum  contritarum  haufille,neq;  inde  vllam  mutatione  lenlif- 
fe:a:grotislxpe  etiam  illam, & perfc.&cum  aliis  mixtam  vtiliflimeconfuluifle.Iam 
cinarPharmacopcEorum  pro  Doronico  hactenus  huius  radicibus,  (licet  perperam)  vtuntur, 
nullo  tamen  euidente  periculo-. Canibus  autem  lactiferum  iftud  Aconitum  efle, fatis  certum 
^compertum , quod  Matthiolus  haud  facile  credidit,  donec  tandem  manifelto  exemplo 
verum  efle  comperit:vt  in  commentariis  fuis  confitetur. 

Ferunt  item, Diofcorides  addit, huius  admotam  Icorpionibus  radicem  iplos  reloluereac 
ignauos efficere, rurliisveroeofdem  Veratroappofito  excitari.  Quod  ScTheophraftus  iis, 
qux  fupra  alTcriplimus,  verbis  teftatur. 

De  Aconitis  Ly  cocionis , & frimum  de  maiore  luteo . 

Cap.  ix. 

AD  Lycoctoni  genus  multa;  referenda:  occurrunt  herba: : pleraque  lutei  coloris  florem; 

alizcxrulcum  aut  purpuralcentem  proferunt.  Inter  lutea  maius  quoddam ; minus  fi- 
ue panium  altfcrum. 

Maiori  Lycoctono  luteo  folia  funt  ampla, in  complures  partes  conlccta, Platani  foliorum 
fimilitudine,fed  profundioribus  diuifuris , haud/^apoTi^!  (vt  perperam  Diolcoridis  exemr  Dhfcoriiu 
plarialegunt)  fed  /aixpaTEe^id  eft,minora,relplendentia,ac  non  raro  nigriora, fuperiore  nepe/^;*  “A*- 
pane;  inferiore  fiquidem  iiiagisinalbicant:  caulis  bipedalis,&  quandoque  altior , rotundus, 
lauis, ad  latus  nonnihil  inclinans, & nequaquam  in  totum  recte  aflurgens,in  ramulos  etiam 
fubindediffufus:  flores  ordine  fupra  inuicem  digeruntur,colore  pallentes  fubluteo:  feme  in 
corniculis  nigricat,  radices  vt  plurimum  nigrx, multis  cirris  craffis&flexuofis  implicata:. 

In  opacis  & montanis  viret.  Reperitur  in  Alpibus,tum  & in  aliis  complurimis  montibus, 
ac  non  raro  in  montium  conuallibus:  &plerilque  locis  ampliore  caule  araplioribusque  fo- 
liis: nonnullis  humilius  ac  minoribus:  dilutius  etiam  quandoque  viretanterdum  Sc  flospal- 
lidior.Diolcoridesin  Iuftinis  Italia:  montibus  plurimum  nalci  refert. 

Platani  autem  huic  folia  tribuit,fed  crebriore  diu  ilii  ra  ac  minora:  caulem  Filicis  tenuem, 
cubitali  altitudine  vel  ampliore:  femen  in  filiquis  oblongis:radices  veluti  marinarum  fquil-  Amitum 
larum  nigras. Cum  ifto  relpondct(cxceptis  foliis)  cuius  icon  in  peruetullo  manuteripto  Grx- 
co  codice  rcperitur,qui  V \cnnx  Pannonix  in  locupletiffima  bibliotheca  a D.  Maximiliano  ct/areo. 

■ i.  Imp.  Aug.  mftitutaaflcruatur.  Foliaei  funtnonomnino  vt  Piatam , fed  lata  &c  ambkii 

o a terrie 


TORIjS 


ws  Sn»'"«  «'i 

Aconitum  Lycodtonon  luteum  maius.  Aconitum  Lycodtouoncx  CoihCafarco. 


lerrxinllar  denticulata:  caulis  tenuis & laruis:  filiqua:  renues  &:  oblongar.  radices  non  modi 
cirros, verum  ipfas  fqu illas  marinas  referre  videntur. 

Aconitum  illud  Diolcorides  toxox&vov  &c  iuvoxtmot  cognominat:  Arabes  Strangulatorem 
adip,ideft,lupi:nonnulli  Lupariam. 

1.  Primo  locodefcriptum,quodl"atiscognitumell,Germanis  i3Bolftt>W,fj : Belgis JMfiStooy 
tel : H i fpa  n i s 7"  erua  mata  louos  .-Galli  T uelovp  dicitur:  Officinae  pleraque  Napellum  luteum. 

2.  Alterum,  cuius  imago  in  Cxfareo  extat  Codice,Lycoclonon  tertium,  Ponticum  cogno- 
minatum,elfepotell. Trium  liquidem  Lycoclonorum  in  Diofcoridis  exemplaribus  occurrit 
mentio:  quorum  vnum  Venatores,rcliquaduo  in  luum  vlum  Medici  vertere ; 5 quibus  ter- 
tium Ponticum  apminatur. 

Exillimat  tamen  Marcellus  Virgilius,quxde  primo  & altero  traduntur  fpuriaelTe,&vni- 
cum  tantum  a Diolcoride  dcfcribi,quod  videlicet  plurimum  in  Iuitinis  gignitur  montibus. 

Facultas  autem  huius  veluri& reliquorum  Lycoclonorum  homini  exitialis eft, deli- 
quis quoque  animantibus  pe  rniciola.Vtuntur, inquit  Diolcoridcs,ad  venationem  luporum, 
crudis  iplas  inferentes carnibus,quibus  deuoratis  lupi  enecantur.* 

De  Aconito  Lycoclono  luteo  minore.  Cap.  X. 

AC  o N 1 t v M Lyco&onon luteum  paruum  fiue  minus, humilis efl  herba, przter  folio* 
rum  pediculos  nulloscauliculos  habens,  fijnt  autem  hi  breues,  vix  palmum  alti,  & te- 
rmes. folium  vero  in  lingulis  vnicum.circunlcriptionc  quidem  rotundum;fed  indar  Napel- 
h multifidum,  profundis  incifuris  radiarim  diffe&um.quibus  lubinde  medius  inlidetflof- 
culus  luteus, forma  Ranunculi;  quem  tamen  non  capitulum,  fed  iiliquc  pone  (cquunturpar- 
uz  ttesautquatuorfurfum  arre£lx,veluti  Lycodloni.  radicula  fubell  crafla,tuberofa,  primz 
Anemones  aemula,  quali  geniculis  aliquotarticulata,guilanti  admodum  acris;  ex  qua  folio* 
rum  pediculi  exeunt. 

In  collibusquibufdam  ac  montibus  reperitur,&  quidem  Patauio  vicinis^  vtdiligeotifliau 
P.  Pena,&  M.  Lobelius  refetunti 

Floret 


PEMPTADIS  TERTIAE  1 1 B.  I I I J.  457 

MMk»  noretinhilicmoimbusApriliacMaiOi 

Icci  in  bclgij  hortis  multo  ante , &£  non  raro 
ipfo  Ianuario,vbi  dementior  Hyemseft. 

Aconitum  hyemale  huc  hybernum hine 
a noftris  diciccepit.  Aconiti  autem  fpeciem 
efle,  & forma  foliorum  filiquarumque,  tum 
&:  ipla  perniciola  herbx  facultas  oftendit. 

Ad  Theophrafti  autem  Aconitum  mul- 
tum accedit,  quod  ab  ipfo  lib.  deforibitur 
ix.  Eft  etenim, vt  lcripfimus,brcuis  herba, 
nullum  hue  luperfluum  aut  adna- 

tum  habens,  nullis  ramis  brachiata,  radix 
JBtpahue  Nuci,  aut  etiam  t&pvin,  ideft,ari- 
dx  Ficui  fimilis  dici  poreft.  folum  videtur 
repugnare  folium,haudquaquam  Cichorio- 
des.  Sedfortafle  non  fed  SdT&-  Thtophri- 

legendum  eft : quo  modo  h legitur, lo:’" 
nulla  erit  repugnantia.  Nam  huius  Aconiti/, ,ur. 
folium  id  Ranunculi  vnius  lylucftris  latis 
accedit.  Verba  autem  Theophrafti  de  Aco- 
nito ftc  fo  habent: 

Aconitum  nafcitur,vt  fertur, in  Creta  & AuaStm» 
in  Zacynthojfed  plurimum  atque  optimum 
in  Heraclea  Ponti:  habet  folium  j u%eei£<hi  ' 

(alias  /3arg5<^<ffl</sc)  radicem  fimilem  &c  for- 
ma & colore  ^p'a,id  eft,  Nuci:  vim  illam 
lethiferam  in  hac  efle.;  folium  vero  & fru- 
dum nihil  facere  affirmant : frudus  autem 
eft  herbf  nori  fruticis.  Breuis  vero  eft  herba, 
sstfh  tycuoa.  «%/s-rb i , id  eft,  nullum  habens 
luperfluum  aut  adnatum.  Nafcitur  vbique,&  non  inAconis  folum,  a quibus  appellatio-  rhtcphrx- 
nemfortitur.  Eftautem  is  vicus  Pcriandynorum  (nonnulli  8c  rcdiusMaryandynorumle-^'7"®’'** 
gunt)  Amat  loca  potiffimum  petrola.  Non  palcitur  ea  neque  ouis,  neque  vllum  animal.  J 

Potentia  autem  ac  facultate  hxc  herba  perniciofa  admodum  & valde  exitialis  habetur: 
quale  edam  fuum  Aconitum  efle,  Theophraftus  apertis  verbis  teftacurjremedium  cuius 
nunquam  ait  efle  repertum. 


Se  Aconitis  Ly coctonis  aliis  non  luteis. 

Capvt  xi. 

AL  n s Lycodonis , qux  colore  floris  a fuperioribus  diftinguuntur,  & fdx  funt  Ipecies. 
Poflet  inter  has  Napellus recipi, nili  feorfum,legitimisde  caulis, defcribendus  foret. 
Primum  genus,  quod  a flore  Delphinij  cognominatur,  proceris  aflurgit  caulibus  inftar  r. 
Napelli:  folia  varie  hmihter  & creberrimis  incifurisdiuifa:  flores  fecundum  caules  fuperius, 
veluti  in  longam  compofici  lpicam,e  punico  ac  obfcuriore  colore  purpuram  xmuIhntur;for- 
mafere  floris  Regij  (quem  Delphinium  haberi  Icripflmus)  in  pofterius  videlicet  corniculum 
delinentes : filiqux  &c  femen  vt  maioris  Lycodoni  lutei : radices  oblongx,  craflie,  tres  aut 
quarnor  demittuntur  paucis  adhxrefcentibus  filamentis. 

Alcerum  tota  externa  facie  Napellum  refert,  caulibus  videlicet  difledis,  filiis  nigricanti-  2. 
busfoliis;  flore  cxruleo,hiante,ex  totidem  partibus,  eodem  ordinecompofitis;filiquis  item 
ac  femine  omnino  limilibus:  fed  radix  differt  filamentis  ac  cirris  multis  tantummodo  confi- 
brata,ac  Napo  nequaquam  fimilis. 

Tertium  genus  cauliculos  profert  tenuiores,  breuiores,  dodrante  altiores:  folia  diuilura  j» 
Ranunculi  aut  Lycodoni  lutei,  minora  tamen:  flofculi  cxtuleo  nitent  colore,  paulo  mino- 
res quam  Napelli : filiqux  & femina  cum  aliorum  conueniunt.  radix  fibrola,  nigricans,  ad- 
eatis fubinde  exiguis  veluti  bulbulis  facile  propagatur. 

Tranllata  hxc  genera  aliunde  in  Belgij  funt  hortos.  Feruntur  alicubi  in  montibus  repe- 
riri.  Tertium  Hieronymus  Tragus  Norimbergx  haberi  fcribit,  atque  illic  etiam  flore  dUu- 
ttpurpureo  reperiri. 

o J 


prim°m 


Primum  ac  tertium  vna  cum  Napello  farpenumero  aut  non  mulco  poft,  fed  fecundum 
ferius  multo  floriferum  eft. 

Lycodoni  efle  fpeciem  abunde  manifeftum : & nocendi  non  minoribus  facultatibus 
proditum  fore. 

De  Napello.  Cap.  xii. 


NA  p e l l i caulis  fupra  duos  aflurgit  cubitos:  foliis  circumueftirur  Ranunculi  maiori- 
bus^ virore  nigrioribus, prona  tamen  nonnihil  albicantibus,  numeralioribus  item  al- 
tioribusque  incifuris  in  plures  lacinias  filiis,  Sc  magis  relucentibus : flores  a medio  fafligium 
petunt, ordinata  luccelfione  prodeuntes,  colore  eleganter ca:rulei,hiantemacpatenceni ga- 
leam, omnibus  fuis  partibus  propemodum  referentes  ;quinque  enim  conflant  particulis, 
quarum  maior  fupenor  cucullo  aut  callidi  capitis  cauo  operimento  fimilis : dux  lateracon- 

teguntmediocres:minores  reliquas  angufta:  inferiores:  nonnullis  exiguis  ftaminibusmediis; 

e quibus  duo  repandi  exoriuntur  ftyli.non  prius  quam  eleuetur  cucullus,  fe  exerentes.  radix 
oblonga,cra  fla, Napi  figura, tamen  minor,foris  nigricans,  intus  candidior,  creberrimegeoi- 
nata,  prxfercim  in  hortis.  ’ • 

: Alpibus  Ananias  & Rhcetix>  cum  alibi  in  montibus,  nullo  ferente  proueniqapudBel- 

gas  quandoque  in  hortis  reperitur. 

Maioaut  Junio,  intterdum  etiam  ferius, alfiofis  locis  floresvigent:  femen  Auguftu^dat. 
Recentjprxtas  vna  cum  Barbaris  Napellum  a figura  & effigie  Napi  in  radice  app^®?. 
vocat : Germani  £>fmfm(lin  / blowolfrcuri?  / fuppen  blumcn/  nturm  f appeti/ teuffelftvM®  n° 
^Bolftnoitrie.  Dicitur  & Thoraquafi  ipdcgp,  id  eft,  interitus  aut  corruptio;  item  SC  Tauw 
Tura,vocibusdeprauatis. 

Lyco&oni  eft  lpccies,habccautem  fuas  Auiccnna  rationes,cur&  hb.  n.deinde  &lib^’' 
fepara1  trai^atu  Pnrno,^  Chanach  adip,  id  eft,  ftrangulatore  lupi,  fiue  Aconito  Lyc0 

Poteft  verd  & Toxicum  dici.  Toxicum  etenim  perniciofum  medicamentum,^®^: 

a,  ea,  agirta:  prxlentanco  inficiuncur  veneno:  didum  a telis,  qua:  Barbari  Toxe  .^ 

oxaappe  litant.  Conficitur  autem  iftud  etiam  cx  Napello,  quanquam  tamen 


RTI^  LI-B.  IUI. 

Diofcoridcs  etiam  Toxici  (ymptomata  & re- 
media referens,  cad  em  fere,  qux  ab  Auicenna 
de  Napello  'ad  fert.  Scribit  tamen  dc  Napello 
& Toxico  (corium  Auicenna,  fed  quid  Toxi- 
cum (it  (vt  ipfc  fatetur)  ignorans,  vt minime 
mirum  fuerit,femcl  de  Napcllo,iterum  poftea 
de  Toxico  egiffe. 

Vis  autem  & facultas  Napelli,  & homini  &c 
quadrupedibus  multis  pcrniciofa  eft.  Euidcnti 
fed  perquam  milerabili  experimento,  id  Ant- 
uerpix  olim  compertum,in  recenti  adhuc  eft 
memoria.  Cum  enim  ab  imperitis  huius  inter 
acetaria  illatx  eflent  radices , quicunque  eas 
ederunt , mox  feuiffimis  correpti  fymptoma- 
tis,  breui  vitam  cum  morte  commutarunt. 

Intumeicunt  autem  illico  ab  afliimpto  Na- 
pello labiaac  lingua;oculi  prominent,  crura  ri- 
gefcut,  vertigines  & animi  accedunt  deliquia: 
vt  quidem  Auicenna  lib.  1 1 1 1.  Tanta  huius 
veneni  vis,vt  eo  telorum  mucrones  imbuti  le- 
thalcm  vulneratis  noxam  adferant. 

Aduerfus  autem  tam  perniciofum  vene- 
num Sc  huc  Napellum  remedia  quardam  enu- 
merat Auicenna , qux  poft  venenum  ipfum 
vomitione  redditum  prxfidio  funt : atque  in- 
ter ea  murem  etiam  (vt  paffim  exemplaria  ha- 
bent) reperiri  Napello  enutritum', qui  natura: 
eius  malefica:  tota  fubftantia  aduerietur,  & at 
fumenteab  omni  vindicet  ac)'' 


11U<  ,,  : liberet  periculo. 

/ i f s Antonius  GuaneriusPapienlisfuaxtate  ce- 

lebris medicus, in-traflatu  fuo  de  venenis,  hunc  non  murem,  fed  mulcas  eiTecxiftimar.  Re- 
fertliquidem  quemdam  Philpfophix  ac  veritatis  ftudiofum,  iollicite  admodum  ac  diligen- 
termurem  huiufcemodi  quxfiuifTe , neque  ynquam  vel  murem  velarrofam  etiam  Napelli 
radicem  ab  eo  repertam;  fe.dmufcas  abunde  multas  folia  depafcentes  inuentas , quas  Philo- 
fophijsille  muris  loco  accipieasjantidocurn.ex  iis  confecit,quam  &:  aduerfus  venena  alia, fed 
contraNapelli  vtilifTrmain  ac  effieaciffimaini  comperit. 

Accipit  hxc  terrx  Lemnix,baccaru  La.uri>antidoti  Mithridatis  fingu lorum  vncias  duas, 
mufeas  Napelli  xxii  ii.  mellis-&c  olei  quantum  fatis  eft.  ^ 

In  eadem  cum.Guancrio  85  philofopho  illo  fententia  funt  quoque  P.  Pena,  &,  M.  Lobe . 
lius,  qui  murem  Napellu  obdepafcentem  nufquam  affirmant  vifum ; fed  mulcas  efTe,  qux 
turmatimqduolenCj&floribus  huius  infideant.  :• 

Sunthx  maiores  cxceris  anifcis,  &;  floribus  Napelli  propemodum  (vt  aiunt)  concolores, 
herbajtp  aut  florem, quam, humsfolius, appetunt. 

Et  verffimilq.j^^qn  murem^fTejquti  Napello  fuftentetur,fed  mulcas  efle^qu?  lic&u  eius 
viuant,Nam  acoqityyn.cuiuslsIiipellusfpedSs,  mures  ipfos  interiprit : atque  ape  yxvoxTow» 
’^«M$8|w,fiue  Muricida  dicitur.  . ricrrir 

. DeTko-rflV  ddtnfl. . C A v.  xin. 

j-f -ffi.c  herba  npque  magna  eft.nequein  amplitudinem  vllam  effunditur  iffingularitan- 
'Waffurgit:eauliculOjeoqjrotundb'&lpalmumautfemipe'demtantumaltp,cuivni- 
jg®1  duo,rard  plura.adriafcuntur  &ffi>la,duriy  fcula, rotunda,!  jeuia,dHote"&  aliqua- 

j^an  se^^ruleo  virentia^ambinj  erenag):flofenius  in  cacumine  eminet  lutcus^nirior  quam 
col“nCUl,’al,0clUl  afl*m‘hs:  globatum  capitulum  fequitur  e feminibUscongeftum.radiculx 
jQ  f^c^x'autx-ipftat;Aiphodeli,fed.miri6rcsmult6,& acuminarar. 
te^ , Allobrogum  Heluetiotumque  montibus  gignitur- apud  Valdeles,  qui  par- 

Tho^Um  Raham  verfus  incolunt, frequens:  repentur  & in  Baldo  Italix  monte. 

^^&^<3ta' vtdric^  "I'uramaPPe^ants  Valdenfis  cognominatur;ad  differentiam  Napel- 

cminic  exitialis  cuiuldamherbx  Auicennalib.ini.Fen.vi.  Farflun dictx.  eandem  au- 

o 4 tem 


Zcdmri 4. 


tcm  hanc  cum  Thora  Valdenfi  clfc,  affirmare 
non  fuerit  facilc;  prxlcrtim  cum  Farfiunfibi  re- 
ferat incognitu,  & nullis  ab  eo  depingatur  notis. 

Pcrniciofa  autem  &:  venefica  huius  Thora: 
Vis,  Napclli  excedere  fertur  malitiam.  Tantam 
autem  ciTc  aiunt, vt  homo  quidem  pracipue.de- 
inde  Sc  quadrupes  ferum,  ac  aliud  etiam,  vulne- 
ratum autiflum  telo  huius  iucco  imbuto  illito- 
ve  intra  fem  i horam  pereat  ac  moriatur.  Negatur 
tamen  mortiferum , ii  bibatur,  aut  deuoretur, 
ramctfi  ablquc  noxa  id  non  fiat. 

Vtuntur  liicco  venatores  ad  ferarum  venatio- 
nem, quem  cxprcffum  & prxpaiatum  in  bubu- 
lis alferuant  cornibus,  ad  (agittas  intingepdasve- 
neno  ac  toxico  prxfentaneo.  Vim  cius  experturi 
acum  eo  fucco  inficiunt , qua  ranam  pungant: 
qux  fi  illico  moriatur,  prxlentancum  mdicant: 
audior  Gefnerus. 


Thora  Valdenfis. 


De  Anthora.  Cav,  xim. 

ANrkDRA  effigie  Napeilum  refert, (cd 
hbmihor  ac  minor  eft:  caulis  eiusdodranta- 
lis,autpaulo  altior:  folia  crcbrisac  profundis  in- 
ci furis nfla,vti  Napelli,  fcd  minora : flores  forma 
eadem, non  tamen  exruiei,  fede  luteo  pallentes: 
femen  &c  filiquxrelpondcnt.  geminxfubfuntra- 
diculxjOliuas  aut  Orchios  'globulos  referentes, 
foris  fufflaudcentcSjintcrius  candidiores, frangi, 
vbi  rcficcat.T,  latis,;con  tu  maces,  friabilestamen; 
vbi  quidem  lux  fponris  cft.  fcecunditate  enim 
Ixti  aut  hortenfis  loli , lafciuienti  fubinde  lon- 
giof  es  ac  plu  res  fu  bnafeu  n tur  radices.  J 
In  Alpibus  apud  Allobroges  Heluedosque, 
tum  & alibi  repentuh' 

Lacus  Lemani  aecole  & Taurini  Ligures  An- 
thoram, vulgo  1’Ahchoro  appellant. 

Auicenna  herbam  Napdlofimilem  iHiusque 
veneno  repugnantem,  MoylisNapellum  vocat, 
cap.ccccc.  lib.n.Cap.vero  Deoxtv.Zedoariam 
aitvna  cum  Napello  crclccre, atque  huiiis vici- 
nia,'illius  vires  & malitiam  retundi  impotentio- 
resque  reddi:& effe  Theriacen-, id  eft,  Alexiphar- 
macum  viperx , Napclli  ,&  venenofonim om- 
nium ahorum.  Atque  hine>AHthoram  non  mo- 
do Nape  Ilum  Moy  fis,  fed&fAiiicerinareife  Ze- 
doariam  conlcqUitur.  Offeinx  tameii  aliamSJ 
ab  Anthora  differentem  Zedoariam  venum  ex- 
ponunt : radicem  videlicet  oblongioris  forma:. 
Quxnon  ablquG  ratione  Zerumbeth fiue  Zu- 
rumbeth  Auicennx  ac  Scrapionisefle  putatur. 

Dicla  autem  Anthora  quali  amipSDgjliqubd 
nempe  Thorx  aduerlctur,  & alexipharmacum 
ciusfit.  > -•  : 'hn:  . 

Thorxautemac  Afithdif^yljueTurx  &An- 
rurx  voces , noux  quidem  videntur , fed tamen 
cxranc  iapud  veterefflMMircell&fn  Empiricum, 
qui  ex  Tura  & Arr»tura-aduerfiis  leucomata  it 
albugines  oculorum  medicamentum  conficere 
docet. 


Anthora. 


PE  MPTAD  IS  _ TERTIA  L I B.  I , X I. 

Eftsutem  Anthora:  radix  valde  Se  inlignitcr  aniara;aducrfacur  venenis  omnibus  veilis  ad 
purgationes;  lerofosfiqu  idem  &C  muccofbs  etiam  per  inferiorem  ventrem  educit  humores: 
lumbricos  & ventris  tineas  pellit  educitque. 

HugoSoleriusnon  modo  per  inferiorem  ventrem,  fcd  &pcr  fuperiorem  largas  ait  An- 
ihont  radices  expurgationes  moliri  modum  effe  ad  quantitatem  Falcli  ( quem  vulgd  Fa- 
bam) ex  iulculo  aliquo  aut  vino:  darique  duris  corpore. 

Antonius  Guanerius  Anthoram  magna:  etiam  aduerfus peftcm  efficacia: refert : traftatu 
de peitej  differentia  ii.  cap.  m.  Et  quod  ad  experientiam,  inquit,  vidi,  coniimilis  cum  Di- 
damno  Virtutis  Anthora:  radix  exiftir.Et  eft  herba, qua:  iuxta  Thoram  illam  Icilicet  herbam 
nafcitur,exquavenenumconficitur,cumquain  Alpibus Salutiarum  Se  Pinarolij capras  fyl- 
ueftres  venantur.  Et  lixc  radix  Anthorm aflimilatur nucleis  oliuarum, & eft  Bezoarillius 
Thora:,qua:  eft  adeo  vcnenofa,quod  omnia  animalia  fua  interficit  venenofitate.  hic  Ille. 

Meminerunt  quoque  AnthorxSimon  lanuenfis  in  Synonymis,  & Arnoldusyillanoua- 
nus  in  tradatu  de  venenis : led  qux  adferuntur,non  latis  notam  aut  cognitam  ipfis  fnifle 
Anthoram, offendunt.  • . • 

De  herba  Paride.  Cap.  x v. 

PA  r i s herba  cauliculum  erigit  teretem  Se 
lingularem , atque  circa  hunc  folia  quater- 
na,abvnoveluti  centro  in  deculfis  flue  crucis 
figuram  concinne  digefta-.funt  hxc  lata,veno- 
fa,oblonga,lubnigricantia,&:  aliquanrulum  a- 
cuminata:infaftigiofupra  harc  flolculus pro- 
dit herbaceus, foliolis  aliquot  anguftis , veluti 
calycisfui  alabaftris , iniidens:  fequiturlnde 
baccainftar  vux acini;  femine  intus  minuto 
fubcandicantej  vt  Halicacabi,  farcla.  radix  te- 
nuis,longiufcula,geniciilis  aliquot  articulata, 
oblique  lerpit, alicubi  interdi»r.  progerminas. 

In  lyluis  opacis  ac  perinde  aliis  vmbrolis 
pingui  ac  lxto  repericur  lolo. 

Aprili  flos  exit:  bacca  Maio maturitatem 
aflequitur. 

Rccentiores  Paridcm  fere  herbam : pleri q; 
tamen  Vuam  verfam,&  Vuam  Lupinam  ap- 
pellant: nonnulli  verd  etiam  Solanum  tetra- 
phyllon.  Falluntur,  qui  Aconitum  Pardalian- 
chesexiftimant.  Germani  ^olfefw/flnbcer: 
Brabanti  3®clf&efieti/&  fpinnccoppEiyd  eft,  Ara- 
neam ; ab  ementita  videlicet  aranea:  forma, 
quam  bacea  vna  cum  reflexis  exiguis  alabaftris 
per  maturitatem  exprimit:  Gallis  eft  Rat finde 
regnard:  Hifpanis  Cemelha,  vt  quidam  aiunt. 

Facultate  autem  fertur  refrigeraris,  & Sola- 
nis proxima. 

Baptifta  Sardus  aduerlus  mentis  emotione, 
infaniam,& fatuitatem , commendat ; tairi  per  morbi  diuturnitatem  aut  feuitiam  inciden- 
tes,-quam  prauarum  rerum  aflumptione  contractas : fi  xx.  continuis  diebus  dimidium 
cochlear  puluens  huius  herbx  ieiuno  propinetur. 

De  Papaaere.  Cap.  x v i. 

DApaveri  s duo  prima  genera,  Plinio  au&orc:  Satiuum,&Sylueftre. 

* Ad  fylueftre  pertinent  Erraticum  Se  Corniculata;  de  quibus  pofterius  Se  feorfum. 
Satiua Papauera  tria  funt:  album, nigrum ; vtrunque  magnum  ; Se  minus  tertium. 

Album  Papauer  folia  promit  oblonga, lata,lxuia,lactuc<j  foliis  longiora,candidiora,mar- 
ginibusfinuofa:  caulis  fiuelcapusre&us, quandoque  tricubitalis;in  cuius  faftigio  flores  can- 
flidi;  in  quibus  mox  ab  initio  multis  flaminibus  ftipatum  apparet  capkulum;quod  adultum 
gbbofam, nonnihil  tamen  oblongam  formam  habet, &:  fuperne  operculo  contegitur , inte- 
aas  membranis  non  paucis  in  loculos  difeernitur;  in  quibus  femen  copiofilfimum  ,fed  mi- 
nutum; 


Herba  Paris. 


nutum,  rotunduth  & candicans,  radix  fubcft  nullius  momenti,  dcfcendens  in  altum. 

2.  Huic  fimile  cft  nigrum  Papauer,fed  capitulo  aliquanto  rotundiore  & magis  globato: Sos 

eleganti  photniceo  rubet  colore : femen  nigricat. 

Sunt  floribus  horum  duorum  folia,  vti  &:  reliquorum,  quaterna , eaque  fatis  ampla, fed 
quxeito  defluant:  rarrijfed  tamen  quandoque  pluribus.incifuris  ac  diuiliiris  dilfefta,  ac  fim- 
briarum inftar  multifida. 

^ Tertium Papauer  caule, foliisque, floribus  item  & capitulo minuseft:  flos  e czruleoac 
purpureo  obfolctum  & dilutum  quendam  colorem  refert:  capitulum  quoque  rotundatur, 
iedmaturatofcmincforamimbusa!iquot,qua parte  operculum  ipfi  iniidet,circulariterhiat, 
facilem  defluenti  femini  viam  prxbcns,quod  aliisduobusnon  contingit, quorum  itaredufi 
pcrmanentcalyccs,vt  nullum  queat  elabi  femen. 

Reperitur  vero  & Papaucrisgenus, cuius  floris  folia  multiplicata, nonraro  fimbriarum  in- 
ftar incila  ac  difle&a  apparent.  Color  horum  fubinde  albidus,  frequenter  rubens, quandoq; 
cxvtrifquc  varie  permiftus.Rubcnt  verri  nonnulli  intcnlo  colore  purpurqxmulo:aly autem 
dilutius,  vel  minus  eleganter. 

Capita  huius  generis  Papaueris  fuperiore  parte,  veluti  tertij , hiant,  facilequeab  ipfisfc- 
men  excidiqquod  modri  albidum, alias  nigricans  eft;  pro  floris  videlicet  colpre.quem  refert. 

Effluit  ex  hiSjCapitulis  eorum  vulneratis, liquor  candidus, qui  ad  medicinrevfuscolligitur, 
opium.  &:denfatus  Opium  appellatur.  Colligitur  tamen  prxeipue  ex  fecundo  genere ; non  mod» 
Diofcoride,fea  &c  Galeno,ac  Plinio  teftibus. 

Mccmium.  Exprimitur  & ex  capitulis  ac  foliis  fimul  fuccus,  quem  Meconium  nominant. 

Seruntur  hzc  genera  in  hortis, ac  etiam  non  raro  in  iplis  aruis:  tertium  f requentiffimum, 
quod  crebrri  non  fatum  pluribus  quoque  reperitur  locis,  pratfertim  tamen  in,horcis. 

Iunio  menfe  flores  exeunt:  femen  prift  perficitur. 

Grxcis  fxr,Kc*r.  Latinis  Papauer:  nomen  Officina:  feruant; nonnullis  ofyj-nmv : Germanis 
SSJ?agfamm/oImag:  Belgis  ^ufl&mmuop:  Hilpanis  Dormideras,  &c  cafcad:  Gallis  Ita- 

lis Pap tuter o domestico. 

Si  Primum  genus,eui  quandoque  calyx  oblongior  & femen  albidius,  n/M&v  rjj  wpaw,  id 


(atiuimi  qiurtu  m . 


PEMPTADIS  TERTIAE  Llb.  TUI.  44J 

cft.fatiuum  ac  hortenfe dicitur.  DiofcoridcS 
St/ texim etiam  nominari  rc('crc:vulgd  Papauer 
album. 

Alterum  genus  nigro  (emine,  Diofeoridi  %. 
aye/ov  liue  fylucftre  cft , quod, inquit, aidfnc 
vocatur,&anonnullis|Wc,  quia  ex  eo  Opium 
colligitur.  Plinio  Latinis  Papauer  nigrum: 

plerifque  noftrse  xtatis  a florum  rubente  colo- 
re Papauer  rubrum. 

Tertium genusaj.e/o^Sprfiueagreftius  eft,  j. 
Diolcoride  auftorc ; idem  & tpccp/sjiKaStzt&v, 
id  eft,  medicamenrofius,autad  medicamenta 
vtilius;  maius  &:  oblongiore  capitulo. 

Verifimile  autehoclocofubefle  mendum  corrupit 
acerrorem.Tertium  fiquidemiftud  genus 
milius  ac  minus  eft;  neque  oblongioris, fed  glo- 
bati ac  rotundioris  calycis.  Fieri  autem  poteft, 
vt  pro  (twjcejrsg?  perperam  feriptum  fle 
'iiqci'.  t raxafiew  S^i^iixAijacceflbrium. 

Nonenimhuius(vtdiximus)  fed candidi  lon- 
gius & maius  cft:  longius  item,  fed  minus  erra- 
tico Papaueri. 

Apparet  vero  & tertium  iftud  Papauer  agre- 
fte  illud  efle, ex  quo  compoiitio  paran- 

da : de  qua  Galenus  prolixe  lib.vn.  De  medi- 
camentis fecundum  loca.  Nam  Crito  & poft 
Themifonem  Democrates,  alyeiov  flue  agrefte 
accipiendum  praecipiunt,  & illud  quidem,  ad- 
dit Democrates , quod  non  fericur : pi nKaia  d- 
inquit,  ov£\  ydp  rf;  aniprmi.  quale  ter- 
tium, quod  nullo  ferente  fepe  nafcitur. 

Plinius  lib.xix.cap.vm.fub  finem,  tertium  Papaueris  genus  Rhoeam  Grxcis,LatinisPfo»i^ 
Erraticum  dici  ait ; & fponte  in  aruis  cum  Hordeo  nalci : tria  tamen  illic  latiui  genera  efle, 
atque  iftud  tertium  eorum  facit.  Atlib.xx.  cap.xv  1 1 1,  inter  latiua  & fylueftria  medium  con- 
ftimif.itaoftendenSjVel  tertium  exnoftris,vel  falcem  diferimen  iftius&  Erratici  in  frugibus 
nafccncis, haud  re£te  feagnouifle. 

CaiterumPapaucrum  omnium  refrigeratoria  vis  eft,  vt  Galenus  in  lib.  De  fimpl.  med. 
facultatibus. 

Semen, vt  idem  in  lib.Dealimentoru  facultatibus  ait,  panibus  vtiliter  ceu  condimentum 
infpargitut.Sed  album  nigro,codem  auctore,prarftac. Refrigerandi  autem  ipfum  facultatem 
habere  ac  fomnificum  efle, corporique  nullum  commemorabile  prxftare  alimentum, etiam 
addit.Eft  autem  feminis  huius,faccharo  quidem  incruftati,in  fecundis  melis  quandoqjvfus, 
cum  aliistrageroatis.Refrigerandi  vero  eius  potentia  haud  magna  obferuatur.  Ad  lomnum 
conciliandum  non  multum  efficax  eft. 

Oleumquodexeo  exprimitur,  gratum  ac  edule  eft,  panique  illitum, aut  alio  quouis 
modo  in  cibo , citra  refrigerationis  lenium  fumitur.  Conficitur  verb  ex  tercij  generis  fe- 
mine frequentius.  , A 

Codyis  liue  capitulis  maior  ineft  vis, qua:  ad  fbmnum  conciliandum,  defluxionesq;  liftcn- 
das,ac  reprimendas, plurimum  faciunt;propinquamque,fed  tamen  mitiorem  vim  Opio  ob- 
tinent.Opium  fortijlinium  eft:  lioc  ignauius  Mcconium.  Vtrumqj  autem  quouis  inodo.  vel 
aflumptum, vel  capiti  appliCatum,fomnum, ac  fubinde  profundum  moleftumqj  loporeeqnr 
ciliat.Opiumcopiofius  hau  ftum  etiam  mortiferum:  vt  vere  Plinius.  Dolores  autem  omnes 
fopitjfed  argrius  curabile  malum  non  rarb  relinquit. 

Offenduntur  eius  vfu,vt  Galenus  lib.  n.De  medicfecundum  loca,  folida:  partes,  adeby  t 
Pofteacorreftione  opus  habeant.Sic  & collyria  ex  Opio  multis  detrimento  fuere,  ita  vt  de- 
Wem  oculum  reddiderint, 8c  vifus  hebetudinem jveluti  etiam  auditus  grauitatem  inducur, 
Waxunque  cx  Papaueris  fiiccojad  vehementes  aurium  dolores  componunturi  Quaproptct 
%icnda  omnia  funt  medicamenta  & pharmaca  ,qux  ex  Papaueris  fucco  confiunt  fenfum 
ftipefacientia:  neque  nili  extrema  vrgcntcncceflitate  ad  eorum  vfumperueniendum  ;cum 

videlicet 


444  SmnvM  hisioh/e 

videlicet  nullum  aliud  mitigatorium  fxu  illimis  doloribus  opem  adfcrr,vcl  fuccurrit:  vtGa. 
lcnuslib.De  medicamentis  fecundum  loca  tertio, luculenter  docet. 

De  Papauere  erratico.  C A p.  xvii. 

Papaucr  erraticum.  T|Rratico  Papaucri  cauliculi  & folia  ni* 

§ Aegriora  hirfutioraque : folia  vtrinquealtisin- 
cifuris  indar  Cieborij  aut  Eruca;  diuiia : florese 
fadigiis cauliculorum  pulchro  ac  rubente  pke- 
nicco  emicant  colore;  daminibusnigricantibus 
capitulum  medium  ambientibus;  quod  adul- 
tum minus  cft , fcd  tamen  oblongioris  formz 
quamtertij  (atiui:  femen  exiguum  nigricat. 

Huius  & alia  minor  cd  fpecies, foliis  minori- 
bus,oblongis, non  Eruca'  per  margines  diuiliira, 
fed  tantummodo  ferratis;  reliquis  priori fimilis. 
Species  cius  etiam  aliquot  effe,  fatis Diolco- 
^ rides  ipfc  innuit,  folia  referens  Origano, autE- 
fcAy  Arii  rucx,  aqt Thymo, aut  Cichorio  limilia  conlpi- 

ci.  Namin  horum  foliis  magna  diucrfitas.  Sunt 
tamen,  qui  dictiones  ogAjara  ac  Sum  redunda- 
IfM,  re ; Sc  nullum  minutis  Origani,  aut  minimis 

M ' Thymi  foliis  erraticu  Papaucr  repeririaffirmet. 

Vn.icum  Triti:b,Zca,SecaH, Hordeo,  Aue- 
\\\  na,  reliquisque  frugibus  in  agris  erraticum  gi- 

" V J?  a gnitur  Papaucr:  non  raro  quoque  iuter  olera, ac 

MlffrfV  fecus  margines  hortorum. 

-|Y  Belle  colorati  flores  Maio  ac  Iuniopulchri- 

tudinis  vcnuftatisque  quandam  gratiam  aruis 
'i  ^ conciliant. 

^ Diofcondi  cd  .urnuerpotia  Latinis  Papaucr 
JJ  erraticum  ; Gaza:  Papaucr  fluidum;  Officinis 

; Papaucr  rubrum:  Italis  Papaucre/aluaticfM\t 

f panis  Amapolus ,ro fella,  papouiat:  Germanis 

(Efapper  rojcn/  fo:n  rofcn:  Belgis  fianfien  ffiief/tofl’ 
im flttcl/ coIK&focmen : Gallis  Coqv.elicoc^piuot  fauuage,  confanons. 

Et  po/a? nominari  Diofcorides  ait,  quod  ei  cito  flos  defluat.  Decidunt  tamen floresxque 
cito  & aliis  Papauerum  generibus  etiam  corniculatis.  Nulli  enim  Papaucri  diutinus  aut  du- 
rabilis flosed.  Omnium  citiflime  pereunt.  Vt  enim  omnibus  commune  cft,  florem  mem- 
brana quadam  integi, ac  vcluti  vaginaquadam  contineri,  qux  ipfo  fc  exciente  flore  in  duas 
dehifcensdelabitur  partes;  ita  quaterna  ipfis  folia, cito  defluentia.  Rhccadis  nomen  non  mo- 
do huic, fed  &:  aliis  ea  de  caula  commune  eflepoccd;  fi  modo  a floris  facili  accedit  delapiu. 
Quod  fi  vero  a feminis  profluuio  (vti  apparet)  Rhccadis  cognomen  acccficrit,fariuotum ter- 
tio proprium  erit, cuius, vtdiximus,citiflime  ac  facillime  femen  excidit:Defluitvera&liuic 
erratico,  fed  min  us  mamfefte. 

Conuenire  autem  erraticum  idud  Papaucr  cum  Anemone  videtur  fylueftri.Et  occurrit 
Anemones  vox;  inter  confufas  Papaueris  apud  Apuleium  appellationes.  Diofcorideseriam 
Anemonem  fylueftrcm  cum  Papauere  Rhoeade  a nonnullis  confufam,  cap.de  Anemone 
feribir.  An  autem  ipfe  fe  fatis  explicare  potucrit,relinquimusdiligentiuselimanduni;/!obis 
non  fatisfecit. 

At  facultas  erratici  Papaueris  fimilis  cd  fuperiorum  Papauerum, frigida  & fomnifica. 
i Plcriquc  fallacia  experimenta  magisquam  rationem  ducem  fecuti,  flores  aducrfuspku- 
ritidem  commendant;  datim  accedente  dolore,  vel  dillatitjum  ex  ipfis  liquorem , aut  fen- 
pium  ex  frequenti  foliorum  maceratione  propinantes:5c  leniri  non  raro  dolorem  contingit; 
fcd  &:  pertinacius  crebro  inde  hxret,xgre  ac  cum  difficultate  fputo  procedente : ptarierta 
quibus  non  cd  robuda  corporis  conftitutio,valcntesquc  vires. Erroris  huius  occafioneropte- 
buiffe  potuit  Baptida  Sardus,  qui  flores  huius  Papaueris  aduerdis  lateris  dolores,  a plcriique 
feliciter  exhiberi;  &c  aduerfus  (anguinis  fputationes  v tilcs^nemorix  prodidit. 


I » 


PEMVTADIS  TERTIA  1 1 B. 


44J 


De  Vaf attere  corniculato  maiore.  C a,  p.  xvm, 

PA  r a VE  r i s corniculati  tres  reperiuntur 
fpecies , Sc  magnitudine  Sc  floris  colore  dif- 
ferentes. 

Quod  maius  eft , reliqua  Papaucra  candidis 
& ambitu  infradis  ac  laciniofis  foliis  fatis  re- 
fert; non  tamen  laiuibus,  fed  nonnihil  lanugi- 
Boilsjinftarfere  foliorum  Verbafci:  caules  infir- 
miores breuioresque  in  plures  alas  diuiduntur: 

.flores ochri  colore  luteo  'pallent  ;quos  excipit 
noncapitulu , fed  tenue  oblongum  incuruum- 
quecdrniculum  ,,fiue  filiqua , in  qua  femen  ni- 
gricans. radix  fubeft  oblonga , cralfior ; in  non- 
nullos quandoque  reflans  annos. 

Vulnerata  herba  fuccum  praebet  luteum , &c 
guftatu  falfilaginetn  refert , vbi  fu  a:  fpontis  eft; 
inmaritimis  videlicet, aridis  ,&C  fqualidis,qua; 
amaqlpcis:  in  hortis  fucco  illo  magna  ex  parte 
defti  tuitur. - 

Iunio  ac  Iulio  flores  illi  exeunt. 

Gracis  (trium  Latinis  Papaucr cor- 

niculatum: ab  Oribafio  & Aerio  ©^'A/oie  Pli- 
nio Pap^uer  Paraliu : Carullo  Papauer  luteum: 
aliisPapauer  marinum:  atq;  inde  Hifpanis  Dor- 
mieras marinae. Sunt  Sc  quibus  yxtuov  dye/a,  id 
eft,Papauer  fylueftre  janonullis  quoque,  Diof- 
coridetefte,Glaucion,propter  foliorum  fimili- 
tudinem.  Atque  hinc  in  Officinis  oiim  Memi- 
tha.  Memitha  fiquidem  Arabibus  Glaucium 
eft:  Germanis  gccl  £>(magen  / gcricti  guri : Gallis 
Imtcorm : Italis  Papauer o cornuto. 

Vim  autem  incidendi  Sc  abftergendi,  Galeno  audore,  accepit. 

Radix, inquit  Diofcondes,ad  dimidias  coda  in  aqua  Sc  pota,coxendicum  dolores&  ieci- 
nons  affectus  fanare  poteft;  his  etiam  qui  eradas  Sc  a&tyvafh  reddunt  vrinas,  prodeft. 

Semenacetabuii  menfura  cum  aqua  mulla  potum,alnum  leuiter  purgat : folia  cum  oleo 
trita  argemas  iumentorum  fanant  Sc  abftergunt. 

De  alite  corniculatis  Papaueribus.  Cap.  XIX. 

pRoxiMVM  fiue  alterum  corniculati  Papaueris  genus,  priori  tenuius  ac  minus  eft,  & a, 
foliis  Eruca  modoalte  incilis, nonnihilq;  pilofis : cauliculi  eius  tenelli  Sc  ramofi  procum- 
bunt: flores  minores  intenfo  fatis  colore  rubent,  dilutius  tame  quam  Papaueris  erratici:  cor- 
niculum minuseft, cuius  cacumini  operculum  fubinde,  aut  veluti  latius  capitulum  infidet: 
femen  in  his  exiguum  nigrum,  radix  verb  oblonga. 

Tertiumhuius  generis  Papauer,etiam  fecundo  exilius, ac  foliis  tcnerioribus,in  minutulas  j_' 
videlicet  particulas  difledis:  flofculus  minor , cterulei  purpurei  coloris  nigra  Viola:  temuli.  1 
radix  tenuis  longiu  fcula. 

Non  in  maritimis, fed  procul  a mari  hxc  genera  reperiuntur.  Angelus  Palea  & Bartholo- 
tnatusab  Vrbe-ueterum,qui  in  Mefuem  comentati  funt,offendifTe  fe  ifta  tradut.in  Arrago- 
nam  Sc  Caftellse  Hifpanin  regnis, locis  mediterraneis;  in  agris  Sc  iuxta  viarum  femitas,  fapo- 
relalfilaginem  nequaquam  referente. 

VtrunquecorniculatiPapaueris genus  habetur:  neutrum  Anemones. 

Exiftimatur  a plerifq;  rubentis  floris  Glaucium  efle.  Nec  in  totum  a veritate  aliena  vide-  Glaucium, 
tutfententia.Nam.vt  Diofcorides  ait, Glaucio  folia  funt Papaueris  corniculati  fimilia , fed 
fomp&n gjt,  id  eft, pinguiora, humilia  fiue  in  terram  procumbentia,  grauis  odoris, 
guftuque  amariora,! uccus  vero  multum  croceus.  Atque  huiufcemodi  fucco  Papauer  iftud 
corniculatum  haud  deftitui,teftes  funt  P.  Pena,&  M.  Lobelius : amarius  quoque  facile  effe 
poteft, vtpote  falfilaginis  guftu  carens.  Qux  fane  affinitatem  cum  Glaucio  (fi  non  idem)  ma- 
gnam offendunt. 


1 


IOHIA 

Papaucr  corniculatum  violaceum. 


S T I R t 

PapaUcrcorniculatum  rubrum. 


De  Hypecoo.  Cap.  XX. 

AD  Papaueris  corniculaci  genera  quadan- 
cenus  etiam  pertinet  quod  Hypecoondici- 
tur:  folia  huic  quam  tertio  corniculato  Papaue* 
ritenuiora,minutiflimis  incifuris  diuifa,  colote 
&a(peclu , tum  &:  figura  graucolentis  agrcltis 
Ruta:  minimae  fatis  iimilia:  cauliculus  bteuis 
eft:  flofculusodoratus.pcrpufillus,  luteicolons, 
c fenis  folioliSjduobus  maioribus , reliquis  pe ' 
quam  exiguis:  cornicula  fucccduntrecutua,  - 

ticulata;  in  his  femen  flauefcens.quadranguiar 
radix  oblonga,fibns  non  carens.  , 

In  aruis  &c  iuxta  agrorum  margines  p}en^j  ,q 
locis  repcritur3vcluti  nonnullis  Hupan12’.  _ 
Gallia  quoque  Narbonenfi  , praeleram 
Ncmaufum  Coloniam.  / (icDiof 
TV»it«ov,&a  nonnullis  te  Lnogfr 

coride>dicitur.  Latini  Hypecoi  vocem 
Cur  pro  Cumino  fylueftri  haec  fit  i 
ba,  nulla  occurrit  ratio : pro  hac ta®®.  v;$aiz- 
fam  Matthiolus  refert , fi  nos  nonr“  ' ^ Hy- 
Natura  autem  & facultate  rerrig rpiol- 
pccou  eft;&:Papaueris  fucco  firaile.a  pr 


HYoscyami  rrcs  veteribus  funtj  niger,  luteus  &i  albus.  Pofterior  stas  Peruuianum 
quartum  adinuenit. 

Niger  Hyofcyamus  folia  promit  ampla,  longa, lata,  candicantia, mol!ia,lanuginofe,  laci-  !• 
niata&i  marginibus concifa : caules  craffi  funt,  cubito  altiores,  ramofi;  quos  flores  continua 
feisdigcfti  conueftiunt,  patentibus  calathis  figura  ailimiles;  colore  fecundum  margines 
iubluteo,  difeurrentibus  vna  purpurafcentibus  aliquot  venis;  in  medio  vero  ex  obfcuriorc 
purpura  nigricantes:  calyces  fuccedunt  rotundi,  oblongi, cralli,ventricofi,fuperius  aculeati 
ac  operculati;  in  quibus  femina  haud  ita  magna,  colore  fordentia.  radix  crafla,  prolixa,  albi- 
cans ,in  alterum  viuax  annum, quoadufque  videlicet  femen  perfecerit.  Grauis  odoris  ac  in- 
grati tota  ftirps  efr, caput  aggrauans  8c  lomnolcntiam  ind  ucens. 

Secus  vias  vbique  feregignitur  an  labulofis,&  locis  haud  cultis. 

Lutei  Hyofcyami  caulis  limplicior,  folia indiuifa,  minora,  lata  tamen  8c  oblonga.  Solani  il 
lerhalismaiora,candidiora,ac  molliora:  flores  in  cauliculorum  faftig.is  inconditi,  luteo  pal- 
lentescolore, aliquanto  minores  quam  nigri;vafcula  fere fimilia,led  minora, teneriora  Sc  fpi— 
niscarentia:  femen  pallidius, fufrlauum.vc  Irionis  pufillum. 

Candidus  Hyofcyamus  candidiilimis  mollifiimis^uc  foliis  exit;lanugino(is  videlicet,  3. 
nonnihil  quoque  circumrofis  ac  finuatis,fcd  minus,acminoribusquam  primi, fiuc nigri: 
cauliculi  breuiores  funt:flofcu!i  fecundum  cauliculos  candidi, minores:  calyces  leues,haud- 
quaquam  ipinofi:  femen  candidius.,.  ...  , - . ' ' 

Duo  hi  pofteriores  Hyofcyami  rari  funr,  nec  alibi  in  Belgio  quam  in  hortis,  & quidem 
non  frequenter  reperiuntur.  Candidum  tauien  maritima  rudera  aipera  non  raro  prxbent, 
pndertim  vbi  Rhodanus  in  Narbonenli  Galliamari  influit.  * 

dsftiuis  menfibus  &non  raro  in  multu  Aurymnu  omnes  florent:  fcme  interca,  perficitur.: 
GrspciT w*i*K9*\  Latini  Apolliij.wem  5i,Fabam  fuillam:  Arabes, vt  Pliniusaic,Altcrcum 
& Altercangenum  yocant.  Ahis.yclupi  inter  fpurias  voces  refertur,  Jbomk/tft  fiuelouis  Fa- 
ba,  mHiatio,  a df&jjo?,  UT?yoi—&v  aPy  thagora  &raJiis2‘" 

Zoroafti  viqunov  aut  av : Latinis,  vt  Apuleius  feribit,  Infana,  Alterculum , Sym- 

p a pho» 


1 

HISTORIA. 

phoniaca,  Calycularis,  Dentaria: Phrygibus 
'Remcnia : Tufcis  Fabulonia,  aut,vt  aliud  ex- 
emplar habet,  Faba  Lupina : Gallis  Bcllinun. 
cia;  Macthxo  Syluatico  Dens  caballinus, Mi- 
limandrum,  CatlilagO;  lacoboa  ManliisHer. 
ba  pinula:  in  Officinis  Iufquiamus:Italis Hpf.  i 
ejulanto-,  Hifynnis  frelenno,meimendm  Genua, 
ms  "Silffnfraut.biSfamcii/  iei;ffd6augen:noftns  ' 
25ilfcn  mrpt:Gallis  Hanncbanc  Sc  exdermie.Het. 
culi  afleriptum  efle  Hyofcyamum,  Pliniusait. 

Primus  a floris  nigricante  colore  ni- 

ger: alter  &c  hinc  luteus:  tertiuscanfliduSjCum 
a florum , tum  & foliorum  totiusque  habx 
candotc  & albicante  colore  dicitur.  Infcmini- 
buscolorum  diferimen  non  aded  magnum  eft. 

In  Plinianis  codicibuscandidusptoquatto: 
luteus  pro  tertio  defcribitur,erroremanifcfto: 
huius  tranfleriptoribus  occationem  przbuifle 
potuerunt  antecedentia,  acceffionelupetfluo- 
rum  deprauata.  Legitimam  lectionem  talem 
efle  oportet, hb.xxv.cap  ii  1 1.  Plura  cius  gene- 
ra, vnum  nigro  femine,  floribus  pene  purpu- 
reis ,fpinofiim  : vulgare  autem  eft  fruticoiius 
& altius  Papauere.  Secundi  femen  Irionis  fe- 
mini fimile:ambo  infaniam  gignentia  capitis^ 
vertigines.  Tertium  genus  molle,  lanugino- 
fiim,&c. 

T emperamento  autem  omnis  Hyofcyamus 
omnibus  fuis  particulis  vehementer  & quarto 
quidem  ordine  refrigeras  eft,  fbporiferusitem, 

& dolores  omnes  fedans:  aduerfus  acres  calidasque  defluxiones  oculorum  aliarumque  par- 
tium proficit:  fanguinis  eruptiones  &c  muliebria  compefcit  profluuia:ad  teftiura  aliarumque 
partium  inflammationes  adhibetur. 

Profunt  fubinde  vel folaimpofita  folia, quandoque  eadem  cataplafmatispermi/cenrur. 

. Eft  Sc  feminis  lolius  nonnunquam  vfusjadditur  vero  antidotis  dolorem  fopientibus.radis 
commanfa  aut  in  aceto  decocta  dentium  dolores  finire  poteft.  Breuiter,  Hyofcyamus  fimi- 
lem  Opio  ac  Meconio  facultatem  habet:  imminet  quoque  & ab  ipfo,  quod  ab  illis  pericu- 
lum. TcftaturDiofcorides  folia  in  olere  fumpta  mentis  emotionem  facere.  Plinius  etiam 
foliis  mentem  corrumpi  ait,  fi  plura  quam  quatuor  bibantur. 

Mitior  autem  habetur  candidus, quem  medici,  Diofcoridcs  inquit, recepere  :deindelu* 
ceus:  niger  vt  deterrimus  improbatur. 

Galenus  nigrum  etiam  infaniam  ac  foporem  afferre  affirmat:  huicque  flauum  fiue  lu- 
teum propinquam  obtinere  facultatem  -.fugiendum  vtrumque  vt  inutilem  ac  venenofum: 
candidum  ad  limationes  maxime  idoneum  efle. 

Officina:  tamen  paflim  pharmacopceorum  in  Germania  quidem  ac  Belgio,  nigro  vtun- 
tur:  luteo  8 c albo  vtplurimum  defideratis. 

De  Hyefcyamo  Per uu  i ano.  C A p.  X X 1 1. 

T)Er  vviakvs  Hyofcyamus  altior  eft  non  modo  nigro,  fed&  luteo,  caules  eius  ad  tres 

vel  plures  cubitos  non  raro  attolluntur,ramis  nonnullis  brachiati;  qui  foliis  conueftiutur 
latis,  oblongis,  acuminatis , maioribus  quam  lutei  Hyofcyami , Oxylapathi  fere  firnilibus, 
fed  tamen  latioribus, mollibus, dilute  virentibus;  tenuiterque  hirfutis.qux  quandoque  cauli 
fic  adhxrent,vt  ipfum  quodammodo  ample&i  videantur:  alias  vero  e pediculo  non  exiguo 
prominent,  flores  oblongioris  forma:, intus  concaui,  maiores  patetioresque  quam  Hyofcya- 
mi lutei,ambitu  quinquangulares, colore  dilute  purpurei, & ad  marginem  propemodumal*  i 
bicantes.  vafcula  6c  femina  qualia  luteo,  tadix  craffiufculain  multos  ramulos  finditur. 

Ex  Amcrica:,quam  Occidentalem  Indiam  vocant, prouinciis,intcr  quas  regio  Peru  eft,  ifl 
Europam  primum  venit,  vbi  in  hortis  fatus  feliciter  adolcfcit , vno  anno  ad  abfolutione® 
perueniens. 

Scritut  I 


Seritur  Vere:  fub  Auguftum  aut  quandoque  ferius  flores;  femen  poftea  fucccdit. 

America  incola:  Petun  appellant : alij  Herbam  (aeram,  aur  Sanciam  herbam:  nonnulli 
Nicotianam:  N icolaus  Monardis  Tabaco.  Hyofcyami  effe  fpeciem  non  forma  modo  qualis 
luteo,{ed&:  aflimihs oftendit  facultas.Soporem  (iquidem  inducit ; mentem  cmouet ; & fi- 
milem  ebrietati  conftitutionem  adfert,vel  folo  fumo  accepto ; vt  tcftis  eft  Andreas  Tlieue- 
rus.Sunt autem  hxcftupcfacientium  acfrigidillimorum  opera, qualis  eft  Hyofcyamus. 

Inleritur  ficcum  eius  folium  Palma:  conuoluto  folio; deinde  illo  vna  a parte  accen(o,pcr 
alteram  fumus  nidorq;  vrentis, patente  ore  naribusque  excipitur, dolorum  italcnimentaffa- 
mis fitisqueobliuionem ; & hilaritatem  quandam  initio, poli  largiore  v(u  ebrietatem  etiam, 
veluti  ameraciflimo  vino,adfert.Expurgari  vero  &c  eo  modo  multos  per  os,  aiunqhumores, 
ac  cerebti  fuperfluos  abfu  m i. 

Calidum  ac  ficcum  hunc  Hyofcvamum  efle,  & quide  fecundo  ordine,  Nicolaus  Monar- 
dis  (enriqac  vna  refoluendi,(ordidaque  repurgandi  cum  quadam  exigua  adftriftione  ei  fa- 
cultatem adefle.  Adeft  vero  & ei  Narcotica  liue  ftupefaciens  vis, tum  & per  alnum  expurga- 
toria;necnon,vtMonardis  feribit,  & Alexipharmaca  quxdam. 

Calidam  autem  facultatem  hunc  obtinere  foliorum  oftendit  acrimonia,  qua:  non  modo 
guftu  fenciturffed  & vlceribus  ncruofarum  partium  virentibus  foliis  impofitis , quandoque 
pcrcipitur.Saliuam  vero  6 1 commanducata  folia  ciunt  ac  pituitam  detrahut.quod  & fumus 
aridorum  receptus  prxftat.  Qux  caliditatis  haud  exigux  hunc  participem  efle  oftendunr. 
Quzcunque  enim  commanfa  aut  in  ore  detenta  pituitam  euocant  ac  faliuationem  procu- 
rant,ea  omnia  calida  habentur, vcluti  Pyrethri  radix, &Pimpinellx  faxifragx,alia^uelimi- 
Jispotentix.  Narcotica  autem  &:  huius  facultas  haud  in  oblituro  eft.  Namfumopcrosna- 
resque  recepto  fimilis  ebrietati, mente  perturbata, affectus  fuperucnit , cui  non  raro  fomnus 
fucccdit;  veluti  abaflumpto  Opio. Quod  & acrimoniam  quandam  guftu  refert, &caliditatis 
idcirco  haud  eft  expers. Quam  &c  commanducatum  ac  aflumptum  mox  exerit : in  pedore 
calorem  quendam  excitans,mentem  tamen  non  minus  perturbans:  vt  Petrus  Bellonius  lin- 
gularium lib.tertio(cribit.vbi& Tureas  Opio  frequenter vti refert, & femidrachmx  pon- 
dere ipfum  aflumerc-,  nullo  alio  fuccedente  incommodo  ,quam  quod  leui  inde  quadam  ve- 
lutiebrietate  corripiantur.  Ita  quoque  & Hyofcyamus  ifte  guftu  acris  &c  facultate  calidus, 

p 2 narco- 


narcoticam  nihilominus  facultatem  obtinet.  Confequi  autc  hinc  videtur  non  mod6  Hyo- 
icyamum  hunc  Peruuianum,(cd  & Papaucris  luctum  liuc  Opium  ex  differentibus  partibus 
conftarc,quibuldam  videlicet  acribus  & calidis, ali  is  verS  extreme  frigidis;  narcoticis  nempe 
liuc  llupcfacicntibus.  Si  modo  narcotica  vis  liuc  facultas  extremam  frigiditatem  confequa- 
tur.  vt  Galeno  & veteribus  omnibus  vilum.  Sed  li  narcotica  facultas  non  ab  extreme  & 
quarto  ordine  frigida  qualitate  pcndcat,lcd  a (iibftantix  clfcntia  procedat,  poterit  Hyofcya- 
mus  ille  calidus  iimul  Se  narcoticus  clfe.  T emperie  quidem  calidus , narcoticus  autem  non 
tcmpcratura.fcdabipfiusfubftantix  proprietate.  Non  lccusac  purganti  medicamento, non 
a temperamento, 'ed  ex  totius  fubftantix  clTcntia,fua  visadeft.  De  quo  & Pempt.primarlib. 
primi  cap.lcxtolcriplimus.VtvtclljHyolcyamusPcruuianus, qui  acrimonia  fuacaliditatem 
oftendit, narcotica  facultate  haud  cftdeftitutus. 

Folia  autem  huius  Ccphalcx  ac  Hemicrania:  prxfidio  efle : tum  Se  ventriculo  perfrigera- 
tione laboranti, prxlcrtim  puerorum; ncphriticisque  doloribus  prodclfe : vteri  fuffocationi- 
bus  prxlcnti  elfc  remedio:  articulorum  dolores  fcaare,fi  calefacta  lub  cineribus,  parti  dolen- 
ti admoueantur, Nicolaus  Monardis  ait. 

Prodeft  vero  &:  ad  dentium  dolores  Hyofcyamus  ifte , fi  linteo  huius  fucco  imbuto  dens 
extergatur,  ac  deinde  ex  foliis  pilula  admoucatur. 

Succus  cum  facharo  coctus  aflumptusque  ventris  lumbricos  expellit;  vmbilico  tamefolio 
impolito.  Ide  vero  Se  vlccra  vetera  expurgat, dctergit,&:  ad  lanitate  perducit : eode  audore, 

Vtunturautem  huius  foliis  apud  Belgas  etiam  pleriq;aduerfus  Icabiem  cutisque  fedira- 
tes,&  ad  vulnerum  curationes.  Calidis  vero  &robu(tis  corporibus  tantummodo  adhibeda, 
funt  qui  lentiant:Debilibus  fiquidem  ac  lenibus  non  fore  tutum  horum  vfum.  Atque  hanc, 
vtvidetur,ob  caufam  ,a  Pctun  herba  mulieres  (quod  aitTheuetus ) in  America abftinent, 
neque  vllo  vtuntur  modo. 

,Succo  verohuiusepoto  quatuoraut  quinque  vnciarum  pondere,  aluum  vehementer  fu- 
'prainfracp  purgatam;  longum  deinde  & profundum  fublequutum  lomnum,  ab  amico ob- 
leruatum  accepimus,  fuit  aurem  is  qui  aflumpfitrullicus, homo  fortis, medix  amatis,  hydro- 
pe laborans,qui  ex  fomnoexpergSfadus,  cibum  potumque  poftulauit,  ac  deinceps  bene  ha- 
buit. Atque  hinc  expurgandi  quoque  facultatem  Hyolcyamu  hunc  habere  cognofcere  licet. 

Narrauit  vero  Se  idem  fe  aqua  ex  foliis  per  organa  deftillataa  febribus  rulticos  multos li- 
beiafle,hac  pauco  tempore  ante  acccllioncs  propinata : deinde  oleum  ex  relidis  fecibus  in 
lacculo  fulpenfiscollegilTc,quod  ad  Icabiem  vulncrumcj;  curationem  lingulare  foretaeexi- 
mium : aridarum  vero  fecum  puluere  intertrigines  non  modo  hominum,  fed&equorum 
citbcurari. 

Venenis  quoque  & hunc  Hyolcyamum  refiftere , Se  toxici  malitiam  reprimere,  vulneri- 
bus fucco  infulo, folio  deinde  fuperpofito, Monardis  refert:  qui&aduerlusomniumvene-' 
natorum  morius  hunc  quoque  commendat. 

De  Solano  hortenfi.  Cap.  xxiii. 

INter  Solana  vnumhortcnfe  cft:  Vclicarium, Soporiferum,  Manicum reliqua, quibus 
Lethale  vocatum  exreccntiorum  accedit  lententia. 

Hortenlc  Solanum  caule  cu  bitali  aflurgit,frequctibus  alis  ramolb:  folio  nigricante, mol- 
li,lato, Ocymiaflimili,fcd  latiore  ac  maiore : flores  candiduli:  baccx  aliquot  in  racemis  aut 
potius  vmbellis  exiguis  dependent;  per  initia  virentes;  matu  rx  vero,aut  nigricantes,  aut  ra- 
bentes,aut  lutei  coloris,  radices  candicant,  tenues  Se  fibrofe. 

Solanum  iftud  multis  gignitur  locis, nec  enim  modo  in  hortis, a quibus  cognomen  tamen 
accepit, & in  quibus  crebro  aliis  herbis  permixtum  repetitur ; verum  & fecus  vias,  agrorum 
margines, fepimenta, veteres  parietes, ruinas,&  in  afpcris ruderibus  liibinde  repetitur. 
oEftate  autem  ,&  in  multum  quandoque  Autumnu  floret : Se  tiic  quide  frudus maturi. 
^.rpvyvoc,  Grxcis  b tyyv o?,  Se  rpvyvot;  Latinis  Solanum , Sl  Solanum  hortenfe:  Of- 

ficinis Solatrum:  nonnullis  Morella,Vua  lupina,  Se  Vua  vulpis:  HilpanisfimiliterAf««£i85 
yerua  mora. Marcellus  vetus  mcdicinx  fcriptor,&  plerique  alij  cius  xtatis,Strumu  appellant. 
Pliniuslib.xxvn.cap.vni.etiam  Cucubalum  refert  nominari.  Vtraquc  vox  inter  confufi- 
neas  Solani  appellationes  apud  Apuleium  etiam  extat : qui  omnia  Solani  genera  vno  capite 
complexus, nomina  eorum  inter  le  foede  permifeuir.  Germanis  cft  TLicbtfwDf:  Belgis  galea* 
pK  Gallis  Morelle : Italis  Solatro. 

V fus autem  Solani,  auctore  Galeno  in  lib.  De  fimp.  med.  facult.  ad  ea, qux refrigerari# 
adftringi  poftulant:  poteft  enim  hxc  duo  ordine  fecundo.  Quod  Se  in  lib.De  aliment.facuL 
affirmat, vbi  interea  quibus  vefcimur,nullu  efle  olusair,  quod  tantam  habeat adftridionem 

acSo- 


PF.MPTADIS  terti*,  lib.  MII. 

Solanum  hottcnfc.  ac  Solanum;  mcritoq;  idcirco  raro  quidem  vt 

alimento-,  ve  medicamcco  vero  alfiduc  eo  me- 
dicos vti:  minimi  autem  effcalimcnti. 

Diofeorides  Solanum  cryfipclads,  herpeti- 
busque , xgvlopis.capitisq-,  doloribus, xftuan- 
ti  ftomacho, aliisque fimihbusfymptomatisex 
acribus  ac  mordacibus  humoribus  prodefle 
fcribit.Et  fieri  poteft,vc  huiufcemodi  malisau- 
xilietur;fed  tamen femper  non  expedit,  fxpe 
etiam  nocet  adhibuiffe.  Plus  etenim  non  raro 
periculi  ab  huius  generis  remediis  imminet, 
quam  ab  ipfo  morbo. 

Eryfipelas  ab  exterioribus  ad  interiora  verti, 
non  e fle  bonum, feribit  Hippocrates  Aphorif. 
lib.vi.particulaxxv.Etfimiliterin  Coacis.Ery- 
lipelas foris  quidem  accedere  commodurh,in- 
tro  autem,ait,couerti  lethale.  Quod  no  modo 
de  Eryllpelatis,led  & aliis  quoq;iimilibus  eru- 
ptionibus a natura  procuratis  veritatem  haber. 

Nam  huiufcemodi  frigefacientiu  ac  reper- 
cutiendum remediorum  vlu,  vitiofi,  corrupti, 
acresque  humores  introrfum  ad  principes  & 
nobiles  partes  rcpellutur,  quod  abfque  fummo 
magnoque  vita:  periculo  fieri  nequit. 

Proinde  nec  temere , nec  facile , aut  cito  ad 
talium  remediorum  adminiftrationcm  perue- 
niendum,  eryfipelatis,herpetibus,ac  aliis  fimi- 
libus cucis efflorefeetiis  vitiisve  apparentibus. 


Ve  Solano  ve  ficario.  Cap.  xxiiii. 

VEsicarivm  Solanum  cubitales  pro- 
mit cauliculos,  tenues , rotundos , latues, 
lubrubetes,  quali  geniculatos,  paucioribus  alis 
ramofos:  folia  Solani  maiora,  Smilaceis  proxi- 
ma, fed  afperiora , quandoque  albo  maculata: 
flofculi  fubcandicantes  e foliorum  alis  depen- 
dent ;&pofteos  folliculi  veficularum  inftar, 
rotundi  aliquantulum,  turbinati,  lingulari  in- 
tus acino,  magnitudine  Cerali , vna  Cum  folli- 
culo per  maturitate  rubente ; leminc  intus  pla- 
no, rotundo, fubcandicante , haud  magno,  te- 
nues albicantes,  late  ferpunt  radiculx. 

Nalcitur  in  parietinis , locis  vmbrofis , ali- 
quantulum humentibus , quandoque  circa  a- 
grorum  margines. 

Sub  Autumnum  fru&us  maturefcunt : flo- 
res ante  apparent. 

G racis  s-pt/^roc  aA/zaiyiSoc  & ( pysaA)?  dicitur: 
Latinis  Velicaria,&:  Solanum  veficarium : Of- 
ficinis Alkekengi.Pliniuslib.  xxi.  Halicacabu 
& Callion  vocari  ait. 

A folliculis  autem  velicarum  fpeciem  imi- 
tantibus nomen  accepit ; liue,  vt  Plinius,  quo- 
niavelicx  & calculis  profit.  Germanis  ©Cfyuf* 
ten/fio&treflm/^u&fn  firfen/tniffcls  fnrfenmoftris 
firitefien  ouet  jte/  id  eft,  vltramarina  Cera(a:Hi- 
fpanis  Vexiga  de  ferro:  Gallis  ilquequenges , 
bagenauldes. 

Facultate  autem  huius  folia,vt  Galenus  fen- 


. 


Solanum  (omniferum. 


Halicacabus  peregrinus. 


tit, Solani  limilia  (unc : -fructus  cienda:  vnnzeft 
idoneus , proinde  multis  copolitis facultatibus, 
qua;  ad  iecur,  velicam,&  renes  accommodatur, 
milcetur.  Diolcorides  frudum  potum  vrmatn 
X moucrc,& morbum  regium  expurgareait. 

I '•!  De  Hali  cacabo  peregrino.  Cap.  xxv. 

' K D Halicacabi  genus  & aliam  quandam  ve- 
-^•“-licariam  rcccntiorcs  rcferut,qua:  tenuibus, 
lbriatis,ac  viticulolis  cauliculis  late  lefe diffun- 
dens, vicina  quasque  apprehendit  adminicula: 
folia  huius  oblonga,  diuifa,  laciniata,  &per  am- 
bitus profundius  incila:  flolculi  e longis  pcdicu- 
liscandidi:  folliculi  dillenti  magnitudine  Hali* 
^ i cacabi,intcrlepicntibus  membranulis  in  tres  di* 
ftindi  loculos ; frudu  in  lingulis  vnico, duro, ro- 
n tundo, Ochrifigura&magnitudine,coloreni- 
| gro, candido tame vmbilico, qui mediocrisma- 
y gnitudinis,& cordis  Conoidis  latiorem  fpcciem 
imitari  videtur,  radix  latis  crafla  multis  fibris 
capillatur. 

Aliunde  illata  ftirps  cft,Germaninequaquam 
vernacula.  Peregrinum  Halicacabu& Peregri- 
nam veficariam  hacdecaufaappellant.Suntqui 
Cor  Indicum  vocent : alij  Pilum  cordatum.  A 
vero  aberrant,  qui  Dorycnion  cfle exillimant. 
Inter  Solana  no  rede  quoque  reponitur.  Magis 
i videtur  conuenirc  cum  grano  a Serapione  Ab- 
' rong  aut  Abrugi  dido;de  quo cap.cini.hisver- 
* bis lcribit:Eft  granum  paruum  pundatu  nigre- 
dine &albedinc,  rotundum  ficutgranum  Mes, 
nullius  odoris.  Adfertur  dc  Seni:  in  laporeipfius 
eft  amaritudo:&  ell  calidumac  ficcum  infecun- 
do gradu.  Soluit  ventrem  & expellit  lumbricos 
&a!caridas,&  purgat  fuperfluitates  phlegmati- 
cas ab  inteftinis. 

D e Solano  f omnifero.  Cap.  x x v i. 

SO  l a n v m fomniferu  ad  duoru  aut  trium 
pedum  altitud  inem  fubinde  attollitur : cau- 
les eius  cralli,  rotundi, duriufculi,  foliis  veftiun- 
tur  multis  fubpinguibus , latis, oblongis, Mali 
Coronei  maioribus, alioqui  limilibus: flolculi 
fubrubentesin  breuibus  pediculis,  e linu  folio- 
rum, caules  ambiunt:  acini  flue  bacca:  crocei  co- 
loris exiguis  farcte  feminibus  in  folliculis fucce- 
dunthirfutis.radix  fubeftlonga, crafla, Iignofi, 
foris  nigricans,aut,  vt  Diofcorides, 
eftjlubrubcnte  cortice  veftita. 

Nafeitur  in  laxoiis  haud  procul  a mari, eodem 
audore.  In  hortis  Belgij  latu m,frudum  perfice- 
re argre  poteft. 

Diolcorides  syit/^w  vvrtaiT.x.h  appellat:Theo- 
phrallus  rptj%vov  C<mu<fyv:ab  aliiscfi/Mjjuoi’ dicitur: 
Latinis  Solanum  Ibmnifcrum ; aplcrifq;  eciam 
Solanum  Manicum,  Apollinaris  minor,  Vltica- 
naherba,Oplago. 

Cortex  radicis  huius , inquit  Diofcorides,  in 
^ vino  potus  drachmj  pondere  vim  habetlomni- 


PEMPTADIS  TERTIA  L I B.  III  I.  4T5 

feram, mitiorem  tamen  quam  Papaucris  fuccus:  fru&us  valde  vrinam  cict.Dantur  bydropi- 
cis  corymbi  xi  i.  plurespoti  mentis  emorioncm  faciunt. 

Hxc  Galenus  ex  Diofcoridc  quoque  traiifllri  pta  habet;  adiicicns  corticem  radicisin  ter- 
no e fle  ordine  refrigerantium,  vtpote  Opio  imbecilliorem  ac  mitiorem. 


De  Solano  -JManico  ex  Diofcoridc  & T hcophraHo.  Cap.  X x v i i . 

MA  n i c v m fiue  furiofum  Solanum,  folia  habet,vt  Diolcorides  ait, Eruca:  fimilia, at- 
tamen maiora, & ad  Acanthi,qucm  Pxderota  vocant, acccdentia:caules  producita  ra- 
dice ■us^.ppftc  fiue  proceros  decem  aut  duodecim, Orgya:  altitudinem  habentes : caput  vero 
jnfaffigio  eminens,  vti  Oliua , fed  hirfutius,  indar  Platani  pilula:;  grandius  tamen  ac  latius: 
flos  niger:  poft  hunc  frudus  racemofus,rorundus,niger, acinos  x.auc  xi  i.  veluti  Hcderx  ha- 
bcnscorymbosjfed  vua:  modo  molles,  radix  liibeft  candida,crafla,concaua, cubitalis. 

Theophraftus  huic  folium  etiam  iu^ai/aa,  hoc  eft,  Erue*  iimilc  tribuit  & maius;  caulem 
Orgye  longitudinis:  caput  ver6  Gethyi,  grandius  tamen  ac  pilofius,  frudui  Platani  fimilc. 

Gethyon  autem  cx  Ceparuiri  eft  numero, &:  vt  quidem  Plinius,  Alcalonia:  genus : quod  Gtthym. 
pene,  vt  Theophraftus  ait,  axiipator,  id  eft,  abfque  capite  eft,ceruicis  tantum  longa: , & ided 
torum  in  fronde . 

O^sautem  menfura  eft  Hefychio.quanta  eft  ambarum  manuu  extenfio,  fiue,  vt  Mar-  0'f 
cellus, quantum  protcnfa  hominum  vtrinque  brachia  per  pectus  longitudine  pacent. 

Nalcitur  in  montanis  & vento  expolitis  ac  7&avx[aaoi,  hoc  eft,  locis  latis  ,magnisque, 
mari  vicinis . 

appellatur  /asmnbv,  fiue  furiofum  Solanum:  a nonnullis  7r««nov,ab  aliis  S-ptfor, aut 
potius, vt  Theophraftus  habet, dpog«i'  vel  (3pDgp,itc  & afeiniv.  Dicitur  & ho&v,  opd-oyuoy, 
mnzcfyuti}  ^ uvvjpov.  Diolcorides  lib.lexco  Delethalibus  medicamentis,  Dorycnion  etiam 
anonnullis  Solanum  manicum  appellari  ait. 

Vim  aute  habet  Solani  manici  radix  pota  cum  vino  podere  drachmq  vnius,vt  imaginatio-  ■ 
nefaciat  no  iniucundas.Dua:  verd  pota:  mente  ad  triduu  emouent.  Sedquatuor  drachma; 
cpotzinterimunt.  Remediu  eft  aqua  mulla  copiola  pota,&  vomitu  reiecta:  audor  Diolcor. 

Theophraftus  eadem  fere  habet. Datur  eius  radicis,inquit,  drachma:  pondus , fi  placuerit 
vt  quis  ludat, leq;  pulcherrimu  putet:Si  vero  vt  amplius  inlaniat,  drachmis  duabus  opus  eft: 

Siautem  inlaniam  nunquam  fplui  cupiueris,drachmas  tres  dabis:quatuor,fi  interimendum. 
Solanum  lethale.  \i  ■ De  Solano  lethali.  Cap.  xxviii. 


LE  t h ali  Solano.caules  lurgunt  bicubita- 
les au£  altiores,  rotundi , mediocris  craffitu- 
dinis,ramofi,e  fubrubrO  colore  nigricantes;  quos 
conueftiunt  oblonga,  lata,mollia,&  nonnihil  la- 
nuginola  folia, maiora  latiora^;  quamSolani:flo- 
res  oblongi ,caui,d  foliorum  alis,oblcuriore  pur- 
pura nigricant:  bacca  acino  vua:fimillima,fucce- 
dit  lingulis  vnica,  fplendide  nigricans,  magnitu- 
dine fere  mediocris  Cerali, exiguo  femine  graui- 
da.radix  longa,magna,inalbicans,diuturna  aevi- 
uax,in  propagines  plures  diftribuitur. 

-Circa  lyluas,iuxta  parietes, fepimentaq;  agro- 
rum,aliisque  perinde  parum  cultisac  defertis  re- 
jperitu  r locis:  vro  btola  amat. 

Augufto  arrident  maturte  bacca::  flores  8c  ante 
& eodem  reperiuntur  tempore. 

Vulgo  Solanum  lethale,  fiue  Solatrum  letha- 
le appellatur:  Italis  ac  Venetis  Bella  dona : Ger- 
manis Sollttiur?  bollfmut/  fcf^laff  beerert/feufrauf; 
Belgis  «b^oote  iiafcape & Bulle befien.  Suntqui  pu- 
tent Fabam  inuerfatn  dici. 

Ad  MandragoramTheophrafti  (qui  differta 
Diolcoridis Mandragora)  plurimum  accedit ; fi 
non  ipfillimus  eft.  Theophraftus  huc  caulem  ha- 1 
bere  ait,&  frudum  ferre  nigrum  paydSm  j£oW- 
«Aiv rep  ideft,  acino  vua; fimilem , & fucco 
vmofum.Refpondent quoque  facultates. 

Nanj 


4J4  STIR.PIVM  HISTORIA 

Nam  Solanum  iftud  foporifcrum  cll,  mentem  conturbat, inlaniam  facir.fi  pauciores  fcac. 
cx  fumantur:  plurcs  vero  cciam  interficiunt, citam  fcfhnamquc  mortem  inferentes.  Hac  fis 
de  Mandragora  Theophraftus  de  caulis  hb.vi.Sornnu,inquit,conciliat)&  fi  copiofiusetiaia 
detur, mortem  adfert  Mandragoras. 

Solani  huius  Se  aliud  eftreperire  genus, foliis  anguftioribus,vcnofis,  deorfum  reclinatis: 
caule  angulolo : floribus  oblongioribus  calathi  ipccie , marginibus  crenatis,e  pcdiculode. 
pendentibus;  quibus  fuccedunt  lingulx  baccx  nigra:, aut  ex  nigro  purpuralcentcs, feminibus 
referta;, media  fui  parte  calyci  denticulato  inhaerentes.  radix  grandis,  llrumofa  2c  albicans. 

Matthiolus  Solanum  illud  agro  ait  exire  Goriticnfi  in  monte  Saluatino  inter  faxa.fc 
fpeciem  alteram  Solani  fomniferi  cfle  fcntit.Eft  tamen  Solano  lethali  fimilius,  adeuius  ge. 
nus  idcirco  potius  referendum. 

Cap.  xxix. 

MAndragoras  Masefl  & Femina, 
vt  etiam  Diofcoridcs  ait. 

Mari  folia  fiint  magna, longa, lata, lamia, di- 
lute  virentia,  vcluti  Beta-,  fcd  maiora  amplio, 
raque  &c  refupina : flofculi  in  lingularibus  pe. 
diculis  inter  hac  exeunt , herbaceo  candican- 
tes colore:  mala  inde  rotunda, lutei  coloris/e- 
lucentislxuorisjfoporifero  odore  fuaueolcn- 
tia  ;in  quibus  femina  modice  plana  &quaii 
reiima.  radix  prolixa,crafla,  candicans,  fubin- 
de  bifida  aut  trifida. 

Femina  folia  anguftiora  funt&minorani- 
grioraque:  frudtus  pallidiores, minores, turbi- 
nati,Sorbi  aut  Pyri  effigie,  fcd  no  minus  odo- 
rati: radix  quoque  prohxa,f6risaropliusnigri- 
cans,interius  albida.  Caret  vterque  caule,  & 
folia  ab  ipfis  promi  t radicibus. 

In  calidis  rifgidnibus, in  lylueftribus&mo- 
tofis  gignitur,veluti  in  Gargano  Apu!i$  mon- 
te. AtinGcrmaniis  latustantummodorepc- 
ritur;&  femina  quide  m perquam  rariffime. 

a nonulhsii/p^/2  Grecisdi- 
cirur : & Circaaquidem  a Citceilfa  venefica 
procuradi  amoris  arr.fice.Creditur  cnimhui9 
radix  ad  amatoria  facere.  Appellatur  &asii> 
HvXov,  Jipi&ictflc  vt  nota  habet^ng/rSji.aWn- 
viov, « drTifMot,£.o/j&cyjMr.  a PythagoraaVjgji- 
7iouoptot;:  Latinis  T er  re  malum, Terreflns  ma- 
lus.Canina  malus-.Gcrmanis  2ffrauti:Officinx  & reliqux  nationes  Grxcam  vocem  retinent. 
j Marem  Diofcoridcs  ait,  a nonnullis  uo!pj.ov  dici.  Defcribitur  tamen  ab  eo  & alius  Man- 
dragoras Morion.qui, quantum  ex  ipfa  datur  colligere  deferipeione,  man  fimiliselt/ed om- 
nibus partibus  minor. 

x.  Femina  /stte;  3-esJdx.iaf  appellatur. 

Differtab  illis  Mandragoris,Theophralh  Mar.dragoras,cuiusfuperiorememininSuscap. 
Flabetautem  Mandragoras  vincentem  facultatem  refrigeratoriam,  vt  Galenus  ait,  adeo 
vttertij  fit  ordinis  refrigerantium.  . 

Diofcoridcs  multas  huius  particulatim  facultates  enumerat, quaru  tamen  haud  alia  huic 
propria:, quam  qua;  narcoticam  & fomnificam  cius  potentiam  cqnfequuntur.Efthsfi  in  cor- 
tice radicum  maior  quam  in  reliquis  partibus.  Poma  mitiora,  cum  pipere  &c  aliis  perinde» 
lidisco&a  edi  polle  feruntur. 

Galenus  etiam  pomis  nonnihil  caloris  & humiditatis  ineffe  ait : radici?  aurem  corticeo 
efTevalentilTimum,&:  non  tantum  refrigerare, fed  &c  deliccare.  t 1 - 

De.  aureis  Malis.  Cap.  XXX.  ' ■ 

MA  t o r v m aureorum  ftirps  caules  habet  rotundos, bicubitales  aut  amplior^m^15 

alis  ramolos,fucci  plenos,facilc-collabcntcs:  'foliis  luxutiailfP»do?3iS^pfei^d:^* 


De  OWandragora. 
Manangoras. 


PEMPTADIS  TERTIA  1 1 B.  TITI. 


4ff 


dis,  Agrimoni?  fere  foliorum  modo  Angulari- 
bus eorum  incilis:  flofculi lurci  iiibfoliis pro- 
deunt; excipiunt  hos  frudus  rotundi,  profun- 
dis crenis  llriati, mediocris  mali  magnitudine, 
per  maturitatem  aut  pulchre  rubentes, aut  au- 
ri luteo  relucentes  colore , in  quibus  copiofa 
humens  medulla  fucci  inftar;  qua  femen  con- 
ditur. Tota  herba  graucm  fcctidumque  odo- 
rem fpirat,e  viridi  colore  inalbicat,&  aliquan- 
tulum hirfutaed. 

Seritur  fu  binde  in  hortis.  Eodem  quo  fata 
ed  annofrudum,&  quidem  Autuno, perficit. 

Nodratms  Aurea  mala  appellat:  Itali  Po- 
mi cT  oro  : Germani  ©oliopffcl:  Belgse  <SuIBeri 
appd:  Galli  Pomme  ct amours , id  eit , Amoris 
poma. 

Alia  funt  Aurea  mala, de  quibus  fabulantur 
Poette, hortorum  filiarum  Helperi;quibus  cu- 
ftos  adhibitus  fuit  Draco,  quem  ab  Hercule 
interfectum  ferunt. 

Facultate  autem  haic  malaaurea,  cum  vni- 
uerfa  ipfa  herba  refrigerant , aliquanto  tdmen 
minus  quam  Mandragoras. 

Poma  a nonnullis  cum  pipere , fale  Sc  oleo 
prarparata  ac  coda  eduntur.  Praebent  autem 
corporialimenti quidem  perquam  exiguum, 

& hoc  ipfum  prauum  ac  vitiolum. 

De  Malis  in  fanis.  Cap.  x X X i. 

MA  l a infana  appellata  humilis  produ- 
cit herba:  cauliculus  breuiseft,  pauci  ra- 
mulijied  lata  funt  folia,maiora,  crafliora,  can- 
didioraque  quam  Solani , ambitu  nonnihil  fi- 
nuata,ad  Xanthij  nonnihil  accedentia:  flofeu- 
li  albicante  aut  purpuralcente  colore  fpeciofi, 
ftclla: modo  radiati, luteis  in  medio  flamini- 
bus: frudus  calyci  inhaerens  a mediocris  lon- 
gitudinis pediculo  dependet, fubindeoblon- 
gus, gallinacei  oui  forma  & magnitudine;qua- 
doq;  Mali  indar  rotundus, nonnunquam  can- 
didus,fepius  purpuralcens. 

Annua  & ha:c  ftirps.  Sata  Vere , Autumno 
frudifera  ed. 

Peregrina  quoque  Germanicae  Galli^-Sed 
in  -Egypco  pallim  in  arenofis  campis  vel  fpon- 
te  gignitur,  frudus  adferens  duplo  aut  triplo 
maiores, quam  in  Gallia  aut  Germania:  vt  qui- 
dem Petrus  Bellonius  in  Singularium  fuorunt 
lib.  ii.  feriptum  reliquit. 

Iudicauitide  Theophtadi  Malinathallani 
cfTe.  Apud  Infubres  Melongena;  ab  Hetrufcis 
vero  Petranciani , vt  quidem  ait  Matthiolus, 
dicuntur:  alij  Melanzana  vocant:  Latine  Ma- 
la infana:  Germani  3)?d4H?art.'  t>oF!opffe!:  Gal- 
li Pommes  £ amours , & Vcrangenes.  poderior 
appellatio  Hifpanis  & Belgis  innotuit. 

De  Malinathalla  autem  fic  Theophradus:  ni- 
Locis  arenofis  (in  digypto)  haud  procul  a 
uio  nalcitur  terrenum, quod  /nfiMvaSaMm  ap- 
pellant, 


STIRPIVM  HIS  T O R I J£ 

pellant,  figura  rotundum,  magnitudine  Mcfpili , fine  nucleo:  folia  vt  Cypeiros mittit: lia 
(radicem  nempe  Loti  Corfium  appellatam  &c  Malinatliallam ) incole  legentes  in  /BpiVa  hor- 
deaceo coquunt, dulcia  admodum  rcdduntur,hisquc  pro  bellariis  vtuntur. 

Qua:  fane  verba, Mala  infiina,haud,quaquim  Malinatliallam, fcd  differentem  omninoet 
fe  ftirpem  offendunt.  Malum  etenim  ipfum  Mcfpilum  magnitudine  excedit : folia  autem 
herba:  non  funt  Cypeiri. 

C aiterum  Mala  infima  apud  Aegyptios, tcfte  Bcllonio,co£lafub  cineribus, vel  in  aqua,  aut 
etiam  fricta  fingulis  fere  diebus  & menfisinferuntur,&:  eduncur.Hcrmolaus  Barbarusex  o- 
leo,fale  & pipere  fungorum  modo  coqui  & mandi  refert. 

Qualicunque  autem  tandem  vel  cocta  vel  prxparata  modo  efitentur , mali  funtfucd,  & 
nullum  aut  omnino  exiguum  prxbcnt  alimentum. 

De  Malis  Aethiopicis , Car.  X x x i r. 

Mala  /Ethiopica.  H Iffervnt  non  parum  a Malis  Infanis, 

■*-' qux  noflra  retas  Aethiopica  cognominat, 
horum  (tirps  caule  affurgit  fubinde  cubitali,in 
duas  treTvc  alas  diuifo:  foliis  latis, ex  albido  vi- 
rentibus,angulofis,duriufculis,quibusamedia 
cofla  fiue  neruo  fpinulx  quxda  breues  exeunt, 
flofculi  fecundum  cauliculos, albicant,  fenum 
foliOloru, flaminibus  mediis fubluteis.  Fructus 
rotundus, flriatus, Malo  aureo  minoraedurior, 
colore  per  maturitatem  eleganter  tubens;fu- 
pereminente  exiguo  quodam  vclutr alterius 
mali  rudimento,quod  & rubet, fed  dilutius. 

Peregrinum  iftud  Belgio:  femina  ex  Hifpa- 
niis  attulit  honefla  Domina  ChriftinaBertol- 
fia  vidua  clariffimi  ac  ampliis,  viri  D.Ioachimi 
Hopperi. 

Tardd  admodum  (fed  tamen  eodem  quo  fe- 
tum anno)  ad  perfectionem  Colonia:  venit. 

Malum  vocant  Aethiopicum, quod  ex  E- 
thiopia  in  Hifpaniam  primum  inueetum  exi- 
flimetur.  Veteribus  cognitum  fuifle  difficile 
fuerit  affirmare.  Cum  Malinathalla,dequaex 
Theophraflo  firpcriorecap.  fcripfimus,  nequa- 
quam etiam  conuenit.foliafiquidemcum  Cy- 
peirinis  haud  conucniunt , cuiufmodi  funt 
Malinathallx. 

Feruntur  vero  haec  mala  in  pinguium  car- 
nium iure  cum  fiale  ac  pipere  coda  inferri  ac 
edi:  & minus  mali  fucci  effe,  quhn  Infanaaut 
Aurea,  propeerea  videlicet,  qudd  duriora,  diu- 
tiusque  alferuari  queant, nec  ita  facile  vti  illa  corrumpantur. Sunt  tamen  nec  h$c  ffithiopica 
boni  fucci,&  alimenti  non  multum  corpori  adferunc. 

De  Stramoma,fiuepomofpinofo.  Cap.  xxxiii. 

STramonia  caulis  cubito  non  raro  aldor,  digirum  craflus,in  pauculos  ramulosdiui- 
ditur : folia  eius  lata,  finuata,  & acuminata, maiora,  longioraque  quam  Solani, aut  Malo- 
rum Infanorum.  flos  ex  oblogo  denticulato  calyce  exit,  magnus,  candidus, calathi  effigie, 
Conuoluuli  maioris  floris  temulus,  fed  tamen  omnino  maior  ac  amplior, & per  orasangulo- 
lus,  ftaminibusque  aliquot  albidis  in  medio : fructus  fuccedit  fingulis  rotundus,  breuibus, 
craffis,  non  tamen  acutis  fpinis  afper,magnitudine  fere  Nucis  regia-,  putamine  fuo  nondum 
exuta;,  aut  maior;  in  quibus  femina  & magnitudine  &c  forma  Mandragora;.  Odor  hcrbzca- 
put  nonnihil  aggrauat:  floris  gratior  Lilio  accedit,  fed  tamen  & foporiferus. 

Rara  & peregrina  ftirps  eft.  Vere  ferituri  fi  feruens  ferenaque  Asllas  fuerit,fru£lus  Autum- 
no in  Belgio  perficitur;  fccus  non  facile. 

Stramomam  nuncupant,  Sc  Pomum  fiue  malum  fpinofiim : nonnulli  Coronam  regiam: 
alij  Melofpinum:  Graeci  noflri  teporis  aut  potius /3apsxo)t^\w,quafi  Nucem 

grauan- 


Stramonia. 


De  Colchico  & Hermodacljlo. 

Gap.  Xxxiiii. 

COlchico  folia  rerna,aut  quaterna  ob- 
longa,lata,lzuia,pinguia,Lilij  albi  foliis  8£ 
forma  ac  Isuore  latis  fimijiajinterquf  medij  in 
breuibus  pediculis  exeiit  duo, tres, aut  quatuor, 
*S|  ! \|  inftar  filiqiiarum  folliculi,triagulares,crafli,ob- 

■*  longi,  per  maturitateiii  in  tres  feie  explicantes 
partes;  femine  pleni  rotundiulculo , e ruito  co- 
lore nigricahte;quo  maturo  folia  vna  cum  cau- 
Colchicura.  liculis  intcrfcidunt.  Paulo  ante  Autumni  a:qui- 

noclium  in  breuioribus,  tenerioribus,  albicati- 
Jy'  bus  pcdiculisfloreserumpunt(hullis  iam  appa- 

rcntibus  foliis)  Croci  flolculis&r  forma  &c  colo- 
ff/f  re  aflimileSjdilutius  tamen  czrulei;  flaminibus 

Si  Sil  jnternis  pallide  luteis,  radix  bulbo  iimilis,tur- 

gjlj  binata,ab  vna  parte  in  planum  compreffior  ri- 

mam fiue  fulcum , cum  floret,  habens,  teliquo 
tempore  non  apparenteni:  tunicis  fconueftituf 
nigricantibus;  fibras  aliquot-  inferius  demittit, 
bulbus  ipfe  carnofus,caaidus,  ladeo  liicco  md- 
hans,  dum  quidem  viret  & recenter  e terra  eru- 
tus: reficcatus  etenim  rugofus  & foris  interiu C- 
que  nigricat,  aut  etiam  obfeure  rabeicit,tefte 
Val.Cordo.fapore  autem  eft  dulci,  amaritudi* 
nis  tamen  exiguum  faliua  eliciens  ftibfequitur. 

Vulgare  autem  iftud  GolchicUni  Italie,Gal- 
liz,ac  Germanis  eft:  vbi  in  humidis,  fed  rame 
pinguibus  ac  Iztis  pratis  exit , &:  non  raro  in 
montium  conuallibus.  Reperituretiarii  nonul- 
lis  locis , foliis  anguftioribus.  Diofeorides  in 
Meflcna&  Colchide  enalci  tradit.  Germinant 
fol  ia  V erescirca  sftiuum  folftiti  um  filiqu^  cu  ni 
femine  maturantur;flores  circa  Autumni  equi- 
nodium,vt  diximus, reperiuntur. 

KsA^xbr  Diofeorides  appellat : plerique  1?»- 
eft  tamen  & aliud  non  lethale. 

Latine  a nonnullis  Bulbus  agreftis:  Germanis 
noftris-snittiooftn:  Gallis  Mori  au  chien : vulgo  Hermodadylus. 


grauantem  & torporem  ac  moleftiore  fomnlun 
inducentem:  Itali  hinc,vt  quidem  apparet,  Pa- 
racoculi : Germani  ©jcdjppjfcl  vocant:  Belgs 
©ojrnnppri:  Galli  Pommede  Aw»;  Valerio  Cor- 
do  Hyofeyamus  Peruuianus : Matthiolo  vero 
atque  aliis  Nux  Mcthcl  Arabum  efle  videtur. 

N ucem  autem  Methel  Serapio  cap.ccctxx v.  rtuxi 
frudum  efle  feribit  fimile  N uci  vomicz, cuius'*'*?' 
femen  fit  veluti  Mandragora: ; cortex  afper,  (a- 
poregratus  ac  virtuofus:  qualitas  quarto  ordine 
frigida.  Aloyfius  AnguillaraStramoniam  Hip- 
pomanesillud  Theocriti  efle  fufpicatur,quo  iii 
Pharmaceutria  equos  in  furoremagi  refert. 
Crateuas  fiquidem,quera  Theocriti  citat  in- 
terpres, Hippomanis  plantam  frudum  habere  mpp o 
Icribit,  vc  Cucumeris  lylueftris  fpinofum. 

Facultate  autem  Stramonia  foporifera  ac 
narcotica , frigida  etiam  quarto  ordine , Man- 
dragora non  inferior. 


4*8  STIRPIVM  HISTORIA 

HirmcHa-  Sed  tamen  quoin  medicamentorum  compofitionibus  Hermodaflylo  vtimur.abifto  dif. 

Hyha.  ferens  clt.Bulbus  nempe  huic  magnitudine  & forma  latis  relpondcns,  verum  reficcatus , & 

albidus  permanens, neutiquarugofus, modice  durus, tundiq; facilis, cuius  puluis cadiduseft 

Valeiiiis  Cordus  Colchicum  quoddam  reperiri  fcribit  luperioribus  fimile,fcd  flore  candi- 
do, &:  radicis  bulbo, cum  reficcatus  eft,inalbicante  interiusque  candidiffimo ; cuiuscontufi 
puluilculus  fpeciem  exhibeat  farina:  Triticeae;  laporc  liiaui  ac  dulci.  Hoc  in  Germania, in- 
quit,non  nalcicur,fcd  aliunde  infcrtur.Et  verifimilceft  albidi  iftius  & peregrini  Colchicira- 
diccs efle.quarin  Officinis Hcrmoda&yli  nomine  veneunt:  nihilque aliud Hermodafiylum 
iflum  efle,quam  alba:  candidarquc  radicis  Colchicum. 

Atque  ita  duo  erunt  vnius  generis:  legitimus  videlicet  Hermodaclylus,  candida  & foris 
& intus  radice;  & fpurius  Hermoda&ylusffiue  perniciofum  Colchicum,  nigricante  aut  ru- 
bente foris , interiusque  bulbo. 

In  hac  lententia  fui  fle  Auiccnnam,quar  ab  eo  (cripta  funtcap.cccui.oftendunt.Hermo- 
da&ylum  fiquidem, ait, radicem  efle;  piant?  habentis  rolas(id  eft  flores)  albos  autcitrinos(re- 
btiiis  purpureos)  &c  meliorem  efle  album:  rubentem  &c  nigrum  malos,ac  perniciola  venena. 

Catterum  Hermodaclylus  vim  habet  purgandi;  priuatim  arthriticis,  inquit  Paulus, tunc 
cum  humores  fluunt,cxhibctur:  verum  ftomacho  aduerfatur.  At  Colchici  radix,in  cibo  ac- 
cepta ftrangulando  enecat/imiliter  vt  fungi ; Diofcorides  auftor. 


De  Cicuta. 


Cap.  xxxv. 


PRocero,  ferulaceo, glabro, la:ui,eoq;craf- 
(b,intus  inani,dilute  virenti,  nonullistamen 
fubrubentibus  veluti  (erpentumaculisrelperfb 
culmo, fupra  tres  non  raro  cubitos  Cicutaaffur- 
gtt;  vmbella:  faftigia  occupant ; candidi  in  his 
nofculi;  femina  poftea  Anili  a:mula  aliquanto 
candidiora;  radix  dodran  talis, cralfltudinisdigi- 
ti,  candida,  & quando  caulem  facitinteriusca- 
ua,  prius  folida.  Ingratum,  grauem  fcedumquc 
ipfa  tota  fpirat  herba  odorem. 

Circa  oppida  & pagos  abundadocis  vmbro- 
lis  Sc pinguibus,  prope  foflas aggeresque, agro- 
rum pratorumque  lepimenta. 

Cum  floribus  Iulio:(eminepr?gnantem  Au- 
gufto  ac  ferius  videre  eft. 

G rxcis  Latinis  Cicuta  eft : Germanis 

0 c^irling,  tru^friingrBrabantis  5i^ctrlinA;Mle» 
fecrxirl:  H ilpanis  Cegutay  Canaheia : Gallis  Cigue. 

Extreme,  vt  Galenus  teftatur, refrigerantis 
eftfaculcatis.  Temerarium  fuerit  hanc  vel  pue- 
rorum teftibus,  vel  virginum  mamillis  impone- 
re, incrementumque  harum  partium  eo  modo 
reprimere.  Prxtcr  enim  quod  partes  illas  facile 
efficiat  contabefccre , cordi  quoque  ac  iecinori 
foris  admota  etiam  obeft : tametfi  multo  magis 
intro  aflii  mpta.  Eft  etenim  ex  lethaliumniame- 
ro,  frigiditate  lua,vt  Difcorides  refert, enecans. 

Remedio  eft , Plinius  ait,  priufquam  perue- 
niat  ad  vitalia,  vini  natura  excalfaftoria  :fedin 
vino  pota  irremediabilis  exiftimatur. 
Athenienlcs  in  interimendo  (apientiffimo  philofopho  Socrate  Cicuta  vlos,Plato refert. 
Quam  grauiter  & periculose  hallucinantes  Officin?, huius  (emine  loco  feminis  Harmel, 
id  eft,Rutro, quandoque  v(rofuerint,cxplo(b  iamdudumcrrore,notiflimumeft. 


Libri  qvarxi  pemptadis  terti.* 
Finis. 


STIR- 


i 


sTlRPIVM  HISTOtlS. 

pemptadis  ter  t i & 

LIBER.  Q^V  IH1VS, 

DE  F I L I C I B V S,  afet  V S C3  Sj 

AC  PVNGIS. 


BO  st  deleteri.is  ac  perniciofas herbas, ad Filicum  explicanda  defcribendaff gerle- 
ra,tum  & CMufcorum  ac  Fungorum  conuertimur,  qua  licet  plurima  parte  perni- 
ciofa  homini  non fint,  fubinde  tamen  vel  nocent,  vel  humano  generi  incommoda, 
vel  parum  vtilia  existunt. 

Filicum  autem  complures  funt  flecies:  funt  & Mufcdrum : nec  cteeftih  Fungis 
differentia.  Commune  Filicibus  omnibus  efl-,vt  & floribus  & femine  destituantur.  'Defideran- 
ter  edem  in  Fungis  : in  plurimis  quoque,  fed  non  tamen  in  omnibus, qua  inter  Mu f cos  referri 
centimt. 

DE  FILICE. 


"CIux  duorum  eft  generum  iuxta  vctcru  fententiam : mas  & femina ; qua: quide  pro- 
prie  Filix  eft.na  alia;, quas  inter  Filices  referri  cotingit, proprias  fiias  habet  appellationes. 

Mas  folia  mox  a radice  promit  ampla, afpera,fubdura, frangi  facilia, diluto  colore  viretia,  j. 
odore  grauia,  cubito  altiora,alarum  inftar  expanfa , veluti  de  plurimis  ad  vniim  cohxrenti- 
baspediculum  copolita,quoru  fingularia  pinnata , & (ecundu  margines  crenata,  a tergo  ve- 
luti tenuiflimo  (brdidoq;  puluere  oblidetur, qui  temere  femc  e fle  a plerifq;  creditur,  radix  e 
iuultiscirrisc6fibrata,crafla,nigraq;  eft:caule,flore,femineq;  deftituitur:tota  natura  Herilis. 

Femina  Filix  & flore  ac  (emine  caret, (ed  caule  promit  vnicu,  ftriatu,aliquatenus  angulo- 
Ium, medulla  refertu  veriicolorc;quo  oblique  incifo, bicipitis  Aquil$  (pecies  qu^da  apparer, 

q 2.  circa 


-an 


4<5o  ^ SriRPtVM  HISTORIA 

circa  huc  folia  funt  cpplura, allata, S£  maris  folns  flinilia/ed  minora,  radix  obldga, nigra,  fub 
terra  lerpit, digitum  fu  15 inde  crafla,Stit  aliquato  tdhuior.  'odor  quoq;  huc  grauis  eflvti mari. 

Ainatvtraque  Filixlpca  Herilia,  arida,acdcfcipi:&vt  Horatius  reflatur: 

Ncglec/u  ftendi  Filix  inna  fatur  agris. 

Incultisacftcrcotatislocis  non  pronant : nam  &:  fimo  fupcrinicclo , vt  Thcophraftus  Ub. 
vm.  cap.  vm.  refert,  interit. 

Mas  apertis  gaudct  acvpatennbiMlocis:  montibus  ac  laxofis.vt  Diolcorides  ait. 

Femina  circa  margines  agrorum,fub  fcntib.us, & in  lyluisvmbrolis  non  raro  reperitur. 

Marcclcic  vtraq;  Filix  fub  hyemernoua  Vere  erumpunt  folia, tota  xflate  in  vigore  fotura. 

Prior  Grarcis  tttiiuc,  « terri&o» : a nonnullis  appellatur : a N icandro  in  Thenaris 

@?jrrg$r.  ab  aliis  7roAt/pp/^ov:  item  & urne/vi  ov,  Jh.trviiZ.ainticbdafo&v:  Latinis  Filix  masiltalice 
Felce:  Hjlpanice  HcicchoiF-algucro^Feyto-.  Qcxmaxwcc^XicA^i  fam  & icalDl fam ntftllt; Gal- 
lice Fougere,  oufeuchiere  mafle : a Belgis  Uavcn  mannclitn. 

Alteraijpceies  Gratcis  efl  crt, Filix  femina, & TUvutpata  ■STte/a; : Latinis, vtqui- 

dem  internodia  Diof  Lingua  ccruina:  Germanice  ^BulDtfarn  JWtWirt/  &c  grofi  famfiaut;i 
Bc(gisl34^j®jijfiittuGallis  Fctigerefcmetle. 

Calidam,amaram,ac  ficcam,paululumq;  adftringcntem  facultate  Filix vtraque obtinet. 

Laturo, lumbricum  radix  malcula,  audtore  Diof  denariorum  quatuor  pondere  pellit, 
cum  aqua  mulla  potajmeliusvcrd  fi  cum  Scammonij  aut  Veratri  ni^ri  obolis  quatuor  detur. 
Oportet  autem,  ait,vt  fumpturi  allia  pradumant.  Ad  eundem  modum,  addi  tGaienus,fce. 
tum  quidem  viuum  necare ; mortuum  vero-eiiccre  mirum  non  efl.  Prodefle  vero&huius 
radix  lienofis  trad^uj:.:  iam&cum  axungia  trita  & impolita  contra  lflus  abharundinefa- 
dtos  vtilis.  Cuius profcationem  Diolcorides efle  ait, quod  Filix  per  ambitum  lataharundine 
pereat,  &:  vice  verfa,  barundo  Filice  lepra.  Sed  vanum  eft,cxiftimare  id  per  lingularem  ali- 
quam antipatbeiam  accidere,  & aliunde  contingere,  quam  quod  haec  Filix  inhumidisnon 
adolelcat,nee  harundo  in  licco. 

Filix  femina  limilem  vim  fuperiori,vt  Galenus  ait, habet.  Diolcorides  haneprateipuefe- 
minis  ftcrilicatem  abortum  praegnantibus  facere  refert.  Addit  farinam  huius humidisvl- 
ceribus  infpergi:&  iumentorum  ceruicibusattritis  mederi.  Fertur  & vinum  neacelcat  con- 
feruare  poue  Filicis  radix  in  dolium  immilfa. 

De  Filice palulfri.  Cap.  ii. 

Filix  paluftris. 


PEMPTADIS  TERTI*  III.  V.  4#i 

PAlvStri  s Filix  caules  complures  edic  bicubitales  aUtaltioreS,folio(bs  Vcluti  Filicis 
femina:,  cuius  & folia  referret,  nili  particularia  molliora  iatioraque  e flent , & haudqua- 
quam  per  margines  (errata:  circa  fummos  ramulos  dcnlaveluti  feminum  futurorum  rudi- 
menta adhxrenc,  quxtamen  femina  non  funt.  ( nam  ftcrilis  & hxc  Filix  vti  exterx)  radix 
cra(Ia,arrtpli(fima  omnium  Filicum,  multis  craflis  nigris  fibris  capillata,  inquarummedio 
jbbeandidum  quoddam, quod  efficacilfimum  putaturradicis. 

Nalcitur  hxc  Filix  locis  riguis  ac  paluftribus;non  rard  in  fodis  aquas  habcntibus,in  hu- 
midioribus  quoque  fyluis.  Apud  Gallos,  tum  & apud  Britannos  plcrdquc  locis  reperitur: 
Germania:  ac  Belgio  (acis  quoque  frequens. 

Viget  vt  antecedens  xftate:  hyeme  marcefciint  folia:  radix  reftibilis. 

Vulgo  Ofmunda  in  Belgio  dicitur:  redius  Filix  palufttisautaquatilis  nuncupatur : Sunt 
qniFilicaftrurmplcriqueexChymicis  Lunariam  maiorem  Vocant:  Valerius  Cordus  Fili- 
cem latifoliam  facit.  Videtur  autem  haud  diflimilisei  Filici,qux  viTrer?  a Theophra- 

fto appellatur, cui  Polypodium  fimilcfacitmam  huius  lingulari  folio, Polypodij  folium  faris 
fimileeft.  Germanis  @:ef;  farn:  Belgis  45iante  baren/tailt  Uarcn. 

Radixhuius  8£calida quoque  eftaclicca,(ed  minus  quam  fuperiorum.Vtilis  habetur,  ac 
prafettim  quod  cius  medium, non  modo  vulneratis,  (ed  8c  cxlis,  rupeis,  ex  alto  deturbatis, 
decocta  vel  etiam  tufa,  & cum  liquore  aliquo  (umpta:  In  decodis,qux  vulneraria  reccntio- 
res appellant, ca  de  caufa  ab  Empyricis  additur.  Sunt  qui  tantam  huius  potetiam  exiftiment, 
vtfanguinem  alicubi  intra  corpus  hxrentem  ac  concretum  diflbluere  queat,  &c  foras  etiam 
per  vulnus  expellere* 

De  Polj/podio.  Car.  1 1 i* 

Polypodium  maius.  Polypodium  minus. 


pOiYPODii  folia  Filicis  maris  fimilia  videri  poflent,  nifi  & minora  multo,  & per  mar- 
gines  haudquaquam  ferrata  aut  crenata  forent : exeunt  hxc  mox  a radicibus , vtrimque 
pluribus  altis  fedionibus  ad  mediam  v(que  collam  diuiduncut;  a fronte  ac  anteriore  parte 
beuia  funt, a pofteriore,  vcluti  adhxrentibus  ex  puluere  verrucis,  leuiter  exafperantur.  radix 
longa,  digito  tenuior,  per  obliquum  lerpit , in  qua  tubercula  quxdam  acetabulis  iis  iimilia, 
luse  in  Polyporum  ac  Sepiarum  cirris  apparent;  fapore  hxc  dulcedinem  quandam  cum  fub- 


4^2.  Stirpivm  MISTORIit 

acerbo  guftu  prx  (e  fert.  Caret  & illud  Filicis  genus  non  mod6  flore  ac  (emine,  (ed  & caule. 

Nafcitur  in  veterum  arborum  carie  exefarum  caudicibus, tum  & fuper  veteres  muros, ac 
ardium  teda:  repcritur& in  aggeribus  fecus  agrorum  margines, prxiertim  fub  arboribus  ac 
(cntibus,ac  fubinde  in  fyluis:  &:  nonullis  lxtius  ampliorcq;  folio:  aliis  locis  minus  ac  tenerius. 

Profertur  in  veterum  Quercu  um  caudicibus  enatum.  Hu  iu  s loco  vtuntur  pleriq;  eo  quod 
fub  Quercubus  re  peritur;  quod  tamen  rcuera  Quercinum  appellari  nequit. 

Quouisanni  tempore  viret  colligique  poteft  Polypodium:Vcrenouo,noua  folia  promit. 

Grtecis  7roXurs?'oJ)ov  eft, ab  acetabulis  Polyporum  in  radicibus  apparetibus : Latini  nomen 
retinent;  tamen  &c  Filiculam, quafi  paruam  Filicem,  quandoque  nominant : Itali  Polipodic: 
Hifpani  Filipodie  & Polypodio-.  Germani  (Sngdfuf;/  ‘-Snuttlfarn/  BelgteSoomto 

ren:  Galli  Polypode. 

Reficcantis  autem  Polypodium  eftfacultatis,fed  tamen  citra  morfum,vt  Galenusait. 

Purgandi  vim  habere  Diofeorides  refert, detrahcreq;  bilem  ac  pituitam.  Acluariusetiam 
bilem  atram  fubducere  pofle  addit:  Aliis  nulla, aut  fi  qua:  fit, omnino  exigua  clemensq;fub- 
ducendi  vis  Polypodio  efle  videtur.In  qua  fententia  Ioannes  quoque  Manardus,  qui  admo- 
dum imbecilliter  iplum  purgare  fentit:  cui  & accedit  ip(arerum  magiftra  experientia:  Nam 
reucra  Polypodium  per  (e  haudquaquam  purgat, fed  ex  iure  veteris  galli  gallinacei  cu  Beta 
aut  Malua,aliifve  lubricantibus  aluu  decoctum, adalui  lenitione  nonihil  tantumodocofert. 

Ioannes  Mefues  Polypodium  inter  ea  refert,quz  corpora  maxime  exiccare  ac  extenuare 
Anhritis  queant;  fortaffis  ad  Arthritidis  quoddam  genus  re(pexit,quo  non  vna  corporis  pars, fed  com* 
vaiutr/alu  plures  fere  afficiuntur:  ad  quod  a Menapiis  aliisq;  Rheni  ac  Mofe  accolis  plurimumcomen- 
datur.T ument  in  hoc  morbi  genere  manus, pedes, vtriuique  genu  cubitorumq;  articuli : ad- 
eft  impotentia  prae  doloris  magnitudine  mouendi,  fubinde  fuperiores  minus  ;grauius  vero 
inferiores  partes  afficiuntur:  facile  quoque  ex  vna  in  aliam  partem  humores  fluetes  decum- 
bunt.Huic  malo  Menapij  Polypodij  deco£tum,vt  diximus,adhibet,  quo  fuperfluos  humo- 
res ablumi  ac  reficcari  pofle  (perant;  non  quidem  mox,fed  temporis  mora,  nam  continuis  a- 
liquot  diebus  deco&i  huius  vfum  praecipiunt  ac  inftituunt. 

Citius  autem  hoc  morbi  articularis  genus, aut  ven?  le£tione,vel  purgationibus, vel  vtrifq;; 
deinde  (udore  tollitur.  Nec  difficilis  eiuscuratio,  fi  tempefinue  vniuerlalia  hac  remedia  ad- 
hibeantur : neque  enim  in  ipfis articulis  humores  impadi  haerent, fed  circa ipfosnon tam 
Dryoptcris  candida.  confidunt  quam  confluunt.  Idcirco  ciulitmd 

corpus  vacuandum ; deinde  quod  reliquum 
procuratis  fudoribus  digerendum  difeutien- 
dumque  eft. 

Luxatis  przterea  efficaciter  imponi  Poly- 
podij radicem,  Diofeorides  ait,  & rimis  quz 
inter  digitos  fiunt. 

De  Dryoptere.  Gap.  i i i i. 

FIlicem  marem  Dryopteris  fatis  refert, 
minora  tamen  multo  & tenuius  diffe&a 
eius  funtfolia , anterius  lasuia,  colore  e viridi 
vna  cum  pediculo  mediisque  neruis  pallent:  1 

i tergo  eodem  quo  Filicis  exalperantur  mo- ' 
do:  abfque  caule  Sc  hxc  Filix  viuit:  line  femi- 
ne gignitur,  radix  efibris inter  (e complicatis 
commifla,&  mediocris  craffitudinis/ubinde 
noua  germina  molitur. 

Locis  raro  infolatis,in  montium  collium- 

J'uc  conuallibus  quandoque  reperitur,8£in 
enfis  fyluis. 

Pereunt  huius  folia  per  hyemem:Vere no- 
ua erumpunt. 

Grzcis  JpvovrneJi,  eft:  Latinis  Querna  Fi- 
lix dici  poteft.  Oribafius  medicinalium  collc- 
dionumlib.  xj.  Bryopterim  appellat  :&  te- 
fiius  fortaffis  Bpuo'smeJi , a mufeo  cumqno 
reperitur,  quam  Dryopteris  nominatur:  nam 
fc,Diof.  audore,in  Quercuum  mufconafci- 


PEMPTADIS  TERTIA  tTB.  V. 

tur.  Officina:  Pharmacopcrorum  Adiantum  olim  perperam  appellarunt:  ineptius  pro  A- 
dianto  medicamentorum  compofitionibus  admilcuerc.  Valerio  Cordo  cll  -nfteJlJiov:  Belgis 
eijtfemliarni:  Hifpanis  Hclecho  de  robie. 

Miftam  autem,  vt  quidem  Galcnus,Dryopterisguftatu  facultatem  pra:  fc  fert, dulcem, 
acrem,  amaram;  in  raaice  vero  acerbam  habet  &lepticam;  proinde  & pilis  glabram  cutem 
reddit.  Diolcoridcs  Dryoptcrim  cum  radicibus  tritam, pfilothrum  fiue  dcpilatorium cfle 
quoque  refert,  fi  poft  fudorem,  cumque  exterlum, corpori  imponatur. 

De  Dryoptere  nigra.  . Cap.  v. 

Diyopteris  nigra.  CV  periori  Dryopteri  & alia  quxdam 

f ^Filicis  lpecies  fimilis  reperitur,  led  cauli- 
culis ac  foliorum  neruis  nigricans,  tum  Sc  fo- 
liis laturarius  virens : exeunt  haic  mox  quoq; 
a radice,  varie  etiam , led  rarius  ,'diffecta.  ra- 
dix ex  pluribus  tenuibus  confibratur. 

Viret  non  fccus  ac  Polypodium  aut  Adian- 
tum anno  toto ; non  celiat  tamen  fub  x fla- 
tem noua  folia  promere,  flore  femineque, 

A fimilitudinecum  Dryopterc,  Dryoptc- 
ris  nigra  a rccentiorum  nonnullis  appellatur: 
ab  aliis  Adiantum  nigrum,  ad  fuperioris  vi- 
delicet differentiam , quod  perperam , vti  o- 
ftendi  mus,  Adiantum  nominatur.  Sunt  au- 
ram efle  velint:  Sed  qua:  foliorum  cum  Sco- 
lopendrij  fimilitudo?  plane  nulla  : Noneft 
igitur  alpera  Lonchitis.-multo  minus  Adian-  Aiim 
tum  Plinij.  a Theophrafti  Adianto  non  dif-  FliB^ 
fert ; qua:  etenim  ae  Adianto,  ca ex  Thco- 
phrafto  habet.  Adiantum  legitimum  pauld 
jpferius  delcribendum.  V lurpatur  tamen  ni- 
hilominus ha:c  Dryopteris  nigra  a nonnul- 
lis Adianti  loco:  Sc  verlantur  hi  quidem  quo-  Enor 
que  in  errore,  led  non  tam  graui  ac  illi , qui 
Dryopteridem  priorem  loco  Adianti  veri 

Eftfiquidem  hzc  nigra  Dryopteris  haud- 
quaquam  leptica,  led  Adianto  &Trichoma- 
ni  facultate  relpondct. 


De  tby  llitide.  Cap.  vi. 

pH rtiiTiDis  oblonga, haud diffecta funt folia,Oxylapathi fimilia,fubinde longiora, 

duriora, virentioraque,parte  anteriore  lamia,  pofteriore  adhserelcentes  veluti  vermiculos 
oftentant; odore  graueolentia,  guftu  acerba,  radix  e tenuibus  nigris  fibris  committitur,  cau- 
le, flore, lcmineque,vt  alia  huius  generis,defti tuitur. 

Permeem  quandoque  folium  in  partes  veluti  lacinias  quafdam  ita  finditur,  vt  ex  vno  fo- 
lioalia  exire  ac  progigni  videantur. 

Locis  petrofis,in  vetuftis  parietibus,  lecus  fontes,  in  conuallibus,  & aliis  humidis  ac  vm- 
brolis  gignitur. 

Viretquouis  anni  tempore,  haud  aliter  quam  Polypodium. 

Grzce  dicitur:  Latini  nomen  feruant:  Officina:  Linguam  Ceruinam  appellant; 
perperam  vero  Scolopendriam:  a legitimo  fiquidem  Scolopendrio  multum  differens:  Ger- 
mani -Oiffung:  Belga:  ^erfbrtge : Hifpani  Lengua  Ceruina:  Galli  Langue  de  Cerf.  Apulei  us 
ttiam  Radiolum  capite  ixxxni.nominat. 


Phyllitis  laciniata. 


Adftringens &c  reiiccans  facultate  eft:  ad  dyfehtcrias  &c  inteftinorum  Icuitatcs  commen- 
datur. Serpentium  etiam  motlibus  in  vino  potam  aducrlari,Diolcorides  refert. 

t>e  Hemionitide.  C a p.  v i i. 

Hcmionitis.  Hemionitis  petegrini. 


PEMPTAD1S  TERTU  LIO.  V.  4<>f 

xdiauaparte  angufiiora  fune, &in  acumen  delinentia  i anteriore  etiam  fupcrficic  laruia  ac 
viridia; a tergoquxdam  vermiculorum  fpecie  iplis  quoque  adhxrent.radiccs  fimilitcr  c plu- 
ribus tenuibus  fibris  commifla:. 

Variat  vero  & quandoque  foliorum  huius  forma, inferiore  (ede  ac  circa  bafim,veluti  apo- 
phyfesvtrimque  habentium. 

Inoblcuns  qiiibufdam  Roma:  locis  nafci  Anguillara  feribit : reperitur  &in  Britannia: 
vmbtoiis.ttranfiata  illinc  tenella  quandoque  in  Belgium, poftcaquam  adoleui(Tct,Phy!hti- 
dem  angultis  & oblongis  foliis armulari  reperta  ell : iqli  anguli  inferiores,  paulo  prommen- 
nprfis, nonnihil  dilcriminisoftenderc.  « 

.Diofcoridi  riwo v/rl?eft:  nonnullis  eodem  angore,  IvrXa.ov  dicitur.  MeminitThcophra- 
llus  Henuonij , led  a Diolcoridis  Hemionitide  multum  differt : Hemiomoii  fiquidem 
Tlieophrafto  idem  cum  Alplenio.de  quo  mox. 

Saporeautem  ac  facultate  Hemionitis  proxime  Phyllicidcm  refert:  cft  etiam  guftu  acer- 
ba: facultate  adftringens.  Diolcoridesaitex  aceto  potam  lienem  abfumere.  Quod  fortallis 
ex  Aiplenij  facultatibus  huc  tranfiatum. 

De  AftUniofiue  Scolopendria.  Cap.  Vili» 

Afplenidra.  A Splenio  folia  funt  parua , longitudine 

palmi,  vtrimque  profundis  lc<fiiombus  al- 
terno ordine  incila,  inferius  tnollia  lanuginofaq;, 
fupenus  glabra  ac  virentia,  qua:  cum  inarclcunt 
complicantur  ,&  in  teretem  figuram contra&a, 
fonsque  lurfuta.lcolopcndrx  limilia  apparent, 
pto  radicibus  tenues  nigra:  inter  fc  complican- 

Nalcitur  in  vetuftis  parietibus , in  rupibus,  in 
laxofis,  opacis,  ac  vrabrolis.  Gallia, Italia,  Hilpa- 

• Toto  anno  viret,  remiilius  tamen  hyeme:efti- 
uis  mcnlibus  noua  lubinde  folia  promit. 

Graxiseft  AovAwws»  Zx/>*o-&ivSetcf:  Latini 
Afplcnum,A(pIemum,Se  Scolopcndrium  finnli- 
ter  appellant : nonnuli-.s  Sxpjnor  dicitur : Thco- 
phrafioac  aliis»jt«6«ii>:Gaza  Mulam  herbam  no- 
minat : Dicitur  &:  : ln  Officinis  Cctcrach: 

Nicolao  Myrcplo  ;fi  non  fallimur} 

em totoS dinaor.  Italis  Scelopendna-.Hifpum  Dera- 
dil/a , Douradinba : Germanis  0tfj)nfarn/  S9?il^ 
fraitf : Belgis  Jbtcen  narm/JMtcrtipt. 

Alplenion  aute  ac  Z^viov  ex  eo  dicitur,  quod 
aduerfus  (plenis  morbos  efficax  fit : Scolopen- 
drium  vero  a fimilitudine  cum  Scolopendra,hir- 
futo  ac  multorum  pedum  verme. 

Tenuium  partium, inquit  Galenus, herba  ipla 
eftj  non  tamen  calida.  Diofcorides  folia  tradit  in 
aceto  dccocha,per  dies  quadraginta  epota, lienem 
abfumsre.xontrita  quoque  ex  vino  lieni  imponi : vrinx  ftillicidio,regioque  morbo  prodelle: 
calculosquc  in  vcfica comminuere:  (qux  ab  iis  perficiuntur  qua:  tenuium  funtpartium)  ad- 
ditae (ingultus  hanc  fedare:  in  opinione  deinde  effe,hac  herba  conceptum  adimi, per  lc  aut 
cum  muli  liene  appenfanl;  atque  eius  rei  gratia  nodu  colligendam  Luna  filente. 

Simile &Theophraftus  habet : folium  Hemionij,  inquit,  fierilitatem  mulieribus  facere 
volunt,  & aliquid  vnguhemuli  ac  tzzrso^Trc,  alias  id  eft,  cutis,  mifcendumpraci- 

piunt.  Plinius  etiam  non  dandum  Afplenium  feminis  ait,quoniam  fierilitatem  faciat. 

Intechuius  artatis  Empeiricosfunt,qui  hac  herba  no  modo  lienis  durities  ac  tumores,  led 
&omriesiocinoris  languores  ac  morbos  feliciter  ac  cito  curari  pofle  prxdicant : tantasque 
huius  in  roborando  hoc  vifcere  vires  efie  affirmant, vr  etiam  animalis  alicuius  excodum  ie- 
cuqficiiralaac  recoquatur, crudo  fimile reddatur, Sc ad  priorem  fuam  conftitutionem rc- 
flituatur. 

Sed  hoc  inter  aniles  fabulas  referendum,  vna  cum  eo  quod  Diofcorides  de  no&u  colli- 
gendo 


4<f<>  s t i k p i V M h i s r o r i n. 

gcndo  Afplenio  refert, &: pleraque aliavaniilima,qua:  in  Veterum  libris  fubinde fparfim re- 
pcnuntur;a  quibus  nec  recentiorum  plcriquc  abftincnt,qui  mendaciis  ac  inanibus  nugis 
paginas  quandoque  implent,  lludioiisquc  non  parum  imponunt. 

De  Lonchitide  afterit.  Cap.  i x. 

Lonchitis  afpera.  A S peu/e  Lonchitidis  dodrante  longiora 

-cA.funt  folia,  ab  vtraq;  parte  pluribus,  ac  mul- 
td  crebrioribus, quiun  Polvpoclij,  incifuris  difie- 
t da ; qua:  anteriore  parce  virent , leeuia  ac  glabra 
/iuncjpolleriorevero  vt  Polypodij  cxalperantur. 
rad-ix.  nigricans  multiplicibus  tenuibus  capilla- 
mentis confibratur. 

Naicitur  in  (crobibus  ac  follis  locis  vligino- 
fis,huraidis  'ac  vmbrolis. 

Nec  caulem,nec  florem, nec  lemen  vllaanni 
parce  profeit:  perpetuo  viret:  eeftate  viget. 

Nonnulli  hac  eetate  Afplcnium  iylueftreaut 
Afplenium  magnum  appellant:  Valerio  Cordo 
Struciopterisell : Diofcoridi  vero  Lonchitis  af- 
pera cognominatur.  Duas  liquidem  Lonchiti- 
des Diolcoridesdelcribit:  vnam  foliis  Porri:ai* 
teram  Seolopendrij  folio  maiore  acaiperiore, 
quee  vtique  prgfens  elt, cuius  folia  ampliora  ma- 
ioraq;  funt,quatn  Scolopendrepaipcnoraetiam, 
crebnoribusque  fcdionibus  incifa.  Grecis 
dicitur:  Latinis,  eodemauefore, 
Longina  8c  Calabrina : Germani  ©:oji  ttllfe 
fraut:  BclgxcSiatljt  tarm  nominant. 

LonchitidiSautem  afper^,Diollait, folia  vul- 
neraglutinandi  vim  habere, & prohibere  ne  in- 
flammationes excitentur,  petaque  ex  aceto  lie- 
nem abfumere. 

Galenus  virentia  quidem  Lonchitidis  afpere 
folia  ad  glutinanda  vulnera  idonea  effe  tradit: 
ficca  vero  ex  aceto  pota  lienes  induratos  lafiare. 


T>Re 

-*-'caul 


DeAdianto.  Cap.  x. 
x s ac  humilis  herba  Adiantum  eft: 
cauliculi  eius  palmum  longi,  Ixues , fubni- 
gro  punico  colore  nitent : folia  exigua  incifuris 
diuifa.ambituquc  crenata.  Coriandri  aliquate- 
nus armulantia , nullo  ordine  digeruntur. radix 
e tenuibus  pluribus  capillamentis  confiat. 

In  parietibus,  locis  petrofis,  vmbrolis, humi- 
dis,  focus  fontes  &c  aquarum  ftilliddiaexit : ka- 
lia: & Gallia  notius  eft,  quam  Germania  aut 
Belgio. 

Viret  quauis  anni  parte;nunquam  tamen  vel 
florem  vel  lemen  facic. 

G r^ci  \Stcuntv  appellant.-Thcophrafto, ac  de- 
inde Plinio  Adianrum  eft  nigrum:  duo  liqui- 
dem his  Adianti  funt  genera:  candidum  ac  ni- 
grum.De  candido  foquence  capite  agetur.  Dici- 
tur vero  Adiantum  illud  Sc  vraXtJTZj.ycv-,  ^ Latine  Polytrichum, 

GalUtrichiun,Cincinalis, Terree  capillus.  Supercilium  terree : ab  Apulcio  Capillus  Veneris, 
CapillariSjCtinita:  h nonnullis  Coriandrum  putei:  Officina:  Italiae  Capilli  Venetis  appella- 
tionem amplexa:  func:Officinx  Belgij  pro  CapilloVencris,Ruta  vtunturmuraria. 

Adiarrs»  autem  cx  eo  dicitur, quod  folium,vt  Thcophrallus  ait, non  madelcat:  aquas  enim 
relpuitipetfufum  merlumque  ficeo  fimile,vt  Plinius  ait.Diciturverb  Callittichon& Poly- 
trichum 


4*7 


PEMPTADIS  TERTIjE  L 1 B.  V. 
trichum  ab  effc&u,  tihgic  liquidem  capillum , ac  denf lim  cum  facit. 

Eli  auccm  Adiantum, Gaicno  auctore, reliccans, extenuans, dikuticns.in  caloris  frigoriscj; 
fflcdioi.vifcoforum  humorum  craflorumc  pedore  ac  pulmonibus  excreationibus  non  me- 
diocriter confert:  calculosquc  frangit  cpotum;& quidem  non  modo  renum  calculos  expel- 
lit,verum  S c eos, qui  in  pulmoni bus,&  afpera  arteria:  exiguis  ramulis  haerent,  frangit,  atque 
cum  Iputo  educit^Eclegmatc,liue,vt  vulgb,Serapio  inde  confcdo. 

Strumas  vero  & ablceifus  Adiantum  quoqj,  eodem  auctore,  digerit;  & caput  ex  alopecia 
glabrum  conueftit. 

Adianti  vires  & facultates  Diof  multas  refert,  non  modo  differentes, fed  & repugnantes: 
inter  alias,fangumis  reiectiones  ipfum  cohibere  ait:  paulo  vero  an  te, fecundas  ac  menfes  cie-  no:“,Mr- 
rc.Quarcunque  Vero  fanguinis  reiediones  cohibent, ea  etiam  menfes  fupprimunt.  Addit  in 
fine, Seri  circa  ouilia  vtili  tatis  pecorum  gratia:  qu?  autem  vtilitasexeo,non  oftendit.Iam  & 
feri  Adiantum  nequit,cum  femine  careat;  nec  etiam  commode  transferri.  Apparent  idcirco 
hoc  loco  multa  aliunde  tranflata,  huic  capiti  addita.  Et  fortaife  quadam  ex  Cytifi  hifloria 
acceflere . 

Adiantum  ex  diflimilaribus  partibus  Mefues  conflare  tradit;  quafdam  quidem  aqueas  ae 
terreas  habere,  eafque  adflringentes:  alteram  fuperficiariam  calidam  ac  tenuem.Et  hac  qui- 
demobflruda  aperire, craflaextenuare, ventrem  fubducere,prafcrtim  dum  recens  eft ; nam 
vt  tenuis  hxc  pars  efl, ita  cito  relbluitur:  adflringcntibus  vero  partibus  ac  terreis,  ventrem 
fidere  ac  fluxiones  cohibere. 

De  Rutu  muraria.  Cap,  x i. 


gua  indigefla,ambitu  crenata,graueolentis  Ru- 
ta: fatisliinilia, anteriore  parte  lamia,  virentiaq,-; 
auerfa  vero  obfoleti  coloris, punctulis  oblita, 
radix  fibrofa  nigra  eft. 

Nafcitur  in  parietibus  ac  muris  vetuftis,  iu- 
xta  aquas, puteos, fontes,  locis  videlicet  hume- 
dlis,ac  qua:  fxpius  rigantur,  raroque  a Sole  illu- 
ftrantur.  viuax&  hxceftrhyberno  frigore  non 
extinguitur. 

vEllate  amplius  viret : flore  & femine  caret. 

Vulgo  Rutam  murariam,  aut  Rutam  mura- 
lem appellant : Germani  ©?aurrau£m : Bclgx 
^teenrupte:  Galli  Rue  demuraiBe : funt  qui  Vitae 
faluiam  nuncupent : OfficinseBelgij  Capillum 
Veneris  nominant,  ac  pro  legitimo  multo  vfie 
funt  tempore.  Eft  autem  Adianti  genus , quod 
Candidum  Theophrafto  dicitur:  nam  Adianti 
duo  hic  genera  facit, vt  fuperiore  cap.  diximus: 
Nigrum  vnum:  candidum  alterum  jEtnigrum 
quidem  fuperiore  capite  deferiptum  eft ; Can- 
didum veroipfa  Rura  eft  muraria, qua:  quidem 
nigro  Adianto  magnitudine  & forma , deinde 
& reliquis  fatis  fimilis.  Conueniunt  natales ; fo- 
lia cramora  pauloque  minora  funt  : cauliculi 
nonnigrijfed  cx  albido  virent ; vnde  Candidi 


cognomen  accepit. 

Plinius  duo  fimiliter  Adianti  refert  genera:  candidius  vnum:  alterum  nigrum  hguiusque: 

Maius  ait  Polytrichon ; minus  vero  Trichomancs  nominari , perperam  Trichomanes  inter  „ttui 
Adianti  genera  referens:  nam  Trichomanes  ab  Adianto  differt. 

Necdefunt,qui  Rutam  murariam  Paronychiam  Diofcoridis  efle  fentiant:  Paronychiaau- 
tem  Peplo  fimilis  eft,minor  longitudine, &:  maioribus  foliiseflc  traditur:  Pepli  vero  folia  fa- 
ta in  rotunditate  oblonga  funt,ambitu  nequaquam  crenata,graueolentis  Rut^  haud  fimilia; 
iam  & quam  Ruta:  muralis  maiora,  quae  manifeftam  Rura  muraria:  cum  Paronychiq  deferi- 
prionedifEmilitudinemoftendunt.nec  repugnat  quod  Peplus  Ruta:  folio  deferibatur : non 
«enim  graueolentis  Rura, fed  alterius  Rura  eft  folio, Hyperico  fimilis,cui  multarum,  vt  ali- 
bioftendimus, herbarum  folia  comparantur. 

Cxterum 


46g  SUUIVM  HISTOMiS 

Ceterum  Ruta  murat  ia  Adianto  temperamento  ac  facultatibus  haud  multo  ablimilis, 
Prodcft  tudicntibus, difficilius  rcfpirantibus,latcra  dolentibus:  crudorum  pulmoniinh^ren- 
tium  concoctionem  dcco&a  promouct:  valet  ad  renum  & vertex  dolores : vrinam  clemen- 
ccrcit:  calculosque  expellit.  Sunt  qui  ad  puero, 
ftichomanes.  tum  enterocelas  commendent, ac  valdeeffica- 

cem  referant,  fi  quadraginta  continuis  diebus 
huius  arida:  puluis  fumatur. 


De  Trichomane.  Cap.  X J I. 

TRichomanes  cauliculos  quoq;  pro- 
mit  tenues,  teretes,  complures,  nigricante 
colore  nitentes ; circa  quos  ordine  digefta  pei- 
quamexigua  tenuia  vtrinq5  foliola, aliquantum 
crenata,haud  multo  quam  ipfq  funt  Lentes  mi- 
nora,ab  aducrla parte  pundlulis  cxiguisexafpe- 
rata.  radices  vt  Adianti,tcnuillimanigra  capil- 
lamenta . 

Iuxta  fontes,  riuulos,  locis  humidis,invctu- 
ftis  parietibus  ac  muris , &c  faxofis  aliis  vcpluri* 
mum  exit. 

Diuturnum  ac  viuax  quoque  eft:  hyemisin- 
iurianon  offenditur : Herile  vti  Adiantum,  & 
reliqux  omnes  Filices, cuius  fpecieseft. 

Grxcis  eft  ‘giyo/mva; : Latinis  Filicula, quali 
parua  Filix:  item  Sc  Capillaris:  Apuleiuscap.u, 
cum  Callitricho  idem  facit.  Adianto, vt  Diof- 
corides&  Galenus  referunt,  facultatibus  om- 
nibus rclpondet. 

De Mufco arboreo.  Gap.  xiii. 

MVs  c i complures reperiuncur,& natali- 
bus feredifferentes.quidam  arboribusad- 
nafcunturA:  adhxrent  : alij  terra:  fuperficiem 
occupant:  non  defunt  etiam  marini. 

Arborei  mufei  villofa  qUxdam  funt  ,ex  mul- 
tis tenui  ter  ac  varie  differiis , fubinde  veluti  fo- 
liis inter  fe  implicitis, confufa, que  arborum ad- 
hxrefcecia  corticibus,  a truncis  ac  ramis  depen- 
dent. vnusin  hoc  genere  magis  tenuis  jcraiEor 
alter : quidam  breuior ; prolixior  alius,  fubcan- 
dido  vt  plurimum  colore  omnescandefcentes; 
tamen  quandoque  & niger  quidam  eft, fed  mi- 
nor & tenuior.  Prima  laus,  inquit  Plinius, can- 
didiftimis:  fecunda  rutilismufta nigris. 

Rcpcritur  hic  Mulcus  in  Quercu,  Populo 
alba  &:  nigra, Vlmo, Betula,  Pomo,  Pyro,  Pinu, 
Pinaftris,  Picca,  Abiete,  Cedro,  Larice,  ac  aliis 
compluribus  arboribus.  Optimus,  inquit Diof- 
coridcs,  Cedrinus  eft;  proximus  Populeus, quo 
in  genere  candidus  & odoratus  praftat; nigri- 
cans improbatur.  Matthioluse  Pinu,  Picea,  A- 
biete,ac  Larice  in  Italia  odoratum  cfle  refert, & 
odoratiorem  Larignum effe. 

Grxci  B pvov  appellant : Latinis  Mufcusdici- 
tur,  & 'S.Tfhd.yytai , atdyioc, , ^ vinei  : Oribalius 
Mufcum  AopxdJiaf  (SoraW  appellat:  Arabes &: 
Officinx  Vfnea:  Germanis  BelgisJBefic 
Gallis  dtt  moufch : Italis  ■JWufgo-.  Hifpanis-^4 
delet  arboles. 

Gstetuo 


Mufcus  arboreus. 


Ceterum  Mufcus  refrigerandi  ac  adilringendi  nonnullam  vim  ac  potentiam  obtinec, 
gramen  pro  nacura  ac  facultate  cius, cui  adnafcitur, arboris,  ac  potiflimum  ciuscorticis, 
velremircitur,vel  intenditur;  eius  liquidem  cui  adhxrct  corticis, Vcluti  parentis  fuijaliquam 
jibiafcifcit  ac  retinet  facultatem.  Idcirco  in  Quercu  natus  mu  fcus  refrigeratae  valde  ad- 
jiringit;  prarter  propria, alci  ea  ctia  iplius  Querni  corticis  vehementer  adftringcnte  facultate. 
Ex  Cedro, Pinu,Picca,  Abiete, Lanee,  RclinucrisJirmuisadllringit,&  preterea  digerendi 
^emolliendi  facultatis  particeps  eft.  Serapio  vinum  in  quo  Mufcus  aliquot  diebus  madue* 
pt, altum, ait, lomnu  inducere, verriculum  roborare,  vomitiones  compeiccre,&:  aluu  liftere. 

Diofcorides  Mu  (ei  dccoftum  vtile  ad  infidendum  tradit,  ex  vtcro  fluore  laborantibus: 
vnguenco  denique  Balanino,oleisque  inlpiflandi  gratia  mifceriithymiamatum  acoporumqj 
coinpofitionibus  conucnicns  ellc;  ad  qua:  potillimum  isconuenit,qui  odoracillimus. 

De  Mufeo  faluHri  ac  terreflri.  Cav.  x i i i i, 

Mufcus  terrclhis  vulgaris. 


VM  HISTORIA 

IN  terra  ftipcrficic  varij  quoque  exoriuntur 
Mufci, forma  non  parum  differentes. 
Quxdam  enim  fpccicsomnmd  villofa, admo- 
ti u m den  f a,  canti  icas,  qu§  late  tubind  e expatiatur, 
ampla  loca  occupans.  irae  macro  ac  fterili  folo3in 
fyluisaut  aliisdcfertis,fcd  tamen  riguis,  reperitur 
locis;rarum  etenim  eft  hunc  Mufcumalibiinue- 
nirc,  quam  vbi  aqua'  fubfunt. 

Nomen  hic  aliud  quam  generis  commune, 
nondum  inucnit ; poterit  tamen  haud  inepte  Pa- 
luftrisMufcus  appellari, quando  vixaliis,quam 
humidisreperiatur  locis. 

Altera  Ipecies  longis  tenuibus, ac  fubindera- 
molis, e luteo  colore  virefcetibus,  late  ferpit viti- 
culis,qux  minutiffimis  foliolis  aut  citius  craffio- 
ribus  pilis  dcnlilfime  conueftiuntur,  ab  his  libra: 
hinc  inde  demittuntur  tenues, quibus  pro  radici- 
bus vtitur;  fuperficici  fele  affigit,  ac  prox  imis  ad- 
lraret:lurgunt&a  ramulis  cauliculi  albicates,  in 
quibus  vclutiquxda  fpice, Coryli  iulis  fere  perii- 
milesjquq  tatr.e  fterilcs,nec  feme  nec  flore  feruc. 

Locis  hic  Mufcus  reperitur  defertis,  inuiis, in 
fyluis/ubindc  ctia  petrofis:5£  non  modo  inHer- 
cynia  fylua,aut  in  Germania,  veru  &:  in  Bclgio.Ec 
nonnullis  locis  maionalus  minor  ac  tenerior. 


Iunio  menfc  fpicre  vigent:  reliquo  tempore  inanes  ac  effecta:  apparent. 

Mufcum  terreftrem  non  pauci  hac  artate  appellant:  Germani  ‘iSfcrlap,  ©ltrfClfmilt/@fib 
frailf/  §arfcf}ttr/  a£cuffe(6  flauicen : Bclgx  UMfgcIautom  appellant:  vnde  Lycopodium  &Pes 
officina-  lupi  a nobis  dici  ccepit : Officina:  pleraque  perperam  Spicam  Celticam  nominant: peiusac 
rnm  error.  cum  maximo  errore  pro  Spica  Celtica  in  medicamentorum  compofitionibus  fubftituunt. 

Caeterum  Mufcus  terreftris,Lycopodij  donatus  nomine, vrinasmouet,&,vt  Hieronymus 
Lichen.  Tragus  refert, calculos  cominuitaceducit.Con- 

tulus  ac  in  vino  decoctus,  podagricos  dolores  im- 
politus lenit.  Vinum  fluctuans  quod  iam  lento- 
rem contraxit,  in  vafe  fulpenfus,integritatirelH- 
tuit:  eodem  au&ore. 


De  Lichene.  Cap.  xv. 

LIchen  Mufci  quoque  fpecies,exmuldpli- 
cibus  pinguibus  foliolis,  fquamarum inltar 
compadtis,  confiat;  qux  fuperiore  parte  amplius, 
infera  minus  virent,  exeunt  inter  hmetenuiffimi 
breues  pediculi,  cacumine  ftellatim  radiati,  quz- 
dam  perexiles  deorlum  demittuntur  fibra:, qui- 
bus laxis  Icmitisqueadfrarefcens,  viuitaevigee. 

Vmbrofis,humidis,pctrolis,  lapidibusque  lira- 
tis viis, item  Sc  aliis  femitis , quo  Solis  rarfij  rarius 
perueniunr,  & quas  nullus  viator  frequentat, Li- 
chen crebro  reperitur. 

Maio  ac  lunio  menle  capitula  ftellata  profert, 
& fimul  alia  fepenumero  foliola  prioribus  addit. 

Kayw  Gracis:  Latinis  Lichcn:aliquibusetiam 
/Spuo»,  id  cft,Mufcus,Diofcoride  tefte,  appellatur: 
Officina:  Hepaticam  vocant:Sunt  tamen&com- 
plures  alia:  Hepatica:  nomine  donara, ad  quarum 
differentiam  Hepatica  petraa  haud  incommode 
lrac  nuncupari  poterit,  a Germanis  mutuata  ap- 
pellatione,qui  hoc  Mufci  genus  IcbftfHUi 

appellant:  Belgice  ^>tem  leuermipt. 


PEMPTADIS  X £ R T I i£  LIB.  V.  4 71 

Frigida  autem  ac  ficca,&  aliquantulum  ad  (hingcns,  temperamento  Hepatica  lixc  pctrxa 
tlLAduerfiisiocinoris  inflammationes,  calores, febres  acutas, & tertianas  ex  bile  ortas  effi- 
cax  habetur. 

Diofcoridcs  Lichenem  impofitum  (anguinis  iiflere  profluuia,inflammationesotnnes  ar- 
cere,impetigini  flue  Licheni  mederi  tradit:  prodefle  vero  & iis, quos  regius  tenet  morbus,  a 
ioanor  is  nempe  inflammacionc  exortus:  oris  deinde  Se  lingux  inflammationes  cohibere. 


D e Pulmonaria.  Cap.  x vi. 

Pulmonaria.  A Ccedit  Licheni  Pulmonaria  Se  alia 

-^*-Mu(ci  (pedes,  aridior , ambitu  latior  ■,  ac 
lquamola, huius  libi  inuiee  multipliciter  impli- 
cata folia  maiora  i unt,non  perinde  leuia,  !cd  ru- 
goiiora,a(pcra,  ac  corij  fere  modo  de(a,ientaq}: 
virent  hxc  fupina  parte,prona  inaibicat  aut  pal- 
lent. Quatotaforma  pulmonem  aliquo  modo 
referre  hic  Mulcus  apparet. 

In  veterum  Quercuum,  fagorum,  aliarumqj 
fylueftrium  arborum  caudicibus  , in  opacis  ac 
denfis  fyluis  gignitunrcperitur  &in  petris  quan- 
doque,vel  etiam  vmbrolis aliis  locis. 

Nomen  aforme  fimilitudine  inuenit  Pulmo- 
naria: Germanis  •iimgffiffaui : Belgis  ^Longfjcn* 
crtipf:  G all  is  Herbe  apoulmon. 

Refrigeranti^  hxc  efle  facultatis  & reficcan- 
tis  videtur.  Feruntur  autem  paftores , ac  etiam 
Mulomedici  quidam, huius  puluerem  addito 
iale  vtiliterouibusac  aliis  pecoribus  tullletibus 
& difficilius  refpirantibus  exhibere.  Prqdefie 
hinc  Sc  hominibus  pefle  creditur , &rad pulmo- 
nis vlcera  languinisque  (putationem  perquam 
vtilis. 

Commendatur  etiam  ad  cruenta  ac  recentia 
vulnera, pudendorum  vlcera,  muliebria  proflu- 
uia ; quin  & ad  ayfenterias , tum  &£  ad  alias  va- 
ciiationcs  nimias, prxfertiin  bilio(as;(iue  per  in- 
ferna,(Iue  per  fuperna:  vomitum,vt  aiunt,fitbt, 
&aluum  cohibet. 

De  Rore  Solis.  Cap.  x v i i. 

Ros  Solis.  "D  A r v a Sc  humilis  hxc  herba  eft:foliola  ha- 

bet in  tenuibuspediculiS  pauca,  exigua,  fub- 
rotunda,aliquantulum  8£inflarauri(calpij  con- 
caua,vna  cum  cauliculis  hirfuta  ac  rubentia,  ari. 
diflimis  temporibus , fubquc  feruidiflimo  Solis 
xftu,ipia  meridie  ac  poft,  rore  humoreque  ma- 
dentia.colicuh  inter  hxc  iurgunt  quadrantales 
aut  minores, in  quibus  flofculi  candiduli,  tenuit 
limxac  capillacex  radiculgfunt. 

Exitlocis  defertis,  atenoiis,  apricis,  (ed  riguis^ 

St  raro  alibi,quam  in  iplo  humi  nalcente  candi- 
do paluftri  mufeo. 

^Effate  Ros  Solisviget:Maio  aut  Iunio  floret: 
colligendus  cum  cxli  conftitutio  ficciflima  ac 
(creniflimafuerit.  Aqua  ex  hoc  per  vitrea  orga-^?ai,  ,„it 
na  extra&a  ilue  deftillata , auri  luteo  relucet  co- 
lore. 

Germanis  0ontUit>  St  0inDa»  dicitur:Lati- 
nisRds  Solis:  a nonnullis  Rorclla:  ab  aliis  Salfirora.  A rore , quo  fub  ardentiffimo  Solis  xftic 
madet, nomen  induit.  Dicitur  St  Hoopirfjmipt,  quod  huius  etiam  guftatu  pecudes  ad  Vene- 
rem incitenturi  quod  5LaiJinr&  cflcBelgx  vocant. 

r a Acris 


47i  Stirpivm  historia 

Acris  admodum  & cauftica  herba  eft:  ad  quartum  caliditatis  ac  ficcitatis gradum  accedit 
T ritacum  exiguo  falis  foliola,  veficas  excitant  &;  locum  exulcerant , cuicunque  tandem 
corporis  parti  applicata  fuerint. 

Exiftimarunt  recentiorcs  phthificisac  tabidis  omnibus  hanc  herbam  fingulariter  & valde 
vtilcm;&pra:fcrcimfti!latitium  cius  liquorem.  Vcluti  enim  herba  humoris  rorisquetena- 
cilfima  Videtur, atque  adeo  quidem,  vt  ne  ferucntiilimus  Solis  ardor  humorem  queat  abfu- 
mere;  ita  &c  naturalem  gcnitalcmquc  in  hominum  corporibus  humorem  conleruariacfo- 
ucri  hac  creditum  fuit.  Verum  aliud  vius  docet:  aliud  & ratio  dictitat.  Nam  cum  acerrima  iit 
herba,  &£  hac  ipla  acrimonia  aqua  ftillatitia  non  integre  dcftituatur,eitraofFen(am&noxam 
fumi  nequit:  perire  etiam  citius  oblcruatum  huius  llillatitio  liquore  vlbs,  quam  eosquiab- 
ftinui(fent,& reftam  viuendi  vi&usque rationem  fc&ati  fuilfcnt. 

Incitantur  huius  vel  exiguo  paftu  ad  Venerem  quadrupedes  femina:  ,quod  non  parum 
vanam  opinionem  temere  auxit:  Neque  enim  exeo  turgere  facit  & ad  libidinem  incitae 
quadrupedes , qu6d  feminis  materiam  augeat,  fed  quia  acrimonia  fua  fopitum  Venerisde- 
fidcrium  excitet. 

De  Mitfco  capHlari.  C a p.  x V i i i. 

ES  t inter  Mulcos  & alia  humilis fpccies, cuius 
exigui  cauliculi  palmum  non  alti,  denfiffimis 
breuibus,ex  obfcuro  luteo  virdcetibus, piliscon- 
uefeiuntur,  a quibus  aliquando  tenuiiuini  niidi 
lubiugricantcs  (urgunt  pediculi, in  quorumfafti- 
giis,veluti  exigua  dependent  granula,  radices te- 
miilfimseacminutiffima:; 

Huius  & altera  Ipecies  omnino  minor  a:  hu- 
milior. Nafcitur  Mu  (ci  hac  fpccies  locis  hume- 
ctis,  & frequenter  in  mufcolis  cariequeexelisve- 
tuftis  arboribus;  item  & in  petris, ac lzpcin hian- 
tibus parietum  ac  murorum  rimis. 

Germani  golDm  Q&i&tttobt/^uttg* 

framren  bar  appellanc : Belgx  gultim  fficaertoot. 
Fuchlius  Polytrichon  nominat,  & Apulei; effe 
cxiftimauit : re  vera  tamen  Apuleij  Polytrjchon 
haud  aliud  eft,  quam  Diofcoridis  Trichomanes: 
atque  ea  de  caula  Mulcum  maluimus capillarem 
dici,  a multiplicibus  quibus  conucftitur  tenuibus 
pilis. 

Carterum  de  facultate  huius  quodadferamus 
habemus  nihil : videtur  autem  in  calore  ac  frigo- 
re quidem  effe  fymmetrum ; iiccum  vero  aliquantulum. 

De  Mufco  marino.  C a p.  x i x. 

Arinvs  Mufcus graciles, geniculis interfeptos promit  coliculos, qui&papopby- 
fes  tenuilfimas  ac  capillaceas  difpartiunrur. 

Durus  totus  hic  Mufcus  eft,  lapidis  fubftantiam  proximius  quam  herba:  refert:  eoiore 
fubalbidus  eft:  lubinde  nonnihil  rubet. 

Nafciturin  (copulis  ac  tcftaceis marinis:  non  raro oftrcarum tcftis  adnatumrepeririefl: 
Corallio  etiam  adhxrefcere  funt  qui  referant. 

Grarcis  Bpi/ov Sahaasiov:  Latinis  Mufcus  marinus:Officinis,Italis,ac  Gallis  Corallint: Hif- 
panis  c Malhorquianayerua : Germanis  OJJcennof;:  Belgis  Zcc  inofef):  AnglisZeamolfe. 

Theophraftus  hunc  inter  Fucos  retulifle  videtur,  Sc  fiue  capillafemFucum 

appellafle. 

Compofitus  eft  Mufcusmarinus , inquit  Galenus , ex  terrena  &aquca  effentia,vtraque 
frigida;  fiquidemguftu  adftringit,&  calidis  quibufuis  impolitus,  etiam  euidenter  refrigerat. 
Dio(corides&  podagris,  vbi  refrigerari  opus  fit,  commendat. 

Terrena  autem  Mufci  huius  eflentia  particeps  etiam  falfllaginis,  cuius  occafione  & po: 
tenter  reficcat:  vermes  vero  ac  ventris  lumbricos  enecare  recentiorum  experientia  comper- 
tum. datur  aduerfus  hos  denarij  pondo  aut  etiam  minus  pueris. 

Prxfertur  aplerifque  Coralliis  adhxrefcens,  nonnihil  rubicundi  eoioris:  fubcandidum 

deterio- 


Mufcus  capillaris. 


deteriorem  habent.  In  Oceano  tamen  Gallico,  Britannico,  Belgico,  vel  etiam  Germanico 
vix  alius  quam  fubcandid  us  reperitur,quo  vicina;  gentes  feliciter  vtuntur. 

Dc  Faco  marino.  Cap.  x X', 

fVci  marini,  Diofcoride  audiere, tria funt genera:  vnum latum;  alterum  oblongius:  ter- 
tium Creticum. 

Theophraftus  primum  genus  nen  modo  folio  lato,  fcd  Secxtenfo,  ac  herbidi  coloris  efle  i. 
refert.  Huius meminuTe  videtur  Ariliotcles  lib.  De  animalium  hiftoria  Vi.  Purgamentum 
autem  hunc  efle  ait  maris:  fierique  rellatis  initio, coque  ollreas  tum  pilciculosali. 

Atque huiufmodi  Fuci  genus  Si  Oceano  Germanico  familiare  elicirca  iaxolos  fcopulos: 
foliolis  tenuibus, latis, aliquantulum  crifpis,  & eleganter  virentibus,  quod  vna  cum  mitulis, 
conchis.acoftreis  prima  a; liate  fubindead  vicina  loca  defertur. 

Proximum  genus  Diofcorides  liiblongiusac  rubens  refert.  Illud  hoc  efle  apparet,  quoda  a- 
Theophrafto  radice  defcribitur  foris  Jhnict,  denla  flue  pilola : interius  vero  Manfenu,  tcfta- 
ceam,longam,craflam,^£j^f«^iTr/o/;  limilcm  habens,quod  inter  Qvkovc  primo  loco  a Theo- 
phrafto refcrcur.  Nam  alterum  Fuci  genus  huic  TpvyjrpoMo!  dicitur,  quod  in  rellaceis  ac  fu. 
per  lapides  nafcitur.  Hoc  aurem  non  abs  re  idem  videtur  cum  Mufco  marino  Diofcoridis, 
vt  fiiperiore  capite  monuimus.  Cum  fecundo  autem  Diofcoridis  Fuco  latisconuenit,  (fi  nos 
come  dura  non  fallit)  quod  oblongo  folio,&  radice  foris  pilola  expreflum  eft. 

Ternum  Fucum  Diofcorides crifpum  &c  valde  floridumefle  ait,  ac  nullacorruptionis  la-  3- 
be  pollui, ac  in  Creta  nalci.  Theophraftus  & Fuci  Ipeciem  in  Creta  infula  haud  procul  a rcr- 
rafuperlaxa  plurimum  optimumque  prouenire  refert,  quo  non  Ibliam  vitta$,fcd  cciam  lanas 
veftesque  inficiunt,  colore  longe  purpuram  prxftante,quamdiu  recens  eft. 

Appellatur  aurem  Fucus  ?sww$  Grxcc:  eft  tamen  & Fucus  herba  Anchulie  fbecies , mul- 
tum ab  illo  differens,qui  &c  ea  de  caula  non  raro  i pwco?  SitAaar/5?,Si  Fucus  marinus  vocatur: 
Sunt  verb  qui  <$um  Algam  Latine  dici  velint ; in  qua  fuit  Theodorus  Gaza  lententia,  qui  in 

r } Theo- 


47+ 


1 


WAijf « 

Hami». 


; Szj~g4\.yJ.  7:  | 

■>*>&>*  S 

■«  ■’**..  ' -jir  . ■■;■'  j Jjg 


Fucus  marinuspric 


Theophrafti  vcrfionc  ipvxcr  Algam  reddidit. 
Plinius  vero  vno  loco  hanc  interpretationem 
improbat:  alibi  (equitur.  Lib.  x xx  i i.cap.vi. 
Algam  maris  Theriacen  efle  ex  Nicandro  re- 
fert: Nicander  autem  tsutzov  inTheriacis  com- 
mendat. Et  ibidem  Plinius  genera  referens  Al- 
ga:,Fuci  ex  Diofcoride  recenfet:Lib.autexm. 
in  alia  omnino  cft  fententia:  Non  habet, ait, 
lingua  alia  nomen,  quod  Graici  vocant  $iiwr: 
quoniam  Alga  herbarum  magis  vocabulum  in> 
telligitur. 

Cxterum  Phycum  etiamnum  humentem 
reficcare  ac  refrigerare  ordine  fecundo  Gale- 
nus docet.  Diofcoridesnon  modo  podagra/ed 
etiam  inflammationibus  in  cataplafmare  vri- 
lcm  ait , & humido  eo  vtendum, prius  quam 
inarelcat. 

De  Fungis.  C A p.  xxr. 

FVng  o r v m quidam  ex  rerra  exeunt:  alij 
veterum  arborum  caudici  busadnafcuntur, 
a prioribus  omnino  differentes. 

Terreni  fungi  craflo  tcreteq;  infident  pedi- 
culo , inftar  lati  ac  circinata:  rotunditatis  pilei 
(iue  galeri;  (uperiore  parte  initio  &dum  vigere 
deficrint  conuexi ; inferiore  ac  pronaconcaui, 
tenuibus  incilurisa  medio  centro  ad  circumfe- 
rentiam v(que  produ&is  ftriati : carent  autem 
omnes  medulla,  neruo,  vena. 

Differunt  no  parum  magnitudine  &cdIorc. 

Ampli 


PEMPTADIS 


TERTIS  LIB.  V. 


Fungorum  alia  genera. 


47.S 


Ampli  quidam  funt,&  exigui  pilei  magnitudinem  referunt:  minores  alij  ,qui  argentei  num- 
mi (cui  talero  nomen)  latitudinem  exiguum  aut  nihil  excedunt. 

Rubent  inferiore  ac  prona  parte  plerique:  nonnulli  vero  intenfius:  alij  remiffius:  quidam 
exiguum  aut  nihil,  conuexafupericr  facies  aut  pallet  autinalbicat,vel  etiam  fordentecolo- 
ie(grifeum  vulgo  dicunt)  cinerem  refert, aut  fublutea  apparet. 

Circa  arborum  radices,  locis  herbofis,  in  pratis  Si  verua&is , in  fyluis  quoque  locis  areno- 
fis,fed  tamen  humentibus,prouenrunt  Fungi.  Nafcuntur&:  ex  lignis,arborum  caudicibus 
carioiis ac  corruptis;  fed  reprobi  Si  inutiles.  Venenofi  autem  gignuntur, Diof  referente, vbi 
dauu5  ferreus  rubiginofus  aut  panni  marcor  adfuerit,  auc  iuxta  (crpentiscauernam,  vel  ar- 
borum noxios  proferentium  fructus  radices. 

Proferuntur  a nonnullis  e montibusacmontofislocis:  Horatius  vero  ait: 

Praten/ibus  optima.  Fungis  natura  esi. 

Apparent  nonnulli  Aprili  menfe,quosMaiomenfe  requirere  temere  fuerit,  nec  etenim 
poft  Aprilem  vigent:  alij  ferius  circa  Auguftum  gignuntur:  omnes  tamen  poft  pluuias;  atque 
idcirco  vno  anno  citius:  altero  ferius  reperiuntur. Imbribus, inquit  Plinius,  proueniunt  Fun- 
gi, origo, eodem  auctore, ex  pituita  eft  arborum. 

Groci  Fungos  uournag appellant : Itali  Fonghi : Hifpani  Hungos,  Cugumelos:  Galli  Cam- 
finion; voce  Belgis  etiam  vlitata,quibus  Sc  CamyemoeUm  dicitunGermani  0djtrcmt11f/ppj? 
ftttatg.Qui  Aprili  menfe  apparent,a  nonnullis  Spongiola::  ab  Italis  Prignoli: a Germanis  ve- 
ro 3Ro'.cfyd  appellantur. Dilutius  rubentes  inter  ferotinos, Boletos  dictos  volunt.-quorum  or- 
tus &occafusfeptem  diebus  concluditur.  Candidi  autfublutei  Suilli  exiftimantur:  quosre- 
centioies Porcinos  nominant.Siccantur, inquit  Plinius, pendentes  Suilli  iuncotransfixi:Sic- 
catotum  autem  in  Bohemia  &c  Pannonia  fuperiore ,hac  noftra  aetate  etiam  vfus  eft.  Iuxta  Po- 
pulorum radices  enati  di^tie/Tai  Graecis:  Latinis  Populneiappellati  reperiuntur. 

Fft  autem  Fungus, Galenoaudtorc,  admodum  frigidus  achumidus:  quamobrem  etiam 
proxime  ad  deletenam  enecantemq;  facultatem  accedens , praeferam  qui  admiftam  habet 
qualitatem  putredinofam.In  libris  vero  De  aliment.facult.  Boletos  ait, fi  probe  in  aqua  elixi 
fuerint,prope accedere  ad  cibos  infipidos,non  tamen  ipfos  folos , fed  varie  conditos  edi : vt 
pleraque  alia  nulla  infigni  qualitate  prcedita : alimentum  vero  ex  ipfis  cfle  pituitofum  ac  fri- 
gidum, prauique  fucci,  atq;  hos  quidem  omnium  minime  efle  noxios;  poft  hos  fecundo  loco 
effeAminitas:  ( cum  Suillisconuenire  putantur. ) reliquos  tutius  non  attingere.  Tutiffimi 
funtqui  callo  rubent, minus  diluto  rubore  quatn  Boleti : mox  candidi : tertium  genus  Suilli 
venenis  accommodatiflimum . 

Nafcuntur,inquit  Athenaeus,ex  terra  Fungi, ex  quibus  pauci  funt  edules  .-plurimi  etiam 
fiifibcant. 

De  Fungo  orbiculari  & Lucernarum  Fungis. 

Capvt  xxii. 

CVnt  & in  Fungorum  genere  nonnulli,  globo  fae  forma:  acinftar  rotundi  orbis  terrxad- 
^iuerenteSjnullo  pede  aut  cauliculo  fulti, albidi  jnulla  quoque  pane  patentes;  quorum  in- 

r 4 terior 


4 76 


sTunv 


Fungus  orbiculati 


terior  medulla  laxa  & prahuroida : qui  dum  reficcati  rumpuntur , tenuiffimum  puluerem 
inftar  fumi  quodammodo  eructant. 

Locis  illi  reperiuntur  patentibus, arcnofis,&humidis,&  quidem  quoque  poft  imbres. 
Vulgd  Lupi  crepitus  appellant:  Itali  Vefcie  de  Lupo  •.  a Plinio  Pezicxdi&i  videntur, quali 
fefliles:  Nam  in  Fungorum  genere  quofdam  ait  Pezicas  dici, qui  fine  radice  ac  pediculo  na- 
icuntur.  Hi  nullo  manduntur  modo.  Puluisreficcararum  citra  morfum  reficcat : ad abtafa 
&intcrcrigines  non  inutiliter  adhibetur. 

De  Lucernarum  Fungis  hic  nihil  adferendum , non  etenim  ad  ftirpium  naturam  pmi- 
nentjCiim  aliud  non  fint,  quam  quod  in  extremitate  ellychnij  concrelcens,  lumini  impedi- 
mento eft.  Hos  humida:  conllitutionis  effe  prxlagium,  Virgilius  Georgicon  libro  primo 
fcribit,  vbi  figna  futura:  pluuias  recenfet: 

T um  Cornix  plena  p1, uniam  vocat  improbavoce. 

Et fola  in  ficca  fecum  (patiatur  arena: 

Nec  noclurna  quidem  carpentes penfa puella 
Tiefciuere  hyctnem : tefta  cum  ar dente  viderent 
Scintillare  oleum,  & putres  concrefcere  Fungos. 

De  Etingis  arboreis.  Cap.  x x i i r. 

ARborei  Fungi  caudicibus, fubinde  etiam  ramis  arborum  ad nafcuntur, circumferet 
tix  partem  occupant  ipfi  lemiorbiculares,  fuperiore  parte  nonnihil  plani,  lubindeexi- 
guum  concaui, inferiore  in  anguftius contrahuntur,  materia  lolida  cft,quxreficcata ignem 
concipit, & aliquamdiu  retinet. 

Vix  vlla  eft  arbor, cui  non  fenefeenti  huiufmodi  Fungi  fubinde  adnalcantur. 

M vzrrntc  quoque  appellant:verum  ad  differentiam  fu periorum, Fungi  dicuntur  arborum, 
& Fungi  arborei:  Germani  fim iliter  ® cbivemttie appellant. 

Perniciofi  omnes  intro  affumpti  exiftimantur.  Nicander  lethales  efle  refert  in  Olea, Ili- 
ce, & Quercu  enatos. 

De  ^Agarico.  Cap.  x x ii  i t- 

INter.  arboreos  Fungos  venit  & Agaricum  numerandum,  eft  autem  Funguscandidus, 
haud  inodoratus , materia  conftans  quam  praccdentium  rariore.  Plinius  lib.xvr.cap. 
v 1 1 i.Galliarura  maxime  glandiferas  arbores  Agaricum  ait  ferre;  Sed  non  glandifera,  ve- 
rum conifera,  & inter  has  velfola  Larix  huncpr6ferc,&quidcmnon  in  Gallia  ,quz  nunc 
Francia;  fed  poti  us  in  Cifalpina  Italia:  Gallia,vbi  Laricum  fylure:  quanquam  & alibi,  vbi  La- 
ricum proucn  tus,  iplum  etiam  reperiri  contingat. 

Prxftat  quod  candidiflimum,rarilfimum,  frangi  facile  acleue  eft,  primoque  guftu dul- 
ce, durum,  denfura.  Grauc,  nigricans,  in  fragmentis  ceu  villos  neruorum  oftentans,pemi- 
ciofum  habetur. 

Geeci 


DIS  TERTIAE  L I B.  V.  A77 

Grxci  Aj*ejub:Laxmi  Sc  Officin»  Agari- 
cum  quoque  vocitant:  Itali, Hifparri,alix<^ae 
' nationes  Grxcam  vocem  imitantur. 

Agaricum  autem  inter  ea, que  ordine  qui- 
dem primo  excalfaciant , fecundo  vero  refic- 
cant,  placuit  veteribus  numerari : Incidit,at- 
tenuat,  extergit,  vifccrum  obflru&ionesex- 
purgat,tum  & per  aluum  deorfum  purgat. 

Iuuat  regio  morbo  ex  obftrudione  labo- 
rantes : rigores  a craffis  frigidisque  humori- 
bus perfanat : Sc  demorlis  i frigore  ludenti- 
bus belliiSjCum  foris  appofitum , tum  intro 
aflumptum.:  vrinas  remorantes  mouere  po- 
tefbitcm  Sc  menfe$:corporiscolorem  emen- 
dat: lumbricos  pellit:  febres,  pradertim  quo- 
tidianas , tum  & erraticas,  aliasque  longiores 
curat,  idoneis  ad  morbum  facientibus  per- 
mixtum. Et  hzc  quidem  educendo,  expur- 
gandoque  craffos  frigidos  Sc  pituitofos  hu- 
mores,morborum  caufas,  poteft. 

Modus  exhibitionis  in  f ubftantia  aut  pul- 
uere  eft,  a denario  vel  fefquidenario  ad  duos: 

, Jnfuli  autem  aut  deeodi  a denariis  duobus 
ad  quinque. 

Tarde  autem  purgatrventriculum  quoq; 
nonnihil  perturbat : Idcirco  8c  Zinziber  mi- 
fcendum  ei  prxeipitur  , vel  Dauci,  vel  Ligu- 
ftici  femen, vel  fal  foffilis,quem  Gemma:  co- 
gnominant. 

Galenus  (vt  quidem  Mefues refert)  cum 
vino  in  quo  maceratum  Zinziber, exhibuit. 
Nondefunt  qui  Agaricum  cum  Qxymelite 
propinenc,quo  modo  tutiffime  exhibetur. 


De  Tttbertbus.  Cap.  x x v. 
Tubera. 


B e R a globofaac  tuberofa  quxdam  funt  fua  fponte  intra  terram  nata,&  abeavnde- 
auc  *^Uat^ue  c‘rcumdata,abfque  caule,  foliis,  fibris,aut  capillamentis  adnatis.  funt  hxc  foris 
aucru^'a  ■ ioteriore  vero  pulpa  candida  aut  fubflaua;  magnitudine  mali  Cotonei, 


Siccis, 


478  S T I R P I V M HISTORIAE 

Siccis, fabulofis,  fnitetoCs  tra&ibus  gignuntur,  vt  in  Pannonia,  & plcrifque  Italia;  regio, 
«ibus,  locum  in  quo  gignunturnec  extuberare  nec  rimas  agere, Plinius  refert:  Martialis  ve, 
16  findi  frequenter  folum  cui  fubfunt.his  verbis  oftendit: 

Rumpimus  altricem  tenero  de  vertice  terram 
Tubera,  boletis  poma  fecunda  fumus. 

Cum  fuerint  imbres  Autumnales  ac  crebra  tOnitrua,tunc  potiflimum  nalctlntur,Pli. 
hio  auclore. 

Vere  & xftatc  effod  iuntur,  Diofcorides  ait, 

lvc)W<3rsecis:la.atinis T ubera:  Italis  T ertuffi,  T ertufali:  Hifpanis  Turmas  de tierra,Tcfe. 
nas.  Tuberas  de  terra:  Gallis  T rufie. 

Tubera  autem, vt  quidem  Galenus  ait, iis  annumeranda  funt,  qua:  nullam  cuidente® 
qualitatem  habent;  quibus  omnibus  commune  cft,vt  alimentum  nulla  infighi  qualitate 
conftans  prxbeant;  frigidiufculu  m tantum . 

. De  his  Auicenna  diligentius  ac  verius  Tubera  terrena  magis  quam  aquea,omnisquequa. 
litatis  guftabilis  expertia  refert;  fed  tamen  melancholicos  & craflos  ab  ipfis  in  corpore  gigni 
humores  fxpiusque  manducata' apoplexim  ac  paralyfim  inferre. 

Libri  qvinti  et  pemptadis  terti* 

Finis. 


IN  REMBERTI  DODONjEI  MEDICI 

HISTORIAM  FRVMENTORVM 

IOH  ANNIS  P OSTII  CARMEN. 

Fiderat  hunc  titulum fiaua  qua cinBa corona 
Frugibus  atque  aruis  pra fidet  alma  Ceres: 

Hifioriamque  fuam  mirata , fimulque figuras. 

Omnia  qua  referunt  conuementer,  ait: 

Dum  renouabit  agros, fulcis  dum femina  credet 
Rufiicus,  facili  demetet  arua  manu: 

Semper  honos,  Remberte,  tutes,  laudesque  'vigebunt. 

Namque  facrabo  mea  nomen  in  eede  tuum . 

Ettibifolennes  pofthacmea  turba  choreas 
Infiituent  ,feftas  inBituentque  dapes. 

Et pofitis  Uti  repetent  tua  nomina  menfis , 

Rembertumque  canet  vir  mulier  que  meum. 

tAtque  aliquis  iuuenum , grati  monumenta  laboris, 

Susp.endet  tumulo  fincea  ferta  tuo. 

Et  pius  optabit  tua  molliter  offa  quie fiant, 

SanBaque  perpetuis  floreat  yrna  rofis. 


R£MBERTI  DODONAEI/*1'^ 

pE  F R V MENTIS, LEGV- 

MINIBVS,  PALVSTRIBVS,  ET 

A q^V  ATXLIBVSjAC  EO  P E R- 
TINENTIBVS  HERBIS» 

STIRPIVM  HISTORIi 

PEMPTAS  QJT  ARTA. 

DE  FABA,  EPISTOLA  AD  IVLIVM 

alexandrinvm  svb  finem 

ACCESSIT. 

DE  FRVMENTIS 

LIBER  PRIMVS. 

J PRALFATIO. 

AcTENVS  stirpium  herbarumf  profequuti  fummhiltoriasdd 
medicam  materiam  facientes : nunc  vero  ad  eas  properamus,  qua  cor- 
pus alunt  .atque  ex  numero  funt  alimentorum: fruges  videlicet  & olera. 

' Frugum  autem  nomine  continentur  Frumenta  dr  Legumina , qua 
Latinis  Cerealia  femina,  Cracis  tnrrtfi  yfj  Jbttdfla  azripMSfRt  appellan- 
tur,quarum  historias  modo profequi  huius  efl  instituti , tum  & eorum 
qua  eo  pertinere , nec  non  stirpium  earum , qua  ipfis  coniungi  pojfe 
videbantur . 

Pertinent  vero  ad  frugum  harum  hili  oriam , omnia  ex  frumentis 
fuciitia.vt  far, chondrus, alica, tragus /imylum,ptifana1polenta,maz,a,  fivn,  zythum  ,&  fi  qua 
funt  dia  eiufcemodi. 

I sciunt  eodem  & “lia  multa femina  a Theophraflo  lib.  octauo  inter  fruges , & tertio  quidem 
loco, repofita, qua  & d Galeno  primo  De  facultatibus  alimentorum  libro, inter  fiue  edulia 

enumerantur,  cui ufmo di  funt  Se  fami,  Ery fimi,  Lini,  Cannabis,  Fcenograci,  d“  aliorum  fimi- 
lium , veluti  & Fegopyri , quibus  vel frior  at  as  in  cibis  vfa  est,  vel  notira  hac  vtitur. 

Iam  & frugum  vitia, tam  ex  ipfis  frugibus  degenerantibus  ,& per  cali  aut  foli  inclementiam 
in  peius  mutatis  enata , quam  etiam  inter  eas  exeuntia  ipfs  mole  si  a , frugibus  etiam  oportune 
fuccedunt : commode  faltem  omitti , aut  ab  iis  feiungi  non  poffunt.  Cum  quibus  non  inconcin- 
ne, nec pr ater  institutum , aruorum  quoque  ac  pratorum  pe  pes  ac  vitia,  in  hanc  operis  partem 
Amittuntur . 

Addita  funt  palufrium  multarum  & aquatilium  herbarum  deferiptiones,  quia  nulli  nostri 
operis  parti  commodius, quam  huic,coniungantur.  Palustrium  etenim  plurima  iumentorumalio- 
rmi  pabula  quadrupedum  funt, veluti  & multarum  frugum  vitia,dr  ipfe  quoque  non  rarofru- 
&es-yiquatiles  autem  paucas  quidem, aut  nullas, animalia  hac pafcuntur  ,fed  natalium  locorum 
v,emitas ac  affinitas,  eas  in paluttrium  con fortium  traxit. 

Defcripta  autem  funt  palupres  non  omnes, fed qua  huic  parti  congruere  maqis  vi fa funt ; non 
Pj> «cos  fiquidem  de  industria  & dataetiamoperaomifmus,qua  videlicet  aptius  aliis  locis  de  fer i- 
lc°ntigit.  Sunt  vero  dr  inter  palustres  minime  tales , veluti  trifolia  quadam , qua  velpropter 
Eminis  communione, vel  terna  coharetia  folia, ab  aliis  palustribus  trifoliis  diuelli  non  potuerunt. 

Et  propter  has  maxime  rationes  horum  omnium  historias  in  vnam  hanc , vt  diximus, partem 
frumentis  autem  exordientes,de  T ritico primum  agemus,  vt  & priore  loco  de- 
1 * tur,quod  omnibus  frumentis  etiam  prafertur. 


4?» 


P!VM  HISTORIA 


1 


Stir 


DE  TRITIC  O. 

Capvt  primvm. 

Triticum.  rT"'  Riticvm  folio  exit  Secalis  minore:  cui- 

niis affingit  plurimis,geniculatis,hordeial. 
tioribus; quorum  tertio  aut  quarto  articulofpi. 
ca  eminet, vr  plurimum  mutica,  interdum  vero 
&c  ariftis  nonnullis  breuibus  cinfta:  grana  pro. 
fert  colore  flaua;  qua:  e glumis  ac  folliculis  faci, 
le  cxcidunt,ac  exiguo  negocio  in  area  exterun- 
tur : radicibus  firmatur  multis  tenuibus. 

Prouenit  in  omnibus  fere  habitati  ac  culti  or- 
bistegionibus, a quibus  & complura  eiusnotan- 
turgencra,cognomina  ab  ipfis  natalibusfortita; 
qua:  colore, magnitudine,  Ipecic,  & proprietate 
inter  ie  differunt : cedis  Theophraftus. 

Lxrum  autem  pingueque  folum  Triticupo- 
ftulat,idquc  magis  apricum  & ficcura,  quam  ri- 
guum. In  iicco  enim,  vt  Columellarefert,  me- 
lius coalefcit : In  humido  verd  ac  vliginolb  de- 
generat ; &c  poft  tertiam  fationem  in  Siliginem, 
hoc  cft,  Ixuius  & candidius  T ricicum  conuetti- 
tur:  qux  tamen  & rurfus  in  Robum,  ideffpra:- 
ftantius Triticum  Jjiennio  tranlit , ii  inconue- 
niens  folum  rranil|fa  ,grauiffimaeius  granafe- 
rantur : auclor  Plinius. 

Seritur  frequentius  Autumno:  interdum  Ve- 
re. Autumno  fatum  per  hyememin  herba efl,& 
pluribus  culmis  attollitur, Sifrequentioribus ra- 
dicibus firmatur.  Aiftiuis  menfibus  vtrumque 
ad  maturitatem  perucnir. 

Appellant  Germani  : BdgzCrrtte 

Itali  Grano : Hifpani  Trigo : Galli  Sled  oufour- 
metit:  AngliiDcet.Gr-ecisrroeicdicitur:  Latinis  Triticum.  Significat  vero  Triticum  generali- 
ter quidem  omne  frumentum, quod  ex  fpicis  tritum  ac  trituratione  repurgatumefhin  quo 
figmficato  Iurifconfiiltus  nonnunquam  hac  voce  vtitur:  vt  ff.  de  verb.  oblig.  proprie  tamen 
idem  cum  eo, quod  Grxcis  uves c,  cft. 

j In  Tritici  vero  genere, quod  durum  folidumque,  & rutilo  colore  non  modo  extrinfecus 

Refou.  fplendet, verum  etiam  in  partes diuifum, eundem  interius  refert : Columellx  Robusappel- 

latur.Pondere  hoc  (quo  maxime  omnis  frumenti  prxftantiadifccrnitur)&:  nitore  prxftat. 

i#  Aliud  genus  mollius,lxuius,in.teriorequc  medulla  laxius  ac  candidum,  (quale  plerifque 
locis  laudatiffimum  habetur)  Siligo  a veteribus  Latinis  appellatur.  Hanc  Plinius  propter 
candorem, ac  in  mandendo fuauicatcm, commendat, &Triticietiam  delitias  nuncupat.Sili- 
ginem  (inquit)  proprie  dixerim  Tritici  delitias:  candor  eft,fincvirtute,&  fine  pondere, con- 
uenicnshumidiscra<ftibus,qualcslcalix  funt&  Gallix  Comatx:  lib.  xvm.cap.  vm.  Colu- 
mella verd, eius  quidem  fpcciem  in  pane  prxeipuam  concedit ; led  tamen  quia  pondere  in- 
ferior,Tritici  vitium  effc  cenfet : Quod  excrinlecus,inquir,albidum,  intus  verd  confpicitut 
candidum,leue  ac  vanum  intelligi  debet;  nec  nos  tanquam  optabilis  agricolis , fallat  Siligo. 
Nam  Tritici  hoceft  vitium,  &quamuis  candore  prxftet, pondere  tamen  vincitur. 

3-  Quod  Vere  feritur, Galli, Ruellio  auctore,  Marcium  cognominant : Belgx^ioomfrttttot: 

Grxcis^/foi»oew»£9C,ideft,Trimeftre  Triticum, &cavTa'vicn:  Latini  Setanium vocant. Hu- 
ius vfus, Columella  ait, agricolis  gratiffimus:  vbi  enim  propter  aquas  aliamvecaufam  matu- 
ia  facio  eft  omifTa,  prxfidium  ab  hoc  petitur.  Trimcnon  autem  flue  trimeftre  dicitur,quod 
tertio  a itione  menfe,Italix  maturcfcat.A  Tritico  ac  Siligine  poriffimum,  (cui  candore  le- 
uitateque  fimile  eft,eiusque  idcirco  genus  quoddam  j foio  f ationis  tempore  differt.  Quod  fi 
enim  maturius  fercrctur,commodius  proucniret.Nequc  enim  vllum  natura  rrimeftreTri- 
licum:  quippe  idem  fatum  autumno  melius refpondet:  Columella. 

Triticum  autem, vt  inquit  Galenus , frequentiflime  ac  fummacum  vtilitateabhomini- 
Jtms  vfurpatur.Imerea  plurimum  habent  alimenti, quxdenfafunt,  totamque  fubflanriani 

habent 


PEMPTADIS  Q_V  A RTjE  H B.  I.  4^* 

habent  adeo  comp.iftain,vc  dentibus  vix  diuidi  queant.  Talia  enim  exigua  mole , corpora 
plurimum  nutriunt;  qua:  vero  iis  1'unc contraria, quarque  dentibus  facile  franguntur,  fradaq; 
rais&laxaapparcnt, magna  mole  exiguum  reddunt  alimentum. 

Vt  medicamentum  vero  foris  impolitum, primi  cft  ordinis  excalcfacicntium , non  tamen 
nec  reiiccare , nec  hu  medarc  manitefte  poteft.  Habet  etiam  quiddam  lentoris  obftruentil- 
que  natura: . 

. Tmica,Diolcorides  ait, cruda  in  cibis  teretes  lumbricos  gignunt : canum  morlibus  pro- 
funtmanla  & impolita. 

Farinacum  H yolcyam i fucco  imponitur  aduerfusneruorumrheumatifmos : item  contra 
interaneorum  inflationes:  lentigines  ex  aceto  mullo  tollit.  Sctaniorum  farina  contravene- 
natosiduscum  aceto  aut  vino  impolita  prodeft:  eadem  fi  decoda  in  glutini  modum  delin- 
gatur,cruentis  excreationibus  fuccurrit:  contra  tullim  &c  exalperatas  arterias,  cum  Mentha 
U butyro  decoda  efficax  eft. 

Tritici  yvpit  fi  ex  aqua  mulla  aut  hyd  relato  decoquatur,  omne  dilcutitinflammationenn 

Furfures  autem  in  acri  aceto  decodi  lepras  remouent , & incipientibus  omnibus  inflam- 
mationibus commode  imponuntur: cum  Ruta:  vero  decodocodi,  turgentes  mammas  &r 
dant,  viperarum  ldibus  auxiliantur, & torminofis  profunt. 

Siliginisgrana,Pliniuslib.xxn.combufta&critain  vino  AniineOjOculis  illita,  epiphoras 
fedant. Tritici  vero  combufta,iis,qua:  frigus  vflerit,pra:lentaneo  liint  remedio.  Farina  ex  ar- 
ceto coda,  neruorumcontradionibus  auxiliatur.  Furfures  tonfillis  faucibusquc  gargariza* 


De  T ritico  Typhitio. 


Triticum  Typhir 


Sfrts. 


4«i  SIlXnVM  HISTORIA 

diorcsque  quam  Triticum;  femen  ver 6 pulcherrimu  atq;  Triticeo  fimilc,vti  Tragus  refert, 
. Seritur  frequentius  in  Alfatia, rarius  in  aliis  Germani?  regionibus, idque  locis potiffimum 
montoiis,  prxicrttm  vbi  apri  fruges  depafcuntur,  nam  ab  hoc  vno  fere  abdinent,  quod  du- 
rioribus eius  arifHs  offendantur. 

De  pano  cx Tritico.  Cap,  i i i. 

CO  n f i citv  R panis  ex  omni  quidem  frumento , fed  cx  Tritico  longe  przftantifG- 
mus.  Veluti  etenim  Triticum  reliquis  omnibus  frugibus  prxdat,ita  fic  ex  Tritico  panis, 
reliquorum  omnium  frumentorum  panificia  antecellit. 

Sunt  huius  panis  aliquot  genera,  qua:  a Triticeje  farina:  partibus,  primaria  differentis  no- 
mina acceperunt. 

Moliti  fiquidem  Tritici , partes  qU ardam  tenuiores  funt  ac  puriores,  alizcrafliores  im- 
purioresque, quas  inter  fe  commixtas  ac  confufas,  tota  farinacontinet. 

PurifIima,molliflima,necnon  tenuiflimaea  ed,quz  ab  omnibus  furfuribus  exafiiffime 
rCputgata.Diciturh.Tc  Latinis  Flos  fic  Siligo,tranflato  a candidiore  ac  leuioreTritieonomi- 
ne.quod  proprie, vt  diximus,Siligo  nuncupatur. Grcci  voce  a Latinis  mutuata  hanc  panem 
mZ/yw  appellant,  proprio,  vti  Galenus  ait,  nomine  dedituri.  muidahic,  inquit  Graicum no- 
men 8c  antiquum ; mAync,  vero  neque  Grxcum,  neque  ipfam  aliter  poffum  exprimere:  lib.i. 
De  alimcnt.  facul.- Alij  tenuiffimam  hanc  partem,  yiput,  ac  -naj.tzcLXw  appellari  exiftimant. 
Hefychius  tamen yvpv-cw  dpnr,<ujvhw&t  fiue confulaneum  interpretatur, fic  yramdxn, Hor- 
dei Miliique  non  farinx-tenuiflimum-,  fed  dhel>&r  Aoi?op,hoc  ed,  farinam  tenuem. 

Plinius  puriflimam  Tritici  farinam  Latine  etiam  Pollincm  nominat,  fic  tamen  vt  inter 
eum  fic  florcm,difcriminis nonnihil  faciat.  Flosfiquidem  purillima  ei  ed  farina  Siliginis, fiue 
candidioris  Tritici:  Pollen  vero  Tritici  alterius.  Pollincm  (ait)  appellant  in  Tritico, quod 
florem  in  Siligine.  Verum  in  hoc  lignificato  Pollinis  nomen  a Cornelio  Celfo  non  vfurpa- 
tur,quiper  Pollinem  impuriorem  ac  furfuraceam  farina:  partem  intclligit ; vtpote  es  quo 
panes  fiuntcibarij,autopyris  impuriores  infirmioresque,  veluti  hzc  ipfius verba lib.  ii. cap. 
xvm.  euidentercommohflrat.Ex  Tritico  firmiffima  Siligo:  Simila  deinde, cuinihiladem- 
ptum  ed  (quod  airrim&t  Grxci  vocant)  infirmior  cd:  ex  Polline  infirmiflimuscibariuspa- 
nis.Quz  Cor.  Celfi  verba, cum  iis conueniunt,quz a Paulo aEgincta hunc  in modumferi- 
pta  funtjlib.l.cap.LXXViii.Tg^ip/MaSTr? Struv  ap tuj  b atuyriTiKjtpignjiP  b ertfuJitK 'myfyttl- 

7t<  o cvjxbiMsep,  b Sf  poro«j;  ap tt>(  Hmv/A/j 

Quod  cum  Marcellus  Vergilius  obferuauerit,ac  in  Commentariis, quos  in  Diofcoridem 
edidit, feri ptum  reliquerit, admirari  animo  fubit, qua  ratione  vel  argumento  indudus  Polli- 
nem exidimare  potuerit, tenuiflimum  puluerem  magis  eflb  qpam  farinam,  qualis  cira  mo- 
las plerumque, & loca  in  quibus  panis  pinficur, parietibus  hzrcnsinuenitur.  Nam  fipanisex 
Polline, cibarius, ac pvwapM  Grzcorum  refpondet,  (vt  ordo  ipfc  odendit)  Pollen  ConCelfo 
non  puluis  vel  farina  tenuiflima,fed  aliud  nihil  effe  poted,  quam  fordidior  fann^pan, fur- 
furum multum  habens, ex  qua  puriflima  molliflimaque  farina  excuffaed.  Ex  Poliine  fiqui- 
dem cibarium  panem,  pod  «mWejo?  CelfuscoUocat,  cqdem  videlicet  loco,  quo  apud 
Grxcos  pvWgpc- 

Pod  Florem  iiue  Siliginem, Similago, quz  fic  Simila edpi  GrqcisffViddkM.dida^tenuis 
quzdam  farinz  pars,  fed  Siligine  impurior, vtpote  ex  qua  non  omnes  cxcufR  fuutfuiturcs, 
fed  crafliores  tantum  repurgati:  medium  videlicet  quoddamgenus  intetfloremSc  farinam 
confufaneam.Laudauit  hanc  Martialis  in  Xeniis  hoc  didicho: 

T^ec  dotes  poter  is  Simila  numerare  ne^k/fus,  i 

Tijlori  toties  cum /it  & apta  coquo. 

Excradioribusvero  moliti  T ritici  panibus, vna  quidem  impurior,  quzdam  fic  furfutacea 
farina  cd,ex  qua  Flos  flue  Siligo, hoc  ed,  tenuiflima  farinx  pars  excuflaeft:  altera  vero,craf- 
fiorum  partium  furfures  funt.  Priorem  Cor.Celfus,vtdiximus,Podinemappellat  Lvnde  & 
excufforia  per  quz  floris  fit  fecretio.  Pollinaria  Plinio  dicuntur.  Podenorem  vetefesCani- 
cas, Grxci  ■nlto^st  nominant;  Palladio  cretura  cd : plerique  vtficuloi.&i^exfa  .Tritiei  dici  vo- 
lunt: alij  Grzce  xog/^ia  appellant,  quz  tamen  Galenus  Horderpurgamenta  interpretatur, 
in  expolitione  linguarum  Hippocratis. 

In  horum  omnium  medio  farina  cd, omnes  frumenti  partes  in  fe  continens,  cui  nihil  vd 
floris  vel  furfurum  deceflit, Latine  Farinam  dixeris  confufaneam,Grzci  communi  nomine, 
ahdj&v  nuncupant. 

Ex  hac  panis  co&us  twnn v&t  nominatur,  fic  ovyy-btu&i;,  quafi  confufaneus,  quoniam  a- 
dratus non  fit,fcd fimul  omnia  ferat:  item  fic  «AdfigiW, Wea»? : ac  tefle Hdj'- 
chio.j^W 


PEMPTADIS  QJVART  /E  t I B.  t.  4^5 

Sed«purifliffm)a,molliffima,nitidilfimaque  farina  Siligineus  ac  dicitur. Quod  sMg 

& Iuuenalis  Sac.p.  oftcndit,  fcruari  referens  domino,  cx  filigine  confectu  panem,  his  verbis: fm>l 
Sed  tener  (jr  niuettsmoflitfc  Siligine  faiha 
Seruntur  domino. 

Ex  fimilagine  vero,  fimilagineus  & tn/MSaXme-  s-,mi 

Quiaurein  cx  polline  fiue  furfuracca  farina,  coa&useft:p7ra2«s  nuncupatur,  ac  Latine 
cibarias, gregarius, ac  fordidus,  pauperum  ac  feruorum  olim cibus. 

Pacuuius iordidum  panem  Canicaceum,  Feftus  Pompeius  Acerofiim  nominat.  Ex  ho- 
rum genere  inm&Cati  hoceft,Furfuraceus,qui  furfuris  plurimum  recipit. 

Panis  autem  nomen  a Pano  dici  Varro  putat:  Meffapij  redundantiam  & laturi  tatem  me. 

,'ta  (celtis  Athenius) appellant:  vnde  Latini  nomen  Panis  dcflexerunt,vt  Ruellius  ait. 

Parantur  porro  omnes  panes, aut  cumfale  & fermento,aut  abfquehis:  item  aut  in  cliba- 
no furno  ve  coquuntur,aut  in  craticu!a,autiub  cineribus, vel  alio  modo. 

Qui  fermentum,  ac  falem  accepit,  i 'vuims  Sc fermentatus  jabfque  fermento  vero  fadtus 
ifyw  c,non  fermentatus,&  a N icandro  Colophonio  Sd^sme  appellatur;tcftis  Athenaeus: 

KMllturw; » x.Qi&iu'nne  ac  furnaceus, dicitur  in  furno  co&us.idem  V arroni  tefiuaceus;hairi 


xAlSuwteftum  nominat.  Ex  horum  genere  bjv/ra/ quoque  funt,in  minoribus  furnis  codti.  *urnactKS- 
E^aeiwc  fuper  craticulam  torretur.  Huic  fimiles  funt,  fuper cineres  calidos , efchmres. 

Athenzo dicti ,autfoci  pauimentum  affati.  Efcharitem,  Athenaeus  ait,paflo  olihi  intingi  io-1’""'7"*1'' 
litum,  ac  fub  finem  menfae  inferri, multis  rebus  iucundis  ac  mollibus  ica  mifium,vt  multam 


Jiabeatobdelitias,ad  vinum  paffum  proportionem,  fic  vt  ebrios  quafi  refipi  Icere  faciat,  ac 
rurfusefurireeos,qui  antea  fatis  comederant: 

tiy*puQlut, iiue  iyxpirnfo$,  Latine  Subcinericius  dicitur,  qui  cineribus  obdudius coquitur, 
qualis  ludatis  olim  familiaris. 

Eft&  JiTwe/mt;  fiue  cfitqme,  Bilcodus,qui  ignem  ac  coctionem  bis  expertuscft.  BifeeSar. 

Inter  panes  autem  (vt  Galenus  mlibr.  De  alimentorum  facultatibus  feribit)  Siligineus 
plurimum  alimeti  pratftac:  poft  ipfum  autem  Similagineus : tertio  loco  medius, qui  & myxo- 
jurkwj lorw7!ves-:  quartum  poft  hunceft  pvmpav  fiue fordidorum  genus,  in  quibus  enw- 
Wt, hoc eft,  Furfuraceus; poliremus eft,  minimumque  omniumnutrit,  &:  omnium  maxi- 
meperaluum  fecedit. 

Concoctu  autem  inter  panes,funt  facillimi, qui  plurimum  funt  fermentati,  Sc  probiiliroe 
fubafti, quique  in  clibano  igne  moderato  cocti  fiint. 

At  qui  fuper  craticulam,  aut  cineres  calidos,  aut  foci  pauimentum  aflantur,  prau  i omnes 
funt,  vt  qui  inaequaliter  fe  habeant;  nam  partes  ipfbrum  extimaefupra  modum  funt  co&ae, 
interiores  autem  cruda:. 

Czterum  iis,  quos  fubcineritios  nuncupant,  propterea  quod  cineribus  tecti  decoquan- 
tur,cineres  ipfi  prauitatem  quandam  alpergunt;  quapropter  omnium  panum  (fi  jpfis  caecera 
omnia pariceradtuerint)  quod  ad  affandi  falcem  modu  m attinet,propemodu  funt  deterrimi. 

Paniscum  melicrato  coitus,  (Diofcorides  ait)  Sc  crudus, inflammationes  omnes  i mpofitus 
mitigat.  Nam  emollit  Sc  quadamtenus  refrigerat, pr^fertim  herbis  fuccifve  quibufdamper- 
miftus.yetus  panis, ac  aridus, cum  per  feipfum,tumquibuidam  admixtus , citam  aluum  co- 
hibet. Recens  autem  muria  maceratus &impofitus,vctuftas  impetigines  lanae.  — 

Quod  cx  panefit  cataplafmajVtGalen.lib.Dc  facul.fimplic.medicament.  tradit,  vim  ha- 
becmagisdigerentem,quam  quod  cx  Tritico:  nimirum  cum  falem  Sc  fermentum  panis  ad- 
iunfta  habeat.Fermentum  etenim  vim  habet  attrahendi,  digerendiq;  ea,qu£  in  alto  relidet. 

Se  Zea.  Cap.  i ni. 


y.  E a,  fiue,vtvulgb,Spelta,  culmis  fpicaque  T ritico  fimilis ; culmis  enim  alfurgit  nume- 
^rofisjgeniculatis, Hordei  altioribus,fpicam  profert  inconditam,  vt  plurimum  ablquca- 
rife:  grana  multiplici  folliculo, a quo  non  facile  deglubuntur,inclufa,  geminis  vcriculis  duo 
luaul  iunguncur,quae  repurgata  8c  e glumis  extrita,  T ritici  granum  referunt.  Radix  ei  quo- 
que,vtTritici,multiplex. 

Nafcitur  qualicunque  folo,etiam  humidiore,  quoniam  folliculum,  ait  Columella,  quo 
continecur,  firmum,  ac  durabilem, aduerfus  longioris  temporis  humorem  habetjlxto  tamen 
pinguique  melius  proficit. 

Mutaturatque  in  Triticum  tranfit,fi  piftaatque  purgata  feratur,  idque  non  protinus , led 
anno  tertio ; vt  Theophraftus  tradic. 

Spelta,  vt  diximus , vulgo  nominatur  j Germanis  ®pd$/ nonnullis  vero  <£infcl  / nofiris 

f a t&gtltcf’ 


484  sriuiVM  histoiu 

£>peltc:  Gallis  EjpcaHtre:  Italorum  plcrilquc  Pirrafarra : Hetrulcis  Eiada : Iniubribus^/|^ 

quali  alica.  A Grxcis^sa  rj)  £i'ia  nuncupatur. 

Zcx  autem  genera  Diolcoridcs  duo  faci e,  vnam  dx\b  fiue  fimplicem;  alteram  S'nuxxa, 
qux  in  duobus  putaminibus  grana  binacoiundta  fert.  E lt  autem  Spelta  Diofeoridis  quidem 
Dicoccos,qux  eadem  elicum  Theophrafti  ac  Galeni  Zea. 

Antiquiilimi  ac  Prifei  Latinoru, Zeam  fiue  Spelta, Far  nuncupauere,  vt  locupleti  Simus 
teftiseft  Dionyfius  Hal icarnaffxus.Nominabant (inquit) prifei  Romani  facras nuptias, voca- 
bulo fuoipapfax/a,quiaconiugcsvcfcercntureode  Farre,quod  nosGrxci$wdicimus.ideni 
affirmat  Afclcpiades  apud  Galenum, 7077014  lib-5».  ita  lcribens:<pa'gy«  o^Aoooi^W.ideft, 
Far r is, quod appellant. 

Appellatur  vero  Far  illud  Latinisquoque  Ador,  Adoreum  & femen  Adoreum,  ac  a polte- 
rioribus  propter  frugis  prcllantiam,peculiari  nomine  Semen. Hoc  populum  Romanum  tan- 
tum,e frumento  ccc.annis  vfum,  Verrius  tradit. 

Genera  huius  Columella  quatuotfcribit:  FarClulinum  candoris  nitidi : Far  quod  voca- 
tur Vcnniculum  rutilum,atque  alterum  candidum , (ed  vtrumque  maioris  ponderis,  quam 
Clufinu : Semen  trimcftrc, quod  dicitur  Halica(lrum,idq;  pondere  & bonitate  pnecipuam. 

Ex  his  cum  Halicaftro  conucnire  Spelta  polTct,fi  trimellns  eflet,ac  Vere  fereretut  verum 
cum  Autumno leratur.Venniculo albo  magis  fimiliselTe  videtur. Nam  veluti  Vcnniculum, 
lic  &c  Speltaspondere  prxftat  ac  candida  eft. 

Nutnt  ZeaHordeo,vt  Diof.  tradit, potentius, hoc  eft, ori  grata  eft,  (Galenus 
^y«p-55,hoceft,vecriculum  iuuat,)  panificia  ex  eo  confecla  mimis  quam  ex  Tritico  nutriunt. 

Galenus  Zeam  vniucrfafuafaculrate, in  medio  quodammodo  Tritici  Si  Hordei  efle,iu 
lib.  De  fimplicium  medicamentorum  facultatibus,  feribit. 

De  frumento  <Monococco.  C A P.  V. 

Monococcon.  V o d Germani  ©nfont/ hoceft, Mono- 

tV4coccon,liue  vmusgrani  appellat,  ad  Zeam 
reccntiores  quoque  referunt,  breuioribus  efl& 
tenuioribus  quam  Zea  culmis:  fpice  in  ordines 
quofdam  veluti  Hordei  digeilxfunt  ,acariftas 
habentafperas : femina  paruafunt,Zex granis 
minora , lingulis  lingula  vtriculis  contenta, i 
quibus  no  in  area,  led  in  mola,  aequo  Zea  mo- 
do,repurgantur.  Culmis  autem  id,  glumis, ari- 
ftisjlemincque  nigri  cx  rubore  coloris effe, Tra- 
gus tradit.  In  Belgij  tamen  hortis  latum,' Triti- 
co aut  Hordeo  eoiore  latis  limilc  enatum. 
Nafcitur  afperis  &£  montofis  pkrifque  Ger- 

Autumno  cum  reliquis  frugibus  feritur, fe- 
rius tamen  ac  lubinde  Septembri  demum  mefe 

<£mcfd  ac  SinFrffoin  1 quibufdam  etiam 
appellatur : ab  aliis,  0ant  J5ctcrs  fom/  id  eft,  D- 
Petri  Frumentum : a nonnullis  SSitcfcn/  agro 
Wormatiefi  (Jmfo:n:quod  Monococcon  fonat. 

Noftri  temporis  Icriptores,  vti  iam  diximus, 
ad  Zeam  referunt,  ac  fiue  fimplice  Zeam 

Diolcoridis  e fle  volunt,&  nec  temere  quidem. 
Pocellvqrd  idem,  & Mnefirhci  zcaeffe,auam 
ipfe  Typhafua  deteriorem  facit  ;Typham  ni- 
mirum.qux  Theophrafto  Zea  eft ; Zea  aurem, 
tranflatis  & tranlpofitis  vocabulis,  aliud  omni- 
no genus  faciens , quod  communi Grzcorum 
Zea,a  Theophrafto  ac  aliis  delcripta,  longe  ft 
detcrius.Nam  fimplex  Diolcoridis  Zea,cum  Mnefithci  Zea  conuenire  videtur,  &nonalu 
dc  caufa  Zcx  generi  adlcripta,quam  quod  aliud  eius  nome  ignoraretur,a  Mnefitheo  autem 
Zea  nominaretur.  Simplicis  fiquidem  Zex  Thcophraftus,  Dioclcs,  & alij  plerique  Diofeo- 
ride  vetuftiores  non  meminerunt» 

Mnefi- 


PEMPTAD1S  QVARTA!  LIB.  I. 

Mnefithci  autem  hanc  Zeam,  Galenus  non  abfquc  ratione  conucnire  cum  eo  frumento 
fulpicatur,quod  Maccdonix  ac  Thracix  incolx  Brizam  appcllanqfrumctum  Typhx  Grx-  Br/c*. 
corun}jqux  in  Afia  nafcitur,non  arifta  modo,fcd  Se  tota  planra  fimillimum  ; ex  quo  panis  fic 
ater,gtauis  odoris, ac  membranofam  fubftantiam  habens:  cum  qua  Monococcon  iftud  non 
exiguam  quoque  fimiiitudinem, ac  affinitatem  habcr.Panisctcnim,quicx  Monococco  con- 
ficitur , ex  rubore  nigricat , fordidus  atque  ingrati  faporis , ( T rago  tefte ) eft;  veluti  ex  Bri- 
zafaftus. 

Conucnire  prxterea  Monococcon  illud  videtur, cum  ea  Farris,ac  Frumenti  barbati, fiue, 
vtvulgo  Galli  nominare  con('ucuere,Bladi  apud  Rucllium  fpccie , quod  Rubrum  agricolx 
appellant  frumentum  jpartim  etiam  Locar,  quali  locularc,  quod  pluribus  tunicis  perinde  " 
quafiloculis  inuolutum  condatur;  partim  item  Pullare,  quia  ex  rubro  in  pullum  degeneret 
colorem.  Serunt  id  Galli,ait  Ruelhus,concauis  tra&ibus, qui  facile  fentiutrubigineni.  Nam 
iftud, vt  volunt, nec  pruinas, nec  rubiginem  horret:  in  perflatis  & excellis, etli  bene  conualefc 
cat, lationem  tamen  inibi  damnant. 

Similitudinem  quoque  nonnullam,  fortaflis& Monococcon  cilm  Farre  Vcnniculoruti-  FarVmi. 
Io  habet:  verum  in  tanta  Columella;  brcuitate,limile  aut  idem  lit,  nec  ne,  quisdiuinauerit? 
Multaliquidem  funtfrumentorum  genera, luis  regionibus  peculiaria, qux  licetaliarum  re- 
gionum leminibuslimilia  videantur,  in  aliquo  tamen  fubinde  differunt  ;idquepartim  loci 
natura;  parcim  cultus,  atque  humanxinduftrixoccafione:  qua;  ambo  ad  mutationem  &fe* 
jninum , & herbarum,  plurimum  poliunt. 

£x  Monococco  autem  panis confedtus, ater eft& hominibus  ingratus,  vti  fuperius  feri* 
ptum,&  Tragus  ait. 

De  Amyleo  frumento.  Cap.  v i. 

ZE  a.  generibus  non  perperam  quoque  accedit,  Amyleum  Germanis  difttim  frumert- 
tum,xftiuum  fiue  trimcftre  genus, quod  culmo  ac  grano  Triticum  proxime  refert ; ex- 
terum fpicam  habet, ariftis  quibufdam  Hordei  fere  limilitudinc  cinclam,ac  induosverfus 
digellam.  Semen  folliculis  includitur, & non  fecus  ac  Zea,  repurgari  poftulat. 

Seritur  Vere. 

Germani, quia  ex  eo  amylum  conficiunt,  2fmelfom  appellant , Latine  Amyleum  frumen- 
tum dixerimus.  Exillimant  Tragus  & Fuchiius  trimcftre  Triticum  efle,fedcum  granum  ha- 
beatglu mis  conditum,ex  Tritici  generibus  efle  nequit.  Inter  Farra citius  reponendum  fue- 
rit,inter  qux  Halicaftrum  forte  erit.  Hoc  enim , tefte  Columella , V ere  feritur,  &:  trimcftre  Far  mli. 
cam  ob  caufitm  cognominatur. ' capum. 


De  orita  Germanica.  Cap.  V i i. 

AD  Zeam  quoque  refcite  confentaneum  videtur,  Orizam  Germanicam  a Trago  nun- 
cupatam. Frumentum  eft  culmis  geniculatis, (picis, ariftisafpcris,  atque  acutis,  Hordeo 
fimile, lingulis  tamen  maioribus , &c  grano  candidiore , quod  vtriculis  etiam  continetur , ac 
Hordei,aut  Zcx  modo  deglubitur.Ex  xftiuarum  fiue  trimellrium  frugum  numero  eft. 

Apud  MediomatriceSjCum  aliis  trimeftribus  feminibus  lxtiflimis  agris  feritur. 

Nomen  huic  Orizx  Germanicx  a vulgari  nomenclatura  Hieronymus  Tragus  inuenit, 
qui&  iplam  Farris  fpecicm,ac  Tragum  cerealem  efle  exiftimat,  in  quo  veritate  nobis  haud 
videtur aflecutus.  Nam  Tragus  ille  Chondro  aflimilis,ex  Olyraaut  confimili  aliquo,  res  fa- 
ftitia  eft,vt  Galenus  tcftatur, tantum  abeft,vt  frumentum  aliquod  naturale  fit. 

Olyrx  autem  magis  fimilis  Orizahxc  Germanica  eft,quxa  Diolcoride  Zcx  generi  ad- 
fcribituqautPlinij  SantaloA  Farris  Gallici  fpccie,  nitidiffimi  grani,  illic  Brance,  ait  Plinius, 
vocant : aut  certe  Farri  Clufino , quod  forte  idem  cum  Plinij  Santalo  eft.  vtrumque  enim  Far  cluji- 
candidum,  & Clufinum , a Clufio  dici  potuit,  oppido  tranlpadanx  Italix,  qux  alias  togata  mm- 
Gallia  nominatur.  Si  quid  repugnet.quo  minus  hxc  Oriza,  vel  Clufinum,  vel  Oiyralit,fola 
vtique  erit  vernalis fatio.  Nam  01yra&  Clufinum  Far,  ex  hybernis  (ementibus funt.  Adeo 
certi, de  plerilque  frumentaceis,  definiri  nihil  poteft : cum  propter  veterum  ipfbrum  breui- 
tatem;tum  frumetorum  appellationes  aut  diuerfis,aut  fepenumero  confufas, eandem  rem 
aliisaliter  fubinde  appellantibus. 

Ruellius  FarrisGallici,fiue  frumenti  Barbati  genus  quoddam  efle  ait,  cuius  granum  can- 
didius,ac  fpica  minoribus  ariftis circumuallatur,  quam  Locularis,  quod,  inquit,  Clufinum 
putatur:  iftud  autem  an  fimile  fit,vel  idem  cum  Oriza  Germanica, expendendum  eft. 

Vtilis  autem  Oriza  Germanica,  ad  mulra  culina:  opera;  cibis  admixta  ori  grata  eft  ••  cum 
lacie  Orizx  modo  deco&a, probe  alit. 


Zeopyron . 


c5uod  'jcrmam  JUm  appellant 
hoc.inqmt  Tragus, eodem  q„„  Spe].,  C"?” 
mfiquod  femen  huius  nou  perinde  ac  Z 3 m 
Spelcar  glumis  ac  folliculis  muoluatM ?5“' 
arca  facile  exteratur  ;vcluti  Triticum  ‘ -6?11» 
luteo  colore  fimilecft.  ,u*fub. 

Seritur  plerilquc  Germania: locis  ad  Ti- 
narum &c  culinarum  opera, in  quibus  H t*‘ 
vfum  prabet.  **0*fa 

Zrimv&v  quoddam  effc  videtur,  vtriuf 

nimfimilitudinem  ac  naturam  habet  7- 
delicct  ac  irogj?  fiue  Tritici.  Cum  Ch 
aut  Alica  rebus  fa&itiis  (quod  Tragus  fuf - 
tu  r)  nullatenus  conuenit.  P,ca’ 

Zeopyron  fiquidem  ,vt  Galenus  inlib  t) 
alimentorum  facultatibus  lcribit,vtriufqgl  6 
turam refert:  ac  ficuti  nomen  exZca&Pyr" 
compofitum,ita  fubftanria  eius  inter  vtrumque 
media  quodammodo  eft,  veluti  fi  exvtroque 
eflet  commixta.  ‘ 


De  olyra  ac  Typba , ex  Theopbraffo, 
Caleno,  dr  aliis.  C a p.  i x. 

OL  y r a m ac  Typham  Mnefitheusideta 
frumentum,  vtroque  nomine  appellatum 
exiftimauit,fed  eius  opinionem  Galenusrepro- 
bat,Diocli  ac  Theophrafto  accedens:  qui  Oly- 
ram  aTypha  diftinguunt.OlyramDiolcorides 


— Zcnrgeniinfcibic, 

Theophraftus  Olyram  ac  Typham  inter  ea  qua:  mature  feruntur,  ac  Tritico  fimiliafunt, 
enumerat;  & Olyram  quidem  ait.  Zea  ac  Bromo  molliorem  atque  infirmiorem, Typham 
vero  omnium  leuifiimam.  nam  limplici  culmo  affurgit,  & folo  tenui  contenta  eft;nec,vti 
Zea, pingue  Ixtumque  deliderat.  Vtramque  praxerea  feribit  multiplici  folliculo  includi: ac 
Typham  vtiZeam  inTriticum  mutari  folere,  fi  pifta  feratur,  idque  non  protinus , fed  ter- 
tio anno. 

Plinius  Olyram  Latinis  Arincam  dici  affirmat.  Ex  Arinca,  inquit , dulcifilmus  fanis:  ipfi 
fpiffior  quam  Far,&:  maior  fpica, eadem  ponderofior,raro  modius  grani  non  xvi.  libras  im- 
plet: exteritur  in  Gallia  difficulter,ob  id  mmentis  dari,ab  Homero  dicta;  h?c  eft  enim  quam 
oAcgj*;- vocant. 

ReccntioresTypham,cognominantcercalem,ad  differentiam  nempe  alterius Typte 
qua:  in  paludibus  enafeitur,de  qua  infra  fuoloco.  , 

Typha:  femen,  Galenus  ait, corticem  extrinfecus  veluti  Olyraac  Hordeum  habet.  Qu° 
vero  ad  colorem  naturalem  attinet , in  Hordeis  quidem  ac  Oly  ris  eft  albus , in  Trincisver^ 
lubflauus:  T y pha:  autem  vel  Triticis  funt  flauiores.  Quin  & harum  corpus  coaftum elt , 
denfum,quodfortaffis  ad  feminis  paruitate  nonnihil  adfert  momenti.  Eft  enim  id  , 

longe  exilius, quamquam  non  defint,qui  ipfum  quoque  in  Tritici  numero  ponant;  ve 1 
id  lemen  effe, cuius  Homerus  meminir,  cum  Hectorem  equos  (uos  alloquentemfacl  > 
Verbis:  fSnw-  aruu® 

Hoc  eft,  Triticum  enim  vobis  primum  prxdulce  ferebam.  Aiunt  enim  Typham  P ^ 
Triticum  effe.eamque  equos  fine  noxa  mandere, verum  autem  Triticum  non  ab  q 
Nec  abiurde  certe  Typham  quis  exile  Triticum  vocauerit,cum  ei,&  colore, &den  V 

CallditatefitalTimllic  Vrrnmoi.p  ir  Tvnhein  Afiaeftfr  iaic 


PEMPTADIS  Q_TARTJ  lIB.  I.  4^7 

lidi  vero  panes cx  laudati  (fima  Typha  fa&i.Olyrinis  longe  funt  prarftantiorcsjaflemati  verd 
deteriores  feipfis  euadunt.Cum  enim  maflir  eorum  lit  tenax  ac  du&ilis , den fatur  maiorem 
inmodum;& maxime  cum  negligeter  parati  fucrint,adcd  vt  qui  panem  huiuiccmodi,  po(l 
vnum  aut  duos  dies, ac  m ultd  magis  fcqucntes  aliquot,  comederit,  putaturus  lit  lutum  ven- 
triculo fuo  inefle.  At  calidusadhuc  cum  eft, ab  ipfis etiam  vrbanis  expetitur , ipfumque  cuni 
cafeo quodam  mandunt, quem  vernaculo  nomine  ogt/ytAaxworappcllant.Porrd  hunc  quo- 
que tenerum  efle  oportet, & ipfium  panem  calorem  clibani  adhuc  retinere.  Qui  certe  hunc 
in  modum  eft  paratus, non  rufticis  modd,fed  vrbanis  quoque  hominibus  in  deliciis  habetur. 

Qui  vero  trium,quatudrve  dierum  eft  vel  iplis  rufticis  manditur  infuauiiis:prxterea  con- 
codu  eft  difficilior,ac  tardius  per  aluumfubducitur, qua:  calido  minime  accidunt:  qui  tam- 
etfiabHordeaceo,quod  ad  dciccHonem  attinet, multum  relinquitur;  non  tame  in  eo  aded, 
vt  Miliaceus,eft  vituperandus.  Quin  etiam  corpus  admodum, dum  calid  us  eft,  nutrit,  vt  pe- 
aeTriticeo  iyncomifto  par  fit. 

Congeritur  autem  in  panes  Typha:  femen  repurgatum , ‘omnique  vfu  accommodatur: 
nam  feexaqua  manditur,  haud  aliter  ac  vocatum  a rufticis hepfematc , quod  alij 
r/ftao’  nominant,  iniecto:  nonnunquam  etiam  cum  (ale  efitatur. 

Et  de  Zea  atque  ei  fimilibus  hactenus:  nunc  ex  his  faftitia  fequuntur,qua:apud  veteres  in 
vfu  efle  iolent,vt  funt:  Far,Ghondrus,Halica,Tragus,5c  fimilia. 

De  Farre  faclitio.  Cap.  x. 

FAr  alias  naturale  frumentum, quod  G necis, vti  oftendimus,  Zia,  i$  Zjxu  appellatur;  alias 
resfa&itia  artisque  &c  non  natura:  opus , de  illo  iuperioribus  capitibus,  de  faclitio  ve- 
rd modo. 

Fuifle autem  iftud  apud  veteres  illos  Romanos, quos  pulte Ferracea , non  pane, longo 
tempore  vixiflc  Plinius  icribit,  ex  Farre  frumento  fa&um,  nomen  ipfum  & frugi  & rei  ta- 
fiitiz commune, indicat.  Quod  inde  tranflatum  eft,ad  cuiufuis frumenti  granum, ab  vtricu- 
lisquibus  conditur,eo  modo, quo  Archigenes  Far  confici  tradit,repurgatum, atque  in  partes 
confra&um.Nam  & Far  Hordei, Palladius  vino  confperfum,pha(ianorum  pullis  primis  die- 
bus dari prarcipit.  & Plinius  in  Aegypto  exOlyra  Far  confici  feri ptum  reliquit. 

Modum  autem  conficiendi  Farris,  Archigenes  apud  Aetium  Sermone  ix.  oftendit:  sint 
id  eft,  fru  mentum,  ait,  modico  tempore  aqua  madefacito , indeque  extraflum  ac  in  pilam 
conieiSum,veIuti  ptiianam  acortice  repurgato:  vbi  verd  corticem  exuerit,  tollito  atque  in 
foleficcato : deinde  manibus  tritum,  donec  penitus  a cortice  fuerit  mundatum , craffiffime 
inolito, ita  vt  granum  vnum  in  quatuor  aut  quinque  partes  redigatur,&  ficcum  afferuato. 

Porrdfactitium  iftud  Far,  pradertimexZeafiue  Farre  frumento,  plerique  noftra:  artatis 
idem  cum  Chondro  aut  Alica  efle  exiftimant,  fimilitudine  quadam  eorum  mdu&i.  Chon- 
droetenimfimile  eft, non  tamen  idcircb  idem,veluti  ipfe  Archigenes  oftendit,  quando  Far 
Chondri  modo  coqui  Icribit. 

Differentiam  horum  praeparationis  modus  efficit.  Chondrus  fiquidem  gypio  harena  ad- 
dita (vt  paulo  poft  dicetur)  purgatut:  Far  abique  his  cum  aqua  fbla.  Differt  verd  etiam  ab 
HalicajFar etenim  antiquum, quo  Romanorum  vetuftiffimi  vixerunt;  Halica  verd,  vt  Pli- 
niusait,resnoua  artate  Magni  Pompeij  nondum  cognita,  cui  non  folum  aqua , ied  & creta 
candorem  teneritudinemque  confert.  Differentiam  praterea  horum  etiam  oftendit  Tral- 
lianus jib.  cap. vii i.vtrifquc  vti  diiierfisvteds,&  eorum  inter fccomparacioncfn  faciens. 

Quod  autem  Germani  ac  finitimi  Frifij,  Hollandi,  Batauique  ex  Hordeo  & Auena  con- 
ficiunt, Farri  fimillim  um  eft, ac  cius  quoddam  genus : Germani  ©utpr  it/  Hollandi  45oit  ap- 
pellant, & ex  Hordeo  quidem  gerflmrgnqjm/gerftm  gojt/  cx  Auena  verbgaberen  grupen  / fja* 
urrnt  gojt. 

Ceterum  Far  quod  cx  Zea  fadura  eft,  facultate  Chondro  aut  Halica:  quodammodo  fi- 
mile eft, nutrit  ea  de  cauia  valenter,fed  tardius  deicendit,a:griusque  concoquitur.  Vius  tem- 
pore,vt  Archigenes  tradit,Chondri  modo  coquitur,  & afanis  in  cibo  iumitur.  Pro  argris  ve- 
ro varie  apparatur,&  epithematis  quoque  admifeetur.  Ex  Hordeo  autem  vel  Auena  Far  le- 
uiuseft,minusque  alimenti  adfert. 

Eft  & Far  apud  Aetium  cognomento  Clufinum,  non  naturale  aliquod  Far  ■,  verum  puls  Tar  cluf* 
quardam  Farracea,  de  qua  Martialis  Epigrammaton  lib.xiii-  num' 

Imbue  plebeias  Clufmis  pultibus  ollas, 

Vt  Jatur  io  vacuis, dulciamufiabibas. 


488 


5TIRPIVM  Mlstoilit 

De  Cbondro  & Halica.  C a p.  xi. 

S~'  Hondrvs  ex  facticiarum  fimilitcr  rerum  numero  fune.  Fic  autem  vtraque  ex 
Zea,  Si  Chondrus  quidem  ex  Zea  Di  cocco , Dioicoridc  audorc . Theophraftus&ex 
Hordeo  Iylueftri  bonum  fieri  Chondrum  eradit.  Galenus  Cbondrum  cxTritici  genereeffc 
ait, quod  nihil  aliud  (onat.quam  ex  Triticeo  genere  ipfum  confici,  non  quod  Tritici  aut  al- 
terius frumenti  aliquod  genus  fic,vcluti  nonnulli  perperam  fibi  pcrfuafcrunt.  No  enim  fru- 
menti aliquod  genus , fcd  res  plane,  vti  diximus,  faditia. 

Galeni  Si  alioni  Grxcoru  mcdicoru  interpretes  ^or^or, Latine  Halicam  fiue  Alicam, in- 
terpretantur, Chodrum  omnino  idem  cii  Halica  cfle  putantes;  qua  in  re, non  paru  a veritate 
receflerUnt.Chondrus  fiquidem  Si  Halica  differunt,  veluti  abunde  vnus  pro  multis , Paulus 
aEgineta  non  vno  oftendit  loco : aut  videlicet  de  vtrifquc  feorfim  agens , Si  fuas  cuiquevires 
ac  facultates  tribuens, vtlib.i.cap.  Lxxvm.aut  vnam  alterius  loco  fubflitucns , veluti  cap. 
Xix.xxxix.Si  lxii.  libri  tertij. 

DifFeruntauccm  hxc  inter  fc.non  ejuidem  toto  genere  , fed  quodammodo,  veluti  genus 
&fpccies,autpotiusvtvniusgenerisau*fpecies.Nam  Halica  flue  Alica , Latinis  ac  Plinio 
generaliuseftnomcn,Grxcorumcuni  ^ov<^or,tum  dXrjjstipfis  peculiariter  nominatam,  fub 
fe  continens. 

Eft  enim  vna  Halica  ex  Zea,  qux  femen  appellatur, propria  quide  ac  genuina, qua:  aPli- 
niOjlib.xxn.res  Romana  cfle  fertur,  Magni  Pompeij  tempore  nondum  in  vfu.HzcaPaulo 
aEgineta  Grxce  dicitur, Si  a %6refia  ipfo  prxparationis  modo  differt ; non  enim  gypfo & 

arena  veluti  hic  repurgatur, fed  creta  candorem  perfedionemque  luam  aflequitur. 

Eft  vero  Sialtera  Halica, ex  Zea  in  Africa  degenerante, cognomento  adulterina,Graxo- 
rum  Chondro  fimillima:  gypfo  fiquidem  8i  arena, veluti  Chondrus  perficitur:  licet  tamen 
Halica  quidem  ex  degenerante;  Chondrus  vcroexDicocco  Zea,  fiat.  Nam  praparandi  ra- 
tio apud  vtrafque  nationes  confimilis , eandem  e fle  rem  prorfus  oftendit , quemadmodum 
Si  ea  diflimilisres  diuerfas.Non  enim  tam  fpecies  frumenti,quam  praiparandiconficicndiq-, 
ritus  ac  modus  confiderandus.Frumcnti  enim  aliqua  diuerfitas,fpcciem  rei  factitia;  non  vi- 
detur mutare, modo  in  prxparandi  ratione  nihil  varietur.  Siquidem  ex  Zea  8i  Hordeo  Far: 
ex  Zea  Si  Hordeo  iylueftri  Chondrus:  ex  Hordeo  8i  T ntico  Ptifana  confici  poffunt. 

Qua  autem  ratione  Chondrus  conficiatur  ac  prxparetur, in  libris  Dc  agricultura, fiuew 
y&crowzdT^Conftantino  Imp.dicatisaCaflio  Dionylio  Vticenfi,docctur  his  verbis. 

Zea  tunditur  8i  in  feruentem  aquam  iniicitur,ac  premitur;  deinde  gypfum  albumtufum 
cribratum , Si  arcnxalbiflimx ac fubtiliffimxad gypfum parsquarta  paulatimadmifeetur, 
donec  Zea  probe  repurgetur.Prxparetur  aure  in  Canicularibus  diebus,  ne  acefcat.  Poftqua 
veto  rurfus  totus  perpurgatus  fuerit, per  cribrum  denfius  excutiatur.  Optimus  eftChondrus, 
qui  primum  excufluseft:  fecundum  locum  habet,qui fuccedit : deterior autenuertiuseft. 

Halicarum  vero  prxparationcm  Plinius  lib.xvm.cap.xi.tradit.Halicafit, inquit, exZea, 
quam  femen  appellauimus:  tunditur  granum  eius  in  pila  lignea,  nam  lapidis  duritia  eoriteri- 
tur.Nobilius,vt  notum  eft,pilo  vindorum  pcenali  opera, primori  ineft  pyxis  fenea , excudis 
inde  tunicis, iterum  iifdem  armamentis  nudata  conciditur  medulla;  ita  fiunt  Halica  triage- 
ncra, minimum, ac  fecundarium  jgrandiflimum  vero  d$a!pnp&  appellant  .•  nondum habent 
candorem  fuuftl,quo  precellunt,iam  tamen  Alexandrina:  prsfcruntur.Poftea, mirum didu, 
admifceturcreta,quxtranficin  corpus, coloremq;8i teneritatem  adfert. 

Deinde  paulo  infra:  Halica  adulterina  fic  maxime  qilidcm  ex  Zea , qua:  in  Africa  dege- 
nerat . Pinfunt  cum  arena,  8i  fic  quoque  difficulter  conterunt  vtriculos , ficquedimi- 
dij  modij  menfura,  pofteaq;  gypfi  quarta  pars  infpergitur , atque  vt  cohxfit  farinario  cribro 
fubcernunt.  Qux  in  eo  remanfit,cxccptitia appellatur.  Si  grandiflima  eft : rurfus  qua:  tralit, 
ardiori  cernitur, Si  fecundaria  vocatur:  item  cribraria , qux  fimili  modo  in  tertio  remanlir, 
cribro  anguftiflimo , 5i  arenas  tantum  tranfmictente. 

Et hadenus quidem  Caflij ,Si Plinij  verba:  ex  quibus  manifeftumeft  aChondro 
differre, Si  Chondrum  cumfecunda  Plinij  Halica  conuenire;  vtramque  item  rem  fafiiuam 
effe,Si  non  peculiaria  frumentorum  genera. 

Cxtcrum  Chondrus,  vti  Paulus  libro  primo  tradit,  egregie  nutric,8i  glutinofosparithn- 
mores;  verum  puls  ex  eo  confeda  nocet, quoniam  quamprimum  craflefccns  incoda  perma- 
net.Probatur  magis  yyXoc,  ipfius  ex  integro  Chpndro  bene  decodo,expreflus  ptifan^fimilis. 

A^Ad- in  exteris  Chondro  quidem  refpondet.fcd  aluum  magis  adfttuigic. 

Galenus  Chondrum  valenter  nutrire , ac  fuccum  lentum  habefc-amrmat : fiucinaqua 
. duntaxaccodus,cummulfo,vino  dulci,adftringcntive : fiue  cum  oleo  faleque  frixusiiima- 

tur. 


PEMPTADIS  Q_V  iRTjt  L I n.  I.  4841 

tur.  Atque  eo  modo,inquit,Chondrum  medici  ptifanasfuifTe  confe&ionem  diftirant;  qui- 
damauternex^vife^/nj-imicasgrotum  fuifle  cibatum.  - aorJy»- 

Vcterum  verb  nonnulli,  vt  Diocles&  PhiIotimus,77?iaxaW  sTveiW.Chondrum  hoc  mo- 
do  apparatum  appellant.  Et  vnoquidem  horum  modorum, eo  videlicet  qui  prior  eft,  Hali- 
cameciam  coqui  ac  edi  apud  Romanos  folitam, Martialis  in  Xeniis  hoc  diftichooftendit: 

2(os  H dicam,  mulfnm  poterit  tibi  mittere  diucs , 

Si  tibi  noluerit  mittere  diues,  eme. 

De  Trago.  Cap.  X I i. 

TR  a G v s Ghondri,vt  Diofcorides  ait,fimilitudinem  ac  figuram. gerit, res  quoque  fa£ti- 
tia.  Fieri  eum,  Galenus  in  lib.De  alimentorum  facultatibus,  ex  nobiliilimaOlyra  ait, 
cum,vt decet, fuerit  excorticata:  in  Commentariisvero  lib.^rimi  De  ratione  vietus  in  mor- 
bisacutis  owffi  £eh»r,  hoc  eft,ex  zeis,  quarum  vtiqueOlyra.fpecieseft.  Caffius  Dionyfius 
Tragum  ex  frumento  conficit  Alexandrino.Pliniuslib.xvm. ex  Tritici  femine  in  Campa- 
nia duntaxac  & /Egypto  fieri  tradit.  In  aEgypto  autem,  cuius  celeberrima  ciuitas  Alexan- 
dria,01yra  facilis  fertilisque:  eiuldcm  lib.cap.x. 

A Cfipndro&  Halica  $c  materia, fed  potiffimum  ipfa  prasparationc  differt : Chohdrum 
fiquidem,gypfum  &harena  perficiunt.  Halicam  creta  emundat;  Tragus  fola  aqua  macera- 
tus excorticatur. 

fiusconficicndi  modum  Caffius  tertio  De  agricultura  lib.  fic  docet:  Frumetum  Alexan- 
drinum appellatum, maceratur  decorticaturque,&  in  lolecalido  ficcatur;  deinde  idem  rur- 
fusfit, donec  ei  pelliculas  & quicquid  fibrofum  eft.in  frumento  delabatur.  Appellatur  autem 
Tragus  ifte,  fubinde  cognomento  frumentaceus,  ad  difcrimeneiufde  nominis,  & animalis, 
fi:  herbas,  non  quod  naturale  aliquod  frumenti  genus  fit.  Nam  vt  veterum  au&orumtefti- 
moniis  abunde  conflat,  res  fa&itia  eft. 

Trago  autem,Galeno  au&ore,plerique  vtuntur, primum  eum  in  aqua  decoquentes , de- 
inde eaefFuIae4»«S£)aut  vinum  dulce,autmulfum  infundentes  ,1'uperiniiciunt  & nuces  pi- 
neas aqua  prasmaccratas,  donec  plurimum  intumuerint:  multo  tamen  minusquam  Zea, 
Diofcorides  ait,  nutrit. 

De  simplo.  Cap.  x i i i. 

AM  y l V m ex  Siligine  fit,vt  Cato  fcribit;item  5 C ex  Zea:  optimum  vero  ex  Sctanio, 
auctore  Diofcoride.  Fit  etiam  in  Germania  hac  astate,  ex  eo  quod  2(tttelfei}l,id  eft,  A- 
myleum  frumentum  nuncupatur,  quod  veiuti  Zea  quasdam  trimeftrisacHalicaftrum  (vti 
icripfimusj  eft. 

Rationem  conficiendi  paucis  complexus  eft  Cato  cap.  lxxxvii.  Diofcorides  latius  his 
verbis tradidit.Purgatu  trimeftre  Triticum  madelcit  quinquies  die,  & fi  ficti  poteft  nocte, 
cum  emolliri  cceperi  c, effundatur  fenfim  fine  agitatione  aqua,quo  minus,  quod  vtile  eft,  vna 
effluat.Vbimolliffimumfa&umfuerit,effufaaqua  pedibus  calcare  oportet,  deinde  affufa 
aqua  iterum  calcare  , tum  enatantes  ibi  furfures  , cribro  excipiendi  , reliquumque  per 
colum traie&um , confeftim  integulis  nouisfub  ardentiflimo  foleficcandum.  Namfi  vel 
modice  humidum  manferit,acorcm  contrahit. 

tf/Mtor  autem  ex  eo  nomen  habet,quod  abfq;  mola,  Grascis  uu'M  diifta,fiat.  Officinas  cOr- 
ruptavoceAmydum  appellant : Germani  Slmilld / fraftmccl : Brabantiamel&cnrfi/&qudd 
glutine  inde  fafto, mulierum  pepla  inalbentur, ac  durentur,  ftijffri. 

TriticOjinquit  Galenus,  cum  frigidius,  tum  ficcius  eft : lasuigandi  exafperatas  partes  vim 
obtinet.  Diofcorides  fanguinis  reie&iones  potu  cohibere,contraq;  oculonim  fluxiones,cce- 
lotetas,puftulas4ue  efficax  effe  addit:  quod  vero  ex  Zea  fit, nullius  in  medicina  vius  cfle ; ad 
alia  tamen  conueniens. 

Galenus hb.vii.^-ra7B5n«  Amyli loco,Siligine, id  eft, puriffima  Tritici  farina  vtitur.  jtmjKfui- 

De  K^ithera  & K 'oMst,fue  Glutine.  Cap.  x i i i i. 

AT  h e R a fotbitio  eft, inquit  Diofcorides,  eHnmp  ■mtoa'epivfydr,id  eft,  veruti  pulticula 
liquida.Fit  ex  Zea  tenuiffune  molita.  Apud  Belgas  non  ex  Zea  tantum , fed  ex  quauis 
etiam  puriore  farina  coquitur;  veiuti  Secalis,Hordei,frcquentifTime  autem  T ritici,cum  te- 
nui ceruifia  vel  alio  liquore  permixta. 

Eft  autem  edulium, quod  cito  concoquitur,  facileq;  nutrit , infantibus  idcirco  & fenibus 
conueniens; interiora  tamen  vifceranonnihilobftruens.Daturcapitc  dolentibus,  ex  tenui f- 
fima  Secalis, vel  Hordei  farina;  dolorem  enim  fopit,&  fbmnum  clementer  conciliat. 

Athcra  craflius  & folidius  eft  gluten,  Grascis  xo , ex  Similagine  & farina  Tritici , quo  *=>•>•*■ 

chartas 


45,o  STXRPIVM  HistOMA 

charta:  glutinantur.  Quod  propter  eam,  quam  habet  obftrucndi  vira  , (anguinis  cxcreatio- 
nibusprodcft. 

poXrJf.  Invcriulq;  medio  , fiue  puls  eft , (olidior  quidem  ac  (piflior  Athera;  liquidior  vero 

ruti.  -Glutint;  &c  minusGlucinc,plusaureraqukm  Athera  vifcera  obftruens. 

Aciicra:,aur  potius  pultis  genus  eft,  edulium,  quod  Galenus  ex  multa  Tritici  farinalafti 
permixta  fieri  lcribit,quo  hac  itate  Belgium,  ac  vniucrfa  inferior  Germania  frequentiffime 
vtitur.Cibus  boni  fucci  &c  mulci  alimenti, fed  cos, qui  ipfo  affiduc  vtuntur,  offendens.  Nam 


in  hepate  obftru  cliones  pari  c,&:  calculos  in  renibusgignit,  auctore  Galeno. 

De  Jiagga/iue  Secali.  Cap.  xv. 

Rogga  fiue  fecale.  CE  cale  foliociim  primum  prodit,rubef- 

f^cit;  inde  vt  reliqua  frumeta  viret,  numerofis 
culmis affurgit, Tritici  tenuioribus,  logioribus, 
quatuor,vt  plurimum  , genicula  habentibus, 
(pica  in  ordines  & verius  digefta,  brcuibns,non 
acutis, (ed  innocentioribusanftis  cingitur,  qui 
cum  floret , creda  eft ; (emine  vero  przgnans, 
procumbit  ac  deorfum  dependet.  Granum  ob- 
longum , nigricans , gracile,  ac  nudum-quode 
glumis  facile  concidic,  ac  fxpenumerb  (ponte 
exilit.  radices  multse, tenues,  fibrofi.  - 
Nalcitur  cum  in  Germania  ac  apud  alias  na- 
tiones plurimas,  pradeitim  Septentrioni  fubie- 
<2 as, tum  in  Belgio  omnibus  fere  agris  tam  Heri- 
libus quam  litis,  veluti  in  Brabatiz  Campania, 
qua:  hoc  frumentum,  licet  arida  ac  ftcrilis,  feli- 
citer progignit. Qualicunque  enim  folo  prouc- 
nit,  quantumuis  rigenti,  gracili,  aut  arido ; fe- 
cundiore tameac  litiore  melius  przilanciusq;. 

Seritur  Autumno, quod  Sc  lgtius^item  & Ve- 
re,qftiuum, altero  gracilius, paucioribus  culmis, 
(pica  breuiore  ac  tenuiore,  granoqs  leniore. 

Germani  Oiocfm  / Bclgi  fioggr  appellanc 
Hilpami  Centeno  : Iuli  SegaU : Galli Seigle,  ve- 
teris Larini  nomenclatura:  vcftigia  retinentes; 

Plinio  Secale  eft,dc  quo  hb.xvni.  cap.  xvi. 
(ieferibit:  Rarum  dicftii , eifealiquid  cuiprofit 
negligentia  j id  autem , quod  Secale  & Farrago 
dicicur, occari  tantum  defiderat.  SecaleTauri- 
ni  fub  Alpibus  Afiam  vocant, deterrimum  (fed 
Utut  verius  aterrimum) & tantum  adarccndam  famem  vtile,fcecunda,fed  gracili  ftipula, nigritia 
tmtndatM.  trifte,fed  pondere  przcipuum,&  tamen  fic  quoque  ingratiflimum  ventri  eft;  nafciturquali- 
cumq;  (olo  cum  centclimo  grano,  ipfumq;  pro  letamine  eft. 

Qua:  Plinij  verba  frumentum  rorffti  ac  roggr  di&um,  cum  Secali  conuenire  fatiscomon- 
ftranr.Dicitur  autem  id, vt  Plinius  tradit,  etiam  Farrago;  verum  non  fecus,  quam  Far,  Hor- 
deum, Auena,Triticumve,fubinde  Farragines  nominantur,  quando  videlicet  iumetorum, 
pecudumcp  pabulo  cedunr. 

htmgo.  Farrago  fiquidem.quam  Grxci  appellant,  generale  nomen  eft,  ad  omncm.viridem 

fegetum  herbam, qui  pabuli  caufa  feratur.  Seritur  ca,ex  recrementis  Farris  prxdenfa, admi- 
xta aliquando  & Vicia;  eadem  in  Africa  fit,cx  Hordeo:  Plinius.  Atq;  inde  Farrago, quod  Far 
fit  ferro  cadum,  aut  qu6d  primum  in  farracea  fegete  feri  cceptum,  Varrone  auftore, dicitur. 

Ex  Hordeo  Farraginem  facere  docet  Columella:  Farraginem, ait,in  reftibili  ftercoratiffi- 
mo  loco, & altero  fulcoferereconuenit.  Ea  fic  optima  cum  Chanterini  Hordei  decem  mo- 
diisiugerum  obfericurjcircaatquinodium  Autumnale,fed  impcndentibuspluuns,vtconlita 
rigataq;  imbribus, celeriter  prodeat, &confirmetur  ante  hyemis  violentiam. Nam  frigoribus 
cum  alta  pabula  defecerint,  ea  bubus  c^terisq;  pccudibus,optime  defefta  prebetun&lidc- 
pafcere  fiepius  voles,  v(que  in  menfem  Maium  fufficit.  Quod  fi  etiam  feme  cxeavolespcr- 
ciperc,a  Calendis  Martiis  pecora  depellenda,&  ab  omni  noxa  defendenda  eft , vt  fic  idonea 
frugibus.Simihs  fatio  Auenx,qux  Autumno  fata,  partim  catditur  in  fcenum,  vel  pabulum, 
dum  adhuc  viret:  partim  femini  cuftoditur. 


PEMPTADIS  QTART^  1 1 B.  I.  4PI 

lam  & ex  Tritico  Farraginem  fieri  Plinius  quoque  teftarur.  Et  in  Tritici, inquit,gcnere, 
pars  aliqua  pabulieft, quadrupedum  caufafati:  vc  Farrago.  Abfyrtusctiam  mejitur  $(dsiv,id 
eft.Triticeam  Farragincm,equulis  maxime  probat:  ca  ii  non  adiit,  x&e-SW,  quam  Eumelus 
jis  refert, poft  trimatum  dari  folicam.  Hoc  modo  & Secale  Farraginis  genus  eft,quandovi- 
delicet pecudum iumentorumcp  perhyemem  pabulum  efficitur. 

RecentioresRoggam  Siliginem  fere  intcrpretantur:qua  in  re  quantum  hallucincntur,fa- 
tis  ex  iis,qu5  capite  De  Tritico,fcripiimus,  apertum  eft.Nam  Siligo  candidi  usae  leuius  Tri- 
ticum eft,ae  Tritici, vt  inquit  Plinius, delicia: , ex  qua  lautiffimus  panis  &c  piftrinarum  opera 
laudatiifimafiunt ■>  at  Secale  nigrum  ell,&  ex  eo  panis  ater,pau perum, non  lautiorum,  men- 
lisaccibis  dicatus. 

In  dod  diffimilem  errorem lapfi  videntur, qui  rocffri  cum Olyraconuenire autumant: 
Olyra  fiquidem  candida  eft, ac  vtriculis  multis  continetur;  Secale  vero  prarter  quod  nigrum 
eft,glumis nullis implicatur.Rucllij  coniciftura  plus  verilimilitudinis  haber.qui  Secale  a Bri- 
u non  longe  diffidere  credi  feribit, atque  inde  putari  nomen  Bizi  panis  in  Galli^  vulgus  ma- 
nalfe.  Panis  fiquidem  ex  Secali  fit  grauis,  firmus,  conco£tu  non  facilis,  qualem  ex  Briza  fieri 
Galenus  tradit,&  hunc  nigrum  ex  Secali  panem , extrita  litera  r ,pain  b/z  Galli  nuncupant; 
ficvrabinuicem  non  diffidere  exiftimari  po(fint,nifi  Secalis  granum  nudum  foret,Briz$  ve- 
roglumis  implicitum, quod  hmc  inter  fe  differre  manifefte  oftendic. 

Quod  ver6  Briza:  femen  glumis  implicetur,  ex  his  videtur  colligendum : tum  videlicet,  Br 
quod  eam  Typhxperfimilem  Galenus  fcribat,qux  multiplici  folliculo  conditur: tum  etiam 
quodmembranofam  fubftantiam  panis  ex  ea  fadus  habeat, ex  ipforum  nempe  folliculorum 
admixtione;  contra  plane  quam  Secalinus,qui  T riticeo  fyncomifto  membranas  ac  furfures 
vel  pauciores  vel  non  plures  habere  comperitur. 

Porro  Secale  proximum  inter  frumenta  aTritico  Triticeifq;  feminibus  locum  habet.Pa- 
nisexeo  fa&us, lentoris  aeque  obftrucntis  natura:  nonnihil  obtinet,difficulter  concoquitur, 
ac  ventriculo  grauis  eft , prariertim  fi  furfurum' expers  fuerit.  Nam  confufaneus , qui  fimul 
omnia  recipit , ac  ex  tota  farina  concinnatus  eft,  fi  probe  coelus  beneqj  fermentatus  fuerit, 
minus  lentus  eft,non  admodum  mgre  conficitur,  citoq;defccndit,nondum  tamen  Triticeo 
fyncomifto  par, quo  grauior&conco&u  difficilior  etiamnum  eft.  Alimentum  autem  corpo- 
rifolidum,ac  firmum  prmftat,nec  mali  fucci,  fi  ex  bono  frumento  co&usfuerit ; ex  malo  au- 
tem frumeto  & corrupto  paratus,prauos  & corruptos  fuccos  ingenerat,&  diuturniores  rr.or- 
bosprocreatjVeluti  morbum,Gcrmams  fco:6ucf  aut  frooiFupcfe/diclum.Admifcetur  huic  non 
raroTriticum , vdeuiorem  gratioremq;  panem  efficiat , qui  Secalinopuro  minus  grauis  ac 
lentus  eft, & teneritudinem  ftiamTriticeo  diutius  recinet. 

Secale  autem  vt  medicamentum,  T ritico  in  calefaciendo  ac  digerendo  potentius  eft. 

Panis  ex  hoc  aut  fermentum, promptius  ac  citius  abfeeflus  maturant  &c  rumpunt,  quam 
ex  Tritico  fa&a. 

Farina  confufanea,diuturniores  capitis  dolores  lenit,in  linteo  capiti  circumligata. 

De  Hordeo.  Cap.  x v i. 

T^Vlmo  Hordeum  eft, quam  Triticum  breuiore  fragilioreq; , pluribus  articulis  genicu- 
V-^latO;  folio  in  ftipula  latiore,fcabrioreq;:(pica  longarum  ^(perarum,  mordaciumcj;  arifta- 
rum  vallo  munitur,  ac  in  verfus  ftriata,  ordinibus  conftat,  fubinde  binis,  alias  ternis  quater- 
nifve,vtplurimum,vti  Theophraftus  ait,fenis;fed,vt  Tragus,  etiam  o&onis.  Spiffior autem 
pofituq;  ardior  eft,  qua:  pluribus  conftruitur.  Granum  tenui  oblonga  palea  includitur:  ra- 
dicesfubfunt  frequentes  tenuesque. 

Hordeum  autem  (vt  Plinius  inquit)  frugum  omnium  molliffimum,  atque  cx  omni  fru- 
mento minus  calamitofum,quodquecelerrime  reddit  fertililfimuroque. 

Seritur(auciore  Columella)  loluta  ficcaque  terra, & vel  pratualida  vel  exili. 

Nafcitur  palfim,ac  vniucrfe  familiare  Europq  cftxum  Autumno,tum  frequentius  Mar- 
tio, Aprili, Maioque  menfibus  feritur. 

GrzcisxexS»  dicitur:  Germani  g<r|fcn:  Belgxgerfta  Italitfrzo.-Hifpani  Cetiada:  Galli  orge 
nuncupant.  In  huius  genere,  quod  pluribus  verfibus  fpicatur,  77sA^s7^-Gprecentiores  appel- 
lant, ac  Germani  grofjgctjtm.  Quod  fexverfuum  Igasj^or:  Cantherinum  hoc  Columella; 
eft.  Aliud  duorum  verfuum  Jisiyov,  a Columella  Galaticum,  a Germanis  futet  gerftcil/  flctrt 
ger(l/id  eft,exiguum  ac  paruum  Hordeum  nominatur. Quod  magnum  & plenum, ipicamq; 
gerit  ereftam,  x£i$>|,ab  Hippocrate  vocatur, xrugini  id  obnoxium  eft:  quod  vero  in- 
curuanir,m6xet^oc;  ab  xrugine  hoc  minus  infeftatur. 

Ad  Hordei  genus  Sc  reducendum,mquit  Ruell:us,putauerim,trimeftre  illud  Hordeum, 


Hordeum. 


4? 1 


t i JE 

Hordeum  dillichon. 


Stcaurgem.  quod  Gallice  fecourgem  dicitur, quod  rebus  ad  egeftatem  addudlis,  cum  annona:  premit  pe- 
nuria, plebem  alat,&:  a famis  noxa  vindicet.  Seritur  vero  & in  Gallia , quod  mundum  Hor- 
deum vocant, Rucllio  eodem  tefte:  huius  granum  nudum  cft,  ac  fponte  gluma  concidit,  cj- 
yuioUf t-  rera  Hordeo  fimile:  Tu/Mixej^ or  ac  nudum  Hordeum,  tale  a Galeno,  in  lib.  Dealimenc.  fa- 
Sw.  cult.  appellatur. 

Ctecerum  Hordeum, vt  Galenus  in  lib.De  aliment.  facult.  non  eandem  cum  Tritico  fa- 
cultatem habet.  Siquidem  Triticum  palam  calefacit : Hordeum  vero  non  modo  non  cale- 
fecit, fed  quoquo  modo  cavtare,(iue  panesex  eo  fcceris,vimquandam  refrigerandi  habere 
cernitur.  Diffidet prarterea  aTritico  fucci  Ipecie.quam  vtrumque  ipforum  gignere  confue- 
uit.  Siquidem  T riticum  craffum  £c  lentum  cft: Hordeum  autem  tcnuera,6c nonnihil deter- 
forium  fuccum  in  nobis  gignit. 

Panes  Hordeacei  T riticeis  multo  minus  alunt,qui  tamen  cx  prqftantiffimo  Hordeocon- 
ficiuntur, minus  a T riticeis  in  eo  (uperantur:  qui  vero  ex  laxo  & leui,  panibus  furfuraceisre- 
fpondent.  Panes  autem  ex  Hordeo  eiulinodi  citiffimeper  aluum  fubducuntur,quodreli- 
quisnon  minimum  accidit, fi  T riticeiseos  contuleris.  Sunt  autem  non  modo  Triticeis,  ve- 
rum etiam  01yrinis,&  multo  magis  Typhinis,  friabiliores, nihil  in  fc  lentoris,  vt  illi, haben- 
tes. Ex  quo  perlpicuum  cft,  quod  exiguum  corpori  prarbent  alimentum , & potiffimiim,  ii 
facti  ex  peiore  Hordeo  fuerint,  ex  quo  Hippocrates  ne  Ptifanam  quidem  fieri  voluit:  neque 
enim  dum  coquitur,fuccum  copiofum  ex  ieipfo  emittit. 

Laudatiffimum  autem  Hordeum  quod  candidum,vbi  pinfitum  cft, apparet^ionnihilquc 
denfitatis  ac  ponderis  (quantum  Hordeo  datum  eft)  habet.  Porro  quod  totum  plenumelt, 
& circumlcriptionem  externam  habet  tenfam, melius  eo  cft, quod  gracile  eft,acrugofum. 

Hordeum  primi  eft  ordinis  in  exiccando  &:  refrigerando , ait  Galenus  inlib  De  facult. 
fimplic. habet  etiam  pauxillum  abfterfionis,paulo  etiam  plus  deiiccat,quam  farina  fabacea, 
cui  non  infunt  cortices. 

Hordeum, Diofcorides inquit, abftergitjvrinam  cit,inflationcm  parit, ftomachoaduerfa- 
tur,cedemaca concoquit.  Farina  Hordeacea  in  mulfa aqua  cum  Ficu  decoda, inflammatio- 
nes SC  cedcmata  difcutit:duritias,cum  picc,reiina  &c  fimo  columbarum  concoquit:cumMe- 


PEMPTADIS  <^VAR.TjJ5,  lIB.  I.  49} 

liloto autem  & Papaueris  calyce,  dolores  finit,  qui  latus  excruciant : aduerfus  inteflinorum 
inflationes, cum  Lini  femine,  Foenogrxco  & Ruta  impofitaiuuat:ftrumas  cum  pice  liquida, 
cera, oleo, & impubis  pueri  vrina,ad  concodioncm  perducitrcum  Myrto  verd  aut  Lentifco, 
autMalicorio,aut  fylucllribus  Pyris, aut  Rubo, alui  profluuia  (iftit:  podagricis  inflammatio- 
nibuscum  Cotoneis  au  c aceto  prodeft:  decoda  in  acri  aceto,  modoquo  apri  calida 

impolita, lepris  medetur. 

Eli  autem  apti  AK07f,Pelagonio  audorc,  miftura  arqualis  Fccnigrarci,  feminis  Lini,  & fari- 
nz  Hordeacea:. 

Cremor  ver6  farina:  Hordei  ex  aqua,  aut  cum  pice  & oleo  decodus,  puri  mouendoeft: 
cum  aceto  fubadus, itidem  & cum  pice, contra  articulorum  fluxiones  prodeft. 

Habet preterea  & Hordeum  multiplicem  vfum,nam  exeo  Ptifana, Polenta, Mazar, 
Maleum  &C  CeruifiaConficiuntur,dequibus  deinceps. 

De  Ptifana.  Cap.  xvii. 

pT  i s a n a tS  Ttfiosw  dicitur,&  nomen  quidem  commune  omnium  frumentorum  i 
* corticibus fuis,  Sfi  'Sti  ■Miosw,  purgatorum  eflepoteft,  fed  proprie  tamen  &c peculiariter 
non  aliam,  quam  Hordeaceam  Ptilanam  ligmficat,qua:  fimpliciter  ac  citra  adiedionem 
^iwawnuncupatur.  Nam  fi  hoc  modo,  frumentorum  alioru  quorunda  femina  mundata, 
alicubi{quod  tamen  rariflimum)  Ptifana:  nominentur, frumenti  appellatio  coniungitur.  Ita 
Hippocrates lib.>c%t7raS-(»i>,&Diofcor.  «felxeiS-arc ap.  •ffiesam  7ws/vnv,Sc  ex  OrizaPcifa- 
namPlinius  dixit:  ad  Hordeacea:  nempe  Ptifana:  differentiam,  proprie  &c  fimplicirer  Ptifa- 
na: nominata:. 

Ellautcm  Ptifana  ha:c  aliud  nihil,  quam  Hordei  granum  a membranis  & corticibus  fuis 
mundatum  &:excorticatum.nTi'ar«r,id  eft,macerare,tundendoquc  expurgare  hoc  oportet, 
ac  in  Sole  ficcare,  deinde  rurfus  Tjfrorei^rurfusq;  ad  fblem  ficcare.  Quod  aurem  tenue  ex  eo 
decuflum eft,ipfi  inlpergendum;  hoc  enim  iplam  conferuat,vti  Didymus in  Geoponicis. 

Humedat  autem  & refrigerat  Pcifana,eauliumq;  eft  ( Hippocrates  ait  <a%t  Jiam;  ofylav 
mptTnv)  in  acutis  morbis,  reliquis  omnibus  frumentaceis  proferendum.  Namvifcoficas 
ciu$leuis,continua,iucunda, lubrica, & mediocriter  humida:  litim  minime  infert,  & fi  quid 
ablui eget,probe  abluit:  non  adftringit:  non  male  turbat:  nec  in  ventre  intumefeit,  cum  fal- 
tcm,vt  decet(Galenusaddit)  fuerit  parata:  hoc  eft, quando  in  codionc,quam  plurimum  in- 
tumuerit,poftea  igne  lento,per  multum  ocium  in  chylum  fuerit  redada, acetum  tunc  ei  ad- 
mifcetur,cum  plane  intumuerit:  vbi  vero  coda  exade  fuerit,fub  edendi  tempus , falem  te- 
nuem iniicerc  oportet. Oleum  autem  fi  initio  ftatimadicceris,codioni  nihil  nocueris,  aliud 
tamennihilmifcendum,nifi  velis  Anethi  aut  Porri  quippiam , idque  initio  flati  m admifee- 
re:hoc  Galenus. 

Nollro  tempore  raro  au  t nunquam,horum  aliquod  additur , fed  facharum  fere,  & aqua  e 
Roflsalbisftillatitiaeiadmifccntur;  &fubinde  Amygdala  aliquot  amara,  vr  palato  gratior 
fiat:  aut  feminum  Melonum  vel  Cucumeris  nonnihil,profertim  quando  impenfius  refrige- 
randum,aut  fomnus  ea  conciliandus  eft.  Admifcetur  ei  & nonnunquam  Amygdaloru  dul- 
cium ^vAo;,fiue  fuccus,  ( Officina:  lac  Amygdalinum  vocant ) prarfertim  cum  aluum  liqui- 
diorem cohibere  veile  eft. 

Fit  item  ex  Ptifana  potus, quem  Officiri?  Ptilanam  nominant, cum  rame  nec  Ptifana,nec 
Ptifan?^»Aecfiue  cremor  fit, fed  eius  tantum  tenuius  decodum,ipfius  fu  bllantia:  parum  aut 
nihil  retinens, quod  fere  non  ex  fola  Ptifana , fiue  Hordeo  m undaro , fed  Sc  ex  Glycyrrhiza, 
&Vuispaffis  additis , decoquitur.  Qua  ratione  parata  potio  vtiliseftiisquiinflammationc 
pulmonis,  partiumque  refpiracioni  deleruicntium,vel  renum  veficteque  exulceratione  aur 
inflammatione  laborant. 

Plus  alimenti  (inquit  Diofcoridcs)  Ptifana  ob  cremorem  in  decodione  redditum  probet, 
quam  Polenta  ex  Hordeo  fada.  Contra  acrimonias  atq;  arteria:  afperitates,  cxulcerationesq; 
pollet. 

De  Polenta.  Cap.  x v i i i. 

"DO  lenta  Hordei  frixi  farina  eft,quam  Gneci  proprie  aX<pmv  nominant:  quanqua  fub- 

inde  re«A qftSv  nomen, de  omni  alia  praffertim  rudiore  farina,fed  improprie,dicatur. 

Pluribus  ha:c,Plinius  ait,fit  modis:Grzci  perfufum  aqua  Hordeum  ficcant node vna, ac 
poliero  die  frigunt, deinde  niolis  frangunt.  Sunt  qui  vehemetius  roftum,  rurfus  exigua  aqua 
afpergantjficcentq;  prius  quam  molant:  alij  vero  virentibus  fpicis  decuflum  Hordeum , re- 
cens purgant,madidumd[;  in  pila  tundunt,atque  in  corbibus  eluunt,ac  ficcatum  Iole , rurfus 
tunduntjSi  purgatum  molunt. 


Galenus 


4J)4  SmmM  histokm 

Galerius  ex  reccnte  Hordeo  mediocriter  frixo, laudatiflimam  fieri  ait,  atq;  ex  hac  Mazas 
prxparari, deficiente  autem  rccente  Hordeo.nonnunqua  & ex  aliis  iplam  confici,omnem^ 
rcclc  fidam  boni  efTe  odoris, eam  verri  fuaueolcntiflimam , qua:  ex  optimo  &:  rccente Hor- 
deo, quod  ariftam  nondum  habet  liceam, eft  confecta. 

Exiguum  autem  corpori  ,vt  Galenus  quoque  tradit , Polenta  alimentum  dat , & priuatis 
quidem  ac  abomni  exercitatione  abllinentibus  fatis  multum;  iis  verri  qui  quoquo  modo  e*, 
creentur,  minus  quam  fatis  eft. 

Deliccatverri  multri  magis  quam  Hordeum:  aluum  etiam  ( Diolcoridesait)  cohibet, & 
inflammationes  mitigat. 

De  Ma\a.  Cap.  x i x. 

"Xif  Az  a ex  Polenta  humido  aliquo  permixta  8c  fuba&a  conficitur.  Et  aliqua  quidem, 
XVA  cum  fola  aqua  fubigitur ; alite  verri , aut  cum  vino , aut  cum  oleo , aut  cum  indic,  aut 
cum  aliquot  horum  permixtis. 

Cum  aqua  autem  eam  fubigi , prxtcr  quod  ex  libro  Hippocratis  De  dista  fecundo fitis 
euidens  fit,rcftis  quoque  eft  Xenophon  fexto  7m iS'ioa  Cyri,vbi  hic  concione  conuocata, mi- 
lites tuos  ad  aqux  potionem  adhortatur, & i confuetisnon  admodum  reccflurosoftendit^ 
fi  fa(,$Ha),dh<pnorni,u<fbi-n  a&rm  fMtfyui&iei.  osjc  apnanit,  SJtmJdijfmnit 

<?p5r,id  eft : Etenim  qui  Polenta  vi&itat , Mazam  aqua  permixtam  edit ; & qui  pane  vtitur, 
panem  aqua  fuba&um. 

Subigi  vero  Mazam  , &c  cum  vino , ex  Hippocratis  libro  De  internis  affedionibusappa- 
rct,vbi  in  hepatico  morbo,  cui  fuffocatio  accedit , & fimiliter  in  coxendicum  dolore, eam, 
qux  vino  dulci  fuba&a  eft, non  edendam  confulit. 

idem  Mazam  oleo  &c  meile  quam  maxime  lubactam,  intyphoquodam  eodem  libro  ex- 
hibendam pricipit. 

Hefychius  verri  ftd?ju  interpretatur,  Polentam  aqua  & oleo  permixtam. 

Etaprincipio,  Athcnxus  ait , popularem  cibum  ex  Alpbitis , Mazam  veteres  vocarunt, 
ipfamquc  prxparare  udr ren  dicebant,  poftea  verri  neceflatium  vicium,  ob  intemperantiam 
varietate  diftinguenteSjftudiofcquepaulatim  immutantes,  nomen  ipfum  Mazz mpamai 
commutaruntjita  appellantes  omnem  cibum  magmficum^Trva^f»  verri  ipfoscibospix- 
pataredixerunt.  Arque  inde  fortafle, qux  cx  Amygdalis  &£  facharoplacentx  conficiuntur,  in 
Officinis  MafTepaneSjhac  serate  adhuc  nominantur. 
ms-  Porro  Maza.vt  Galenus  ait,  panibus  Hordeaceis  segrius  concoquicut,magisqueventricu- 

lum  flatu  implet, in  quo  etiam  fi  diutius  manferit,  turbationem  excitat.  Citius  autem  fub- 
ducitur,  fi  commixta  diutius  fuerit  ac  fuba&a.  Quddfimelquoqucaddatur,ciciuseciam 
ob  id , ventrem  ad  excretioncm  incitabit. 

De  Crimno.  Cap.  x x. 

Rimnon,  inquit  Galenus  in  Commentariis  libri  fecundi  prcdictionum  Hippocratis, 
'craflior  Polenta:  pars  appellatur,qux  gran  d i u fcu  la  cffra&o  inuchitur  Hordeo, refugiens 
videlicet  molxexa&iorcm  confra&ioncm.  Diofcorides,quem  Galenus  etiam  in  lib.  Defa- 
cultat.  firaplic.  fequitur,non  Polenta:  modri,fcd  &Tritici,  Zex,ac  Olyrx,  fiue  antea  rallo- 
rum, fiue  non  toftorum  craffiorcm  farinam  xgj/jjoi  appellar,  Crimni  nomen  ad  rudiorem 
cralfioremque  farinam  cuiufuis  frumenti  transferens. 

«Mi fi*.  Solo  molxdifcrimine  actriturx  modo  a farinafiue  dxdJpa differt.  A*/\^gK  enim  dicitur 

quando  granum  in  tenuifiimas partes  quam  exacftiflime  contricum  eft; vero  rudior 
farina,qux  fragmenta  maiufcula  ipforum  granorum  continet. 

n&tow,id  eft, pultem  ex  eo  faciunt,inquit  Diofcorides,qux  abunde  alit,  facile  conficitur, 
& aluum  vehementius  aflringitjfi  Zea  ex  qua  fit,  prius  torreatur. 

De  Malto  fiue  Bjne.  Cap.  x x i. 

MAltv  m a recentioribus  nuncupatum,  cx  Hordeo  quoque  fit.  Nam  ipfum  Hordei 
granum  eft, primum  donec  intumueritaqua  maceratum, quod  deinde  germen  emilit, 
ac  poftrcmo  cum  ipfisgcrminibusfiue enatis  ligulis reficcatum eft. 

Reficcatur  autem  frequentiflime  ignis  calore,quem  ad  hoc  conftruiftus  fornax  per  exigua 
fpiramenta  admittitirarri  verri  abfque  ignis  fubfidio,idque  non  nifi  xftiuis  menfibus  vigente 
xftu.ciim  in  tabulato, eminentiore  loco  perflato,tenuiter  fparfum,  fsepiusper  diem  verritur. 
Noftri  numt/Gcrmani  mali?  / reccntiores  Maltum  voce  a Germanis  mutuata  appellant. 
Bm.  Actius  Grxcusmedicus,Hordeum  hoc  modo  praqsaratum  fZvmr  nominat. 

Ad  Bcrx  fiue  Ccreuilix  decorilioncrn  conficitur,&  laudatiffimum  quidem  Martio &A- 
prili  menfibus. 

Quali- 


PEMPTADJS  Q^VARTiE  L I B.  t.  40  j 

Qualitatem  habet  ficcam  quidem  Hordei  incenfiorcm , frigidam  verd  multo  rcmiflio- 
rc%prx(ertim  quod  igniscalorc  toftum  ac  reficcatum  eft.  nam  iysrdpdjyy,  quod  illi  ab  at 
fationediutinaque  tortione  inhxrct,liccitatcm  cius  intendit,  ac  frigidam  non  folum  remit- 
tit, fed & qualitatem  quandam calidam  ei  imprimit.  Quod  vero  a-ftiuis  caloribus  rcficca- 
tuni, minus  quidem  calet,tamcn&ipfum  Hordeo  calidius  vel  (ola  germinatione  redditum; 
quaablque  leui  quadam  putrefaftione,  ob  alienam  huiruditatcm,  non  lucccdit.  Putrefa- 
ctione aurem  caliditatem  multis  accedere, fatis  notum. 

Galenus  lib.Dealimcnt.facult.Hordeumait,quoquo  modo  quiseo  Vtatur, flue  Ptifanam 
coxerit,  (iue  Polentam  fecerit  , vim  quandam  refrigerantem  retinere,  verum  lddcMalto 
non  videtur  intelligendum,quod  vel  germinatione  fola;  deinde  8c  toftion  e, ii  accclTcrit,ma- 
gisanatura  fua  rccefiit,quam  Polenta,  qua:  vel  ex  crudo  nondumque  maturo  Hordeo , vel 
inaqua  macerato  tantum, vt  diximus, conficitur. 

Abftergit  prxterca  & Maltum  Hordeo  potentius;  minus  lentoris  habet,ciim,quia  farina: 
minus, iiliquarum  vero  plus  habcar,quam  crudum  Hordeum;  tum  ab  inh^rente  illi  nonnul- 
lo calore;  partim  a leui  illa  corruptione;  partim  ab  empyreumate,quiabfterfionem  coniun- 
dam  habet.  Ventris  torminibus  aliisq;  fimilibus  ex  frigida  caufa  doloribus,  Maltum  fubue- 
nit,toftum  feruensq;  in  facculo  appolitum. 

Cataplafmaex  Bynes  farina  tumoribus  hydropicorum  vtiliter,  Aetio  tefte,  imponitur. 


De  Bera fiue  C erui  fu.  Cap.  x x i i. 

BEr  a exMalto,&  Lupulifali&arij  floribus  modo, proportioneq;  certis,  aque  dulci  per- 
mixtis,coquitur:  &:  fimpliciffima  quidem  ac  propriiflima  talis  eft.  Proxima , qux  Triti- 
cum, Zeam,  aliafvc  fruges , vna  cum  malto  Hordeaceo  admittit.  Qua:  vero  prarter  fruges, 
herbas, (emina, flores, aromata, aut  alia  huiufmodi  caput  implentia , ac  ebrietatem  induccn- 
da, a frugum  naturaaliena,  permixta  habent,  compofitx  quxdam  Bera:,  fiue  Ceruifia:  funt 
ac  medicata:, ab  Hordeacea  T riticeavc  Bera  & fapore  & qualitate  diffidentes. 

Nominant  autem  huiufmodi  ex  frugibus  potum  cum  Germani  omnes,  tum  Britanni  re- 
liquarq;  Septentrioni  fubiacentes  gentes,  communi  quidem  ac  patria  voce , Siere  iiue  Sere/ 
IirinaautempaffimCeruifiam.VeteresverdexHordeo potum  variis  nominibus  appella- 
rant:  & a «a*  quidem  xe/Sjwr , id  eft , V inum  hordeaceum,  omnem  ex  Hordeo  compo  litum 
Grzci. Eundem  Ariftoteles,  Athenxo  tefte , mvot  d ixit : alij  /Spt/ro» : veluti  Sophocles  in  Tri- 
ptolemo^ Hecatxus  in  Europa: periodo, vbi  Patonas /3 pi-nv  ait  bibere,  ex  Hordeo  ■ «qS$t€/'w 
vero  ex  Milio  Sc  Conyza.  Hellanicus  tamen  non  folum  ex  Hordeo , fed  & ex  radicibus  fieri 
|2j»7B?aflerit:  Bibunt,inquit,ex  radicibus  Ppv-m,  veluti  Thraces  ex  Hordeo. 

iEgyptij  Hordeaceam  potionem, ^i/Sarfiue^i?Ssv,Theophraftusait,appellant.  Idem  te-  £uSo r. 
ftaturPliniuslib.xxn.  Ex  frugibus, inquit,potus,Zythum  in  digypto, Celia  & Ceria  in  Hi- 
fpania, Ceruifia  & plura  genera  in  Gallia,aliisq;  prouinciis.  Quos  hb.xmi.  nominibus  qui- 
dem aliis, fed  ratione  eadem  confici  tradit. 

Diodorus  Siculus, Zythum  non  in  dsgypto  lblum,fed  & in  Galatia  quoque  fieri  affirmati 
Tanta  eft(inquit  de  Galatia  feribens)  aeris  frigiditas, vt  neque  vinum  ea  regio,neque  oleum, 
producaqquare  coa&i  homines  potum  fibi  ex  Hordeo  componunt, que  appellant  Zythum. 
Diofcorides  vnum  Hordeacei  potus  genus  Zythum : alterum  Curmi  nominat. 

Simeon  Zethij  ex  pofterioris  artatis  Grxcis , huiufmodi  potionem  Arabico  nomine  $ov-  , 
xas  vocat, alij  ^oxacOsvjfiue  QouxaJiov : Arabibus  tamen,  Phoricasnon  ex  Hordeo  tantum  po-  “***' 
tus  eft, fed  etiam, veluti  Rhafis  feriptum  reliquic,ex  pane  Heueri,hoc  eft,Similagineo,Men- 
tha,ac  Apio  compofitus:  ac,  vt  Hali  Abbas  tcftatur , quardam  eriam  Phoucas  ex  pigmentis; 
aut  ex  malorum  punicorum  fucco  conficitur. 

Hxc  autem  omnia  fiue fimilia  fint  genera,  diuerfis  appellata  nominibus,  fiuc  proprietate 
aliqua  difcrcpantia,cum  Bera  flue  Ceruifia  noftra  in  eo  conuenire  pofTunt,quod  ex  Hordeo, 
aefrugibus com ponantur,  prmparationis  tamen  modo,  vel  alia  qualitate  aliqua  ab  ea  fortaf- 
fedifterunt.  Nam  fi  Zythum,  vt  Galenus  ait,  lib.  De  facultat.  flmplic.  medicament.  ex  pu- 
tredine proucniat,aut  ex  frugibus  fiat  aqua  madefactis,  donec  refoluantur  in  liquorem  Vino 
fimiicm,veluti  Hermolaus  Barbarus  in  Corollariis  fcnbit : ac  acre  maliq;  fucci  fit : renes  &: 
neruos  tentet,qua:aDiofcoride  ac  Galeno  quoque  ei  attribuuntur,cum  Bera  fiue  Ceruifia 
noftra  nequaquam  conuenire  poteft.  Nam  Bera  ex  fruge  non  fit  putrefeente,  multo  minus 
ex  ea  in  liquorem  refoluta,fed  ex  Hordeaceo  Malto, vt  diximus,  coquitur,  ab  omni  putre- 
dineafleruato.Eft  8c  Bera  per  fe  fuauis,dulcis,ac  boni  omnino  fucci.  Qu$  certe  Beram  a Zy- 
tho,cum  conficiendi  modo, tum  facultate  diffidere  oftendunt.  Sin  autem  Zythum  non  eo, 
quo  Galenus,aut  Hermolaus  tradunt,conficitur  modo,  fed  ex  Hordeo  ac  Tritico  fiat  leui- 


4J )6  STIRPIVM  HISTORIA 

ter  tantum  putrefacis, ac  a natura  lua  commutatis,  vt  Theophraftus  feribie.  Zythum  &Be- 
ra  limillima  funt.  Nam  Hordeum  in  Maltum  tranfiens, leuiter  quodammodo  computrefcic 
&a  natura  fua  recedit.  Verum  tunc  Galenus,  Diofeorides,  & qui  deinceps  eorii  fcntenriam 
ac  dociri nam  infequutifunt , minus  reCc  Zythi  facultates  cognoui/Te videbuntur.  Propter 
leucm  hanc  etenim  putrefadionem  iiuc  mutationem, Hordeum,  aut  ex  eo  potus,  mali fuc- 
ci  llatim  fieri  non  potcft.non  minus  quam  Polenta, qux  ex  non  reccntc  Hordeo  ,icd  ex  ma- 
turo & ficco  in  aqua  macerato  conficitur.  Siquidem  & tunc  leuiter  quodammodo  Hordeum 
computrelcit,humoremq;  alienum  imbibit, vcluti  dum  Maltum  futurum  eft.Polentam  ta- 
men hanc  ob  caulam, neque  Galenus  ipfc, neque  veterum  qui(quam,mali  lucci  foreafleruit, 
fed  contra  omnem  boni  odoris, fuaueolentemq;  cfic,ficuti  & Maltum  rite  confectum  eft. 

Zythum  aurc.fiue  exHordco  & Tritico  confici  leuiter  putrefactis,  Theophraftus 

lib.  De  caulis  fexto,vbidcfaporibusagit,his  verbis  tradidit.  Nonullos  vero, ait,  natura  com- 
mutantes &c  leuiter  putrefacientes,  in  fuccos  cogimus,  ad  bibendum  idoneos,  veluti  qui  vi- 
num ex  Hordeo  ac  Tritico  conficiunt, quod  in  digypto  tydv;  appellatur. 

Caxeriim  vtad  temperiem  Bcrxveniamus,pendetea  ex  qualitatibus  eorum,  ex  quibus 
componitur.  At  materies  eius, vtdixiinus,(unt,aqua,Maltum  Hordeaceum,  lubinde  Triti- 
cum aut  Zea, Sc  Lupuli  lalictarij  flores.  Aqua  quidem  limplex  cuiufmodi  ad  Bera: decoctio- 
nem fumitur,frigida  eft  & humida:  Maltum  cum  exigua  caliditatc  reliccat  & abltergit:Tri- 
ticum  ac  Zea  temperate  calida  ficcaq;  (unt:Lupuh  flores  fecundo  ordinccalcfaciunc,relic- 
cantqj,caputtcntanr,vrinasmoucnr,abftergcndiquoquc,ac  aperiendi  potentia praditi.  Fa- 
ciunt hi  ad  Bera:  cum  faporem,tu  diuturnitate ; fruges  vero  alimenti  materia  fubminiltrat. 

Ex  horum  autem  varia &inarquali  miftura,diucrla  Berarum  genera,  dillimilibusqualita- 
tibusprxdita.fiunt.Tenues  quardam, potentes  alix, rubicunda:  liuc  nigr.r  hx.candidzillz.a- 
marxplerxque, dulciores nonnullx.Qux frugum  plurimum  admilerunt,potcntiores funt: 
qux  minus  tenuiores:  minimu  tenuiflimx.Ex  Hordeaceo  Malto,d;  u tuis  tollo,  rubicundz; 
&c  prxfertim,fi  diuturnior  decoctio  acccflerit:  prxeipua  autem  parte  exZcaacTriticocon- 
fe&x  candida:  funt,fcnelcentesq;  tenue  & aquofum  vinu  fubftantix  tenuitate  quodammo- 
do referunt:  amariores  caput q;  citius  tentantes, lupuli  flores  copiofius  incocti  cfficiunt;dul- 
cioreseorum  parfimonia.  fruges  enim  ex  fc  dulcedinem  conferunt. 

Inter  has  tenuiffima,  frigida  quidem  eft  & humida,  fuperante  in  ea  aqua:  qualitate  ac  fub- 
ftantia,non  tamen  alicuius  caliditatis  expers. 

Potentiores  caloris  plus  habcnt,cuius  etia  vi  atq;  potentia,  in  vafa  cdditx  no  fecusacmu- 
ftu  fluduat  ac  effcruefcut,  minus  rame  quam  mediocre  vinu  calida:, a quo  no  fblu  teperame- 
ti  caliditatc, fed  & tenuitate  fubftatixfuperatur.  Calefadio  fiquidc  Bera:  demes  mitisq;  eft. 

Alimentum  autem  prxftant  illx quidem  exiguum, aut  nullum;  ha:  verocopiofius;copio- 
fillimum  potentiores:  omnes  probi  fucci,  fi  ex  bonis  frugibus  & bene  decocta:  fuerint.  Craf- 
fiores  circa prccordia  aliquantifper  hqrent,tardeq;  defeendunt : candide , renulores  & citius 
digeruntur : amarq,  abfterfionc  aluum  leniunt:  mediq,  medio  fe  modo  habent. 

Compofite  Berq,quq  videlicet  preter  fruges  ac  Lupulum,&  alias  quafdam  herbas,  vel  flo- 
res, femina,frudus, aromata,  fimiliave  recipiunt,  pro  qualitate  eorum  quq  admifcentur,  va- 
rias qualitates  ac  facultates  obtinent,fubinde  etiam  noxias. 

Recens  Bera  qua:  nondum  fubfedit,non  fccus  ac  muftum,vitia  complura  gignit:  inflatio- 
nem parit,  aluum  conturbat,calculum  procreat, ac  vrin£  fepenumero  ftillicidiumexcitat.fo- 
ris  tamen  admota, neruofarum  partium  dolores  fbpit,fi  dulci  calcntcq;  ea  foucantunpreflat 
ad  hoc  recentiflima,&  cui  nondum  Lupulusincodtuseft,  ac  inter  omnes  potentior. 

Acida  ncruos  & renes  teneat, ventriculum  conturbat, ac  vitiof  um  in  corpore  fuccu  gignit. 

Acetum  quod  ex  Bera  conficitur.  Vini  aceto  minus  acre,  minusq;  potens  eft,  nec  partium 
adeo  tenuium. 

Ve  (Milio.  C a p.  x x x i i. 


MIl  i V m multiplici  fruticat  culmo, geniculato:folia  habet  ampla, harundinaceaifum- 
mo  caule, non  fpicam  fed  effufam  promit  iubam,fiue  <p6£w,deorfum  reflexam,  flauivt 
plurimum  coIoris,fubindenigricantcm,inquafemcn  gignitur  paruum,durum,fplendens^, 
paucis  tenuibus  tunicis  conueftitu,a  quibus  facillime  excidit. radice  nititurnumerofa,altaqi. 

Leue  folutamqj  humum  defiderat,nec  in  fabulofo  folum,  fed  & in  arenofo  quoq;  proue- 
nit,modo  vel  humido  cxlo,vel riguo  folo:  nam  ficcum  cretofumqj  reformidat,  Columella 
ait.  Milio  Plinius  Campaniam  prxeipue  gaudere  tradir.  Ante  ver  commode  feri  non  poteft; 
teporibus  maxime  laxatur. 

Milium, Theophraftus  ait,ficcitate  fua  diuturnum  efTc,plus  centum  annisferuaripoffe^ 
qud  ventus  8c  aer  noperueniunt,vt  audior  quoque  eft  Varro,  condatur. 

Grzcis 


ARTit  LIB.  I.  4^7 

Cnecis  , nonnullis  nnyp^c  dicitur; 
Hippocrati  Pafpale,Vc  Hermolaus  ait:Hifpanis 
Mtjo,  Mili:  Italis  Migiio:  Germanis tjirj:  Gallis 
millct:  noftrisfjirjS&niilie. 

Milij  grana  ac  palea;,  vt  Hippocrates  ait,  fic- 
cant  & ventrem  fiftunt,  & cum  ficubus , forti- 
bus doloribus  confcrunt.Ipfum  autem  Milium 
codum  alit, non  tamen  aluo  fecedit. 

Primo  ordine,  GalenUs  ait,  refrigerat,  exfic- 
catverd  tertio,  aut  certe  fecundo  intenfo,  pau- 
lulum etiam  habet  tenuitatis. 

Panis  qui  ex  Milio  fit,exigui  eft  alimeti ; fri- 
gidus,prxaridus,&  friabilis;  nihil  enim  in  fe  ha- 
bet neque  lentoris,neque  pinguedinis : iure  er- 
go aluum  humente  deficcat,veluti&Panicum, 
quo  tamen  ad  omnia  eftpneftantius,  fuauiusq; 
editur,facilius  concoquitur,  ventrem  minus  fi- 
ftit,  magis  nutrit:  foris  impofitumin  faeculis, 
idoneum  eft  fomentum  iis , qua:  citra  morfum 
exficcari  poftulant. 

Torretur,audore  Diofcoride,feruensque  in 
facco  ponitur , vt  torminibus  reliquisq,  dolori- 
bus,fi  foueatur,  auxilio  fit:  neq;  aliud,  tefte  Pli- 
nio, vtilius,  quoniam  leuilfi mu  molliffimumq; 
eft,&  caloriscapaciffimum.  Itaq;  talis  vfus  eius 
eft, ad  omnia  quibus  calor  profuturus  eft. 

Farina  eius  cum  pice  liquida,  ferpentum  & 
multipedreplagis  imponitur. 

DeLachryma lobi.  Cap.  xxiur. 

MIlii  generi  aflcribitur  & quam  Lachiy- 
mam  lobi  recentiores  nominant,arundi- 
nacea:  quoque  natur xfotov : folia  habet  longa, 
lata , & arundinacea  ;culmos  craflos,  genicula- 
tos,ex  quorum  fuperioribus  geniculis  duo,tres, 
aut  plures  exeunt  pediculi,&  in  fingulis  femina 
lingula,  dura,  quaii  rotunda , Ochris  maiora , i 
quibus  dependent  quasdam  veluti  fpiese  inanes 
& mutica: : radices  in  fibras  multas  aiuiduntur. 

In  hortis  Italia: , Gallia: , ac  fiibinde  etiam 
Belgij  feri  tur ; peregrinum  fiquidem  eft , & ali- 
unde illatum. 

Nonnulli  Lithofpermi  fpecic  faciut,  propter 
feminis  duritiem;  toto  tamen  genere  a Diofco- 
ridis  Lithofpermo  differt.  Itali  Lachrymam  lobi 
appellant:  poflet  fortaffe  no  inepte  Arundo  Li- 
thofpermos  nuncupari,  vt  Gefnerus  ait. 

Vfum  habetnullum,  nifi  qudd  muliercula:, 
feminibus  iftis  lycio  fiue  filo  tranfmiffo  pro 
fphasrulis  precatoriis  fu  binde  vtantur , catenu- 
las inde  facientes . 

De  Panico.  Cap.  xxv. 

PA  n i c v m Milij  fimilitudineculmis  pro- 
dit complurimis,intus  farfris,  multis  articu- 
lis gcniculatis,ac  fenfim  extenuatis:folia  ei  aru- 
dinacea  funt, multo  quam  Tritici  latiora : fpica 
fiue  paniculam  fert  oblonga , craffam,  przden- 
fam,ex  multis  coaceruatam  & copa&am  granis 
rotundis, duris, fplendedbus,  folliculis  quibufi- 


Milium. 


M h I S T B ® I Jf. 

dam  intedis colore  fublutciS  , Milio  fimilibus, 
fed  minoribus. Radice  nititur  fibrola&  valida. 

Seritur  fimili, quo  Milium,  Colo:  calidis&fic- 
cis'  regionibus  libentius  nafeitur:  ex  vcrnajiuo 
frugum  numero  eft, qua:  teporibus  gaudent: ni- 
miaaquatione folium  dimittit,  vti.&  Milium: 
fed  validius, aitTheophraftus,  Milium,dulcius 
Panicum  ae  infirmius:  confummatur  celerrime, 
&C  referuari  egregrie  poteft. 

Grqcis?Av/(jj?  dicitur;  nonullis 
ropDiocles  medicus  Mei  frugu  appellauit. Gen> 
mani  ^epbdpfcmclj  autpfmicl2:Hi(p./V,%Gal. 
Ii  pan/c-, Latini  a panicuia, nomen  Panico  dedete. 
Ruellius  Panicii  ab  Italis  Melica  aucupari  refert} 
Matthiolus  autem  MelicamSorghum  nominat. 

Erradi  occafione  prqbuifle  videcurRuellio, no- 
minis Mclicqcum  M‘A/v>ic,fiue ^Airoi., vicinitas-, 

- que  fecit  vt  Panicu  Sc  Sorghu  inter  fe  cofudent, 
& Melica:  delcriptioncm  cum  Panici  miicuerit. 

Panicum  autem  facultate  pauci  nutrimenti 
eft,&  cxiiccatoria,audore  Galeno.-liftit  quoque 
ventrisfluxusccu  Milium, in  lacte  caprino  deco- 
dum  (addit  Plinius,'  bis  die  hauftum.  Sivero 
fori  s il  li  natu  r, ex  liceat  atqu  e 'refrigerat. 

Panis , qui  ex  Panico  fit,  vt  &c  is,  qui  ex  Milio, 
exigui  eft  alimenti,  frigidus,  prasaridus,  friabilis, 
nihil  in  le  habens  neque  lentoris,  neque  pingue- 
dinis; quare  &C  al  u u m humentem  deiiccat. 


De  Panico  Indico.  Cap.  x x v i. 


Panicum  Indicum . 


Panici  Indici  (pic 


PEMPTADIS  Q>AKTJ!  LIB.  I,  4 99 

RjS-ter  fiiperius  Panicum  8£  aliud  quoddam  peregrinum  oftenditur, quod  Indicum- 

cognominatur.  Culmosiftud  promit  craflps,vin.auc  ix.pcdcs  altos,  crebris  geniculis  ar- 
ticulatos : folia  vero  e lingulis  geniculis  dura,  magna, longa,  lataque , bmnino  arundinacea: 
fpicx  fiue  verius  paniculxcraflxfunr,&:  dense  compada:, aliquantulum  hirfiicx , breuiores 
non  raro  quam  vulgaris  Panici, fed  craffiorcs.  exeunt  has'  & e fumtno  culmorum , &:  e folio- 
tunrfinubuSjbrcuioribusac  tenuioribus  vcluti  culmis  iniidentes:  femen  oblongum  capilla- 
ceisglumisimplicatur,quxipfas paniculas  hirfutas efficiunt,  radices  Validxfunt  aefibrofx, 
ampliores  qtiam  prioris  Panici. 

Sub  finem  xftatis,  ctiamli  calida  feruensque  fuerit , maturitatem  femen  in  Belgio  vix 
confequitur:  in  Calidioribus  regionibus  melius  proficit. 

Panici  fpeciem  efle,ipfa  denfe  compada  panicula  ollendit. 

De  Melica  fiue  Sorgho.  Cap.  x x v i i. 

a tEuca  tribus,  quatuor,atft  pluribus 
JVLafTurgit  culmis  arundinaceis, prxaltis,  fe- 
ptem,  odo,  fubinde  decem,  pedum  altitudine 
vel  ampliore, nouem  articulis  vt  plurimum  ge- 
nicularis, medulla  candida  fardis  ; foliis  e lin- 
gulis geniculis  cubico  longioribus , trium  qua- 
tuorve  digitorum  larirudme:  iuba  dodrantali 
auc  longiore,milij  crafllore,ereda,  non  depen- 
dente; grano  mulco  quam  milij  maiore, ac  len- 
tis fere  magnitudine , alias  in  rufo,alias  plenius; 
nigricante : radicibus  nititur  fibrofis,  multis  ac 
validis.Tora  planta  arundinem  refert:  culmi  & 
fpica,  femine  mat.urefccnce  rubefeunt. 

Solum  amat  pingue  & humidum.  ex  xffiuis 
{ementibus  eft:  autumno  maturefeit:  gigni- 
tur in  Italia,  Hifpania,  ac  aliis  calidioribus  re- 
gionibus. ' 

Ab  Infubribus  Melegua , Sc  M elega  : Latine 
Melica : in  Hctruria  Saggina : alus  I calix  locis 
Sorgho : Germanis  ®o:g(amcn/  hoc  eft  .Belgis 
^ogjfaet:LufitailisAfi//«/»  appellatur: 

nonnulli  Panicum  peregrinum,  aut  Indicum 
cognominant,  idipfum  videlicet  ex  Panici  ge- 
nere efle  exiftimanres;  quorum  certe  opinio 
probabilior  eft,  quam  eorum , qui  illud  inter 
Farris  genera  reponunt.  Cum  Farrefiquidem 
fimilitudinem  nullam , cum  Panico  verd  ali- 
quam habere  poteft. 

Conuenire  Sc  cum  eo  Milio  videtur,  quod 
Neronis  principatu  ex  India  in  Italiam  inue- 
Sum, nigrum  colore,ampIum  grano, harundineum  culmo,  adolefcit  ad  pedesaltitudinc  fe- 
ptem  iprxgrandibus  culmis, lobas  vocanr, omnium  frugum  fertiliilimum,  vt  Plinius  tradit. 

Melicx  autem  huic,&fimilis  alia  auxdam  Melica  candida  iifperitur,  qux  harundinaceis 
foliis,  prxalcis  & geniculatis  culmis,effufa  iubaSorghum  qubquc.referc;fed  femen  cius  ro- 
tundius &: candidum  eft. 

Bellonius  hanc  Melicx  fpeciem  in  Cilicia  ac  Epyro  feri,&  illic  a fe  repertam  feribit:  ibiq, 
panes  ex  ea  coqui. 

Ab  Arabibus  Hareoman.eode  refte, appellatur.  Apud  Auiccnnam  tamen  Cap.cccxxxi. 
Areoman  non  Melica, fed  Zea  eft,  fi  interpreti  fides. 

Cxtenim  Melicx  vtriufque  femen  Panico  fapore  & temperamento  fimileeft.  cogitur 
fubinde  a rufticis  in  panes, fed  friabiles, & parum  alimenti  fubminiftrantcs:  frequentius,  gc 
vtplurimum, gallinacei  generis  ac  columbarum  faginx  feruit. 

De  Ori^a,  exThcophrafto  (jr  aliis.  C a p.  : x x v m-i.  - 
R 1 z a Lolio  afpcau  fimilis  eft,vti  Theophraftus refert:  non  fpicam,  fed  veluti  iubam 
'^effundit  Milij  aut  Panici  modo : folia  ei,  Plinius  ait,carnofa  ,ac  Porro  fimilia;  led  la- 


H I S.  T O Kjl  •* 

tioratflos  putpureus:radix  gcmme?rotuditatis, 

Anftobulus  apud  Strabonem , Orizam  tra- 
dit in  aquis  qbnclufam  ftare.areoiis  quibufdam 
fadiis:  camquccflc altitudine  cubitorum qua- 
tuor.  multiplicem  {picam  habere:  copiofumqj 
frudum  ad  terre  : meti  circa  Pleiadum  occa- 
fum, atque  vt  Zeam  repurgari:  nafei  in  Bactria- 
no agro,  &:  in  Babylonio , & in  Sufio,  & in  in- 
feriore Syria. 

Hac  autem  qtate  no  in  iis  fblirm  regionibus, 
led  & in  aliis  plurimis  prouinciis,veluti  infor- 
tunatis infulis  & Hifpania  prouenit:  vndein 
Belgium,  pifta  acptiianz  modo  repurgata  ad* 
fertur.  Nafcitur  paluftribus  acriguis. 

Vere  feritur,  &:  in  India  quidem,  audote 
Eratofthene,cum  arftiuis  imbribus  madet. 

Grxci  ipu^wr  ,aut  vt  Thcophrafius,^» 
appellant:  Latini  Graeam  vocem  retinent: 
Galli Riz:  Germani  9ujj & nominant. 

Semine  hoc, inquit  Galenus, omnesin fiden- 
da aluo  vtuntur , ipfum  eodem  modo,  quo 
Chondrum  coquentes:  difficilius  tamen qulm 
Chondrus  conficitur,  &c  minus  alit.  BelgzO- 
rizam  cum  lacte  coquunt , edulium  parantes, 
quod  medioenter  cum  aluum  adftringit, tum 
nutrit. 

De  frumento  T ttrcico,fiue  Muzt. 

Capvt  xxix. 

TV  R c i c o frumento  culmus  e it  arundi- 
naceus, felidus,  fungofa  medulla  refertus, 


multis  articulis  geniculatus,  quinumfenumvo 
pedum  proceritate , inferiore  parte  craffus,ac 
fubinde  purpureus , fuperiorc  paulatim  exte- 
nuatus : folia  lata,  longa,  venofa,  arundinacea: 
{picae  fummo  caule  dodrantales,iubz fere  mo- 
do multiplices, mutica:, procumbentes,  vacuz, 
nullum  femen  gignentes  ,inftar  tamen  Secalis 
florefccntcs,  flore  aut  candido, aut  luteo, aut 
purpureo, prout  videlicet  frudluscoloratus erit. 
Frudum  ferunt  praegrandes  veluti  fpicz,quz 
ex  culmi  geniculis,  atque  ab  vno  culmo  tres 
quatuorve, alterno  exeunt  ordine, multisfolia- 
ceis  ac  membranofis  tunicis,  veluti  vagina  qua- 
dam ,obuolutx,equa  longi  tenuesque  capilli 
prominent,  Anguli  lingulis  granis adhzrentes. 
Scm  ina  magna  funt,  Eruilise  magnitudine, qua 
mediaftino  haerent  angulofa,  fupcrficie  verd 
rotunda:  colore  alias  candida,  aliaslutea, pur- 
purea, aut  rubra;  fapore  dulciaac  fuauiaiquzin 
ordines  ac  verius  o£to  aut  decem  digcfta  at- 
£tiifihte  coniundta,  nalcuntur.  Radicibus  niti- 
tur hoc  frumentum  multis, fibrolisac  firmis. 

Seritur  itj  hortis , idque  Mattio  aut  Aprili: 
fruftus  autumno  maturefeit. 

Haudquaquam  cx  Afiaquae  T urcorum  Im- 
peratori paret,  (vt  aplerifq;  Sc  vulgo  creditum 
eft)autex  Oriente,led  ab  Occidente  & ex  A- 
merica,  vicinisque  infulis,  in  Hifpaniam pri- 
mum, deinde  in  alias  Europa:  proumcias  inue- 
dum 


PEMPTADIS  qVART  JE  L I B.  I. 

ftum  eft.  vbi  Sc  feritur,  & ex  co  panis  conficitur,  ac  fubinde  proccrfus  muftd  adolcfcit. 

Germani  nEurftfc^fomtBcIgx  Co^rr  co:rn:  vulgb  Frumentum  T urcicum:Galb.£lc  de  Tur- 
^«appellant:  America:  ac  vicinarum  infularum  habitatores  Maizium  & Maizum  nomi- 
nant: Valerius  Cordus  T riticum  nuncupat  Bactrianum,  fed  ratione  au c occaffonc  non  opti-  • 
ma:  Nec  enim  cum  Tritico  noflrofimilitudinem  habetmeque  cum  eo  quoque  Frumento, ' 
quod  in  Aiix  quodam  loco  vitra  Bactra  nafei  proditur.  Nam  hoc  Theophraftus  quide  adeo 
grande  fieri, narrari  refert, vt  grana  lingula  magnitudine  nucleos  Oliux  irquiparcnt.  Quod 
&Pliniuslib.xvni.cap.  vn. feribit.  Tradunt, inquit, in  Bactris  grana  tantx  magnitudinis  fie- 
ri,vtfingula  fpicas  noftrasxqucnc.  In  quibus  verbis,  pro  diCHone,f  picas,fortafIis  rectius  lege- 1 
rctur,Ohuas,vt  apud  Theophraflum,ex  quo  hxc  tranflcripta.  ' 

Extat etiam  apud  Strabonem, lib.xv.Bofmori  mentio, qui  Eratofthene  tcfle,in  BaCtriano  , 
quoque  ac  Babylonio  agro,iifdem  quibus  Oriza  locis  nafeitur.  Eft  hoc  frumeti  genus, quod 
ia  veneratione  efTe,Oneficritus  tradit,Tritico  minus;  inter  amnes  prouenit,excuflumq;areis 
protinus  torretur.Iureiurando  etenim  adiguntur  meliores , non  afportaturos  feinde , priuf- 
quam, coxerint, ne  femen  in  alias  terras  exportari  poffit.  Huic  Bofmoro  Frumentum  illud 
etiam pariim  fimile,cum  femen  eius  Triticeo  diflimile  & maius  fit. 

Quam  ob  caufam  ,cum  duo  hxc  apud  veteres  fbliim  reperiantur , qux  Bactriani  Tritici 
nomine  appellari  poflevidentur,atquc  his  ipfis  Frumentum  Turcicum  diflimile  fit : no  Tri- 
ticum Ba£trianum,fed  nouo  Tritici  T urcici,  aut  Maizij  nomine  potius  nuncupandum,  do- 
nec vetus  eius  nomen  Oedipusaliquis  demonftrarit,qui  a veteribus  alicubi  deferiptum , aut 
cognimm  fui£fe,perfuadere  queat. 

Cxterum  in  nutriendo  Frumentum  iftud  T urcicum , Triticeis  omnibus , ipfoq;  non  fo- 
Itim  Secali, fed  & Hordeo  longe  eft  infcrius.Panis  ex  eo  apparatus  mediocriter  quidem  can- 
didus eft, abfque  furfuribus  concinnatus, fed  durus  ac  ficcus,veluti  bifcoctus,  nihilq;  lentoris 
habeDS.  Concodu  eas  ob  caufas  difficilis,  corporiq;  nullum  aut  omnino  exiguu  alimentum 
przbens:  tarde  defcendens,ac  aluum  conftringens,veluti  ex  Miiio,aut  Panico  faftus. 

De  Phalaride.  Cap.  xxx. 

Phalaris.  T)H  a l a r.  i s culmos  tres, aut  quatuorpro- 

mit,cubitales,geniculatos,  Zex  aut  Tritici 
«ah  culmis  minores:  folia  item  fimilia,fed  minora 

quoque:  fpicas  breues  turbinatas, exiguis  fqua- 
SjSh»  jA  mis  candicantibus  compadlas  j e quibus  flores 

L candiduli, a breuibus flaminibus  dependent: 

fi  |ssP  femen  deinde  intereas  gignitur,  fplendidum 

\J  K / j/  candidumque,vti  Milium,  maius,  oblongum 

n I II  i t!  Lini  femini  forma  ac  magnitudine, aut,vtPli- 

•.  T,  I II//  w niusait,Sefamx  fimile. 

\\  II  f/l  (I  Peregrinum  hoc  femen  Belgio  eft;  infertur 

Mi  //  autem  ex  Hifpania  ac  Fortunatis  infulis. 

j j Seritur  Vere : fub  finem  ^Eftatis  hic  matu- 

\ jj  A\[  i J/  J Grxcis  pariter  ac  Latinis  <pa/\3£t$  dicitur: 

11/ A lt/  xi/  //  Galeno  <pa/\»ei5:noftri  Canaritfaet/ hoc  eft, Ca- 
\ y/iy  * narienfe  femen  appellant , a Fortunatis  nimi- 

B l\  \f\  |\\  i rum  infulis,  quarum  vna  Ptolemxo  Canaria 

H \\\\  i(\\  MU  /[S  nominamr. 

N Succus  & femen  ad  veficx  cruciatus  vtiliter 

bibi,  Galenus  aic , creduntur.  Pharmacopcei 
t - plerique, deficiente  Milio ,eo  in  fomentis  non 

( infeliciter  fubinde  vtuntur. In  ficcis  fiquidem 
fomentis,  Milij  vfum  habet,'  ac  eius  fucce- 
Jf  daneum  eft. 


i De^uena.  Cap.  xxxi. 

v l M o geniculato , folioq;  Triticum  ac 
^-^ZeamAuena  imitatur,  in  cacumine  ve- 
t lutiiubam  emittit, ex  qua  paruulq  veluti  bipe- 

flcslocufts  dependent, in  quibus  femen  oblongu,fuperioreparte,exiguis  capillis  hirfutum, 

ac  glumis 


ac  glumis  inuolutum,  conditur.  Radicibus  nititur  copiolis,  a quibus  plurimis  diipargitur 
culmis. 

Loca  amat  rigua.  Vere  fata,  fub  finem  Asftatis  maturefcit. 

A G necis  Ppu/epi;»  BeJw  edicitur:  Germanis  Brabantis Inaura:  Gallis  Auoine. 

Eft  vero  Sc  (bpee/w  cognomento  rsroa,  ex  frugum  vitiis,  de  qua  intra. 

Iam  & Auena  quasdam  eft, cuius  femen  nudum  nullis  glumis  implicatur,  aliasvulgari  A- 
uena;  per  omnia  (imilis:  nudam  Auenarn  quis  nuncupauerit. 

Auena  autem,vt  Galenus  aic.iumentorum  eft  alimentum,non  hominum:nifivtique  ali- 
quando extrema  fame, ad  panes  ex  ea  conficiendos  compellantur.  Panis  qui  ex  ea  fit, eft  in- 
fuauis,  non  tamen  aluum  aut  fiftit  aut  prontat ; fcd,  quod  ad  illud  (altem pertinet,  medium 
locum  obtinet. 

Vt  medicamentum  vero  fimilem  Hordeo  vim  habet,  nam  cataplafmatismodo  impoiica 
de(iccat,&  mediocriter  aeline  morfu  digerit:  temperiem  autem  habet  paulo  frigidiorem; 
nonnihil  etiam  aftri&ionis  obtinet, vt  ad  ventris  profluuia  iuuet. 

Pulte  huius,  Diofcoridc  auctore , aluus  iiftitur , Sc  prodeft  eius  in  forbitionetuffientibus 
fuccus . 

Auena:  farinam,  in  aceto  codam, tollere  nasuos,  Plinius  prxterea  tradit. 

De Fegopyrf.  Cap.  x x x i i. 

IN  frumentaceorum  numero  Fegopyrum  quoque  ede  videtur;fubinde  enimcogenttK- 
ceflitatc,pariisexeo,aurcum  eo  conficitur:  habet  id  culmos  rotundos,  la:ues,ftriatos, ru- 
bicundos,in  pluresalasdiuifos:  folia  Hedera: molliora  minoraq; , Semyda:  proxima : flores 
paruos,candidos,racemo(os : (emina fordido  colore  nigricantia,  triangularia, Smilacis  ni- 
gra: (malococifliim  veteres  nominantj  fimilia , fed  paululum  maiora : radicibusmcinirpar- 
uis  ac  fibrofis . 

Nafcitur  qualicunque  (olo.nequc  vllum  quantumuisaridum,macrumq;refpuit:  gaudec 
imbribus : citd  prouenit , celeriter  maturefcit. 

Seritur  Martio  aut  Aprili ; ac  non  raro  Autumno , pabuli  caufa.  Plerifque  Gennaniz 

locis 


A R T M LIB.  I.  JOJ 

locis  & Brabant  icx  Campania;  vulgare » Italia 
etiam  non  incognitum. 

Tridentinarura  Parmentone,  : Foroiulienfia 
Saracino,v  ttcllis  Matthiolus,  nominant:  Ger- 
mini fuperiores  IjfljDcnfom  / interiores  boc&* 
torpDt  auc  bucrfecnVucpbt/  qua:  hirci  aut  Fa^i  Tri- 
ticum fonant:  Grarc etfayonves'1  aut  ^ryovnj^v, 
Latine  Fagotriticum  dixeris  a feminis  figura, 
quod  Faginam  glandem,forma  triquetra  &co- 
lore  fordido,quodammodo  refert,licct  quanti- 
tate multo  minus. 

Apud  veteres  nullum  nomen  Habet:  nam 
Ocimum  quidem  non  eft , fiue  illud  Diolcori- 
dis,fiue  alterum  V arronis  & Columella.  Oci- 
mum fiquidem  Diofcoridis,  autvtpleriq;  Ozi- 
mon,herbaeft  odorata, quam  noftraatas  Bafi- 


Fegopyron. 


//Ss.,v.  - i,lierba  eft  odorata,quam  noftra  a:tas  Bafi  - 

/jjffAyNM' vxftl  licum  nominat. 

r 1 Jn  At  Varronis  ac  aliorum  rei  ruftica:  Latino- 

1 rum  feriptorum  Ocymum,  non  alicuius  herba:  oymum. 

1 genus,fed  pabuli  nomen  eft, ex  tegetibus  vidc- 

il  licet , ac  leguminibus»,  vcluti  Varro lib.  1 1,  cap. 

f/  \ xxxi.  deOcymo  fcribens,teftatur.  Id  genus 

pabuli  funt,inquit, tegetes  virides  tecte  antequa 
liliquas ferant.  Item  & Plinius  lib.  xvm.  cap. 
xvi.  Apud  an tiquos,ait,erat  pabuli genus,quod 
M Cato  Ocymum  vocat,quo  ciebant(exemplaria 

-fll  ri  pleraque  minus benc,fiftebant,habent)  aluum  Plimj  lm 

— bubus,id  erat  e pabulis,fegete  viridi  diffeita  an- 
tequa  gelaret.Sura  Manilius  id  aliter  interpre- 
tatur, & tradit  Faba;  modios  dece.  Vicia  duos, 
tantundem  & Eruiliz  in  iugero  Autumno  miteeri  & teri  lolitos, melius  & Auena  Gra?ca,cui 
non  cadit  femen  admixta:  hoc  vocitatum  Ocymum , boumq;  caufa  teri  folitum , Varro  ap- 
pellatum a celeritate  proueniendi  ait. 

Ex  quibus  tane  euidentiillmum  eft,Fegopyron  proprie  Ocymum  non  eflejfed  frugem  no- 
nam, veteribus  vel  non  cognitam,vel  non  vfitatam,vel  negleitam. 

Qeterum  Fegopyron  T ritico  quidem.  Secali  ac  Hordeo  minus  nutrit,  plus  tamen  quam 
Milium  aut  Panicum. 

Pulmentaria  ac  placenta:  qua:  ex  eius  farina  conficiuntur , facile  concoquuntur , cito  de- 
feendunt,alimetumq;  corpori  adferunt,exiguum  quidem,rion  tamen  malum  aut  vitiofum. 

Pariis  qui  ex  eo  aliquando, cogente  annona  penuria, coquitur,aut  farinam  eius  admixtam 
habet, humidus  eft, citiusqj  defcendit,ac  flatulcnti  plus  obtinet, quam  ex  Secali  coitus. 

Herbamviridem  priufquam  femen  maturuerit,boues  iumentaq;  pafcuntur.  Semine  gal- 
linaceum genus  paftum  citiffime  pinguefcit. 


$TIR- 


1 


STIRPIVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  QJ/  ARTI 

LIBER  SECVNDVS, 

DE  LEGVMINIBVS. 

P R & F A T I O. 


HRvmentis  fuccedunt  Legumina , frugum  alterum  genus.  V eteres ftquukm 
frugum  nomine  Frumenta  & Legumina  complexi. Legumina  Gracts  ocar&ia  dicit 
funt,  qua  quia  manu  leguntur,  non  autem  vt frumenta  fubfecentur , Legumint 
Latinis  nominari  putantur.  Galenus  in  lib.  De  alimentorum f acuit.  tertium  quid- 
dam genus  addit,  eorum  videlicet, quorum  femina  in  cibariorum  numerum fubin- 
de  admittuntur,  horum  autem  multa  inter  Legumina  repo  fit  a,  pauca  alibi  deferipta. 


De  Bionis  fiue  F a felis , ac primum  demaitre. 
Capvt  primvm. 


fiana  fiue  Phafclus  maior.  ~\T  V l c o diRarum  Bwnarum  triaoccur- 

V runt  genera:  maior,  m inor,&  iylueftns. 
Maior  Bana  culmo  fiue  fcapo  exit  quadran- 
gulari,glabro, inani, nullis  geniculis  interfepto, 
longo  & ere&O;  qui  vbi  quidem  dense  feritur, 
pedamentis  aut  adminiculis  quibus  Mentetur 
noneget:  vbi  vero  feorfim,facile  in  terram  col- 
labitur.  folia  ex  interuallis  promit  oblonga, ex 
pluribus  vm  coftx  fiue  pediculo  adnatiscom- 
pofita,  quorum  fingularia  fubpinguia(’unt,ve- 
nofa,  glabra , rotundis  longiora : flores  Ipicati 
funt,forma  oblongi,  colore  aut  candidi, lituris 
nigris  conlpicui,autcx  purpura  nigrefeentes: 
fuccedUnt  filiqua:  longa;,  craflse,  carnofz,  infe- 
riore parte  tenuiores , interius  quodam  veluti 
candido  tomento  aut  mollibus  floccislanolz 
& hirfuta:,  qua:  ante  maturitatem  virent, poft 
vero  ficciores  feclae,  nigra:  funtac  dunufculz, 
veluti  &:  Gemite  iiliquse,  his  longiores  tamen 
maioresque;in  quibus  fru  d us  tres, quatuor, aut 
quinque,  raro  plurcs,  oblongi , lati,  compreffi, 
humani  fere  vnguis  fimilitudine,  magni  & fe- 
midrachmx  fepenumero  pondo, vt  plurimum 
candidi,  fubinde  ex  rubicundo  colore  purpu- 
rafccntes  -,  qui  fuperiore  fua  parte  oblongum 
nigrum  veluti  vmbilicum  habent,  quem  tegit 
oblongus  dilute  virens  vnguiculus.  Putamen 
huius  denfum  eft, interior  pars  reGccata  dura 
folidaque,  in  duas  partes  facile  finditur, &ab 
vno  latere  germinationis  principium  euidens 
habet;  veluti  &Ochri,Pifa,Ciceres,&:  plura  alia  legumina.  Radices  huius  longa:  funt, ac 
multis  fibris  firmantur. 


Seritur  Bo>na  hsec  in  agris  ac  hortis. 

Floret  Aprili  ac  Maio  menfibus,  & particulatim  quidem  ac  diu : fru&uslunio  aclulio 
ad  maturitatem  peruenir. 

Germani  Q3ooncn:  Galli  F ebites-.  Itali  Fauam, quafi  Fabam, vulgarem  appellationem fecu- 
ti,  nominant : Hanc  etenim  veterum  Graecorum  xi 'uxusn,  ac  Latinorum  fabam  efle,nonIb- 
lum  Officina:,  fed  omnes  paffim  crediderunt;  qua  in  re  quantum  i veritate  abfint,  ea  velli- 
quido  oftendunt,qux  de  Faba:  forma  & magnitudine, apud  veteres  fparfim  reperiuntur,que 
parum  admodu  aut  omnino  nihil, cum  Baina,prxlertim  cius  fru£lu,conueniunt.Nam  Fate 
quidc  fruclus  rotwdus  eft,&  paruus;B»nse  vero  longus,latus,8c  Faba:  comparatione  inagnus. 


PEMPTADIS  qVARTjt  LIB.  II.  jog 

Rotundam  autem  cfle  Fabam,  multorum  rotundorum  fructuum  & aliorum  adeam 
collationes  oftendunt.  Thcophraftus,Tercbinthi  femen,  magnitudine  Faba;  efle  icribit : fi- 
militer  & Loti  rotundum  frudum , quem  Diolcorides  Pipere  maiorem  facit : Tilia;  item 
fruflum, & acinos  Vitis  Idexfpaflulas  Corinthiacas  nominant)  quos  Hederx  acinislimiles 
etiam  perhibet:  Taxi  denique  frudum  , Faba  minorem  affirmat.  Diofcor.  Xyridis  rotun- 
dum femen  Fabx  ii  mile  alteri  t.  Plinius  Tithymaii  Paralij  frudum,  magnitudine  Fabx  cfle 
ait.  Galenuslib.xi.Defimplic.medicamcnt.facul.  Onifcos  qui  fub  hydriis  nalcuntur,  etiam 
wai»«,hoc  cft, Fabas  appellari  refert:  quod  vbi  fele  in  globum  conuoluerint,  efculentis  Fa- 
bisfuntperiimiles: Libro  vero  Dcaliment.faciil.cap.de  Aphace  & Vicia,Horum  feminum, 
inquit,  figura  non  eftrotunda,veluti  Fabarum.  Cornelius  Gelfus,  acrochordoncs  thymos, 
epinydidas, rotunda  & exiguatuberculaFabislimiliafacit. 

Qux  omnes  fimilitudines  &c  comparationes,  non  lolii m Fabx  rotunditatem,  ied  & par- 
uam  eam  cfle, euidentercommonftrant.  Omnia  enim  ipiis  comparata  non  loliim  rotunda, 
fcd  SC  exigua  quoque  funt. 

Paruitatem  porro earum,prxter  illa,&r  hoc  fimiliter  confirmat,  quod  Diofcoridcs  Asgy- 
ptiam  Fabam, vulgarem  Grxcorum  magnitudine  fuperare  tradat : qux  tamen  & ipfa  parua 
eft, Banaque  longe  minor.  Pendet  enim  yEgyptia  Faba,  audore  Galeno,  femiobolum  tan- 
tum i Bana  verri  lemidrachmam  (vti  fcripfimus)  id  eft,  obolos  integros  tres,fxpe complet. 
Idem  oftendunt, qux  apud  veteres  nonnullis  locis  reperiuntur  & alia, veluti  apud  Galenum 
& alio? eius  xtatisfcriptores,  huiulccmodi  capituli  alicuius  titulus : Si  calculus  aut  Fabaaut 
conlimile  quippiam  in  auditorium  meatum  illapfum  fuerit.  Item  quod  Lucianus  in  oreipa 
Mycillum adducat obiicientem gallo, quod  Fabas  fublcgiflet : ac  in Icaromenippo formi- 
cam fingat  Fabx  tunicam  apportantem : &z  aha  fimilia,paffim  occurrentia : licuti  & quod 
Ariftoteles  libro  De  animalium  hiftoria  fexto,  pullorum  gallinaceorum  oculos,  decimo  ab 
incubitu  die,  Fabis  maiores  efle  feribit,  qui  tamen  in  exclufis,  non  admodum  magni  funt. 
Decimo  iam  die,  inquit,  pullus  totus  perlpieuus  cft,  & membra  omnia  patent:  caput  gran- 
diusroto  corpore  eft : oculicapite  grandiores  hxrent,  quippe  qui  Fabis  maiores  per  id  rem- 
pns  emineant. 

Ex  quibus  omnibus  euidentiflimum  mamfeftifliniiimque, veras  Fabas  ror undas  ac  paruas 
clfe;  multoque  ipfis  Banis  minores, qux  omnibus  iis  qux  Fabis  comparantur, longe  funt  ma- 
iores,&eade  caufla,a  Fabis  differentes.  Vt  interim  prxtereamus.  Fabam  fubftantiam  habe- 
re,vti  Galenus  ait,raram  & laxam:  Bonata  verri  reficeatam  cornu  modo  folidam.iam  & Fa- 
bam,eodem  audore,minus  alere, quam  ciceres;  Bwnam  autem  Ciceribus  gratiorem,  ac  ali- 
mentum corpori  humano  copiofius  prxftafe:  & fi  qux  alia  fune  eiufmodi  argumenta,  qux 
Fabarum  & Banamm  diflimilitudinem  aliquo  modo  oftendunt. 

Banaigiturnon  Faba,fedomninoalteriusnominislegumen.  Cum  autem  ap.ud  veteres 
nullum  aliud  reperiatuT quod  B»nx  fimiliuseflequeat,quam  Fafeliis,  Bamam  eandem  cum 
Fafeloefleconfequi  videtur:  quem  Grxcorum complurimi g/euriiXot,  Diofcorides  (pas-/oAo>, 
SimeonSethij  qdrxvMv  nominauit. 

Habet  enim  m primis  Bona,  fructum  Dolichisforma  fimilem,  at  maiorem,  qux  maior 
eft,cuiufmodi  Faicli  efle  Dolichus  innuit,  diminutiua  voce,  a fimilitudine  Fafeli,  ijxit oAos 
nuncupatus. 

Iam  & Banaalta  proccraquc  eft,qualem  Fafelum  efle  Columella  reflatur  lib.x. 

Etgrxuis  at  triplici  confurgit  longa  Fafelut  . 

Vulgarem  item  olim  per  Italiam fuifle  Fafelum, cx  libris GoJumell^,Palladij,yirgilij  no- 
tiffimum  eft,  fationisemm  eius  & tempus  & modus  in  his  docetur:  Buaz  verri  hae  xtate  ni- 
hil familiarius. 

His  accedit,  qurid  minoris  Bonx  fruQus,  Sparti  fruticis,  flue  Sparrij  lobum  magnitudine 
ac  forma, & non  rarri  colore,proxime  referat:  at  Sparrij  tpair»Abus « Dio- 

fcorides tradit,  id  eft;lobos  veluti  Pliafiolfis. 

Phafioli  autem,quibus  Sparti  fruticis  lobi  a Diofcoride  fimiles  perhibentur , iidem  funt 
eumPhafelis,a  Galeno  in  lib.  De  aliment.facult.appellatis.  Differentem  etenim  gdaioMv,  a 
Smilace  hortenfi,  qui  alias  Diofcorides  facit : tertium  autem  fimilisnomenclaturx 

legumen, nufquam  de  fcriptumreperitur,quamobratipnein,quadrifyllabus<pa9-«Ao<  perlcJ- 
•n.  fecunda  fyllaba,a  trifyuabo  QacnXqi  per  ha  differre  nequir. 

Duorum  prxeerea  Bona  eft  generum , candida  videlicet  & rubicunda : duplex  quoque 
?*3wAo;apud  Simeonem  Sethij : vnus  candidus,  rubens  ;alter.  (pao-ouAov.  autem  nuncupat, 
quem  alij 

Reperiuntur  poftremri  in  Bona  facultates  ex,  quas  ipoowAfa  Diolcorides  tribuit : nam  rc- 

y cenS 


jOfi  ST  I II  fl  V M HISTORIA 

ccns  Bcuna  nondumq;  matura  efitata,&  inflationem  parit,&  eam  xgre  d lffic  ulterq;  cocoqui. 
tur,vt  (xpc  vnicum  excrementis  alui, non  permutata  dcfcendat,aluum  quoque comouet, 
ac  non  rard  cit;  qux  Diofcoridcs  Phafiolo  tribuit.Phalioli, inquit,  inflant,  flatus  mouent,x- 
greconcoquuntur,viridesciboaluumcmolliunr,ad  vomitiones  autem  idonei. 

Qux  omnia  pariter  ac  (imul,tam manifefte  innuunt,  oftenduntatque dcmonftrant,B«- 
nam  Germanice  didam, veterum  Grxcorum  Sc  Latinorum  (pasnAov.ac  Diofcoridis^uB/in 
efle , vt  dubitandi  nullus  locus  fuperefle  videatur : nihil  enim  de  Phafelo  alicubi  occumt, 
quod  non  cum  Ba>na  conueniat. 

Eli  autem  Baina,(iuc  Fafelus,quod  ad  facultates  cius  attinet,in  alimetorum  numetonon 
poftremo  loco , arida  vt  extera  legumina , decocta  Sc  incibis  affumpta : nam  recens  quidem 
inflat,  & flatus,  vcluti  mox  (cripfimus,gignit.Atrcficcata&:  arida,  probeq;  deinde  coda, mi- 
niis aut  parum  admodum  flatulcnta  eft, corpori  alimentum  mediocre , Sc  illud  mediocriter 
confert:  defeendit  autem  cum  putamimbusquidem,nec  omnino  facile  nec  omnino  tarde; 
abfque  his  autem  aluum  conftringit,  Sc  potentius  quidem, qux  rubra  eft. 

Farina  Bconarum.cataplafmatis  prxfertim  rcficcantibus, deficiente  Fabarum, eiusloco  hac 
xtateadmilcctur,&  non  inutiliter  quidem.  Sicuti  enim  temperies  eius  parum  a medio  re- 
ceffit,itaad  multa  vtilisefl.Talia  fiquidem  medicamenta,  audore  Galeno,  multisaliismiA 
ccntur,ceu  materix  quxdam.  Abllergendi  autem  facultatem  Fabacexfarinx,Banarum 
non  habet. 

Galcnuslib.i.De  aliment.faculc.Phafelus,ait,medium  quodammodo  locum  obtinet  in- 
ter ea  qux  fuccum  bonum  &prauum  generant : inter  concodu  facilia  &c  difficilia:,  tarde  & 
celeriter  tranfeuntia : flatulenta  Sc  flatus  expertia : parum  Sc  multum  nutrientia.  Nullam 
enim  efFcdricem  habet  qualitatem  inftar  quorundam,qux  acres, aut  aufteros , aut  acerbos, 
autlalfos,  aut  amaros, aut  dulces  habent  fapores. 

De  Sana  fiue  F a felo  minore.  Cap.  i i. 

MInor  B&rna caule,  foliis,  floribus,  ac  filiquis,  maiori  fimilis  eft, lingulis  tamen  mino- 
ribus,&  foliis  pluribus  multoq;  crebrioribus;exquorumalis,floresinfingulisparui$ 
pediculis, vtplurimum  leni, fpicatim  digelli  prodeunc,quos  totidem  fere  lucceduntfiliquz, 
torofiores  minoresq;  quam  alterius : frudus  quoque  minor  eft,  verum  non  omnino  lacus 
neque  compreflus,fed  teretis  quodammodo  figurx,  ac  in  rotundicate  oblongus ; colore  alias 
fubaljncans  aut  fubflauus,  alias  niger,  qui  Sc  vm  bilicum  fuperiorc  parte  paruum  ac  nigram 
habet.  Putamen  huius  duriufculum  quoque  eft;  interior  autem  medulla  mimis  denla  aut 
dura,fed  rarior  & laxior.  Fcecundum  admodum  legumen, quod  maiorem  Banamno  foliim 
multitudine foliorum,led  & florum, filiquarumq;  numero  luperat. 

Seritur  in  agris, Sc  frequentius  apud  Zelandos,  equorum  iumentorumq;  pabulo.Medium 
quoddam  genus  eft, inter  maiorem,ac  fylueftrem  rotundam  E cunam:  maioribus  fiquidem, 
minor  Sc  rotundior ; fylueftribus  vero  maior  ac  longior. 

Brabanti  vnacum  Flandris,Hollandis,Zelandis,ac  aliis  finitimis,vulgo^tmsboonmhoc 
cft,Bomam  equinam,  Sc  rlcpn  boonfeenjs,  id  eft,  paruas  Bcunas,  appellant-,  plerique  etiam  ZctP 
fcfje  boon&cnri,  fiue  Zelandicas  B cunas. 

Eft  vero  hxc  Bona , Sc  Phafelus liue  Phafiolus  quidam,&  potiflimum  ille,quem Diofco- 
rides  videtur  foliim  nouifle;ille  certe,  cum  cuius  frudu  Sparti  lobum  comparauit, qui  huic 
frudui,&:  forma, & magnitudine  tam  fimilis  eft, vtfublato  eo, quo  ftirpi  adhxrec,acadnafcA 
tur  pcdiculo,nihil  aliud, quam  huiufcemodi  parua  Bana, primo  afpedu  videatur. 

Cxterum  facultate  ac  temperamento, hqc  Bcuna  non  admodum  diffimilis  maiori eft;non 
tamen,tam  hominum  cibo,quam  equorum  faginx  feruitac  vtilis  eft.In  cataplafinahs  farina 
huius  idem  quod  maioris  poteft. 

De  fylueBri  B ana  fiue  Fa fetat  Cap.  i i i. 

SYeve  str  i s fiue  nigra  Bcuna,  caule  quoque  eft  angulari,  inani,  nullis  geniculis  interfe- 
pto,&  quidem  vbi  fux  fpontiseft,vt  fertur,breuiore  accredo;  in  hortis  autem  noftra:  in- 
ferioris Germanix, longioris, ac  nifi  adminiculisfulciatur,caduco:  foliis  quoque  Bona:  fimi- 
hbuSjfed  in  clauiculasdefinentibus,quibuspropeafliftentia  apprehendit,  ac  compleftitur. 
Flos  Bcanarum  forma, colore  e puniceo  nigricans:'filiqux quoque veluti  aliarum  pernuuiri- 
tatemnigrx,  interiore  fui  parte  albos  mollesque  floccos  continentes,  inquibusfeminatria, 
quatuor;aut  quinque  rotunda,Eruilix  forma  & magnitudine, fubinde-paulo  maiora, colore 
nigra, paruum  candidum  vmbilicum  habentia;  quorum  feptem , odo , aut  fubindeuouem 
fcmidrachmam  pendent.  Subftantia  horum  feminu  rarior  eft, ac  minus  dura  lolidave,quam 


PEMPTADis 

Bunafylueftris. 


QJ' A rt^  lib.  II.  s°7 

Banarum  maiorum:  dum  aurem  manduntur. 


fcccorem  velutiqucndam  ingratum  excitant. 

In  Narboncnli  Gallia  ac  Aquitania  plerifqj 
locisfua  fponte exit:  apud  Belgas  rarum eftle- 
gumen, neque  alibi  quam  vbi  latum  eft,proue- 
nit.Siccitatibus  in  Belgio  gaudet : imbnbus.ac 
humido  casli  (latu  atruginofum  efficitur, maxi- 
me ctim  in  flore  eft:  paucis  a fatione  diebus 
exit,cicoq;  attollitur. 

Noftri  luilde  bocnftenss  tc  fuieerte  fjoonfeensi/ 
hoc  eft,fylueflrem  & nigram  Bronam  appellat, 
a fimilitudine  videlicet  &c  caulis , &c  foliorum, 
&filiquarumcum  B&rna. 

Grxcorumxt/a/<p^&  Latinorum  Faba  for- 
iitan  quis  dixerit.  Qua:  enim  de  Fabafparfim 
apud  Theophraftum  aut  alios  veteres  reperiu- 
tur,multacum  hac  Bona  coueniunt,  vtexhis, 
qua:  (equente  capite  de  Faba  Collegimus , latis 
manifeftum  eft.  An  autem  propter  hanc  fimi  li- 
tudinem,pro  vera  Faba  haberi  dcbeat,confide- 
randum  relinquimus. 

Porrb  vfum  Bona  hac  nigra  nullum  apud 
nos  habet,cum,vt  diximus, rara  ii  t,&  in  pauco- 
rum  hortis,quos  varietas  &ftudium  herbarum 
deleclatjtantum  feratur. 

De  Faba,  ex  Theophrasto  ,<£*  aliis. 

C a p.  r 1 1 1. 

■p A b a inter  legumina  fola  potiffimiim,  in- 
-*•  quit  Theophraftus  , caule  conflat  eredo, 
quadrangulo, ac, vt  Plinius  tradit, vnico,eoqj  geniculato  (alias  ayivamS a,hoc  eft,abfque  ge- 
niculis) &:  inani, quamobrem  calamus  appellatus  eft:  foliis  exit  rotundis,  multis,  floret  diu- 
tiffime,diebusquadraginta,&:  particulatim  quidem, alio  atqiie  alio  flore  fubinde  prodeun- 
te.frudus  paruus, rotundus, Sc  numerofus , (inuentus  eft  enim , tefte  Plinio , (capusccntura 
fabis  onuftus)  filiquas  adiueret , germinationis  principium  euidens  oftendit : putamen  eius 
tralfum  : interior  lubftantia  rara  Iaxaq; : in  colore  &c  fapore  differentiam  obtinet,candidior. 
autem  dulcior;  eft  & nigra  quaedam.  Nam  apud  Galenum  lib.  x.  De  medicamentis  fecun- 
dumloca,  Afclepiadis  pharmaco  admilcetur^Aw^r  ipiyujvot  tS  yk*g.v  o{,hoc  eft,  nigra:  Fabas 
lomentum  flue  farina.  Radice  nititur  Faba  parua, non  numerofa. 

Solum  amat  leue, terramque  folutam. Columella  tamen  Faba:, ait, pinguiflimus  locus  vel 
ftercoratus  deftinatur;  & ii  veruactum  erit,in  valle  fitum  ,quod  a fuperiore  parte  fuccu  m ac- 
cipit. Aquas  fluentes  his  magis  prodefle  quam  cadeftes  affirmat  Theophraflus.Solum  in  quo 
fata  eft  Fetificat  ftercoris  vice,  ideoque  circa  Macedoniam  & Theflaliam  eum  florere  inci- 
pit,^ vertunt  arua;Plinius.At  Columella,  fiint  qui  putent,  inquit,  in  aruis  hane  vice  ftercoris 
fungi;  quod  ego  fic  interpretor,  non  fationibus  eius  pinguefeere  humum,  fed  minus  hanc 
quam  extera  femina  vim  terra:  confumere. 

Nalcitur  & fua  fponte  plerifque  in  locis,  ficuti  in  Septentrionalis  Oceani  infulis,  quas  ob 
id  Fabarias  Romani  appellarunt.  Item  in  Mauritania  fylueftris  paffim,  fed  prxdura  Sequas 
percoqui  non  poffit:  audor  Plinius. 

Seri  debet  ante  hyemem, maturas  imbecillitatis  fuxcaufa,quo  ferenis  diebus  radices  con- 
cipiat,quibus  valenter  frigori  & tempeftatibus  hyemis  poffit  relidere : li  enim  cum  fata  fue- 
rit,imber  plusatquo  fucceflerit,  prouentu  omnino  difficilis  redditur.  Virgilius  per  V er  eam 
feri  iubet, Circumpadanae  Italia:  rituj  fedmaior  pars  malunt  fabalia  matura:  lationis , quam 
trimeflrem  frudum  eius. 


Floret  Vere  ortu  Vergiliarum.  Apicula  procedens  Fabam  florere  indicat,Fabaque  flore- 
fcenseam  euocat.  Solftitio  autem  metitur. 


Prodeft  Faba:  imber  cum  floret , tunc  enim  prarcipue  madefieri  cupit,  fed  pofteaquam 
defloruerit, parum  omnino  aqua:  defiderat, imberque  ei  tunc  nocet. 

Sentit  Faba  inter  legumina  ipwifiw,  hoc  eft,  rubiginem  magis:  tum  quia  folia  vndique 

y z multa 


po8  ST1RPIVM  HISTORIAE 

mulca  geric,tum  quia  dcnsd  obferitur,  cum  etiam  quia  humorem  maxime  ad  fc  trahit, fi» 
raritudinis  caufiqaddc  quiafru&um  terra: proximum  gerit:  putrefeunt  enim  inferiora potif- 
fimum, quoniam  minus  perflantur. 

Fabam  autem  hanc  Grarce  tMwmiv  appellant,  hoc  eft,  Fabam  Grarcam : item  tc 

ttocivov*  vnde 7nzvi-\itt  Athenienfium  fcfta,  Apollini  Iaera, quibus  Waro/jid  cft,  Faba:  &kgu- 
mina  coquebantur ; a quibus  rurfus  menfis,quo  haec  celebrabantur, nuncupatus 
cft, qui  fere  cum  Octobri  conucnit. 

Nominantur  porrd  xva^/, etiam  tcfticuli,qu6d  Hnti&xvetx  cuuoi,  hoc  cft,  pariendi  auSo- 
res,  vel  ei  e to  jk/W  Aeivo),  quod  eft,  ferendo  vtcro  valentes.  Ab  his  xt id/wit;  abftinendum  Py- 
thagoram  praxepifle  plcrique  interpretantur, ac  rei  venerem  vfum, hoc  fymbolo,  cum  dete- 
ftatum  aiunt,  non  autem  efculentarum  Fabarum. 

Farina  Fabarum  lomentum, inquit  Plinius, appellatur.  Gr xcciptyfvt  aut «ery/oc, Faba 
frefa  aucfra£tanominatui'j  Scipij/Mvav  uhdi&v,  Fabx  frclx  farina. 

Flatulentus  autem  cibus  (inquit  Galenus  lib.Dc  aliment.facult.)  Faba  eft,  etiam  fi  coSa 
diutiffime  fuerit, ac  quouis  modo  parata.  Habent  vero  fubftantiam  no  denfam  nec  gratiem, 
fed  fungofam  ac  leuem:auce  vim  quandam  habet  detergendi.  Apparet  enim  pcr(picue,ipfa- 
tum  farinafordcsacute  detergere:  obquam  fime  facultatem  ventrem  non  cunftantcr  per- 
meat. Cum  autem  Fabarum  puls  fit  flatulenta,  multo  adhuc  magis  erunt  flatulentz,  fi  quis 
integris  ipfis codis  vtatur.  Si  tamen  frixa:  fuerint,  flat  um  quidem  deponunt, fed  concochi 
funt  difficiliores, tardeque  pratereunc,  & cralfi  fucci  alimentum  corpori  exhibent.  Quod  fi 
virides  priufquam  matu  xx.  fint  atque  exficcatse , edantur,  idem  eis  accidec , quod  frudibus 
omnibus,  quos  ante  perfectam  maturitatem  mandimus,  humidius  fcilicetalimentum  cor- 
pori prarbebunt:  obque  id  excremenroiius,non  in  inteftinis  modo,  fed  in  roto  etiam  habitu: 
merito  igitur  Faba:  eiufmodi  minus  quidem  nutriunt, fed  promptius  deficiuntur. 

Irilib.vero  De  fimplic.medic.  facult.  Faba,  ait,  in  vtroque  medij  temperamenti  proxime 
eft  in  cxficcando  & refrigerando.  Caro  eius  paulum  quoqs  abftergentis  facultatis  continet, 
ficuti  putamen  nonnihil  adftringentis : idcirco  medicorum  nonnulli  toram  Fabam cu oxy- 
cratodecodam,dyfentericis, coeliacis,  ac  vomentibus  exhibuerunt.  Excrcationibus  expe- 
ctorem pulmone  idonea  eft:  foris  impolita  deficcat  innoxie  in  podagricis:  ea  fepenumero 
vfi  fumus  ex  aqua  cocta, m ita  adipi  fuillo  admixta:  ad  ncruorum  cum  contufiones,tumvul- 
nerationes  farinam  eiuscum  oxymclite  impofuimus;  ad  eos  quos  ex  ictu  plegmone  occupa- 
uerat,cum  polenta:  fed  & tcftium,&  vberum  aptum  cftcataplafma.Nam  h?  partes  cum  in- 
flammatione tenentur,moderate  refrigerari  amant,  maxime  quando  vbera  exlafteinipfis 
concreto  inflammationem  patiuntur.  Quin  lac  quoque  ab  eo  cataplafmate  extinguitur,fic* 
uti  puerorum  pubes  farina  Fabacea  illita, plurimo  tempore  glabra  permanet. 

Furunculos(additprstereaDiofcorides)fuggillataparotidasq;cum  Fcenigrarci  farina, 
meile, lomentum  eius  difeutit:  cum  rofa autem  thure,&oui  candido  oculorum  prociden- 
tias, ftaphyloraara&cedcmata reprimit  fubactum  vino  fuffufionibus  &c  ldibus  oculorum 
medetur. 

Manducata  fine  cortice  Faba,ad  fiftendas  fluxiones  fronti  imponitur:  decocta  in  vino,  te- 
ftium inflammationem  fanat:  puerorum  pubi  ex  eacataplafma  impofirum,ipfos  diuimpu- 
beresconferuat : alphos  quoque  abftergic. 

At  cortices  Fabarum,capilliscuulfis  impofiri,graciles&vtnon  nutriantur  eosconferuat: 
cum  polenta, feifTo  alumine,m  vetere  oleo  impofiti,ftrumas  difeutiunt : dcco&um  illorum 
lanas  inficit. 

Faba  dempto  cortice  in  duas  illas  parces  diuifa, ex  quibus  natura  coalui t,fanguinis  fluxio- 
nes ah  hirudinibus  natas,  impofita  fupprimit,  fi  dimidia  apponatur. 


De  AEgyptia  Faha , ex  Theophraflo  & altu. 
Capvt  v. 


ZD  G v p t i a Faba,  folia  habet  ampla,  petali  fimilicudine,  fuper  aquas  eminentiajcaulem 
^lignofiffimumjquatuor cubitorum , (Diofcorides  cubitalem  tradit)  digiti  craflitudinc, 
calamo  molli, m non  geniculato  fimilem,qui  rimas  intrinfecus  habet,  tendentes  per  totum, 
Lilij  modo:  flos  duplo  maior, quam  papaueris,colore  rofcus,  qui  vbi  defloruerit,  caput  pro- 
fert fauo  orbiculato  vefparu  fimile^n  cuius  fingulis  cellulis,  fingulxFabm  continentur,  pau- 
lulum bullantis, vt  Diofcorides, ampulla:  modo  fupereminetes,  multitudine,  vtplurimiim, 
triginta,qujereficcata:nigrefcunt , & vulgares  Graecorum  Fabas  magnitudine  fuperant.  In 
his  amaram  quoddam  eft, ex  quo  fit,inquit  Theophraftus,»  st/Aoj.  Radix  crafliflima,harun- 
dine  plenior,  fpinofa, rimas  fimiliter  ac  caulis  habet. 


Nafcitur 


pemptadis  qv  artas  l i b.  m.  ;o> 

Nafcitiir  Fabahxc  in  yEgypco,vci  (iia  (ponte  plurima,  in  paludibus  ac  ftagnis.  Seritur  &C 
in  limo  paleis  admixtis, vt  defcendat.incorruptaq;  maneat, (iecp  fabeta,  (iuc  GrxCe  xvd/wtctf, 
faciuntaSi  autem  (cmcl  apprehenderit, perpetuo  manet:  radix  enim  valida cft,  nec  harundi- 
nnqir*dicibusdi(Iimilis;  exterum  (pinas  ferens.  In  Syrix  etiam  & Cilicixiacubus  repeti  tuo 
led  tractus  i pii  non  plene  conficiunt.  Et  circa  Toranam  agri  Chalcidici  quodam  in  lacu  exit, 
magnitudine  mediocri,  vbi  Se  percoquitur  Se  perficitur,  Se  in  plenum  fructificat. 

fabam  hanc  GTxci  xtla/jjv  atyvdfio',',\d  cft.  Fabam  ^gy.ptiam  appellant , nonnulli  etiam 
riiyxn  TjmwMy,  vt  Diofeorides  refert. 

Fru&um,  inquit  Galenus, incol?  xldx  yj]  xi&dmov  nominant.  Item  xifiavov,  audorc  Diof- 
coride,qua(i(criniolum,aut  arculam,  quoniam  (eratur  ip(a  humenti  glebx  mandata,  & ita 
in  aquam  demifta. 

Radici xaAojcserfii  nomen  eft,qux  Se  cruda  Se  elixa  Se  afla  manditur,  coque  cibo , qui  palu- 
des incolunt,  vtuncur. 

Otenim  iEgvpriafaba,  vt  Galcnuslib.i.Dealiment.facult.tradit,ficuti  Grxeorum  ma- 
gnitudine longe  ( uperatjita  Se  naturam  habet  humidiorem, magisque  excrementitiam. 

Adftringendi  facultatem  obtinet, Diolcorides  ait,&  ftomacho  vtilis  cftrdylcntericis,  cce- 
liacisqueprodeft,  inlperla,  polcntx  vice,  farina : datur  quoque  in  pulte.  At  cortices  in  vino 
mulfodecodi, fi  terni  inde  cyathi  bibantur, magis  efficaces  funt. 

Facit  ad  aurium  dolores, quod  in  carum  medio  viride  (pedatur,  guftu  amarum,  (i  tritum 
&cumrofaceo  codum  inftilletur. 

- Cornelius  Celfus  ^Egyptix  fabx  amaruih  cum  Rolis  contritum , oculorum  cum  dolore 
inflammationibus  adhibet. 


De  Dolkho  frue  Vhafeolo.  Cap.  vi. 

Dolichus  fiue  Phafeoliis.  Phafeolus  peregrinus. 


yi®  Stirpivm  historia 

Eruilia:  fimiles:  filiqux  deorfum  pendent  longa:,  rotundis latiorcs.cxtrema  parte  in  parUutu 
velutivnguiculum  delinentes,  in  quibus  continentur  femina  leptem,  odo,  aut  nouem,ob- 
longa, in  latitudinem  comprcfla , paruis  renibus,  ac  maioribus  vulgaribus  Banis fiue  Fafelis 
limilia,led  minora, colore  luteo,nigfo,rubentc,aut  vario, fepenumero  etiam  candido, qui  &c 
reliquis  paulo  longiores  funt,  & renum  formam  preffius  referunt.  Radices fubfuntmultx, 
longa;  ac  durx. 

Facile  ac  cito  Dolichus  affurgit,ac  in  longitudinem  maximam  excrelcit, longis  pedamen- 
tis prope  affixis,  aut  iuxta  topiarias  ac  perticales  fccnas  fatus,  quas  iis  (e (e  circumuolucns  ad- 
umbrat alias  humi  procumbit , tarde  germinat , difficulter  frudificat,  vitiofusac  zrugino- 
lus,vtThcophraftus  ait,  redditur. 

Seritur  Vere ; fructus  fub  finem  vEftatis  maturefeit. 

Hippocrates, Dioclcs,Theophraftus  & plerique  alij , SoXtycv  appellant ; nonnulli  aliliqua- 
tum  magnitudine  A060»  ac  Ao£;ov,Latine  Siliquam : a Diofcoride  <rya\a%  Kmrnia.  nominatur, 
qubd  Smilacis  iimilitudinc  confcendat,  &c  vicinaadminicula  aut  frutices  apprehendat.  Ab 
aliis  ipas-eoAo?  dicitur  voce  diminutiua  a yzatoa,  cui  frudum,  vt  diximus,  fimilem,fed  mi- 
norem gignit. 

Neque  enim,vt quidam  exiftimant,  eaW.ocac  ipao-loAos  idem  funt  legumen  diueriis  no- 
minibus appellatum,  fcd  frudusdiuerfi  ac  differentes,  veluti  Galenus  lib.  i.  De  aliment.  fa- 
cult.fatis  oftendit,vbi  de  vtroque  agit.  Nam  primum  quidem,  de  Phalelis  &C  Odiris, deinde 
poftea, aliis  interpofitis,de  Dolicho,qui  & Phafcolus,difputat:  & licet  videatur  addubitare, 
quale  legumen  fit  a Theophrafto  Dolichus  appellatus ; tame  Dolichum  colligit  ac  refoluit, 
frudum  efle  in  Italia  quidem  hortenfis  planta:;  in  Caria  vero, in  agris  nalcentis  ,qui  formam 
habeat  Lathyris longiorem,ac  vulgo  luaxeate  Fafeolus nominabatur. 

Huic  accedit  Paulus  iEgineta,de  Phafelo  & Phafeolo,  quem  Dolichum  nominant, vtdi- 
uerfis,eodcm  cap.  tradans,  lib.  videlicet  primo  cap.  lxxix. 

Iam&  Fafelus,Italix  quidem  ac  Roma:  vulgare  olim  fuit  legumen:  Dolichusvero  pere- 
grinum. Nam  lationis  Fafeli,  Columella  & Palladius  rei  rufticx  feriptores  meminerunt,  & 
vilem  eum  Virgilius  appellat  ;Georg.  primo. 

Si  vero  viciam  [eres  vilemque  Tafelum. 

De  fatione  vero  Dolichi  nemo  Latinorum  Icriplit,  vtpote  qui  in  Italia  rarus  fuerit,  atque 
in  hortis  tantum  fatus,veluti  Galenus  innuit,  eum  fubinde  plantam  hortenfem  nominans, 
ac  in  Caria,vt  diximus, feri  referens:  & fimiliter  Diof  s-^/Asout  xtnra/iWjid  cft,Sinilacemhor- 
tenlem  eum  nuncupans, quod  videlicet  in  hortis  feratur.  Qui  etiam  leorfim,feparato  ac  alio 
capite  hanc  pcrftringens,aliam  ac  differentem  Smilacem  hortenfem  flue  Dolichuraa  Fafe- 
lo  efle,quem  Phafiolum  nuncupat,euidenrercommonftrat. 

Quas  ob  rationes  dubium  efle  nequit,  Fafelum  trium  fyllabarum , a Faleoloquadrifylla- 
bo  diucrfum  efle ; non  minus  quam  Cicer , Cicercula , Sc  Cicera  differunt , qua:  tamen  no- 
menclaturis affinia  funt : ac  a veritate  recelfiflc  eos,qui  vnum  legumen  diuerfimode  appel- 
latum efle  exiftimant. 

At  Dolichi,  vt  Hippocrates  rradit, magis  Pilis  per  aluum  fecedunt, minus  inflant, & probe 
alunt, & non  minus  quam  Pifa,audore  Diocle, nutriunt:  preterea  flatu  fimiliter  carenqquod 
vero  ad  fuauitarem  ac  deicdionem  pertinet,  vincuntur- 
Diofcoriiu  Siliqua, vti  Diolcorides  ait,cumleminibuscoda  oleris  loco , veluti  Alparaguseftur;  vri- 

locJsfufce-  namcit,&  tumultuofa  lomnia  facit:  Quod  tamen  poftremum,  perperam  a nonnullis  adic- 
3m-  dum  exiftimatur,ac  ex  capite  De  Smilace  heui,huc,ab  imperitis,  tranflatum. 

2.  Eftvero&:  alius  Dolichus,minor,breuior,filiquisminoribus,cuiusflores8iftu£tus, forma 

Dolichis  fimiles, led  multo  minores.Sunt  hi  forte  Fafioli  illi  quos  Alexander  Trallianus  lib. 
vn.tpaajoAots  lib.xi.Phafiolos  Alexandrinos  nominat , fi  modo  non  per  Fafiolum 

paruum,Dolichusveniatintelligendus,quod verifimillimum videtur.  Dolichusenim,vt 
diximus,  Fafelo  minor  eft. 

3.  Iam  prxter  hos  & alius  quidam  extat  peregrinus  Phaleolus, perticis  & vicinis  adminiculis 
fefe  quoque  circumuoluens,  cui  terna  ab  vno  pediculo  folia  etiam  dependent,  veluti  Pba- 
feolis,fed  lingula  anguftiora  multo,ac  fimiliter  nigriora : filiqux  breuiores,  planiores  ac  ma- 
gis comprcfla; , pauciores  frudus  continent. 

t>e  Pifo  maiore.  Cap.  v i i. 

T)I  s v m quod  maius  vulgb  dicitur, caules  habet  longos,  fiftulolbs,  fragiles,  ex  candore  vi- 
^ relcentes,ramolos,humi  lparfos,nili  prope  appofitis  adminiculis  fuftineatur : folium  fre- 
quens,amplum,  longum, ex  multis  rotundis  lxuibus  ac  candidis,  vni  coftx  adnatis,  & cx  - 

aduetlb 


AL  L I B.  t Ii 

Pifi  maioris  alia  iedn, 


aduerfo  fitis,compofitum;extrema  parte  in  clauiculas,  ac  capreolos  definit,  quibus  iuxta  af- 
fiftentibus  adminiculis fefe  implicat.Flos  candidus,circa  vmbilicum  purpuream  notam  ha- 
bet: iiliqua:  longa;  funt,teretes  cylindri  figura , in  quibus  grana  continentur , Ochris , id  eft, 
minoribus  pifis, maiora, qug  reficcataangulofa  funt,  inequalesq;  angulos  habentxolore  alias 
candido,  alias  fordido.  radices  fubluntparuce. 

In  Germania  ac  Belgio,  fubinde  in  hortis  feritur:  ferendum  autem  vere,ficuti  & legumi- 
naalia,cum  quibus  etiam  adlate  perficitur.  Cadi  ibatu  calido  felicius  prouenit : frigoribus, 
prarfertim  quando  floret, facile  offenditur. 

Noftri  vulgo  Goomfrijc  ntoiten/  & grootc  rrtoxtm  aut  fIoc&  ertoiten  appellant , ac  Latine  Pi- 
fum Romanum  aut  maius.  Theophraftus&alij  veteres,  Grxce  sr/ow,  Latine  Pifum  nomi- 
narunt. Pleriquc  etiam  Asxt>3u»,fed  parum  proprie  nuncupant.  Lecythos  fiquidem  non  pe- 
culiare aliquod  legumen  aut  frugis  gcnus,lcd  pulmentarium  ex  leguminum  farinis,  vri  Ga- 
lenuilib.DeEuchymia&  Cacochymiateftatur:'en'o;appello,inquit,pulticulam,quxex  de- , 
corticatis  & frefis  leguminibus  £t:*txodvr  vero  ex  molitorum  farina , in  aqua , cum  aliquo 
pingui  deco&a. 

Pilum  autem, velu  ti  Hippocrates  tradit,  minus  Fabis  inflat,per  aluum  autem  magis  iecC- 
dic.  Galenus,  Pifa  cum  Fabis  tota  fubftantia  quandam  habent, inquit,  fimilitudinem, eo- 
demqueeum  Fabis  modo  iumuntur.  His  duabus  tamen  rebus  ab  eisdilcrepant,tum  quod 
non  zqueac  Faba:  funt  flatulenta,tum  etiam  quod  detergedi  facultatem  non  habent:ideoq; 
fegnius  quam  illae  per  aluum  lecedunt. 

De  Tifo  minore,  fiue  Ochro  aut  Eruilia. 


pl  sv  m minus,  fiuevt  Grxci  <»^oc, caule  inani,  foliis,  capreolis,filiquisque  maiori  Pilbfi- 
mile  eftjfingulis  tamen  minoribus:  flores  habet  vt  plurimum  candidos,  aliquando  tamen 
ex  purpura  obicuros ; filiquas  quoque  cylindri  figura,  rotundas  ac  longas,  in  quibus  femina 
nafcuntur  o£to,  nouem,  aut  decem  rotunda , Pifis  minora,  colore  vt  plurimum  luteo,  fub- 
inde virenti. 

v 4 In 


ST IRPIVM 

PiTam  minus. 


Eruilii  fylueftris. 


HISTOS1* 

In  hortis  & agris  proucnit ; & quod  qui- 
dem in  liortis , maius  cft , ac  nili  prope  affixis 
adminiculi^  ac  pedamentis  fuftenterift,  exi- 
guum fruetum  cumque  ferius  rcddic.  Quod 
vero  in  agris  lcritur,amplum  vagumque  humi 
fpargitur,acabfquc  vllis,quibus  incumbataut 
fulciatur  adiutoriis,  frudum  perficit,  vbcrio- 
rcra  tamen  loco  aprico, &c  celi  liratu  calido  fic- 
coqucjiiam  vfiginolis  parum  proficit,&veluti 
Pilum  frigoribus  quoque  cito  oftenditur. 

Seritur  autem  Vere.  Iulio  menlc  ad  matu- 
ri ta  te  m peruenit. 

Germani  (£nuci))]cti:  noftri  OrUiitm: Galli 
des  ^tfAf,appellant.  Graeci  c5'%ot,  a luteo  vide- 
licet ochra;  colore;  quem  interior  fructus  me- 
dulla refert:  Plinius  &c  alij  Latini  auctores  Er- 
uiliam;recentiores  ac  Officina:, palfim  Pifum, 
& Pifum  minusnominant:propter  eam  nem- 
pe,quani  cum  Pilo,&:  caulis, & foliorum, &fi- 
liquarum  limilitudincm  geric,  licet  rame  fru- 
dtus  rotundus, & non  angulofusfit,quale,Pli- 
niotefte,  Pilum  eft. 

Facultate  autem  ,&C  viribus  Pifum  illud  Fa- 
felo  limile  eft,  nullam  effectricem  qualitatem 
infignem  habet,  & medium  quodammodo 
locum  obtinet  inter  ea, qua;  boni  acprauifunt 
1'ucci:  mulciim  ac  parum  nutriut:  facile  ac  dif- 
ficulter concoquuntur:  tarde  & cito  defeen- 
dunt;  flatulenta  lunt  ac  flatus  expertia,  veluri 
Galenuslib.  Dcaliment.  facult.de  his,  &Fa- 
lelis  Icriptum  reliquit. 


De  Eruilia  fine  Ochro  fykefri. 

C a v.  IX. 

CYlvhstris  Eruilia  caules  promit  an- 
‘-'gulolos,Lathyri  quodammodd  iimiles,fed 
latiores,  infirmos  atque  humi  procumbentes, 
cx  quibus  per  interualla  fo  1 i a exo  ri  u nturdon- 
ga,lata,  in  capreolos  definetia,  & inferius  qui- 
dem lingularia , altius  vero  ;in  plura  paruafo- 
liola  diuifa:FIores  candidi  funtjfiliqu?  Latliy- 
ri  limilcs,minores,  in  quibus  rotunda lemina 
Eruiliis  minora  ac  duriora, colore  lublutea, 
au  c nigra,laporc  fu  binde  amara,  radix,  vt  alio- 
rum leguminum,  fibrolaeft.  Caules  foliaque 
Pifum, Ochrum,  ac  Lathyru  colore  referunt. 

Rarum  quidem  & peregrinum  legumen, 
quodque  a ftudiolis  herbarum  ftirpiumque 
tantiim,ac  raro  quidem  in  hortis  feritur. 

Eruiliam,  fiue  Ochron  lylueftrem  appel- 
lauimus  ,alio  deftituti  nomine, propter  eam 
quam  frudtuscum  Eruilia  limilitudine  habet. 

Multum  autem  a veritate  recellit,  qui  le- 
gumen iftud  Aracum,  & quidem  nigrum  fe- 
cit. frudus  etenim  tametli  quandoque  non 
tamen  femper  niger  eft.  Aracus  liquidcm,Ga- 
leno  refte,Lathyro  limilis  eft,  angulofus  vide- 
licet; fed  tamen  minor  ac  durior:  iftius  autem 
fru&us,  vr  diximus,rotunduseft.  Plusautem 


r 


Lathyrus  liue  Cicercula. 


PtMPTADIS  QJARTA  L I B.  II. 
icrcula.  huic  fiinilirudiniscum  legitimo  Eruo  cft,  vt  in- 

ferius Cap.xvn.  latiiisoftenditur. 

De  Lathjro [tue  Cicercula.  C a p.  x. 

LA  t H y r v s caules  habet  complures  angu- 
lofbs,  verimque  in  mcmbranolam  lacitudi- 
nem  extenfos,vagos,humi  proeumbcntesrfoha 
e caulium  geniculis  exeunt  glabra,  angi!  (Ia,  in 
yj  . „.  _ mucronem  delinentia , bina  vni  infiftentia  pe- 
1^/lli^P  diculo,  interqutemedius  hxrct  capreolus,  in- 
tortus, quo  adminicula  prope  afli flentia,  ac  pro- 
prios etiam  cauliculos  apprehendit : flores  can- 
didi funt:  Siliquae  Eruilix  filiquis  minores,  non 
cylindracex , fed  lata:  atque  comprefix , colore 
fimiles ; fru&us  in  his  gignuntur  angulofi , foris 
candidi, intus  lutei,  Iapore  Eruilia:.  radix  te- 
nuis Sc  fibrofa. 

Rarum  Belgio  legumen , quodque  in  hortis 
tantum  colitur, eorum  quidem ,quos  varietas 
ftirpium  deledat:  vna  cum  aliis  leguminibus  Sc 
feritur,&  colligitur. 

Grzci  Xadj&r.  Latini  Cicercula  nominant. 
Subftantiam  Ochris  Sc  Fafelis  aflimilem , vt 
Galenus  fcribit,haber,  crafiiorem  tamen : obqj 
\ eam  ipfam  caufam  plus  aliquanto  quam  illa 
rUfe-'  nutriunt.  ' 


De  A raco  ,ftue  Cicera.  C a p.  x i. 

SImilis  Lathyro  Aracus  eft,  caule  enim  u 
foliisqj  eum  omnino  refert : flores  habet  ex 
rubra  purpura  in  puniceum  inclinantes;  Aliquas 
paulo  minores : atq;  in  his  grana  angulofa  quo- 
que & Lathyris  fimilia,fed  minora  durioraque, 
minusque  compreffa,colore  obfoleta,nigroque 
proxima. 

Rarum  & hoc  etiam  legumen , quod  neque 
ab  aliis  quam  rei  herbariz  itudiofis  feritur. 

Galenus  lib.De  aliment.facult.  «©osav  appel- 
lari fcribitj&pofteriorem  nominis  fy  liabam, per 
*,in  Ariftophanis  Holcadibus, notatam  inueni- 
ri,ad  differentiam  videlicet  alterius  Arachi,  per 
3;, qui  cerealium  frugum  vitium  eft.  Latini  Ci- 
ceram nominant,  quod  videlicet  Cicercula:  fi- 
militudinem  habeat, atque  folopotiffimiira  co- 
lore abeo  diflideat.  Cicera,  inquit  Columella, 
Iapore  nihil  a Cicercula  differt , colore  tantum 
difeernitur : na  eft  obfbletior  Sc  nigro  proprior. 
Item  Palladius  in  Martio , nunc  Cicera  feritur, 
qua:  diftat  a Cicercula  folo  colore,quo  fbrdet  & 
nigrior  cft. 

Vfus omnis  Araci,  Sc  facultas,  inquit  Gale- 
nus, Lathyri  facultati  eft  aflimilis , nili  quod  A- 
raci  fint  duriores, minusq;  facile  elixantur : qua: 
caufa  etiam  eft,  cur  Cicerculis  conco&u  lint 
difficiliores. 

Eft  porr6&  alius  Aracus,  flore  frutftuq;can-  i. 
didiSjCxterum  magnitudine,  Sc  forma  feminis, 
reliquisq;  omnibus,priori  fimilis,quem  no  Ara- 
cu,fed  Lathyru  minore  effe , forte  quis  dixerit. 


ST  I R r I VM  HISfORU 

Lathyrus  fylucftris.  De  Latbyro  fylucilri.  C a p.  xii. 

CV  m Lathyro  &C  Araco , fimilitudinem 
magnam, lylueftre  quoddam  legumen  ha- 
bct,quod  plcrifquc  Germania;  ac  Brabantia 
locis,  lua  (ponte  exit.  Caules  id  promit, folia, 
capreolosque  Latlvyri  longiores  maiores^,  flo- 
res Araci  colore, Eliquas  deinde  paruas,  & an- 
gullas,in  quibuslemina  parua,  rotunda,  duraqj 
continentur,  Cracca;  ,liue  Aracho  rotundofi- 
milia.  radix  huius  magna, craffa,  dura,  ligno/a, 
ac  d iuturna, lingulis  regerminat  annis. 

Lxto  pinguique  agro,  circa  eorundem  mar- 
gines, prope  lepes,  dumos  ac  fenticetaenafci- 
tur,  quae  capreolis  fuis  apprehendens  confcen- 
dit  ac  luperat. 

Sylueftrem  Lathyru , aliud  cius  nome  igno- 
rantes, nu  neu  pau  i mus,  neque  enim.vt  plcriq; 
aliquando  perperam  crediderunt,  Eruumeft. 
Eruu m enim  non  viu  iradice  conflat,  fedveiuti 
alialegumina,fingulis annis  feritur,  & frutico- 
fum  ,fiue  vt  Theophraflus  ait,  Twaysojyit/Aoreft, 
fpoteque  fua  affurgit  -•  iftud  autem  inualidum, 
&£  &hy..o>!ciuXov,pcr  terram  fpargicur,nifi  prope 
nalccntibus  fulciatur. 


De  Mocho , fiue  Cicere  fatiuo. 

C A P.  XIII. 

LE  c v m E n quod  ab  Italis  M ochtu  fiue  M$- 
cho  appellatur,caulem  habet  duriufculum, 
non  quidem  eredum,  ncc  tamen  procumben- 
tem, icd  in  latus  vergerem , likaykrgiiHv  Equi- 
dem ( vt  huiufmodi  legumina  Theophraflus 
nominat)  cft : folia  Lentis  limilitudinecxpar- 
uulis&ranguftis  compluribus, vni  pediculo,  fi- 
ue colla:  aut  pd%  vtnmque  adna:is,&  fibiinui- 
cem  oppofitis , componuntur : Flores  exigui 
funt,fubcandidi,poftquosparuae,oblongx,to- 
rolx,a  feminibus  interlcptx,filiqu?fequuntur, 
in  quibus  rerna  quaternarie  femina, plurima 
quidem  parte  rotunda,  fed  vno  eminente  an- 
gulo, Arietinis  Ciceribus  quodammodo  limi- 
lia,fcd  multo, atque  ipfis  etiam  EruiJiis  mino- 
ra, guftui  non  infuauia  ,fed  Eruilix  Jiaud  mul- 
tum abfimiha.Radicibus  firmatur  tenuibus. 

Nafcirur  Hiipanix  & Italiae  compluribus 
locis ; In  Germania  vero  ac  Belgio  non  nili  in 
hortis, & a paucis  lentur. 

Diofcoridcs  legumen  iftud  IpiQivStf  rutyt, 
ideftjlatiuum  Cicer  appellat.  Theophraflus 
Cicer  magnitudine  ab  Arietino  differens  oy- 
Gicuov nominat, ab  Orobi  videlicet  aliquafimi- 
litudine. 

Plinius  vero , Columbinum  ac  Venereum: 
Ciceris  differentia:, inquit,  plures  fiint,magni- 
tudinc, figura, colore, fapore.Eft  enim  Arietino 
capiti  Emile,vndc  ita  appellatur,  candidum  & 
nigrum : ell  columbinum , quod alij  Vene- 
reum vocant,  candidum  Sirocundum,lamc, 
Arieti- 


PEMPTADIS  Q^VARTiE  I.  I B.  II.  J*f 

Arietino  minus, quod  relligio pcruigiliis adliibcc.  Deinde  mox  :dulciilinium,  quod  Eruo 
iimilliraum. 

Officinis  legumen  illud  incognitum  eft:  Itali  mocbo,\ ti  fc ri pfimu s : Hi fpan i ycruo  &c  yeruos, 
quali  Eruumappcllant,non,vtvcrilimilevidetuf-,antiquanuncupatione,kdaquibu(damc- 
dicisautpharmacopeeisrcccnsintrodudta.  nam  Mochum  hunc  multi  cx  rcccntionbusogj- 
fsiiiueEruum  elle  exilii mant.Sed  hi  noilra quidem  opinione  & aliorum  rccle  iudicanrium 
lententia, a veritate  non  parum  recdferunt.  M ochus  fiquidem  folia  non  habet  angufta , ve- 
rutri  Lentis  modo  alata,  nili  lingularia, ex  quibus  totius  folij  compofitio  dl:  ad  qu^  foliorum 
anguflia  non  videtur  referenda.  Nulla  pnetcrca  gullabilis  qualitas  cuidentcr  amara,  aut  in- 
grata efirieft:  vnde  & cum  Eruo  nequaquam  conuenire  poteft. 

Eruum  enim  stvotpuMov,  liue  angullifolium  cll,&  vt  Galenus  ait.guftu  infuauiffimum.ac  Er 
prauifucci,&  ab  eo  quidem  homines  abftinent,boucsverd,in  aqtia  dulcoratum. palcuntur. 

Porro  Cicer  fatiuumaluo,  Diofcorides ait, idoneum  cft:  vrinamcit:  inflationem  paritreo- 
lorerabonum facit:  menfes ac  fcetus  pellit:  lac  auget.  Cum  Eruo  decoctum  imponitur  ad 
teftium inflammationes  &c  myrmecias : ad  Icabiem : vlcera  capitis  manantia : impetigines, 
;,B/»«vocant:  carcinomata, & vlcera  qua:  cacoethe  dicuntur, cu  meile  & Hordeo  prodell. 
De  Cicere  ^Arietino.  Cap.  x i i i i. 

AR  i e t i n v m Cicer , caules  profert  te- 
nues,lignoIbs,ramolos,  modice  Inrfutos, 
in  latus  declinantes:  folia  ex  pluribus  vni  pedi- 
culo flue  p^jvtrimque  adnatis,&llbi  inuiceni 
oppofitis  congefla,quoru  ftngulariaparua  lunt, 
lata  ac  in  ambitu  crenata,Teucrij  foliis  mino- 
ra: flores  parui  funt, colore  aut  candidi,  aut  cx 
purpura  rubelcentes;  quibus  fuccedunt  fingu- 
lxparuatjbreuesqj  filiqua; , viriculorum  modo 
ac  veluti  a flatu  diftenta:,in  quibus  duo,  autad 
fummum  tria claudutur  femina,anguIofa,tur- 
binata,  vnoq;  acuto  angulo pratdita , Arietino' 
capiti  no  admodum  diffimilia,  colore  aut  can- 
dida,aut  ex  fubrubente  purpura  nigra, que  ger- 
minationis principium  haudoblcurum  often- 
dunt.  Radice  nititur  gtacili,candida,iongaq;: 
vt  enim  Theophraftusait,  radicem  inter  legu- 
mina altiflimam  Cicer  agit. 

In  Italia,Hifpania,&  Gallia,  pallim  in  3gris 
feritur:  perutilis  eique  familiaris  dl  falfilago. 
Natura  enim  eius,vt  Theophrallus  tradit,eft 
cum  falillagine  rialci , ideoque  Iblum  vrir,  &C 
non  nili  madefactum  pridie , Plinio  auctore, 
feri  debec. 

G necis  I/tf&rSo?  zplos,  Latinis  Cicer  Arieti- 
num  dicitur, & colore  qmdem  expurpurafub- 
nigrum , Cicer  nigrum , Officinis  rubrum  Ci- 
cer: alterum  vero  candidum, liuealbum ap- 
pellatur. 

Cicer  autem  edulium  dl,  Galenus  lib.  De 
a!iment.facult.lcribit,non  minus  quam  Faba  flatulentuin , fed  valentius  nutrit  quam  illa. 
Ad  Venerem  autem  incitat:  creditumq;  cll,  femen  quoque  generare  - vnde  quidam  equis 
admiflariis iplum exhibent. IneftprxtercaCiceribus,facultasabftergendi  maior,  quam  Fa- 
bis: adeo  vt  quidam  ex  ipfis  calculos  in  renibus  conflantes  manifefte  comminuant,  nigra  au- 
tem funt  ea  & exigua,  Arietinaquc  ipfa  nuncupant.  Satius  autem  eft , fuccum  iplorum  in  a- 
quacoctorum  bibere. 

Diofcorides,  Arietinum  vtrumq;, inquit, vririas  cit, dato  cum  Rore  marino, hydropicis  aut 
regio  morbo  laboran  tibus  eorum  aecodto.  Lxdunt  autem  ea  exulceratam  vcficam  8c  renes. 
De  fylacttri  Cicere.  C apvt  xv. 

(^Icer  fylueftre  fatiuo  fimile  eft,  Diofcorides  ait,  odore  acri,  fed  femine  diferepat.  Re- 
'k-,centiores  aliquot  lylueftria  Cicera  proponunt.  . . 

Vnum 


j Vnum  cauliculos  promit  complures, ramofos, humi  decumbctes;circaquosfoliaexplu- 

' ribus  ad  vnam  collam  commifla»  veluti  Arietini  Ciceris, fed  ambitu  haud  crenata,Securida- 
ca:  foliis  idcirco  fimiliora:  flores  in  pediculis  iuxta  cauliculos  exeuntibus,  e luteo  pallentes, 
Ipicato  ordine  prodeunt:fuccedunt  folliculi  exigui.  Arietini  Ciccrisfruclus  figura  & magni- 
tudine,nigri  & nonnihil  hirfutij  in  quibus  femen  ex iguum,d urum,planu m/plendens, gullti 
Phafeoli.  radix  fatis  alte  dimittitur, fibris  aliquot  firmata. 

Herbofis  &c  incultis  prodit  tra&ibus,&  non  modoin  Italia  aut  Gallia, fed  82  apud  Bohemos. 

Jsfliuis  menfibus  femina  perficit. 

2.  Alterum fylueflre  Cicer  cauliculos  quoque  complures  habet  per  terram  iacentes;  circa 
quos  folia  mollia  fubhirluta  candicantia, ex  tribusaut  quinque  fere  ad  vnam  coflam  comif- 
fis,compofita;  quorum  minima -qua:  ad  pediculum;maximum  vero  extremum:  floresex an- 
nexu foliorum  exeunt  lutei  pluresfimuljfequuntur  folliculi  oblongi, molles,  &:  hir  futi ; in 
quorum  lingulis  filiqua  parua,in  qua  duo  grana  Arachis  fimilia, 

, Tertium  fylueflre  Cicer  & ramofum,cauliculosverb  fpatgit  cubitales  aut  longiores;  circa 

quos  terna  folia,  Trifolij  modo, maiora, craffiora,latioraque  quam  lingularia  Arietini  Cice- 
ns,ambitu  tamen  crenata : filiqua  breuiseft : femina  in  his  comprcffa , multo  Ciceribus  mi- 
nora. radix  reflibilis  lingulis  annis  promit  germina. 

In  Heluetiorum  82  Allobrogum,  quosSabaudos  vocant , finibus  repcririP.Pena&M. 
Lobelius  auctores  funt. 

Cicer  fylueflre  non  aliud  apud  G rxcos  quam  ayptov  ipi&ivSw  nomen  habet : a rccentiori- 
busverb  nullum  inuenit. 

Ex  illis  vero , qua:  pro  fylueflri  Cicere  ab  his  offenduntur , quod  primo  loco  defcripmm, 
magis  quam  rcliqua,cum  fylueflri  Cicere  conuenire  nobis  videtur. 

Cxterum  Cicerfylue(lre,vtDiofcoridesair,idcmquod  fatiuumprxflat.  Galenus  veroa- 
grefle  Cicer  ad  omnia  efficacius  fatiuo  ait ; 62  eo  tum  calidius,tum  ficcius, quanto  & acrius 
& amarius. 

De  Lente.  C a p.  X v i. 

LEn  S tenuibus  exit  cauliculis,duriu{culis  Ac  bbliquis  foliolis,  ab  vtraque  medij  pediculi 
parte,multis 82  anguflis.  Vicia:  fimilibus,  fed  anguflieribus  & minoribus :floresexigui 

funt. 


funt, colore  purpurafcenres : filiquaparua,  lata;  (emina  in  his,  tria,  aut  quatuor,parua,  ro- 
tunda, plana, compreflaque:  radicibus  firmatu rparu is. 

Solum  amat  tenue, cadique  temperiem  (iccam. 

G racis  ®axo?  « to»:  Latinis  Lens  & Lenticula : Germanis  itnfctt : Gallis  LentiSe : Italis 
Lrnkhta  nominatur:  Hifpanis  Lenteia  &c  LlemUl.u. 

Tenentaucem  Lentes,vt  Galenus  ait, medium  caliditatis  & frigiditatis,  dellccant  tamen 
fecundo  ordine;  corticem  habent  adftringentcm,  & qua  ipforum  eft  vcluti  caro,craffieft 
fucci, ac  terrei, aufteram  qualitatem  habens  exiguam,  cuius  cortex  multa  eft  particeps.  Suc- 
cus porro  in  i pfis  eft,adftringenti  contrarius.  Q_uocirca  fi  quis  in  aqua  ip(as  coxerit,  & dein- 
de aquam  fal  e & garo, aut  cum  ipiis  oleo  condiens  fumpferit,  potus  is  aluum  deiicit.  At  ex 
bifco&is  Lentibus,  Lens  apparata, facultatem  habet  (ucco  contrariam,vt  qua  ventris,  fluxus 
ficcetjftomachum,  inteftina,  8c  totum  denique  ventrem  corroboret.  Quam  obrem  coelia- 
cis, &dyfentericis, cibus  eft  accommodus. 

Lens  vero  decorticata,  vt  illam  adftringendi  vehementiam,  &c  ea  quaipfam  confequun- 
tur, amittit, ita  magis  nutri t,quam  qua  conice  (poliatanoneft;fuccumcraiTum  prauumque 
gignit:  tardeque  commeat ; non  tamen  alui  fluxus  deficcat,  vti  ea  cui  cortex  non  eftadem- 
prus.Iure  icitur, qui  largius  hoc  edulio  vtutur,clephantiafin,&:  cancros  incurrunt. Siquidem 
craflaficcaque  cibaria,fucco  melancholico  generando  funt  idonea.  Quare  iis  duntaxat,qui- 
busaquea  in  carnibus  eft  Lens  in  cibo  veili  ter  prabetur : aridis  vero  & (qualentibus 

admodum  damnose.  Eandem  obeaufam  vifum  integrum  & inculpatum  hebetat,  ipfum 
immoderate  exficcans:  ei  vero, qui  contrario  niodo  fe  habet,  confert.  Ad  menftruas  autem 
purgationes  non  eft  accommoda:  craflum  enim  & tardiffimum  fanguinem  reddit:at  mulie- 
bri profluuio  eft  vtiliflima.  vt  Gal.in  lib.De  alimcnt.facult. 

Somnia  tumultuofa  (vt  Diofcorides  prater hac  feribit) excitat,  capiti,neruis,&r pulmoni 
inutilis.  Contra  alui  fluxiones,  melius  (uo  fungitur  officio,  addito  cum  aceto.  Intybo,  aut 
Portulaca, aut  Beta  nigra,aut  Myrti  baccis,aut  putamine  Punici,autRofisaridis,aut  Mefpi- 
lis,aut  Sorbis,  autPyrisThebanis,  aut  Malis  Cotoneis , aut  Cichorio , aut  ArnoglofTo , aut 
Gallis  integris, qua  poft  decoftionem  abiiciuntur,aut  Rhoe,qua  obfoniis  infperguntur : ve- 

x rum 


;i8  STUFIVM  RISTOIIAI 

riim  acetum  cum  co  diligenter  percoqui  debet, alias  aluum  coturbat.  Contra  fubuerfionenj 
ftomachi, triginta  grana  Lentis  decorticata, deuorari  proderit:  deco&a  cum  polenta, & illita 
podagras  lenit:  linus  cum  meile  glutinat:  crudas  rumpit:  vlccra  purgat:  dccofta  in  aceto  du- 
ritias & ftrumas  dilcutitxuni  Cotoneo  Malo  aut  Meliloto  medetur  inflammationibusocu- 
lorum, ledisque, addito  rolaceo.veriim  in  maioribus  ledis  inflammationibus  & magnis finu- 
bus,cum  putamine  Mali  Punici, ac  ficcis  Rolis  adic&o  meile  decoquitur:  & fimiliter  adno- 
mas  gangramicas,adie£fa  maris  aqua : Pudulis  item  & herpetibus,  ac  eryfipelatis , pernioni. 
bu$que,vtidi<dumed.Contra  mammas  vero,  in  quibus  lac  in  grumos  coiit,  & qua:  laciis  ni- 
miam redundantiam  non  ferunt,cocfca  in  aqua  maris, & impolita  auxiliatur. 

De  Eruo,  ex  T heophrallo  & aliis,  C a p.  x v i i. 

■CRvvMex  leguminibused,  quorum  inlatus  caulistendit,  vtThcophradus  ait,  line,  vt 
■*-'  Diolcorides,  frutex,  paruused, tenuis,  angudis  foliis:  floris  eius  produ&io  diuturniffiraa 
ed,veluti  Ciceris.  ao-ippxTiujddi, exigua  femina, in  liliquiscylindraceisfeinuicem  contin- 
gunt Arachis,Galeno  tede, maiora;  Aithiopidis  vero,Dorycnij,  ac  Lithofpermi  limilia;  La- 
thyridis autem, auctore  Dio(coride,minora,l"apore  infuauilfima : qua:  fapore&rcoloredifFe- 
rentiam  obtinent, & du!cioraquidem,ac  minus  medicamentola  candida  funtiis,quxad  fla- 
uitiem,liue  c n %cuSo i»,aut  ad  ochra: colorem  accedunt. 

Lattaturfolo,  ait  Columella,  macro;  mature  ac  Iero  feri tur,fed  fi  Vere  feratur, facilegia- 
tumq;  exit, non  graue,veluti  autumno  fatum.  Seritur  inter  Bralflcas, contra  papiliones. 

Grasci  oe?/3or  nominant:OfEcina:  Germani?  Orobi  nomen retinuerunt,rem  autem  igno- 
rantes, pro  eo  Viciam  perperam  lubdituerunt. 

Neotericorum  plerique,Eruum  efle  exidimant,quod  ab  Italis  Mocho  nominatur, verum 
quam  parum  cum  Eruo  conueniat, cum  ex  capite  de  Mocho  ilue  Cicere  latiuo,tumexpne- 
fcnte  Erui  dclcriptione, facile  animaduerti  poted. 

Eruo  fimilius  videtur,  fyluedre  quoddam  legumen, quod  fublequente  capite,  pro  Eruo 
fyluedri  delcriptum  ed,quamquam  nec  ipfum  verum  autlegitimu lit.  Nam  swji/Moj  qui- 
dem ed,ac  Tfruyioiy u/^oi-jfiliquasque  habet  cylindraccas,  & forma  modoque  loquendi  Diof- 
coridiSjOportuniflimc  S-a/Miioxov  ipfum  quis  dixerit;  nullis  enim  pedamentis,  aut  propeaffi- 
dentibus  adminiculis  eget , fponteque  lua  erigitur,  & in  altum  affingit  ;cuiufmodiltirpes, 
Diolcoridem  So/movs  « Sa/aiioxovf  aliquando  appellare,  ■mXuywa-m abunde odendit, quod 
ipfe  Sd/ujov  facit, non  alia  de  cau(a,quara  quod  ab  humo  furfum  fpote  fua  affingar.  Sed  cum 
femen  proferat  Aracho  non  maius, & durum,fapore  non  amarum,  non  ingratum,  pro  vero 
Eruo  haberi  non  poted,  nili  forte  & paruum  quoddam  Eruum  fit,  quod  in  has  inferioris  ac 
maritim?  Germani?  regiones  tranflatum,inliiauitatefuam  deponat,  quodverifimilenoelt. 

Accedere  vero  ad  Erui  deferiptionem  & legu  men  illud  apparet, quod  Cap.  rx.  huius  libri 
Eruilhe  fyluedris  nomine  deferiptum  ed.folia  fiquidem  cius  oblonga  funt,quz  nonullorum 
comparatione  anguda  dici  po£funt:frudus  rotundi  Arachis  maiores,Lithofpermi  feminibus 
magnitudine  haud  dillimiles;  colore  fublucci, quandoque  nigri;  fapore  vejuti  Eruum  amari; 
minus  tamen  qui  albicant  quam  nigricantes. Qua:  huiusleguminis  cum  Eruoffi  non  idem) 
Imi  /W  affinitatem  maximam  odendunt ; & tantam  quidem  vt  pro  Erui  fuccedaneocitraerrorem 
haberi 'queat,atque  omnibus  medicamentis  eius  loco  adhiberi : repugnantibus  licet  Cliquis 
non  omnino  cylindri  modo  teretibus:  quales  Eruo  Theophradus  tribuit.  Qua: fi  tales,  exi- 
guum Erui  deferiptioni  repugnans  adelfet:  nunc  vero  ad  Lathyri  accedentes,  Icrupulum  in- 
iiciunt.Veluti  quoque  & ipfa  dirps  non  Sa/wWoCjVt  Diof  ait,hoc  ed  fruticis  in  modum  af- 
furgens,fed  humi, nili  pedamentis  fudineatur,  procumbens.  Quod  & lylueftrem  Eruiliam 
ab  Eruo  differentem  facit. 

Carterum  ab  Eruo,vt  Galenus lib.i.Dealimcnt.facult.tradit, homines  prorfus  abdinenc, 
ed  enim  infuauiflimum  Sc  praui  fucci;  boues  vero  tum  in  Alia, tum  apud  ahasplerafquc gen- 
tes in  aqua  dulcoratum  palcuntur.In  magna  tamen  fame,quemadmodu  Hippocrates  quoq; 
fcripfit,necelfirate  coacti  ad  ipliim  nonnunquam  accedunt.  Nos  verd  ad  eundem  modum, 
quo  Lupinos, pra:parantes,Orobis  cum  meile  vtimur,ceu  medicamentis  craflos  thoracis  ac 
pulmonis  humores  expurgantibus. 

Porrd  inter  Orobos,albi  minus  funtmedicamenrofiiis,  qui  adflauitiem  aut  ochra:  colo- 
rem accedunt.  Qui  vero  codti  bis  fuerint,&  in  aqua  identidem  dulcorati,  infuauitatem  qui- 
dem deponunr.ledvnacum  ea  abdergendi  etiam  & incidendi  facultatem , vtlolain  eo  re- 
Jinquaturterredrisfubdantia,qux alimentum  fit:  quod  citra infignem  amarorem,  deficcan- 
di  vim  habet. 

In  libris  vero  De  fimplic.medicament.facult.deficcat,ait,Orobus  exceflu  fecundo  inten- 


PEMPTADISQVART-E  1IB.  II.  PP 

(o, calefacit  vero  primo:  porro  quatenus  amaritudiniseftparticcp$,catenus  incidit,  extergit, 
oblhu&iones  expedit,  exterum  (i  fumatur  copiose, fanguincm  per  vrinaseuocat. 

Diolcoridcs, capit  is, inquit,  Eruum  grauitatem  efficit:  ahium  efu  turbat, & languincm  per 
vrinam  extrahit:  elixo  tamen  boues (aginantur  appofito. 

Fitefeminibus  farina, quam  igfSuor  «A^esiyd  eft , farinam  Eruinam  nominant,  ad  me- , 
dendi  vfusconucniens. 

Parandx  eius  ratio  hxccft:  Vbcriora  grana  candidaque  deliguntur,  permifcedoque  aqua 
refpc'rguntur,&: donec  fufficicntercombibcrint,finuntur,poftea  torrentur, vfqucdum  cor- 
tex dilrumpatur,  deinde  mola  trita, farinario  cribro  incernuntur,  farinaque  reconditur. 

Hzealuo  vtiliseft:  vrinam  cit:  meliorem  colorem  efficit:frequenter  in  cibo  aut  potu  lan- 
guinemcum  torminibus  per  aluum,&  veilcam  ducit:  vlceracum  meile  purgat , lcnrigincs, 
irem, ephelidas  Se  maculas,quas  cariteu;  vocant, totumqs  corpus  emundat : nomas, 
B,&gangrxnas  ferpere  non  patitur:  mammarum  durities  emollit:  vlcera  fcra,qux 
vocant, carbunculos, fauosq;  emarginat  ac  rumpit:  cum  vino  (ubacfa  morfibus  canum, homi- 
num,viperarumq;  illita  medetur:  vrinx  difficultates, tormina, tenelmosq;  ex  aceto  mitigat. 
Prodeft  etiam  iis, qui  alimentum  acibo  non  fentiunt,frixa&:  ad  nucis  magnitudinem  meile 
excepta  fumptaqj.  Deco&um  eius  fouendo, perniones  Se  pruritus  in  toto  corpore  fanat. 

De  Eruo  fylueslri fiue  Catanance prima. 

Capvt  xvii  i. 

SYlvestre  iftud  a nobis  nuncupatum 
Eruum,cauliculos  profert  pedales  au  t lon- 
giores,rotundos,erecfos,  nonnihil  ad  latus  in- 
clinantes, in  exiguos  quofdam  ramulculos  di- 
uifos:  folia  teriuia,oblonga,  angufta,  graminis 
foliismulto  & minora  & anguftiora:  flores  te- 
nuibus pediculis , ex  folioru  alarumq,  finubus 
exortis  hxrent , parui,  luteoli : filiqux  deinde 
fuboriunturparuulxjforma  oblonga,  tereti  &C 
angufta ; in  quibus  femina  nouem  aut  decem 
vel  plura,rotunda, dura, nigra,  fplendentia,  A- 
rachis  aut  exiguis  Eruis  fimilia,guftu  nonin- 
fuauia. 

Floret  magna  xftatis  parte, exori  eribus  fub- 
inde  nouis,  prioribus  marcelcent  ibus  flofculis. 
Naici tur  fua  (ponte  plerilque  in  aruis,&:  iuxta 
ferobes  foflasc]ue;reperitur  etiam  locis  quibui- 
dim  non  procul  a mari,  quod  liliquas  non  ro- 
tundas, fedlatiulculas.progignere  fertur.Her- 
barum  ftudiofi  fubinde  apud  Belgas  in  hor- 
tis ferunt. 

Sylucftre  quoddam  Eruum  videtur , cum 
ddcriptione  enim  eius,  excepto  lolo  femine, 
vt  fuperiore  capite  diximus, conuenit. Videtur 
etiam  Diofeoridis  prima  Catanance , tamctfi 
etiam  femen  non  in  capitulis,  fed  infiliquis 
ferat.  etenim  in  quibus  femen  hanc 

Catananccn  ferre  Diofeorides  feribit,no  capi- 
tula,fed  filiquas  hoc  loco  interpretari  debere, 
quod  cii co  coiungitur , oftendit : naCatanan- 
che«faAa's  veluti  Orobu  habcre,Diofeorides  ait:  at  Orobus no' capitula  gerit, fed  filiquas. 
Verba  autem  Diofeoridis  de  priore  Catanance  hxc,  in  veteri  exemplari,  funt:  r,  juSp  71 ; ku- 

M&tep,eot;  1 ico$ H^jiZaXacSicoc,  bgj(2o?;r  « 'C&  «e  KStp- 

oejfia'  xdiAnftrai tw  ywty  iktivov  ovvfyt  o/jjioumi  wxg9^ideft,v- 

fiaquidem  folia  habet  longa  vt  Coronopus : radicem  tenuem,  iunceam,  filiquas  veluti  Er-' 
uum  lenas  feptenafve , in  quibus  femen  Eruo  fimile:  Arefcens  in  terram  flectitur,  Se  fe  con- 
trahit ad  fpeciem  milui  exanimati. 

Plinius  Catanancen  Thcflalam herbam, qualis  fit,fuperiiaeuum  feribi  ait,cumfiteius 

x z vfus 


fio  Stirpivm  historia 

vius  ad  amatoria  tantum, ad  qua:  etiam  lola  cum  hxc,tum  altera  a Diolcoridc  vtilistraditur. 

Vtramque, inquit,  narrant  in  amatoria  expeti:  Thclfalicx  mulieres  his  vti  traduntur. 

At  Erui  illius  fyluedris  nullus  omnino  cll  vius. 

De  Lupinis  > ac  primum  de  Satiuo.  C A p.  X i x. 

INter  Lupinos  hi  fatiui : alij  fylueftresfunt. 

Satiuus  Lupinus  caule  affurgit  lingula- 
ri , rotundo , interius  concauo , exterius  mo- 
dice lanuginolo , firmo , &c  qui  abfque  admi- 
niculis redtus  confidit ; e quo , poftquam  pri- 
mi marcidi  facti  (unt , flores  in  huius  faftigio  e- 
minentes,  alij  tres  ramuli,  infra  (picam  florum 
prodeunt,quoru  m linguli  non  raro  & aliosquo- 
que,  modo  binos,  alias  ternos  eodem  proferunt 
modo;  prxfertim  fi  tempediue  Lupinus  fatus, 
xdatem  calidam  diuturnamque  nadtus fuerit: 
folia  ex  quinque,  lex,aut  leptem  coharentibus 
componuntur.  Viticis  fi  milia,  fu  periore  parte 
virent,  inferiore  vero  candida &lanugino(a,& 
fub  vefperam  circa  Solis  occafum,  veluti  flacci- , 
da  facta  deorfum  dependent.  Flores  infummo 
cauliculorum  fpicatim  digefti  candidi  funtifuc- 
ceduntfiliqux  craflx,latx,Bfflnx  fiue  Fafelimi- 
nores,durx,fubflaux,  foris  tenuiter hirfutz, in- 
tus vero  glabrx,in  quibus  femina  quina, fenave, 
plana,rocunda  ac  veluti  comprefla,forisalba, in- 
tus lutea.faporeamariffima,qux  &:  germinatio- 
nis principium  haud  obfcurum,  & qua  parte  fi- 
liqux  adhxrent,  concauiratem  quandam, veluti 
exiguum  vmbilicum  habent . radice  Lupinus 
nititur  lingulari , tenui , lignofa , paucis  capilla- 
mentis fibrata. 

Pofcit,  inquit  Theophradus,folum  arenofum 
ac  vitiofum,  cultis  xgre  prouenit,  natura  fua 
fyluedris. 

Floret  apud  Germanos,  primum  quidem,  lub  finem  Maij ; deinde  Iunio , aut  initio  lulij 
fecundojtcrtib  vero  Iulio  aut  Augudo  mefibus,fi  anni  tempedas  calida  ficcaque  fuerit.  Fru- 
dtus  duo  priores  fxpe  ad  maturitatem  perueniunt, tertius  in  inferiore  Germania  rarius. 

Grxci  hoc  legumen  ii/itesv : Latini  Lupinum , & Lupinum  fatiuum  nominant: 

Germani  Jogbonm:  Icali  Lupino  domefiico:  Hilpani  Entramocos : Brabanti  ©ijcfj&ootrat&i: 
Hupinen : Galli  Lupins. 

Lupini  lemen  otAi/^usev,  hoc  ed,  frequentis  multique  vfus  ed,  Galenus  in  Iib.  De  ali- 
ment.  facult.ait:  elixus  enim, deinde  in  aqua  dulci  maceratus,rantifper  donec  in  ea  omnem 
fibi  ingenitam  exuerit  infuauitatem,ita  demum  manditur  cum  garo  aut  oxygaro,  vel  etiam 
fine  his.fale  mediocri  conditus.  Lupini  dura  &c  terredris  ed  fubflantia:  quocirca  ipfeconco- 
dtu  fit  difficilis,  fuccumque  craflum  gignat  ed  neceflc , ex  quo  non  probe  in  venis  confe&o, 
crudus  proprie  appellatus  luccus  aceruatur.  Cxterum  cum  inter  parandum  quicquid habuit 
amaritudinis  deponatur?  '&c/o'?,id  ed, qualitatis  qux  fenfu  deprehendatur  expertibus, fimi- 
lis  euadit,&  ita  prxparatus,  vtin  hb.  De  medicam. fimplic. ait, ex  genere  ell  emplafticorum. 

At  vbinatiua  etiamdum  manet  amaritudo, extergendi  digerendique  vim  obtinet:  inter- 
ficit lumbricos,tum  illitus,  tum  addito  meile  lindtus , tum  ex  polea  epotus.  Quin&deco- 
cium  eius  lumbricos  eiicere  poted:tum  etiam  forisidentidem  perfufum  vitiligines, actioras, 
exanthemata,  ploras, gangrenas, vlcera  maligna  iuuat,  partim  extergendo,  partim  citra  mor- 
dacitatem digerendo  liccandoque.  Expurgat  iccur&:  lienem  cum  rura'&  pipere  fuauitatis 
gratia,a(Tumptu  m:elicic  menfes, ac  foetum  eiicit, cum  Myrrha  & meile  impolitum. 

Porro  Lupinoru  farina,  fine  mordacitate  digerit,  nec  enim  liuida  tarum, fcd  &chosradas 
& phymata  curat;fed  tunc  in  aceto  aut  oxymelite.aut  polea  coquatur  oportet, idq;  pro  labo- 
rant ;ii  remper  imento  & affectus  diuerlitate,quod  ex  vlu  ed  eligendo  :digerit  item  &qua li- 
uida lunt,&  quxcuncp  modo  diximus  prxdare  polfe  decoctum,  eade  omnia  efficit  & farina. 


fll 


Deco&i  pluuiali  aqua  Lupini,  Diofcoridcs 
prxtcr  bxc  Icribit, donec  in  cremorem  IcntcC- 
cant, faciem  abftcrgunc:  medentur  ouium  (ca- 
bici,cum  radice  nigri  Chameleonis,li  tepente 
deco.dto  abluantur. 

Cit  vrinam  radix  cum  aqua  coda  & pota. 

Lupini  vbiedulcati fuerint, triticum  aceto, 
potiftomachifaftidium  leniunt,  & cibi  appe- 
tentiam excitant. 

De  Lupino  fylueflri.  C a p.  x x. 
CYlvestrivm  Lupinoium  duo  triave 
^funt  genera,  vnum  florem  profert  luteum: 
alia  purpureum.  ~ 

Luteus  caule  foliisque  fatiuo  fxfnilis  eft, v- 
trilque  tamen  minoribus  ac  breuioribus;flores 
habet  pulchros,Iuteos,fuaueolentes,in  {picam 
congellos,violx  lutea: colore  & quadamtenus 
odore:liliquas  paruas,duras,aliquatclius  hirfii- 
tas : {emina  parua,  plana, rotunda,  lapore  ama- 
riflima,colore  vario,(ordida,  latiuis  multo  mi- 
nora. 

Purpurei , caules  longiores  procerioresque 
funt  quam  lutei, & in  plures  alas  ramosq;  diui- 
fi:  folia  vero  minora  tenuioraque:  flores  parui 
ac  luteis  minores,  ex  purpura  cxrulei,  aut  fu  b- 
rubentes:  frudus  colore  fimiliter  vario, amari, 
&c  inter  omnes  minimi. 

Nalcunturfylueftres  Lupini  plerilque  locis 
fiia  fponte, verum  apud  Germanos  nbnnili  fa- 
ti proueniunt. 

Florent  eodem  quo  latiui  tempore. 

Amariores  funt,vt  Galenus  ait,& ad  omnia 
valentiores,  quam  latiui,  eiufdem  genere  cum 
ipfis  facultatis. 

De  Vicia.  Cap.  X X i. 

VI  c r a tenues  habet  & quadrangulares 
cauliculos,  tres  fere  pedes  altos:  folia  ob- 
longa inclauiculas  delinunt;  ex  pluribus vni 
coftx  liueneruo  adnatis  compolita,  quorum 
lingularia  maiora, latiora,  craflioraque  limt 
quam  Lentis:  flores  Bcsnx  liue  Faleli  forma  li- 
miles,led  colore  ex  purpura  nigri:liliqux  latx, 
exigux,  atque  in  lingulis  grana  quina  lenavc; 
non  globola,led  Lcnticulxinliar  propemo- 
dum  comprella, colore  nigra,guftu  ihfuauia. 
Seritur  quocunque  lolo,cultU  facillimo. 
Maio  floret,frudum  inde  perficit. 

Latinis  Vicia,  a vinciendo,  vt  Varroni  pla- 
cet,dicitur, quod  item  capreoloSjinquit,  habet 
vt  Vitis,  quibus  furlum  verfus  lerpit,ad  fca- 
pum  Lupini,  aliumve  calamum , ad  quem  vt 
h^reat,eum  lolet  vincire. Galenus  in  Alia  Per- 
gami Simor.  ab  Atticis  vero  aut  ufa/tsr 

nominari  ait.  Germani  3Bicfeit:  Brabanti  ©it» 
fen : Galli  Vefce  nominant : Officinx  plerxque 
perperam  ogj(Soi>  ac  Eruum  : multum  enim 
Eruum  a Vicia  differt. 


Lupinus  fylueftris. 


X ? 


Theo- 


fll  S T I R P I V M HISTORIA' 

Thcophraftushb.vm.  Aphacescuiufdam  leguminis  meminit,  cuius  liliqu*lata:,&fruJ 
dus  celeriter  perit:  hxc  an  cum  Vicia  noftracOnueniat.confidcrandum  eft. 

Porro  Viciam.cum  ipfis  filiquisatq;  integra  planta  ruftici  tep  onunt,vt  brutispecudibusq; 
fit  pabulo.  Per  famem  tamen  noui, Galenus  ait, qui  hanc  quoque  comederint,  potiffinuim 
Verc.cum  etiamnum  viret : quemadmodum  Fabas  Sc  Ciccres  efitare  confueuerunt.  Eft  au- 
tem non  inluauis  modd,(cd  concodu  etiam difficilis,aluumquc  inhibet. 

Perfpicuum  ergo  eft, quod  cum  natura  fit  huiufmodi,  alimentum,  quod  ex  ipladiftribui- 
tur,  habeat  haudquaquam  boni  fucci,  (edcrafliim  & ad  fuccum  melancholicum  gignen- 
dum idoneum. 

Ve  Se  farno  ex  Theophrafio , Plinio  & aliu. 

• Capvt  xxii. 


Sefamum.  CE  samo  caulisfiuc  culmus  eft  ferulaceus, al- 

i^tuSjCraflior  multipliciore;;  quam  Milio.Semi- 
nisferax  & fcecudum  eft,  quod  oleofum  ac  pin- 
gue & vafculis  continetur  j candidumque, vti 
Plinius:Theophraftus, genus  cius  quoddam  can- 
didum, inquit,  radice  fingufari  colaret.  Viride 
Sefamum  nullum  mandit  animal,  propter  ama- 
ritudinem & grauitatem  faporis:fed  ficcatus, ac- 
ceptior euadit  frutex  eius,  Sc-fuaue  femen  effici- 

Nafciturcum  in  dsgvpto,  tum  in  India.  Ab 
Indis , Plinius  ait,  Sclama  venic,ex  eo  oleum 

Ex  xftiuis  (ementibus  eft,  &qux  ante  Vergi- 
liarum exortum, Plinio  audore, (feruntur.  Colu- 
mella tamen,  Sefama,  (cribit,ab  squinodio  au- 
tumnali ferenda  funt,m  Idus  Odob. 

Putre  Colum,  quod  Campani  pullum  vocant, 
plerumq;  defiderant : non  deterius  tamen  etiam 
pinguibus  arenis , vel  congeftitia  humoproue- 
niunt.Sed  hoc  quidem  (femen  Cilicia:  Syrkque 
regionibusiplevidi  menle  Iunio  Si  Iuliaconfe- 
ri,&  per  autumnum  cum  permaturuerit  tolli. 
Palladius  in  Septembri,nunc  Sefama,  inquit,  fe- 
ritur, putri  folo  vel  pinguibus  arenis,  vel  terra 

Quadraginta  diebus  a flore,Pliniusait,matu- ' 
rneur , magna  tamen  cxli  terrzqae  differentia. 
Moleftiflimum  terra:  Sefamum,  plurimum  eam 
pofle  extenuare  putatur.  Diuturnum  eftioptime  reponitur, quia  pingue. 

Hanc  frugem  Grxci  trhoa.^, Latini  quoque  Seiamum  ac  Sifamum,  nonnunquam femi- 
nino gencre,Se(amam  nominant:  Officinis  Germanis  incognitum  eft.  - 

Semen  eius.vt  Galenus  lib. De  aliment.facult.ait,  pingue  eft,  ideoque  repofitum  Celeni- 
me  fit  oleofum : quamobremeos,  qui  ipfo  vefeuntur,  celeriter  implet,  ftomachumqoe  fub- 
uertit,ac  tarde  concoquitur,  pingueque  corpori  prsbet  alimentum.  Liquet  ergo  quod  ven- 
triculi partibus  vigorem  ac  roburadderc  nequit, quemadmodum  nec  aliud  quoduis pingue. 
Eftauccm  crafli  (iicci,idcoq;  non  propere  peruad it.  Ip(o  autem  (olo  non  admodum  vefcim- 
tur,(ed  cum  meile  crudo,quas  m<ntyjSo.c,  vocant  effingeres. Panibus  etiam  infpergitur,tem- 
peramento  eft  calidum,obeamquecau(am(icira  etiam  excitat. 

In  libris  vero  De  facult.  fimplic.  Sefamon  nOn  parum  in  le  continet,  ait,  vifeofum  & pin- 
gue,quarecmplafticumeft,  &emolliens,ac  modice  calidum.  Eiufdemfacultariseft,quod 
conficitur  oleum, 8s  herba:  quoque  decodum  fimilem  vim  obtinet. 

Dio(condcs,Se(amum,(cribit,ftomachoaducr(atur:  oris  graueolentiam  facit, quoties  in- 
ter mandendum  commifluris  dentium  inhsfit : neruorum  craffitiem  impoficum,difcutit: 
medetur  aurium  contu(Ionibus,inflammationibus,ambuftionibus,artuum  doloribus &ce- 


rafts  morfibus:capitis  dolores, qui  abxftuatione  oriutur,ex  rofaceo  lenit:  eadem  efficit  her- 
ba decoda  in  vino:  pndertim  autem  inflammationibus  doloribusque  oculorum ptodeft. 
Ex  ea  fit  oleum,quo  AEgyptij  vtuntur,quod  auribus,Plinio  tefte,vtile  eft. 


FEMPTADIS  (^VARTit  1 1 B.  II.  f2} 

De  Camelina,  flue  Throphrajli  Er j fimo,  & Myagrio  Diofcoridis. 

Capvt,  XX I ii. 

CAmelina  (urculolacft  hcrb.i/caulc  re- 
cto, rotundo,  in  alas  diui(b,duosatit  tres 
pedeslongo:  folia obIonga,angufta,  in  acutura 
delinunt,  lingularibus  Rubia:  foliis  haud  dilli- 
milia  : flores  fecundum  cauliculos,  exigui  .•  fe- 
men orbiculatis  viriculis,  Lini  vafeulis  prope- 
modum  limilibus,fed  comprelfioribus conti- 
netur, minutum  Fccnogr^co  minus, pingue  & 
oleofum. 

Plcrifque  Galliae  locis,  vt  apud  Sue/fiones, 
bene  lubactis  &c  ftercoratis  agris , vt  Ruellius 
feriptu  reliquit,  feritur:  feritur  & in  agro  Leo- 
dienli,apud  Zelandos,  & aliis  Belgij  locis:  in 
Germania  non  nufquam  fua  Iponte  exire  fer- 
tur, atque  vria  cum  Lino  enafci,  cuius  vitium 
exiftimatur. 

Germani  jboftem  & ieptibQttettl  nomi- 
nant,Galli  Cameli) ?e,quo  etiam  nomine  Belgis 
innotuit : Officina  plerxque  Selamum  appel- 
lant,oleoque  huius  pro  Sefamino  vtuntur. 

Eftautem  Camelina  ha:c,  cereale  illud  Ery-  Er 
limum, quod  a Galeno  lib.i  De  aliment.  facul.  a* 
ac  a Theophrafto  ejsooi/es?  appellatur,  quodque 
inter  fruges  vna  cum  Selamo  refertur.  Siccum 
id,  vt  inquit  Theophraftus,  cibo  idoneum  eft, 
quia  quatum  in  eo  amaritudinis  difficultatisq;, 
lolis  opera  percoctum  excretumque  eft.  Viride 
vero  a nullo  animali  tangi  videtur,  propter  a- 
maritudinem,&  grauitatem  fapcris. 

Eft  tamen  & aliud  epvmjufv,  a Diofeoride  lib. 
li.defcriptum,  cuiuslib.  Defimplie.medicam.  facult.vi.  Galenus  meminit,  ab  hoc  Theo- 
phrafti  Erylimo  multum  differens : nam  praffentem  frugem  Diofeorides  non  epoai/Mt , fed 
fWjeior  nominat, quod  aliqui,inquir,  pashctftuv&v  vocat,limilitudine  forte  foliorum,  quam 
cumaltero  Theophrafti  ac  Galeni  Melampyro,a  Myagrio  differentc,habet. 

Plinius  frugem  Selamo  fimilem  Latinis  Irionem, G rxcis  epom/ai, Gallis  Veiarum  appeila- 
n,lib.xxiii.cap.xxv.feribit:& Libro  xvi  ii. cap.x.huic(feilicet  Selamo)  fimile,air,  in  Alia 
Grxciaquelpt/ffjjitjrudemquc  erat,nifi  pinguius  effet;  quod  apud  nos  vocant  Irionem. 

Portbqucmadmodum,Galenusinquit,Milio  Panicum, adfimile  quidem  quodammodo 
eft,  verum  vndequaque  deterius:ad  eundem  modum  & Sefamo  Erylimum,  corporis  fub- 
ftantia  quodam  pabto  eft  affine  :fed  in  cibo  eft  infuauius,  corporique  alimentum  parcius 
exhibet, pnedi&oque  omnino  eft  deterius. 

Temperamento  autem, calidum  quoque,vti  SelamUrn  eft,fitimque  etiam  excitat. 

Seminis  oleola  pinguitudine  corporis  alperitateslasuigari  atque  expoliri,Diofeorides  ait, 
creditur. 

Vlceribus  oris  herbam  fucco  fuo  mederi:  oleo  pauperes  in  epulis,  diuites  in  lucernis  vti, 
Ruellius  auctor  eft. 

Delino.  C a p.  x x 1 1 1 1. 

TEmvibvs  ac  rotundis  culmis  flue  virgis  Linum  affingit,  folia  ei  oblonga,  angufta, 
acuminata:  flores  in  fummis  virgis  Ipecioli,  colore  ca:rulei;quosparua,  rotunda,  orbicu- 
lata capitula,fiue  vafeula  fucceduntj  in  quibus  femen,  figura  aliquatenus  oblonga,lmue,  gla- 
brum, fplendens, ex  fuluo  colore  punicans,  radicibus  nititur  exilibus. 

Pingui  laxoque  folo,locis  humilioribus  non  fitientibus,  felicius  proucnft.  Pinguiflimum 
enim,  vt  Columella  ait,  locum&modice  humidum  pofeit.  Aliqui, inquit  Palladius,  macro 
fololpiflum  ferunt,  itaaffequuntur  vt  Linum  fubtile  nafcatur.  Plinius  Icribit  feri  labulofis, 
maxime  vno  fulco,  nec  magis  feftinare  aliud,  vrereque  agrum Sc  deteriorem  ipfum  facere; 
quod&Virgilius  in  Georgicis  attcftatur: 

X 4 Vrit 


. STIR.PlVMBlSTOB.iyE 

5 * Linum  facilium.  Vrit  Lini  campum  figes , vrit  Auert/t, 

iflf  lVv@  Seritur  Linum  Vere : Maio  & Iunio  menfi- 

flll  /52«  busflorct:poftmefTcm(Pliniuslib.xix.cap.i.) 

virga:  iplx  merguntur  in  aquam,  felibus  tepefa- 
-sOj  Sam,  pondere  aliquo  depreffar:  maceratas  indi- 

Ul/  cioeft  membrana  laxior ; iterumq;  inuerfie,  vc 

$$pLir\ri  Att  prius, Sole  liceantur:  moxarefa&xin  faxotun- 

y^SfJ  //*"  dunturftupario  malleo.  Quod  proximtimeorti- 

u sfcs  c' fu‘c)ftuPa appellatur, deterioris Lini,lucema- 

rum  fere  luminibus  aptior. 

m)  GrxciR/W  pariter  vt  Latini  nominant;  Ger- 

A mani^lucfyj:  Itali  & Hifpani  Lino : Galli  ittlim 

Belgx  ©IajS. 

Hoc  femine,Galenus  lib.i.De  alimcnt.facuL 
/0  ait,  nonnulli  quidem  frixo  vtiobfonio  cum  ga- 

ro,  non  fecus  ac  factmo  fale , vtuntur : Vtuntur 
J 'f  autem  & melli  permifccntes:quidam  panibus S: 

$ iplum  quoque  alpergunt.  Stomacho  autem  no- 

jjj/)  xium  Scconco&u  difficile, exiguumquealimen. 

\\  tum  corpori  exhibet.  Quod  vero  ad  ventris  de- 

iedionem  pcrtinec.ipfumnec  probauerisnecvi* 
wperauerisiexiguam  tamen  vrinqmouendf  ha- 
Vi  bet  facultatem,  qua:  magis  apparet  cum  frixum 

B fumitur.  Tuncautemaluum  quoq;  magis  liftit. 

\ Ruftici  autem  homines , eo  vtuntur  fiepenu- 

_ Jy  mero , frixo  tufoq;  mei  admifeentes. 

hi  libris  vero  De  limplic.medicaraent.faculc. 
_yrr  Lini  lemen  efum  fla  tuo  fum  eft,  inquit,  etiam  ii 

frigatur . adeo  lane  recrementitia  humiditate 
plenum  eft.  Eft  ver6  etiam  in  primo  ordine  quodammodo  calidum , at  humiditatis  & fic- 
citatis  velutiin  medio  eftlitum. 

Quantopereautem  flatuofum,&  recrementitia  humiditate  plenum  femen  Lini  fit,  pau- 
cis ab  hinc  annis  Middelburgi  in  Zelandiis  animaduerti  potuit , cum  propter  frumenti  aiia- 
rumqj  frugum  inopiam,plerique  ex  ciuibus  pane  Sc  libis  ex  hoc  coctis  vefcerentur.  Diftenca 
enim  his  valdecito  hypochondria  fuerunt,&  facies  alixq;  partes  tum  idx  facta:,  quorum  non 
pauci  ficaffe&i, etiam  mortui  funt.  Neque  enim  aliunde  hqc  fymptomata,quamexrecre- 
mentitia feminis  humiditate,qux  flatulentiam  paric. 

Lini  femen,vt  Diofcorides  memorix  prodidit,  eafdem  quas  Fccnumgrxcum  vires  obti- 
net: difcutit& emollit, omnem  intus forisq;  inflammationem, cum  meile,  oleo, exiguaque 
aqua  decorum, aut  meile  codo  exceptum:  cufis  in  facie  vitia, quas  spitteit  vocant, crudum, 

6 varos  cum  nitro  & ficubus  impoficum  tollit:  cum  lixiuio  verd  parotidas  duritiasqj  difeu- 
tit:  herpetas  fauosq;  cum  vino  decoctum  expurgat : vngues  fcabros  eximit,  cum  pari  modo 
Nafturtij  & mellis:  qux  in  pectore  vitiola  educit,cum  meile  eclegmatis  modo  acceptum, Sc 
tuflim  lenit.  V cnerem  cxftimulat,fl  pipere  & meile  acceptu,pro  placenta  largius  aflumatur. 

Huius  deco&um  adinteraneorum  vuluxq;  crofiones  immittitur,& alui  excrementa  edu- 
cenda: infeflii  ad  vteri inflammationes, veluti  Fccnumgrxcum , perquam  vtile  eft. 

Oleum  quod  ex  femine  eius  exprimitur,  multiplicem  vfum  habet,  nec  enimapi&oribus 
autftatuariisaliisve  artificibus  expetitur  folum , vel  ad  lucernas  tantum  vcileeft,  fed  etiam 
medico  vfiii  feruit.  Nam  Sc  duritiasomnes  mollit:  neruorum  tenfiones, contraclioncsq; la- 
xat; dolores  illitum  fopit.Sunt  etiam  qui  bibendum  exhibeant  lateris  aut  coli  dolore  labo- 
rantibuSjVerum  recens  iit  oportet,rancidum  enimfa&um  Sc  naufeam  excitat,  &i  plus  quam 
par  eft  calefacit. 

De  Lino  fylueUri.  C a p.  X x V. 

LI  n v m fylueftre  fatiui  Lini  fimilirudinem  ac  fpeciem  quandam  habet:  cauliculis  afur 
gittenuibus  ;drcaquosanguftafunt  foliola,veluti  Lini:  flofculi  forma  fi  miles,  fed  ali- 
quanto minores , & haudquaquam  cxrulei , fed  colore  lutei : fiicccdunt  rotunda  quoque 
capitula , fed  minora. 

Haud 


■ 


QVART*  LIB.  tr.  J-if 

Haud  procul  .1  mari, in  pratisac  herbofis  lo- 
cis, in  nonnullis  rcgionibusgignitur , veluti  in 
Narboncnli  Gallia. 

f Iunio  ac  Iulio  florct,feriiis  quilm  latiuum. 

Linum  appellatur  lylucftre,  quod  non  latil, 

$ fcd  (ponte  exeac:item  & Mannum  Linu.quod 
maritimis  gaudeat,  in  ftamina  diduci  &c  illud 
polle  refertur. 

> Suntvero&aliaquxdam  lylueftria  Lina  i 
$ C.  Clulio  diligentiflime  delcripta  in  fuisper 
Hilpanias  obferuatis. 

Vnum  foliis  refert  elle  latiu(culis,trineruiis,  t. 
lanuginofis : ramulis  faftigio , vti  Heliotropij 
maioris, reflexis:  flofeulis  Lini  maioribus:  capi- 
tulis & femine  fimilibus. 

Alterum  anguftioribusfoliis,  flofeulis,capi- 
tulis,& feminibus  Lini  minoribus. 

Tertium  perpetuo  virens : foliis  anguftis,  3- 
fubalbidis,  & radice  reftibili. 

Reperiunturin  Hilpaniisprimu  & tertium: 
alterum  in  Gallia  haud  procul  Lutetia. 

Ca:terum  lylueftria  h$e  Lina  nullum  in  me- 
dicina vfum  habent;  facultates  idcircd  eorum 
incomperta. 

De  Cannabe.  Cap.  xxvt. 

/— 1 Annabis  caules  profert  rotundos,ere- 
' dos,  inanes,  quinque  aut  fex  pedes  altos, 
alis  compluribus  luxuriantes;  quando  vidcli- 
cet,fualponte  lylueftrisexit:  vbi  vero  in  agris 
Cannabis  fecunda. 


PE  M PT  A D 

Linum  lylucftre. 


Cannabis  Herilis. 


Sl6  STIRPITM  HISTOR^ 

feritur, ramis  nullis, aut  omnino  pauci  (limis,  folia  ei  dura  funt,alpcra,fubnigra,&fic6fricen- 

turgraueolcntia,ex  lex,feptcm,autpluribusaliis  fimul  hxrcncibus  coaccruata,  quorum  lin- 
gularia angufta,oblonga,  acuminata,  & peroras  (errata,  femen  ex  alarum  &fcliorum  finubus 
exit  rotundum, duriulculum, medulla  refertum  candida,  radices  multas  fibras  habent. 

Eli  in  huiusgenerc  quadam  ftcrilis;  flores  tamen  proferens  paruos, herbaceos, racematim 
coha:rcntcs,  (cd  inutiles  & vanciccntes  : alia  verd  (eminis  fcccunda;  cuius  flos  non  eft 
confpicuus. 

Eftac  (ylueftris quardam  Diofcoridi  Cannabis:  eadem  & Malux  fylue(lris,fiue Alcex 
(pecies.dequa  in  olerum  hi  (lori  a inter  Maluas. 

Solum  autem  Cannabis, vt  Columella  fcribit,  pingue  (lercoratumque  & riguum,  vel  pla- 
num atque  humidum,&:altcfuba&umdepofcic.  In  quadratum  pedem  feruntur  grana  fex 
feminis  ArSuro  exoriente, quod  cll  vltimo  menfe  Februario,circa  (cxtum,aut  quintum  Ca- 
lendas Martias:  nec  tamen vique  in  xquinodlium.li  fitpluuius cadi  (latus,improbe  feretur. 

Apud  Belgas, hac  aetate  Ardurusaxesro^ascxoritur  circa  Martij  diem  ix.  aut x.& Can- 
nabis Martio  feritur  ac  Aprili. 

Grarci  xanet£a  ^«Vietop nominant : item  aycao<reJ$w  ■ Latini  Cannabem : Officina  no- 
men retinent:  Germanis  jamer  fitmff:  Italis  Cari  ape:  Hilpanis  Canamo : Gallis Chanm-.Bn- 
bantis  hentp  dicitur.,  . 

Semen  Cannabis, Galenus  in  lib.De  alimentorum  facultatibus  prodidit,concoehi ell dif- 
ficile,llomacho  ac  capiti  nocet,prauiq;  elllucci. 

Sunt  tamen,qui  eo  frixo  cum  aliis  tragematis  vefeatur.Tgjt^iT^tm  voco,  ait, qua: poft ca- 
nam, voluptatis  inter  bibendum  excitanda  gratia, eduntur.Multum  autem  calefacit, ideoq; 
fumptum  paulo  largius,  caput  ferit,  vaporem  (iirfum  adipfum  mittens  calidum  fimul  ac 
medicamentofum. 

Flatus  item  cxtinguit,vt  lib.  Dcmedicament.facult.adeoquedeficcat,  vtfiplufculum 
edatur, genituram  exiiccet. 

Succus  ex  recenti  herba  conuenienter  au  riu m doloribus , Diofeorides  ait , inftillatur,  ab 
obftruclione,  vt  nnhi  videtur,' Galenusaddit,  natis. 

Rullici  in  Belgio  (eminis  contufi  medullam, ac  liquido  aliquo  expreflam , iclero  laboran- 
tibus initio  ipfius  mali , exhibent , &c  crebro  non  ablque  prxlidio , liquando  exfolaobllru- 
dtione , citraque  febrim  exoritur.  Aperit  enim 
fellis  meatum,  & bilis  per  corpusdigeftionem 
promouet. 

Gallinas  Matthiolus,hoc  femine,  ait,  ouife- 
raciores  reddi. 

De Txnograco.  Cap.  xxvii. 

Avlem  Fcenumgrxcum emittit fingu- 
* larem,  tenuem,virentem,  intus  concauum, 
in  alas  ramosque  diuilum : folia  pratenfi  Trifo- 
lio fimilia , rotundiora  tamen  ac  mitiora, qua 
fuperiorc  parte  virent,  inferiore  verdadeineri- 
tium  inclinant : flores  in  fummis  virgis  exiguos 
candicantes,  Lupini  flori bus minores .-filiquas 
longas,  graciles , anguftas , indar  corniculorum 
recuruas,in  quibus  femina  non  magna,  forma 
oblonga, angulofa,  flauefeencia,qua reficcata 
cum  grauitate  quadam  iucunde  olent,  radice 
nititur  tenui  & candida. 

Seritur  in  Belgio  in  hortis  medicina  cauta, 
& quidem  Vcrcjolim  in  agris  ferebatur. Latum 
polcit  (olum,  tenui  enim,vt  Thcophtaflus  ait, 
inarefeit. 

Duo  tempora  fationum  habet,auflor  Colu- 
mella,quorum  alterum  Septembris  mefis,ciim 
pabuli  cauia  feritur , ljfdem  diebus  quibus  Vi- 
cia, circa  xquino&ium : alterum  menfislanua- 
rij  vltimo,  vel  Februarij  primo,  cum  in  meflem 
feminatur. 


Fcenumgrsaim. 


Grocis 


' PEMPTADIS  Q^VARTAJ  LIB.  II.  J27 

GrarcisT«A/{appcllariir,i'tchixa'/i’Jt;,  finivi  Pliniana  exemplaria,  xaptyot,-  & /Soi-xfgjs?,»- 
jo«2?>C,  Latini  Foenumgracum : ruftici  Siliquam,  Columella  ait,  appellant. 

InPlinio  Silicia  legitur, apud  Varronem  ver6  Silicula:  Germanis  Qiecffpem  o6ct  fu^ozn: 
lu\\s  Fiengreco:  Hifpanis  Alfornat  & alhoLuar.  Gallis  Fenegrec:  noltris  j?nn0ricrlt  dicitur. 

Semen  Fcc  nigrae  i inter  manifcftbcalfacientia,Galcnusinlib.  Dealimcnt.facult.  tradir, 
cenietur,eundemque  hominibus  in  cibo  vfum  praftat,quem  Lupini.  Sumitur  enim  ipfum 
cum  garo, alui  fubducendx  gratiaieftque  huic  rei  mulco  quam  Lupini  accommodatius,cum 
nihil expropria  fubflantia  habeat,quod  tranfitum  remorecur.  Manditur  autem  & cum  ace- 
to&garo,ficut  Lupini. Multi  pracerea  8c  Foenumgracum  & Lupinos  ex  vino,garo,  & oleo 
fumnnt : alij  etiam  panem  addunt, eoq;  oblonio  funt  contenti,  quod  vt  ventrem  minus  fub- 
ducat, caput  certe  (ceu  nonnullis  Foenumgracum  ex  garo  facere  folct)  non  ferit : praterea 
ftomachum  non  fubuercit:  nam  id  quoque  Foenumgracum  in  quibufdam  efficit. 

Velcuntur  autem  nonnulli  Fcenograco,prius  quam  planta  ipfius  femen  produxerit,  ace- 
to & garo  intingentes  : quidam  autem  oleum  affundentes,  eo  oblonij  vice, cum  pane  vtun- 
tur.funtqui  cum  aceto  quoque  & garo  ipfum  mandunt.  Caput  autem  hoc  quoque  fum- 
ptum  copiofius  ferir:  quod  faciet  impenlius,  fi  quis  ipfum  fine  pane  fumpferit : quibufdam 
item  ftomachum  fubuertit. 

Succus  autem  elixi  Fcenigraci,cum  meile  fumptus,ad  omnes  prauos  humores,  qui  in  in- 
teftinis  habentur,  fubducendus  eft  accommodus, fuo  quidem  lentore  leniens,  calore  auteni 
dolorem  mitigans.  Quod  autem  ablferforix  facultatis  quoque  fit  particeps,  inteftina  etiam 
adexcrctionem  infligat,  fed  parcius  mei  ei  eft  admifeendum , ne  mordacitas  exuperet.  In 
diuturnis  vero  thoracis  citra  febre  affectibus,  pingues  cum  eo  Palmulas  elixare  quide  opor- 
tetjvbi  autem  fuccum  ipfum  expreffum,  copiofo  meile  mifcueris,ac  rurfum  fuper  carbones 
admediocrem  craflitiem  coxeris,  tum  demum  longe  ante  cibum  vti. 

Inlib.Dc  fimplic.medicament.facult.  Foenumgracum,  ait,  calidum  eft, fecundi  ordinis, 
ddiccat primo:  proinde  feruentes  phlegmonas  irritat  acerbatque:  qux  vero  minus  funt  cali- 
fc&magis  dura,eas  digerendo  curat. 

Fcenigraci  farina, Diofcorides  tradit,vim  habet  emolliendi  difcutiendiq; : cum  melicra- 
todecoda  & impolita,  facit  ad  inflammationes,  tam  internas,  quam  externas;  lienem  cum 
aceto  & nitro  fuba&a,  6c  impofita  extenuat. 

Decoftum  cius  infeffu,  ad  muliebria  mala, 
quascunque  ex  inflammatione,aut  praclufione 
confiftunt,  vtrle  eft. 

Expreffus  in  aqua  decocti  fuccus , capillos, 
furfures  & manantia  capitis  vlcera,  dyaege,  vo- 
cant,purgat:  cum  anferino  adipe  peffi  vice  fub- 
ie£tum,locos  circa  vterum  dilatat  Sc  emollit. 

Viride  cum  aceto  debilibus  locis, & exulce- 
ratis prodeft . Decoctum  cius  aduerfus  tenet 
mos,&grauiter  olentia  dyfentericorum  excre- 
menta confert. 

Oleum  quod  ex  eo  exprimitur,capillos  &in 
genitalibus  cicatrices  abftergit. 

Sunt  porro  &c  quasdam  fylueftria  appellata 
Fcenograca,  de  quibus  inferius  cap.  xv.  huius 
Pempt.lib.m. 

De  Spergula.  Cap.  x x v i i i. 

SP  e r g v i A cauliculis  exit  tenuibus , ro- 
tundis , geniculatisque,  dodrantem  aut  pe- 
dem altis,  foliola  circa  genicula  radiantis  flet 
Ix  modo,  in  orbem  difponuntur,  parua, te- 
nuia , & angufta.  flores  in  fummo  cauliculo- 
rum candiduli , Alfines  perfimiles.  parua  de- 
inde rotunda  ac  orbiculata  vafcula,  Lini  ca- 
pitulis fimilia , in  quibus  femen  conditur,  par- 
uum,  rotundum,  nigrum.  Rapi  femine  minus, 
radix  tenuis  eft. 


Spergula. 


Seritur 


;l8  msroR.Jt 

Seritur  inaruis,  & potiffimum quidem  autumno, ve hycmc,acprimovere,cumal; 

buladcfccerint,  bubus  prxbcatur.  . iaP5* 

Vulgo  iiiBrabantia^pucric  appellatur , atque  inde  Latme  Spergula.  Nonnulli  Pnl„ 
lum  nominant , quod  ladis  abundantiam  bubus  promoueat.  Non  cft  tamen  DiofeS4' 

woAt/VAor, quod  multum  ab  hac  differt.  * 

Pabuli  vtdiximus.caufa  fcritur,ncc  alium  vfum, quod  fciam,  habet. 

Semen’ vomitione  pituitofos  humores  educere  plcnque  referunt;  eftur  tamen  ieal|init . 
columbis, quxnon  fohim  cirra noxam .dipfum iublcgunt,vcrumetiam, hoc  {*&,*“* 

plura.  & citius  excludere  creduntur.  ’ 


Libri  secvndi 


stir. 


de  vitiis  frvgvm. 

Praefatio. 

Frugibus  huc  vfque  egimus  ,ad earum  vitia, pabulorumque  reliqua  genera  ,drfi  qua  quo 
'te  ip forum  vitia , ac  alias  confimiles  tranfire  confentaneum  est. 

DE  LOLIO. 

Capvt  i. 

Lolium.  T)R  iMvm  inter  vitia  locum  Lolium,  facile 

u iV  obtmet.  Gerit  id  folia  culmosqj  Tritici  aut 

I "Ci/  ijw  Hordei,  hi.rfutiora  tamen;  fpicam  longamvclu- 

U "S|&  iS'  teL  ti  ex  multis  paruiilis  ®^tM»A«u;,ac  alterno  or- 

luj  \Sw/  dine  digeftis,compolitam;  quorum  Ungula:  bi- 

wl  Spr  na  terna  vc  grana  continent,  Triticc/fminora, 

qua:  nullis  quoq;  aut  exiguis  glunii$includun- 
tur,Sc  facillime  fimilkcr  exteruntur. 

Nafciturinaruis  cum  Tritico  ac  Hordeo, 
(|  feminibus  iplorum  corruptis  ac  ia  deterius,  vc 

f 1F%  T J )))  Galenus  ait, permutatis.&c  fido  quidem,  pra> 

||  /jf  fertimvliginoftyper cadi,mefibiispotiffimuin 

V hybernis,-tempeftatem  humidam; , ■ 

($(  I Vm  V Gixci ai&ninominant:~Arab£TZ inaniam &C 

LAJ  W /ce/(em:GalliFura/e:ltaliZoglio:BclgqtBoiick. 


• Deficcat,vtGalenuslib.vi.Defimplic.me- 

u vwW dicament.  facult.  &c  cxcalefacit  efficaciter , vt 

S 3 fOUs"  \\J§  /W  propinquum  fit  acribus,  magis  quam  Iris : fed 

I f mM  non  cfi  perinde  vc  illa  lubtdis  eflcntiar,  verum 

’ iCIVv^w^Y  7 Tp-  multum  ab  hac  deficit.  Secundum  hoc, ponat 

V'  mwW  lpfum  quifpiara  m principio  tcrtij  ordinis  cx- 

4VP  A calefaciendum , fecundi  veto  in  fine  exiccan- 

im  Jfcjl  4;  ll  i Diofcondes, Lolium  molitum,  ait,  vim  ba- 

'Sk  lii  jf  «$*>$'  beteompefeendi  nomas,  puttefccnda  vlccra, 

rlt  \ gangr^nasque  cum  raphanis Sc fale  impolitum: 

II  feras  impetigines  fiue  , & lepras  cum 

! ' fulfure  viuo  Sc  aceto  fanaticum  fimo  columbi- 

■')}  lv-  no  SC  Lini  femine  in  vino  dccoclum , ftrtimas 

difcutit,Scqua:a:gre  maturantur  rumpit : dc- 
codumcum  AisA/xasTWj&impdlitum  Ifchiadicis  prodeft.Cum  polenta  autem,aut  Myrrha, 
aut  Groco,aut  Thure  iuffitum,  conceptionem  adiuuat. 

Lolium  autem  frugibus,  ex  quibus  ceruifia  coquitur,  permixtum , ebrietatem  cito  exci- 
tantem eam  reddit:  idem  poteft  pani  copiofius  additum.  Nocet  vero  Sc  oculis,caliginem  ip- 
fcadferens:  quod  Sc  Ouidius  Faftorum  lib.primo  feriptum  reliquit: 

Et  careant  Loliis  oculos  vitiantibus  agri. 

Atque  hinc  natum  videtur  Prouerbium ; vt  caecutientes  Lolio  vi&itarc  dicantur. 


De  ^ AEgilope . C a p.  ii. 

^_G  ilob  s Triticum  ac  Hordeum  foliis  zmulatur,(ed  culmos  promi  ttenues  Sc  breues, 
dodrante  haud  altiores,atque  in  horum  faftigio  exiguas  fpicas,bina  ternave  grana  pro- 
‘etentes,quam  Hordei  paulo  minora,glumis  ftriatis  implicita,^  quibas  tenues,  pradongx,  SC 
acut^  arifte  eminent. 

In  Italia:  &£  Narbonenfis  Galliae  agris  inter  fegetes  crebro  reperitur. Frequenter,  vtGaic- 

v nui 


S T IR.  P 


J-JO  S T I R.  P I V M HISTORIi 

itgilops,  nusait,in Hordeis inucnitur.  Germani* minus 

I J coSn'tac^,cu'  camun  & alia  vitia  non  defunt, 

Grxeis a;>/Aa>4 dicitur : Latinis, Plinio tefte, 

NM  i xtfwfi/l&fT  Digerendi  vim  obtinet, Galenus  ait:  id  quod 

J II  7 exguftu  patet,  leuiter  enim  cft  acris:  verum  Se 
'V  /y  i \ rjjk  J ex  eo  liquet,  quod  phlcgmonas  induratas  &zgi- 

\ f [\  V liti!  fl  ff  Medetur , inquit  Diofeorides , herba zgiio. 
\ i \ ' \ f /'U  H !/  piis,  &: duritias  difeutit,  cum  farina  impolita: 

i\  V ' Jj\ luL|  JJJ/  jj  Succus  ad  eadem  feruatur , farinx  admixtus  ii 

vli  v\  \\  v\  I /I  \\  \)Ma  /H  i "R  Eperivntvr.  vero  &c  in  Germaniarac 

\Wm  M !/'  ■*''-Belgij  agris,  qua: ad  Asgilopis  fiue  Feftuca: 

I’  \ r!  /lljM/ W fini  i litudinem  accedunt. 

NmjJI  |W/LjiV;  «WjaJUy  Prior  Feftuca  folio  quoq;  Tritico  iimiliscft: 

w»|||  jj  jnjjiMf  culmi  huius  tenues ; fpicx  fiue  iub*  Auenz fi- 

• Iffl  , froj jlj/mf  miliores:  grana  oblonga  lunt,hirfuca,fubnibra, 

' ulil'  ■ W'  WlW  folliculis  inclufa,  ac  tenuem  capillaceam  lon* 

vH  \ vtr  gamque  ariftam  habent. 

M Vf/  Nonmodbin  Hordeo,fed&cumSecalili$C 

Ov  jrg  frequentius  enafcitur : potiflimumvbi  hyemis 

fj|fc  conftitutio  humida  fuerit : aut  ager  fimo  av 

z'/ lumbino,vtplerique  aiunt, ftercoratus. 

-»'7  J ) Altera  Feftuca  culmis  foliisque  Secalctefcrt, 

f**  culmosobtinetTriticoHordeove  tenuiores, in 

quorum  fummo  veluti  effufx  pendent iubx, Aueni propemodum  limilitudine/edbreuio- 
resarchusq;  coniuncbe.  Semina  oblonga  funt,longitudine  grani  Sccalini,  fed  anguftiora,te» 
‘Feftuca  prior.  Feftuca  altera. 


I! 


nuioia, 


qVARTiB  LIB.  III.  JJI 

nuiora,Ieuioraqj  mulco, qua:  membranulis  (iuc 
Vtriculis  paruis  continentur,  c quibus  cum  in 
arca  teritur, concidunt. 

Proprie  Sccaliscft  vi  tiu,  cum  aliis  enim  fru- 
metis,aut  non.au: rariffime  reperitur:  luccrcf- 
cit,  veluti  &c  alia  huius  generis , per  imbres  fre- 
quentes; annijhycmisque  conftitutionem  cle- 
mentem ac  tepidam. 

Priorem Atgilopiscflc  fpeciem  fatisapparet:  i. 
nec  improprie  idcirco  & Fcftuca  dicitur : Bra- 
bantis>GIjfbacrDt  ntene  appellatur. 

Alteram  Germani  £>oit  & lufclj  vocant:  Bra-  2. 
banti  «Djatitrii:  Latine  Fcftucam  altera  non  ma- 
1£  quis  dixerit.  Nam  inter  ea  qua:  frugum  fimi- 
litudinem  gerunt,illasq;  intcrim'  infeifant,  mi- 
nimum acleuiffimum  eft  granu  m ;fcftucis  ca 
decaufafimillimum. 

Sunt  autem  facultates  harum  Feftucaruni 
incognita:, & nondum expiorate  vires. 

De  Phtehice.  C a P.  n 1 1. 

PH  oe  n ix  culmis,  foliis,  fptcaq; Lolio  (I- 
milis,fingulis  tamen  minoribus.ctilmos  ha- 
betmultos,  breties, geniculatos rfcfia  Hordei 
minora  anguftidraque : fpicas  Lohj,  (edmino- 
res,tenuiores,breuiorcs  ac  raiibtcs.: 

Nafcitur  in  aruis,fecus-vias;&_ina:dificio- 
rum  tectis : in  Italia  Gallia  frcqucns &:  vbiq; 
fereobuia:  reperiruretiam  injVbicrum&  E- 
buronum  finibus.  ' ' 

<boiu%  Grecis  a phceniceo  colore  dicitur.-La- 
tinisetiam  Lolium  rubrum  & Lolium  muri- 
num : Plinius  Hordeum  murinum  nuncupari 
lcribit. 

Appellaturautcm-BelgisHordeum  aflt  Tr  i- Triticum 
ricum  murinum  ( vulgo  JEupfe  town ) &:  aliud'”""0*’”- 
omnind  herba: genus , breue  ac  humile,  fre- 
quentibus breiiibusque  culmis,  dodrantis  alti- 
tudine, foliis  anguftis,  quod  (picas  gigriiteom- 
plures/requetibusariftiscindas,  Hordeo  fimi- 
les,(ed  breuiores,  tenuiores;  iiiollioresquc:  na- 
lcitur fecus  vias ; nullius  plane  vlusae  omnind 
inutile.  - 

At  Phcenix , vt  Diolcorides  (criptum  reli- 
quit, vim  habet , vt  in  vino  auftero  pota  diar- 
rhoeam , (anguinis  ex  vtero  profluuiuri),  8c  co- 
piofiorem  vrma:  fluxum  fiftat. 

Sunt  etiam  qui  fanguinem  eam  (upprimere 
prodant,  pheemeea:  lanx  muolutam  & corpori 
alligatam. 

De  Bromohcrbd.  Cap.  v. 

BRomvs  herba  Auenx&aEgilopifimilis 
eft, habituque  ip(b  lylueftris  quadam  Aue- 
na,  multiplicibus  enim  geniculatisque  culmis, 
foliisque  eam  refert, licet  vtrisque  teneriori- 
bus. iuba  rarior, aridas  alperiores,  longioresque 
habet,  radice  firmatur  eopiola  ac  tenui. 

Herba  natura  fua  in  totum  fylueftris,  zftate 
(ecus  vias  & agrorum  margines  reperitur. 

y 2.  Nomi- 


1 


Alopecuros. 


Triticum  vaccinum. 


M HISTORIA 

Nominant  cam  Grceci  €pa>#f mia*, idcft, 
Bromum  herbam, ad  differentiam  Auerce,que 
G rare  is  quoque  /3p<»  «»5  aur  (2e?/(s>sdicitur. 

Exiccatoriam,  Diofcoridcs  inquit,  vim ha- 
bet.Decoquitur  cum  fiia  radice  in  aquaadter- 
tias,colatur,  deinde  mellis  rantudem  admiice- 
tur,rurfusquc  decoquitur  , ad  liquidi  mellis 
Ipi/fitudincm:  facit  ad  narium  ozainas  & facti- 
cia vlccra ; linteo  eo  humore  imbuto  naribus 
indito : aliqui  tritam  Aloen  addunt,&eo  mo- 
do vtuntunfacit  &:  cum  Rolis  llccfyn  vino  de- 
coda,  ad  orisgraueolentiam. 

Eft  vero  & alia  quedam  quorundam  iudicio 
herba  Bromos,  Agroftis  videlicet  altera, infra 
delcripta.Quam  nos  non  Bromum  aut  Bromi 
herba:  fpeciem,  fed  a veteribus  etiam  pro  legi- 
timo Gramine  ac  Agrofti  habitam  nonabfque 
veterum  teftimonio  iudicauimus. 

De  Alope  curo,  Cap.  vi. 

ALopecvros  geniculatis  culmis fb- 
liisqs  frumentaceis  fimiliseft, culmos  ta- 
men habet  breuiores , foliaq;  minora  &angu- 
ftiora : Spica  eius  nec  acuta  nec  ariftata  eft,  fed 
mollis , hirfuta , denfaque  lanugine  conftans, 
haud  multum  diffimilis  vulpium  caudis,  vade 
& nomen  obtinet. 

Nalcitur  inaruisvna  cum  frugibus  dia  te, 
reperitur  in  pluribus  Galliae,  praifertim Nar- 
bonenlis, agris. 

A’ hcoTriitovgpp  Graece  Theophraftus  nomi- 
natjLatine  Caudam  vulpinam  dixeris: Gallice 
£h/eue de renard-.noiksuc  ldiomateBofiMent 
Nullius, quod  Icitur, eft  vlus;de vinbusemm 
eius,  Theophraftus  vel  Plinius,  nihil  fcriptum 
reliquere. 

Dc  Tritico  vaccino,  ftue  Melampjro, 
Cap.  vii. 

VA  c c i N v m Triticum,  caulem  gerit cu- 
bitalem  au  t minorem  ,in  alasdiuifumifo- 
lia  oblonga, acuminata,nigricatia,  per  oras  fer- 
rata: (picas  in  lumino  caulium  latas,  eradas,  a- 
fpechi  pulchras , foliorum  florumq;  purpureo- 
rum plenas,  qua:,  pofteaqua  defloruerunt , vi- 
rent, ac  complures  folliculos  latos  proferunt, in 
quibus  bina  vtplurimum  femina, Triticeis  fi- 
milia,fed  minora  nigrioraque. 

Exit  in  aruis  vnacum  Tritico  ac  Secali , & 
lf  to  potilfimum  pingui  ac  reftibili  agro.Theo- 
phraftus  ex  Tritico  , aut  Hordeo  corruptis 
na(ci  ait. 

Vnh  cum  frugibus  floret, & ad  maturitatem 
peruenir. 

Germani  FutPf})f|bt/  hoc  eft, Triticum  vacci- 
num aut  bouinum : nonnulli  f>:aun  fJrifcfehiv 
men:  Brabanti  JdeertS  blocmen  nominant. 

Galenus  Graicis  /ueAa'p*7rv&v  dici  ait, quafi di- 
cas,nigrum  Triticum  j & ex  Tritici  quoq;mu- 
cauoDf 


M 


Cracca:  primum  genu 


H.VAHT4  111.  ni.  733 

ratione generari.lcd  prauitatc  quhm  plurimum 
& Lolio  relinqui. 

Thcophraltus  quoq;,  res  innocens  Melam  py- 
rum  air,neq;  licuci  Lolium  graue,  & caput  ten- 
tans. 

De  Vttilagine.  C A p.  V x 1 1. 

QV  a m rccccioresVftilaginemnuncupant* 
Auen^  ac  T ritici  proprie  morbus  & vinum 
clt , (picas  (iue  iubas  eius , priulquam  perfefte  b 
vaginis  luis  erumpere  queant,infellans.  Marcet 
eunt  hoc  vitio  (pica:,  & atro  pulucre  oblidetur. 

Nalcitur  Aprili  & Maio  mentibus,  cum  caeli 
tempeltas  crebro  incoftans, alias  nimbola, alias 
lercna,feruensq;  fuerit ; tunc  enim  fpicx  hu  mo- 
re madida; , a (olis  feruorc  corrumpuntur,  ae 
quodammodo,  vti  aiunt,  aduruntur. 

Germani  vulgo  b;att£  : Latine  Vltilaginem 
appellant.  Videtur !ew/S»qua:dam, Latine  ru-j 
bigo,ac  robigo  dicta ; qux,  veluti  Thcophraltus  unii. 
ait,  corruptela  quxdam  elt  relidentis  humoris-, 
ac  commune  queddam  vitium  cerealium  lemi- 
num, frumentacea  tamen  magis  quam  legumi- 
na infcltans:  frequentillima  h«ec  m rofcido  tra-- 
ctu,conuallibus,ac perflatumnon  habentibus: 
e diuerfo  carent  ea,ventofa  Sc  excelfa.  Gignitur 
plenilunio. 

De  Cracca  (iue  Uracho, 

Cap.  ix. 

FR  v g V M,  ac  frumetorum  pnrcipue, vitium  t. 
quoque  Cracca  (iue  Arachuselt.  cauliculos 
Cracca  alterum  genus . 


j}4  jTIRPIVM  HISTORIAE 

promicgracilcs,anguftos.  folia  ex  pluribus,paruis,anguftisfoliohs,vni  colla:,  fiucpa^adna- 
tis,ac  fibi  inuiccm  oppoiitis,congcfta,in  capreolos  iiuc  viriculas  dcfinunt.flores  parui  &pur- 
purci.  liliquar  paruar,rotundiorcs,minorcsq;  quam  V iciac ; lemma  in  his  lena,  feptenave  , ro- 
tunda,mgia,d  uriufcula,Eruo,vt  Galenus  inquir.  minora. 

Grarcihuiufmodi  vitium  cL&yov  nominant, &tcrti.mi  nominis  fyllabam  per  £ exprimunt, 
ad  differentiam  alterius  Araci  per  x.  feripti  - Galli  i'cj]e  januage , &;  y e feror/ , quali  Viciolam 
aut  Viciaftrum  dicas:  Germani  TCilDc  vtucf«n/&  0am  £f}::|bffel6fraut:Brabanti£tot.Ruel- 
lius  Craccam  etiam  appellari  refert. Leon hartus  Fuchiius  in  commentariis  luis  De  ftirpium 
hiftoria,Craccam  hanc  Aphaccn  appellat:  Matthiolus  vero  , in  commentariis  in  Diofeori- 
dem,  Aphaccn  nominans  quam  pailim  V iciam  , Craccam  non  Aphacen , fcd  Viciam  fecit: 
quantum  autem  vterque  hic  a veritate  rcceffcrit,  feminis  Cracca:  figura  offendit,  exquifite 
globofa:  nam  Vicia:  Se  Aphaces  feminum  forma  non  eft  rotunda, icd  aliquanto  latiorveluti 
lentium:  teftatur  Galenus  lib.  i.  De  aliment.  facult. 

Cracca:  aurem  huius,&  aliud  fimile genus  eft, caule  fcliisq, paulo  minus:  flofculisjnpar- 
uis  lpicis,candidulis;  filiquis  deinde  breuioribusac  paruulis,in  quibus  bina,terna  autquater- 
nagignunturgrana,rotunda, colore  Se  fapore  prioris  Cracca*  fimilia. 

Appellatur  Se  iftud  genus, Brabantis  Croc/  & Arachus  quoque  quidem  eft,  aut  potius  sgt-.. 
^/«quxdam : namvtin  expolitione  linguarum  Hipp.  Icnbitur,  minuta  Tritici  legumina, 
Grxci  d(>pyjScu,  nominant. 

Prouenitvtrumq;  vitium vna cum fegetibus, quibus casliftatu hum ido admodum perni- 
tiofumeftjtunc  enim  cito  incrementum  fumens,confeftim  legetem  prqoccupat,teneramq; 
pertinaci  vinciu,crebrisq;  circumuolutionibus,deorfum  trahit,  delaplamque  erigi  non  pati- 
tur,ac  calamitolam  iplam  efficit. 

. Seligunt  h«c, Galenus  ait, ruftici  apud  nos,&abiiciunt  vti  Securidacce  femen. 

At  noftri  cum  herbas  ipfas  virentes  teftate,tum  reficcatas  hyeme.cum  aliis  frugum  «pur- 
gamentis, bubus  non  imucunde  obiiciunr. 

Cracca:  granum,vt  audor  Rue!lius,colu  mbarum  cibo  gratilfimum  habetur,  ferunt  eade 
caula  eam  villici, qui  numerola  fieri  columbaria  cupiunt, fiquidem  illecta:  eo  cibatu  colubz, 
cum  emittuntur  ad  peculiares  cellas  tam  cicures  alias, quam  feras  adeeriere  nofcuntur. 

Arachus  latifolius.  De  Aracho  latifolio.  Cap.  x. 

f"C  St  vero  & aliud  quoddam  lyiueftre legu- 
meii,quod  citius  ad  Arachos,  quam  adEr- 

Cauliculos  lite  A.rachus  profert  complures, 
crafliulculoSjled  breues,pedaiis  vix  longitudi- 
nis,qui  non  attolluntur, led  humum  verius  in- 
clinantur: foliis  luxuriat,  qu£  ad  vnum  pedicu- 
lum  fere  quinque  , raro  tria,  lata,  & in  rotun- 
ditate oblonga.efinu  horum  in  longioribus  pe- 
diculis congefti  flores , colore  aut  candidi, aut 
dilute  purpurei, minores  quam  Eruilix,alioqui 
haud  abfimiles : fuccedunt  liliqua:  longa:,  an- 
guffx, plana:,  in  quibus  femen  Vicia  minus,  ra- 
dix diutine  viuax,  fibris  firmatur. 

In  collibus  herbofis  apud  Bohemosfubindc 
reperitur:  In  hortis  Bclgij  facile  proficit. 
Floret  Vere  : vEffate  filiqux  cum  femine 

Pleriqi  Eruum  Venetum  appellant;  non  ta- 
men Eruum  aut  Erui  fpecies,fed  fylUeftrelegu- 
men,quod  haud  alio  quam  ad  Arachi,perch, 
genera  referendum  videtur. . 

De  vfu  autem  ac  facultate  huius  Arachi  la- 
tifolij  nihil  compertum  habemus. 

Rnithopodion  paruulis,  multis, 
tenuibus  ac  gracilibus  exit  cauliculis, non 
quidem  eredis, fed  per  terram  ftratis.  folioiaei 


PEMPTADIS  OVAR.TJE  L I B.  III.  JJf 


f une  parua  Aradii  ac  Lentis  minora  &:  tenuiora; 
flofculimexiguiscorymbisluteoli : Aliquarpar- 
ux,  tenues,  oblonga:  vclud  articulata- , extrema  ' 
parte  ree u nt a- , in  quibus  lena , fopten.ive  niir.u- 
3_  ta, rotunda  femina, Napi  ac  Rapi  iimilia. 

Nalcitur  inaruis,  legete  potif-imum  demei- 

rla:rcperitur& locis  incultis, veiuti  in  collib.pra- 
tistjue  liccis  Si  apricis,ac  focus  vias, quod  in  aruis 
■>  nato, minus  etiam  ac  tenerius  e It. 

}’  Brabanti  IDogdiiott  appellant, id  G rarce  cft  op- 

• »S3;?scSW,Latincauispes,a  limilitudine  nempe 
pedum  paruarum  auicularum  ,quos  Amulcon- 
iuridimqj  nafcentes,tenues,recurua;  arciculatx- 
que  iiliqux  referunt.  Ex  Arachidum  quoque  e It 
numero  ac  genere. 

Nonnulli  vro^vyiXov  efle  exiftimanc , quod 
Diofcorides  tradit,exiguum  fruticem  efle , pal-  -» 

| mi  altitudine,foliaque  habere  lenticula;  Iimilia, 

» Se  gultu  efle  lubacerbo,qui  potus  lactis  abun- 
dantiam facere  credatur. 

Porro  Ornithopodium  eundem  quem  Ara- 
chides  vfum  habet:  bubus  enim  ac  iumentis  lx- 
tum  iucundumque  pabulum  elt. 

Aliud  prxterea  ab  ifto  Si  nonnulli  Ornitho-i; 
podion  oitendunt;  folia  cuius  maiora  Si  Galegf 
fere  Iimilia, attamen  minora  lunt : flores  in  par- 
ua vmbella,corymbiforma  exeunt, coloris  dilu- 
te rubentis  ;poft  quos  tenues  aliquantulum  re- 
curuatx,plures  fimul  exigux  liliqux,  Ornitho- 
podij  fuperioris  Aliquis  fere  fimiles,fed  maiores, 

Sc  nequaquam  articulatam  digitorum  Ipeciem 
referentes . 

Reperiri  fertur  plerifqs  Gallic,prefertim  Nar* 
bonenfls, locis,  focus  vias  Si  in  agris. 

Ornirhopodion  quoque  appellari  pofle  vide- 
tur ; a limilitudine  Aliquarum , cum  paruarum 
auicularum  pedum. digitis : & Ornithopodioa 
quoddam  efle  maius. 

De  Apiace.  Cap.  xii. 

AP  h a c E tenuibus, angulofls,  geniculatis, 
longis,Lenteqj  altioribus  cauliculis  aflur- 
git:  folia  ei  funt  parua,tenuia,  latiufoula,  in  acu- 
tuqi  delinentia,  e Angulis  geniculis  bina.  Abi  in- 
uicem  oppoAta,&:  circa  hxc,  tenues  viticulx , Si 
graciles  pediculi, flores  ferentes,paruos  ac  luteo- 
los: quos  flliqux  foquuntur  latx , Lentis  longio- 
res,in  quibus  femina  quatuor,  quinave  lata , ni- 
gratura Si  Lente  minora,  plana,  rotunda,  radi- 
cibus nititur  paruis  ac  fibroiis. 

In  agris  frumentariis  l$to  pinguique  folo,vna 
cum  Tritico,Secali  ac  aliis  frugibus  exit. 

Floret  Maio:  forne  Iunioac  Iulio  maturu  eft. 
Noflris  aveow/ t{pe,  liccr  tamen  non  infrequens 
fit.Diofcoridi  verd  Si  Plinio  ac  Amiliter  Galeno 
£$cLm i eft.  eft  tamen  Sc  dpdwn  quxdam  apud 
Theophraftum,cuius  flliqux  & frudus  celeriter  r haphr* 
perit , qux  cum  hac  Diofcoridis  Aphaca  non nu 
conuenit,  fed  Vicix , de  qua  fupra  fcriptum  eft, 
y 4 finulior 


Orniihopodi 


HEdysarvm  caules  promit  a radice  multos,  cubitales,  rotundos : folia  oblonga  ex. 

multis  Lentis  foliolis  rotundioribus,  vt  Arachi , Vicia:  Sc  fimilium , congefta : flores  in 
corymbis, luteos:  Aliquas  deinde  oblongas, planas,nonnihilrecuruas, in  quibus  femina  com- 
plura, ruffa,  & amara  angulofa  fecuris  effigie. 

Eft  huius  & alterum  genus, fuperiori  caule  foliisque  fimile,vtrifque  tamen  minoribus:  fi- 
liqure  huic  breuiores funt  & magis  recurux,  in  quibus  &t  femina  quadrangularia, ancipitem 
quoque  fecurim  xmulantia. 

Nafcitur  Hedyfaron,Diofcorides ait,in  Hordeis &*rriticis.  Galenus  Lentis  vitium efle, 
atque  vna  cum  ea  enafci,lib. i.De  aliment.facult.fcribit.  Idem  teftatur  Plinius.  Theophra- 
ftus  autem , cum  Aphace  exire  refert. 

Primum  in  Germaniis  incultum  non  proucnit , floret  in  hortis  Maio  ac  Iunio  menfibus: 
alterum  fua  fponte , plerifque  fuperioris  Germanix  aridis  & apricis  locis  exit,  Gelhero 
in  hortis  Germanix  tefte. 

Grxci  hoc,fiue  legumen  flue  cerealium  frugum  vitium , tiSva zt&v  &c  jsiAawovncmmanCj 
Latini  a feminis  figura  Securidacam : Officinis  incognitum  eft. 

Huius  femen,  Galenus  lib.  De  funplic.medicament.  facultat.  y j.  ait,  amarum  & fubacer- 
' ' ~ bura 


PE  M PT 


AIJIS  QVARTA  LIB.  IU.  J37 

Ferrum  equinum.  bum  apparet.  Quamobrem  potum  gratum  eft 

ftomacho,&:vifcerum  obftru&iones  expurgat: 
idem  prxftant  totius  fruticis  germina. 

Diolcorides,  ftomacho  etiam  in  potu  com- 
modum refert, & antidotis  admilceri ; ante  ve- 
ro coitus , exiftimari , cum  meile  appofitum 
conceptionem  impedire. 

De  Ferro  equino.  Cap.  x i i i i. 

FE  r r v m equinum  vulgo  Italorum  nun- 
cupatum,cauliculos  habet  multos , tenues, 
& procumbentes : folia  tenuia  Hedylaro  mi- 
nora: flores  lecunduniramulosparuos:  filiquas 
deinde  oblongas, latiuleulas,&  nonnihii  recur- 
uas.qux  ab  vno  latere, profundas,  rotundas,  ac 
finuofaS  incifuras,  foleam  equi  ferream  quo- 
dammodo pra:  fe  ferentesiobtinent.radix  lon- 
giulcula  eft . 

Prouenitjncultis  quibufdam  & apricis  Ita- 
lia: & Narbonenfis  Galliae  locis. 

S ferro  decaua/lo  Itali  vulgo  nominant: Lati- 
ne Ferrum  equinum  dixeris. 

Tota  amara  eft,  & Hedylaro  natura  aflimilis. 


De  fylueslri  Fanogr&co. 
Fctnumgrzcum  fylueftre  primum. 


Cap.  xv. 

Fcrnumgrzcum  fylueftre  alterum. 


CY lvestr e appcllaturh a T rago & recentioribus Fcenumgrxcu  m, multis, rotundis, i. 
^longis  repit  caulibus : foliae  i oblonga  funt , veluti  Vicia: , lingulis  particularium  tamen 
toaiuribusdatioribusac  rotundioribus:  flores  ex  foliorum  linubus  proacunt,albicantes : fili- 


J58  SmnVM  HISTOII/E 

qux  oblonga: funt  & aliquantulum  rccurux, Focnigrxci  fimilcs  , fcd  minores ; in  quibus  fe- 
men angulofum,faporcVicix.  Radix  longa  Scixpe  tricubiralis,qu£  nori  facile  intermoritur, 
verum  fingulis  annis  primo  Vere  regerminat. 

Reperiturin  vtraque  Germania,  locis  fyluofis, opacis  & incultis. 

Germani  Belgx  TOiICt  feragrirrii/  id  cft/ylueftrc  Fccnumgrxcu  appellat. 

N ullius  in  medicina,  aut  cibatu,  quod  fcitur,  vfus. 
a.  Prxter  iftud  vero, & aliud  (ylucftrc  Fcenumgrxcum  rcccntior  xtas  obferuauit.Fcenogre- 

co legitimo fimilius;vtpote  etiam  trium  foliorum,  foliaiiquidem  habet  terna Trifplij mo- 
do cohxrentia.eaque  exigua  & per  ambitum  crcnata : flores  perpufillos  ,alioru  minutorum 
leguminum  perlimiles:  filiquas  deinde  teretes, tenues, paruulas, oblongas,tres  quatubrve  ii- 
mtil  ab  annexu  foliolorum  exeuntes , in  quibus  femen  exiguum. 

In  Hifpania  plcrifquc  incultis  locis  fpon  te  exire  iftud  Fccnumgrxcu  fylucftre  accepimus. 
Facultatem  aut  vtilitatem  porro,nobis cognitam  ,nullam  habet, in  medicina:  vfu. 

Cap.  xvi. 

GAlega  caulibus  conitar  rotudis  accre- 
di is.  folia  Arachi  maiora  ac  longiora:  flores 
fpicati  funt, colore  aut  cxrulei  aut  candicantes-, 
filiqux  forma  oblongx,rotund<j  & angufe,  ra- 
dix breuis  Sdignofa, multas  fibras  habet. & diu- 
turna eft,  aliquot  continuis  anilis  primo  Vere 
regerminans. 

In  Italia  padi  m locis  pinguibus, liumeSis, 8i 
prope  aquarum  riuoscopiose  prouenit.In  Ger- 
mania vero  & Belgio  non  nifi  fata. 

Itali  Galcgam  &c  Rutam  caprariam;  nonnul- 
li corrupte  Gralegam  nominant.  Hieronymus 
Fracaitorius  herbam  Gallicam ; Hetrufei  Una- 
nt fe.  Appellatur  vero  &:  aliis  difterentibusno- 
minibusin  diucifis  Italic  locis,vtGelherusait, 
vt  funt : Casi  raca»  e , lauanna,  thorint  vel  tauri- 
na , martanica , far  r ace na,  capragina, herUnefa, 
Fccnumgraxura  fyiucftre,&  tefteBrafiuolo, 
giarga. 

Quidam  Onobrychim  a veteribus  nuncu- 
patam effe  iudicant,alij  Glaucem , nonulli  Po- 
lemonium  efle  volunt:  verum  omnibus,  non 
tam  Petr.And.Matthiolusin  luis  commenta- 
riis,quam  lingularum  deferiptiones  a Diofco- 
ride  memorix  mandatf,ac  feripto  traditf.con- 
tradicut:quemadmodu  Sc  iis, qui  GalegamPo- 
lygalon  effe  autumant,&:  Galega  nomenaPo- 
lygalo  luxatujipla  quoq;  Polygali  deferiptio  re- 
pugnat: altior  enim  &c  maior  Galega  eft,  quam 
exiguus  frutex  palmu  tantum  altus,dicipoffit. 
Galcgxautem  huic  & alia  quxdara,altcra  vcluti  Galega,  iimilis  repefitur,  quz  caulibus, 
' foliis, floribusq;  eam  xmulatur.  Cauliculis  hxc  eft  tenuibus : foliis  oblongis  in  exiguosca- 
preolos  delinentibus,  Aracho  fimilibus:  flores  in  (picis ex  purpura  cxrulei  funt : Gliquae  vero 
arux,latiulculx,&  (emina  in  his  parua,Vicix  minora,  radix  durabilis  quoque naturse pluri- 
us  annis, primo  Vere  regerminat. 

Nalcitur  fubinde  in  (entibus  circa  margines  agrorum,  frequentius  autem  in  pratis  fecus 
foffas,fluminum  ac  riuulorum  (lue  torrentium  ripas. 

Noftri  toitoe  ©itfm/  hoc  eft, Viciam  (ylueftrem  appellant : Galegam  autem  fylueftrem  aut 
Germanicam  no  improprie  quis  ipfam  nominauerir : nam  Galcgxquxdam  (pecies  videtur. 

Porro  Galega, vt  Baptifta  Sardus, & alij  (criptum  reliquere, ad  omnes  peftilentes  morbos, 
contra  ventris  lumbricos, & venenaaffumpta  efficax  eft:  remedio  quoque  eft , aduerfus  ani- 
malium venenoforum  cum  morfus,tum  iftus,6i fucco  epoto  &:  herba contufa  plagis  impo- 
lita. Pueris  etiam  conuulfis,  ac  comitiali  morbo  laborantibus,fuccus  dimidig  vnci2  pondo 
fumptus  prodeffe  fertur. 


\ 


PEMPTADIS  Q^VARt-lE  tIB.  1 I t.  f}9 

De  Onobrychi.  C a p.  x v 1 1. 

Onobrychis.  V a m Onobrychim  lioc  loco  nomina-* 

PV^mus, caules  profert  a radice  multos,  cu- 
bitales, non  fua  quidem  fponte  erc&os , fed 
procumbcntes,&  per  terram  reptantes : folia 
Galegatfimilia,  tenuiora  tameii , fubtus  albi- 
cantia, ex  pluribus  anguftis  in  acutum  deli- 
nentibus, coaceruata:  flores  in  longiufculis 
fpicis  dilute  tu bent;  fruflus  cchmatifunt,  af- 
peri,plani,ac  fubrotundi.  . 

Plerifque  luperioris  Germania:  locisexit; 
circa  Curiam, inquitGefnerus, in  pratis  abun- 
dat: in  Bohemia:  agris  fecus  ferobes/per quas 
pluuia  delabitur  aqua,frequens efbapird  jlra- 
bantosacFlandros  ab  herbarum  ftudiofisin 

Auguftocum  flore  & fructu  repentur. 
kia-itifjsc,  recentioribus  herba  eft  ; aveteri- 
bus  autem  ofoSpu^t;  dicta  apparet : qua:  enim 
de  Onobrychi  apud  Diofcoridem  aut  Pliniu 
reperiuntur, ea  omnia  huic  maxime  conueni- 
re  videntur.  Scribit  autem  Diofcorides  qui- 

Onobrychis  folia  habet  Lenti  fimilia,  lon- 
giora: caulem  dodrantalem , florem  pheeni- 
ceum , radicem  paruam : nafeiturin  humidis 
&c  incultis.  Plinius  verd  hunc  in  modum: 

Onobrychis  folia  habet  Lentis,  longiora 
pauld:  florem  rubentem;radicem  exiguam 
gracilem:  naicitur  circa  fontes. 

Quse  omnia  & lingula arart/ hanc her- 
bamhabcre  euidens  eft.  Quam  obcaufam&  eam  veterum  efle  Onobrychim  minime  du- 
biam efle  videtur. 

AtOnobrychiSjVtGalenuslib.De  facultat.  fitnplic.  m edicament. feriptum  reliquit,  ra- 
refaciendi digerendique  vim  obtinet, proinde  folia  eius  virentis, etiamnum  impofita  ad  mo- 
rem cataplafmatis  phymata  digerunt  jarefa&a;  vero  fi  in  vino  bibantur,  ftrangurias  fanant. 
Quin  etiam  fudores  elicit,  cum  oleo  inun&um. 

Qua:  & de  Onobrychi  Diofcorides  quoque  his  verbis  perhibet : Vim  habet  herba 
phymata  difeutiendi  trita  &c  impofita ; cum  vino  verd  pota  ftrangurias  fanat ; cum  oleo 
autem  illita  fudores  mouet. 


De  altera  Onobrychi,  C a p.  X V II I. 

AD  Onobrychim  fuperiore  capite  deferiptam  proxime  accedit  alia , temere  inter  Se- 
curidacas  relata.  Sunt  huic  multi  a radice  cubitales  cauliculi  , procumbentes  ad 
bumi  proferpentes:  folia  e multis  congefta  veluti  Lentis,  fed  quam  Onobrychis  fuperio- 
ris latiora : flofculi  veluti  Genifta: , minores , eleganti  colore  rubent , fpicatim  digefti:  fuc- 
cedunt  fructus  afperi,  fpinofi,  plani,  clypeolis  exiguis  fimiles^in  quibus  femenjminus  quam 
Genifta:.  radix  fatisalte  demittitur. 

InhortisBelgij  apud  herbarum  ftudiofos  confpici  interdum  contingit,  qua  in  regione 
fponte  nafcatur,  aut  qualibus  locis  gaudeat,  nondum  cognouimus. 

Falluntur  qui  ad  Securidac»  genus  referre  ftudent . Securidaca  nomen  habet , quod 
femina  eius  angulofa  fecurim  auftulentur : talia  autem  huius  non  funt.  Cum  Onobry- 
chi  fuperiore  plus  habet  affinitatis  : quamobrem  &c  alteram  idcirco  Onobrychim  nun- 
cupauimus . 

Non  defunt  verd  qui  velint  Helenium  efle  Aegyptium:  Diofcorides  enim  duo  deleri-»^»""» 
pfit  Helenia  : vnum  Inula  & Enula  campana  vulgo  dicitur  : alterum  ait  Crateuam  fe-  xvl"um 
fore  in  dsgypto  gigni : herbamque  efle  cubitalibus  ramulis , Serpylli  modo  per  humum  re- 
pentibus: 


Hclsniut 


P^lpjPg 


HISTORIA 

pen:ibus:foliis  vcluti  Lctis,fed  ldgioribus,&ad 
cauliculos  multis:  radice  lutea,digiti  parui  erat 
.fitudinc,  inferius  tenui,  fupcrius  craffa,  cortice 
veftita  nigro  rnafciq;  in  maritimis  collibusque. 

Meminit  vero  &c  Theophraftus  Hclenijquod 
fpuytraJls  clfe  refert,  &C  lignofum , &C  vniueria 
fua  natura  cumfoliisac  floribus  odoratum. 

Facit  & mentionem  Helenij  Plinius lib.ni, 
cap.  x.  quod  ait  fruticem  efle  humi  felpargen- 
te  m , dod  rantal  i bus  ram  ulis , foliis  fimilem  Ser- 
. pillo.  Sint  autem  hzc  vna  vel  diuerfe  ftiipes, 
relinquimus  diligentius  perquirendum:  hoc  ta- 
S men  addendum, fi  inter  leconueniant, non pof 
} 'fe  Onobrychim  alteram , Helenium  Crateux 
efle,  cum  odorata  nonfit.  - J 

De  Terra  glandibus.  Cap.  xix. 

'f  ' | "'  E rha  glandes  exilibus  8c  infirmis  cauli- 
culis  exeunt:folia  tenuia  &i  paruula, oblon- 
gis Se  tenuibus  adnafeuntur  pediculis,  qui  in  vi- 
ticulas definunt,  quibus  prope  affiftentia  com- 
plebuntur atque  apprehendunt  : flores  fummis 
caulibus , pilo  fimiles , fed  minores  ■,  ex  purpura 
rubent,odorisno  ingrati,  quos  paruula:, oblogz 
P filiqu^  fucccdut,in.  quibus  femina  terna  quater- 
nave  rotunda,  radices  craflm,oblonge,  glandibus 
forma  quodamodo  iimiles,  fed  multo  maiores, 
foris  nigrq, intus  albicares, fapore  fere  Caftanef, 
a quibus  inferius  longa  tenuisq;  fibra  dependet. 
Exeunt  ab  iifde  & alia:  fibrae,  iuxta  caulis  exor- 
tum,quibus  oblique  ferpentibus  alia  adnafeun- 
tur glandulofe radices,ita fe  multiplicate ftirpe. 

Proueniunt  in  agris  frumentariis, tu  vna  cum 
ipfis  frugibus,  tum  circa  margines  agrorn  in  ru- 
betis ac  lenticctis.  Reperiuntur  in  fuperiore  ac 
inferiore  Germania , in  Bohemia Belgiocplocis 
> plurimis,3e,vt  Ruellius  teftatur,in  Galliaquoq;. 
4"  Seri  & (emine  Si  radice  poteft ; fed  radiceri- 
✓ cius  perficitur,  vna  enim  glasfata,inpluresbre- 
ui  tempore  multiplicatur. 

Cxterum  huic  fimile  8e  aliud  quoddam  repe- 
ritur  Legumen:  cauliculi  eius  tenues,  imbecil- 
s les.angulofi, vicinis  ftirpibusfefe implicant :fb» 
' lia  paruula, velutifuperioris, bina  cohxrent,pe- 
\ diculo  in  capreolo  delinente:flofculialteriusfi- 
^ miles, fed  colore  lutei,  radix  tenuis  ferpiqcxtu- 
berates  glades  nullas  profert,  durabilis  aute  eft. 
:o  Secus  acuorum  margines  multis  in  Braban- 
&)  tia  locis  gignitur. 

^ Florent  Iunio  & Iulio . poft  meflem  effo- 
di diunturac  colligunturradicumglandes. 

5 Germani  crDmiffm/  erbepebden/  grunbcpddc/ 
acferepcbden/erDfepgbcn:  Belgz  ecrtmott/  Sc  nrc= 
eetfeden  appellant , & fubindemupfcnmrt|icmni' 
hoc  eft, mures  caudatas.a  domelHcorumparno- 
rum  murium  limilitudine,  quam  nigrae,  rotun- 
dae,oblongx,glandes  retro  propendcnce  tenuis 
fibra1  parte  referunt.  Recentiores  Latine  terrae 
glandes , fiue  tcrreftres  glandes  nominant , Sc 
Graece  quidem 


Onobrychis  altera. 


Terrae  glandes. 


PEMPTADIS  Q_V  A R.  T VE  L I B.  III.  T41  y 

Eft  tamen  & alius  ^ausu^a^ttoi, qui  amot.Sc  «r^a?  dicitur,  cum  quo  tcrrcftrcs  glandes  non  «t/®-. 
conueniunt,vtpote  &:  forma  non  parum;  viribus  autem  plurimum  ab  co  differentes.  Nam 
ApiosquidcmTithymali(pccieseft,&  radice  fua  aluum  vtrimq;mouet ; glandes  vero  ifts 
eandem conftringunt,nonfccus ac  Aftragalus,cui  ffmiliorcs  videntur.  Talorum  fiquidem 
firailitudinem  quandam  gerunt, ac  formam  etiam  quodammodd  referunt,  vnius latius  ro- 
tundioris, ac  breuioris  Raphanidis,  minores  tamen  ,p]Urcs  quoque  mt©e®i/acAis  iuxta  iplas 
nalcentes.fibi  inuiccm  implicatas  habent;  & re  Hecata:  dura:  funt,ac  sgre  tunduntur. 

Porro  terra: glandes  cofts  ac  in  ciboaflumptx , difficilius  quidem  quam  RapxautPafti- 
nacrconcoquuntur.led  alimenti  tamen  non  minus  quam  Paftinacs  fubminiftrant,  mimis 
quam  ilis  inflant,  tardius  delcendunt,  ventrem  quoque  adftringcntes : cruda:  vero  elitata: 
etiam  difficilius  concoquuntur,&sgrius  leriusqj  delcendunt. 

Temperiem  autem  obtinent  calidam  quidem  mediocrem,  ficcaverbpauldintcnfiorem, 
cum  non  exigua  adftriiftione  coniu  netam ; vnde  etiam  non  folu  m ventris  fluxus,  led  & fan- 
guinis  fluores,  prslertim  ex  vtero,aut  per  veficam  reprimunt. 

De  Aflragalo,ex  Plinio  & aliis.  C a p.  xx. 

AStragalvs.vc  Plinius  tradit, folia  habctlonga,inciliiris  multis,obliqua  circa  radi- 
ceicaules  tres  aut  quatuor  foliorum  plenos : florem  Hyacinthi : radices  villofas;  impli- 
catas, rubras,  prsduras. 

Diolcoridesverd,Aftragalus,ait,paruulusin  terrafrutex:  foliis  & ramis  Ciceri  limilis : flo- 
respurpurei.parui;  radix  rotunda  veluti  Raphanus  grandis , propagines  habet  firmas,  nigras, 
duras, veluti  cornua, inter  le  implicatas,guftu  adftringentcs. 

Nalciturin  petrolis,  apricis,  8e  iifdem  niualibus : Plinius.  Aut,  vt  Oribafius , in  vcntolisac 
niualibus.Diolcoridis  exemplaria  addunt, cvc%iwc,id  eft, opacis.  Copiolain  Pheneo  Arcadis,  Ouficria 
vtGalenus  8c  Plinius. In  D lofcoridis  exemplaribus  cr  dp>&$ lat  legitur : at  Meni-  madutnt- 

phis  JEgypti  ciuitas  e!t,in  Arcadia  vero  nulla. 

Radices  habet  AftragaluSjinquit  Galenus,  adftringentcs : quamobrem  etiam  ex  numero 
eftnoninftrenueexficcantiuminam  vlcera  vetera  glutinat, &c  aluum  fluxu  tentarum  fiftit,fi 
quis  in  vino  deeoflam  radicem  bibat. 

Eadem  quoa;  de  Aftragali  viribus  memoris  Diolcor.prodidit:  alui  fluxum, aitififtit  radix 
Aftragaioidcs.  in  vino  pota,&  vrinam  mouct:  facie  ad  vetufta 

. . _ vlcera  ficca  inlperla:  fanguinem  fupprimit : s- 

^—Pf°P-dur^-^ur. 

A v L E s Aftragaloidi  eriguntur,&  cubiti 
^ ^“'altitudinem  petut,  angulofi  funt,  tenues, 

1 duri, Sc  in  alas  diuili : folia  qualia  Galegx,  ex 

L j aL  multis  ad  vnam  coftam colledta : flofeuli  ele- 

H gantes  in  lummis  virgulis  e csruleo-purpurei, 

minores  quam  Vicis : filiqus  fuccedunt  tere- 
fi  vfetyf  tes,oblongs,nigricantes,vcimaiorisArachi;in 

I Jlf  qu>bus  femen  Vicia  minus , maius  vero  quam 

I Arachi , led  non  perinde  rotundum  ac  globo- 

fum.  radix  longa, tenuis,  non  abfque  fibris,  alte 
y/  ^ delccndit,&  multo  tempore  durat, hyeiriis 

1 Ad  hortos  Bclgij  aliunde  illatum, peregri- 

m ^ Iunioac  etiam  lerius  floret,  filiqus  interea 

£r\$Jl0  /.  Quod  cum  Aftragalofimilitudinem  habe- 

^ }(//)( A rc  exiftimatur,  Aftragaloidis  nomen  accepit: 

# Wjflllli  nfwbffil  nonnulli  Eruum  fylueftre  appellant. 

U Nondefunt  vero  & alia  qusdam  legumino- 

\J1  i Y/Fw/ffip,  fa,filiquas proferentia, qu?&  Aftragaloideadi- 

fl  \ c*  poflunt:  horum  cognitioniscupidos  requirat 

P in  CaroliClufij  oblcruarionibusdiligeciffimis. 

f W- Aftragaioidcs  aute  quali  (it  facultate  donatu, 

autcuiufmodi  virib^prgditu^opertunodu  eft. 


T\  V p l e x Diofcoridi  Anthvllis : vna  Lenti  fimilis : altera  Chamzpytin  fiue  Aiugara 
refert.  . 

Ad  prioris  delcriptione  proxime  accedit  herba  qucedam  humilis,  cauliculi  cuius  dodran- 
tales : folia  Lentis  modo  ex  pluribus  formata;  vtraque  vero  mollia,  tenui  lanugineincanc- 
fcentia  iflofculi  in  cauliculorum  faftigiis  lutei,  complures,  veluti  in  vm  bella  comundi;  poli 
quos  Aliqua?  parux,  in  quibus  femen  exiguum,  radix  tenuis,  duriufcula.  Talem  fiquiaem 
priorem  Anthyllidem  efle  Diolcorides  refert : foliis  liquidem  Lentis  limitibus , led  molli- 
bus: ramulis  dodrantalibus  recbis:  radice  paruatenui.Q_ualiseftquam  delcripfimus. 
t Nec  tamen  & illa  ab  Anthyllidis  prioris  iimilitudine  abhorret, qux  a C.Clufio  in  tuarum 

obferuationum  lib.i.pro  Glaucedepingitur.Ternisaut  quaternis  h$c  aflurgit  tenuibus uti 
liculis,incanis;folia  quos  conueftiunt  e pluribus  ad  vnam  collam  cohaerentibus  veluti 
tis,luperiore  parte  herbido  colore  virentia, inferiore  vero  lanuginola&albicantiadw  c 
fummis  virgulis coaceruatipurpurafcunt:  radix  tenuis  & candidula.  c stefte 

i.  Prior  harum  circa  agrorum  margines  plerifque  Galliae  N arbonenfis  & An§  '2}?  ' Qer. 
Lobelio,  gignitur : repentur  & in  longius  a mari  litis  regionibus,  veluti  in  quibu 
manis,&  Pariliorum  agris:  Brabantishortenlisell.  . - pr0, 

t.  Alteram  Cludus  refert  a le  iuxtaThormisfluuij  ripas,  infra  Salamancam  Hup  > 


cui  a mari  repertam.  _ r nis  fimilL- 

Vtraquead  Anthyllidem  priorem  referenda  videtur, qua:  Graecis 
ter  Anthvllis:  Auicenna?  Zahara  appellatur  cap.jyf.  renibus 

Ceterum  quod  ad  facultates  attinet  prioris  Anthyllidis,  vrina:  difficultati  US. . ^vero 
plurimum  prodefle  denariorum  quatuor  pondere  epotam,  fcnbit  Diofcorides. 
cum  rofaceo  & lacie  vten  inflammationes  emollire  impolitam.  Plinius  vero  ¥tran)que 

mam,  torminibusque  8c  fecundarum  mora  in  vino  potam  refcmGalenusaute 
modice  deliccareait. 


Et 


1 1 1. 


J4J 


PEMPTADIS  Q_V  A RT  Jt.  L I B. 

De  Limodoto  pue  Orobanche.  Gap.  x x i i i» 


Limodoron  fiu;  Orobanche. 


LImodorvm  cauliculuscft  pedalis  aut 
maior , fubrubcns , fiftulolus,  fragilis : flores 
fecundum  caulem , parce  fuperiore  nafcuntur, 
fubcandidi,  aut  fublurci,  Vrticx  inertis  floribus 
haud  multum  abfimiles.  floribus  fuccedunt  ob- 
longi calyculi,  in  quibus  femina  minutiflimaj 
candicantia , &C  inutilia,  radices  liibfiint  rotun- 
dx,  turbinatx, digiti  au  t pollicis  craflitudine,  fo- 
ris Iquamis  nigricantibus  contectx ; intus  vero 
fubcandidx  aut  fublutex : qux  recentes  liiccum 
habent  lentum,  ac  facile  franguntur;  aridx  verd 
cornu  modo  durefeunt. 

Gignitur  in  agris,inter  legumina  quidem  fre- 
quentius,cum  Lino  quoque  Cannabe, &Fceno- 
grxeo  non  raro:exic  etiam  vna  cum  fegeee;  iuxta 
vias  quoque  fecusque  agrorum  fepes,  vt  Mat- 
thioIusferibit,in  Italia  frequesprouenit:  In  Bel- 
gio in  arenofis  iuxta  marislittora  tumulis,etiam 
reper.tur. 

Theophraftus  huiulmodi  vitium  Jh&v, 
appellat,  veluti  , hoc  eft , famem  adferens-. 
frugum  enim  alimentum  ad  le  trahit , ipiasque 
& extenuat,  & incrementum  fumere , perfedte- 
ve  adolefeere,  non  finit.  Sotioni  oargcAecti?  fiue 
leguminum  Leo  eft,aliis*wo.u6eitiv,afimilitudi- 
ne  Canini  genitalis, vt  Plinius  refert : Diofeoridi 
vero  o&fiayzn  nominatur. 

Eft  tamen  &c  alia  Orobanche,qux  complexu 
ac  circumligando  fe , legumina  Emumque  ene- 
cat, quam  Theophraftus  Plinius  peculiariter 
Orobanchen  nominant. 


In olerum,inquitDiofeotides, Orobanche numefo  cft,&  cum  crudarum  coda  in  patinis 
Afparagi  moao  fcditur:  cum  leguminibus  decoda  facere  creditur,  vt  ipfa  citius  percoquatur. 


De  K^inblato, Neottia,  aliis  Limodori  generibus. 
Capvt  xxrm. 


Sunt  autem  Anblato  folia  quidem  nulla, cauliculus  verd  dodrantalis,credus  & fuccofus, 
acuiusmedio  iummum  verfus, flores  in  rufio  candicantes,ab  exiguis  veluti  calyculis  Iqua- 
mofis  exeunt, omnes  antrorfiis  & ad  eandem  partem  fpedantes,  poft  quos  parua  acuminata 
vafcula prodeunt,  in  quibus  femen  paruum.  radices  habet  minufculas,  albicantes,  fiiccu- 
lentas,&fquamis,vt  Limodori  contedas. 

Putri  & vmbrofo  gaudet  folo:  in  Franconix,  Bohemix,  Silefix , Italixque  lyluis,ac  alibi 
«peritur. 

Vcregerminat:  Aprili  ac  Maio  menfibus  viget,  poftea  delitefeit. 

Anblatum  Cordus  appellat : alij  radicem  Iquamatam : Matthiolus  Dentarix  maiorem 
fpecicm  facit. 

Facultate  autem  reficcans  hxc  eft:  radix  guftu  acerba.  Aquam  ex  tota  ftirpe  dcftillatam 
aduerfus  Comitialem  morbum  nonnulli  comendant,  fi  aliquanto  tepore  a iciuno  fumatur. 

Profert  firailiter  & Neottia  caulem  ablque  foliis , Limodori  Colore  quidem  fimilem,  fed 
tenuiorem, teneriorem, ac  minorem,in  cuius  fummoflolculi  veluti  in  paruam  fpieamcon- 
gefti,eiufdem  cum  caule  coloris.radicesmultxfibrolxfibiinuiccm,nidi  alicuius  auis  modo, 
implicantur;vnde  MMriar,auis  nidum, & vulgo  noftrate  Brabantica  lingua  Bogcl?  ntfc  nomi- 
narunt: Gallicd  T^idctoifeau:  Germani  autem  tttatgcn  baeficiJ  appellant. 

A/,ttfJVesw,vt  diximus, genus  quoddam  eft , quod  forte  etiam  per  « pri  ma  fyl- 

laba,autA«uapos/h)«5y  potius, haud abs  re,quisnuncupauerit,  veluci r£v  Aotuaidy  Sd&v,  hoc 


Anblatum. 


cft, pratorum  donu  m:  nam  in  paluftribus  &c  vliginofis  locis  prouenit , ac  in  fyluis  humidioii- 
bus,veluti  & Anblatum, quod  eadem  ex caufa  & efle  poteft. 

Sunt  porro  & alia  Limodori  genera, vt  qus  a Cilli  radicibus  exit  Hy  pocillis, & Rapuquod 
pallim  cum  in  fuperiore,  tum  in  inferiore  Germania  Geniibe  connaicitur.  Sed  de  liis in  ca- 
pitibus de  Cillo  &c  Genilla , luis  locis  agetur. 

DeCa(futha.  Cap.  xxv. 

CA  s s v t h a plurimis  lyrarum  fidibus  fimilibus,logis  repit  cirrhis, alias cralfitudineca- 
preoloru  acclauicularum  vitis,  alias  tenuibus  ac  capillamentorum  quorundam  inftar, 
qui  liatim  ab  iplo  exortu, herbarum  fruticumque  ramulis  ac  foliis  fele  implicant,  atque  cre- 
bris voluminibus  prolerpentes,  comascomple&unrur  ,tam  IpilTo  non  raro  contextu,  vt  & 
propriam  parentem  fubinde  laqueis  luis  llrangulcnt,(lc  vt,aut  mole  onerat?  ftirpes procum- 
bant,aut  natiuo  alimento  defhtuta:  cotabclcant.  Cirrhi  autem  vel  candidi  funt,  vel  ex  | u' 
tiore  purpura  rubet.Flores  edit  CalTutha  paruos,cirrhos  iplos  quibufda  locis  velutia.ro  1 * 
tes.aquibus  feminaquxdam  exigua, led  inutilia  prodeunt:  folia  habet  nulla,  radicibus  mu 
tur  nullis, in  terra  enim  non  gignitur, led  fruticibus  herbisque  tantum  innafcitur. 

Repetitur  Iunio,  Iulio  Sc  Augullo  menlibus:  in  Rubo, Vepribus, Lupulo& Lino,®2  > 
cradior  Sc  candidior:  in  Thymo  vero.T hymbra,&  aliis  humilioribus,ac  durioribus, vt  ) 
gio,Geni(la,& aliis,  tenuior  ac  ruffior.  ,,  . -nunl 

Maiorem  crallioremque  Officina:  pallim  Culcutam  appellant : nonnulli  quod  1 
amplexatur,  podagram  Lini : doXiorcs  Caflutham  aut  CalTytham,  Gefnerus  Ma  ^ 
Arabes  Keffuth  ac  Chafutb-.  Brabanti  vulgari  fua  lingua £djojfte  & tBjanj#* : Germani 
fraut  & ^oDtcrn/  {Jlafdjfep&eti:  Galli  Goute  de  Lin,  & Augurrede  Lin.  •(jes55i'- 

iTfevpor.  Minorem  ac  tenuiorem,qus  duriori  Thymo  Thymbrxque  feimplicat,Diolco 

nominat,  Officina:  nomen  feruant.  Alij  inter  quos  Acluarius  folius  T - jtobeu 
mum;quod  verd  ThymbrxEpithymbrum^  & limiliter  quod  Stcrbct  innafcitur,  P 
s nommauerc, lingularem  cuique  generi  appellationem  tribuentes.  mOtytai 

Videtur  autem  CalTutha}nonnullis  quidem  huius  statis  doctis,  eadem  cSe  cu  qUatn 


PEMPTAD1S  QV  ARTA  HB.  III.  f4T 

= — Thcophntas  Syri™  hctbukm m, 

dic, arboribus,  vepribus,  & alus  quibufdam  in- 
nalccncem.  Verum  eum  Caffuthanon  (oliim 
non  Gotmiov,  hoc  eft,  herbula,  liue  exigua  her- 
ba,(cd  ncc  herba  proprie  videatur, vcqux  lon- 
gioribus tantummodo  cirrhis  ebitet, ac  vmmn 

iiuc  morbus  potius  fit, quam  herba : nec  in  Sy- 
ria folum,(cdnufquam  fere  non  reperiatur:  ac 
non  arboribus  quidem,  fed  herbis  citius,  vel 
lterbofi;  fruticibus,vepribusq;fe  implicct,cum 
Cadyta  non  admodum  conuer.it; 

Cadytas  etenim, vt  Theophraftus  ait,  pora- Ca  1““' 
vioveft  &r  Syriacum  quidem, quod  etiam  arbo- 
ribusir.n2(cicur,moao  quo  Vifcum, Stelis, Hy- 
phcar,Polypodium,&:  alia  iimilia  qaxdam,de 
quibus  eodem  loco  Theophraftus  agit,  quo  de 
Cadyta  fcribit.  Meminit  Cadyta:  Plinius  quo-  loru} 

que  lib.  xvi.  exemplaria  quadam  Caffytiras,  mcrMuu. 
fed  emendatiora  Cadytas  habent. 

Alij  Caffuthan  fiue  Cuicutam,  Diofeoridis 
Androfacen  effe  exiftimant,led  quantum &C 
illi  a vero  aberrarint,  Antonius  Mula  Brafauo- 
lus  in  examine  fimplicium  dilucide  common- 
ftrat:  cametli  enim  Androface  «evMo;  ac  fine  jndrofaei. 
foliis  fit, alia  tamen  ac  diuerla  a Caffutha  eft. 

Nam  maritima  Androface  eft  herba,  breu  is, 
tenuibusvelutiiuncis  autcirrhis,ab  vna  radice 
conftans  plurimis,  in  quorum  fiimmo , exigui 
nafcuntur  folliculi, femen  continentes : amara 
infuper,totaq;  candida  eft,&  non  vepribus  aut 
aliis  herbis  innafcitur,  fed  e terra.  Mula  tefte,  prodit. 

Probabilior  ac  verofimilior,eorum  videtur  lententia , qui  Cuicutam  fiue  CalTutham,  O- 
robanchxfimilem , 8c  genus  quoddam  eius  effe  exiftimant , non  quidem  Diclcoridis  Oro- 
banches/ed  eius  de  qua  Theophraftus,&  quam  Pliniuslib.xvm.  ait,  circumligando  le,Ci- 
cerenecare  ac  Eruum.  Hxc  etenim  Orobanche  Caffutha:  quxdam  fpecieselle  videtur, Erui 
videlicet  Caffutha. 

Orobanchen  fiquidemTheophraftus  Erui  vitium  effe  fcribit,  Eruumq;ipfumfupcrare,  o«k* 
& amplexu  compreffuq;  fuo  necare:  atque  in  hoc  ei  fimilcm  Aparinen  facit,  quod  ea  videli- 
tet  Lentem  ita  aggrediatur,  ac  veluti  laqueis, vel  retibus  totam  capeffy , ficuri  Eruum  Oro- 
banche, fiue  Eruangina,vt  Latine  Theodorus  Gaza  vertit.  * v- 

Temperiem  autem,  Caffutha  habet  calidam  quidem  remiffioren^  ficcam  vero  paulo  in- 
tentiorem,fecundi  nempe  ordinis,abftcrgendi  deinde  facultatem, cum  quadam  achtri&io- 
neconiundlath,&:prxlertimeaqua:in  Ruboreperitur.Parentis  enim  fux, cuique  innafcitur 
“Irpis, naturam  ac  facultatem  aliquam  libi  quoque  adlcilcit.  Qux  enim  calidioribus  herbis, 
bnymo  videlicet, ac  Thymbra:  adnafeitur,  calidior,  ficcior,tenuiorumq;  partium  redditur. 

Geniftam  luperat,vrinas  potentius  mouet,&  ad  alui  defectiones  magis  efficax  eft : hu- 
j^diorqu^  Lino  implicatur. Adftringendi,vt  diximus,facultatem  admixta haber,qux  Ru- 
oinlidet:  qua;  & propter  hanc  potentiam  adiilndam,aliis  ad  iocinoris  lienisq;  affectus  mc- 
i* ° F^fertuncum enim  expurgandi  adftringcndiq;  facultates  fimul  habear, vilccribusiftis 
j.  Prinis  vtiliffima  eft.Taliaenim  iocinoris  lienisque  oportere  effe  medicamenta , Galenus 
jXJii.  methodi  medendi  abunde  docet. 

bili of'  1 autetn  Caffutha  iocinoris  infarctus,  lienisq;  obftrufti  vitiaivenas  a pituitofis  cajjutU 

rit-r»  Sc,-iCorruprisac  liiperfluis  humoribus  exonerari  vrinam  mediocriter  pellit : renes  ape- cx 
iucu^10  morb°quem  iocinoris  fellisq;  obftru&io  comitatur, luccurrir : febribus  auxiliatur 
vcCS>VCCernamS  ‘mPur's ac  longioribus, itera  quartanis,  & proprie  infantium  febribus, 

Uurn  (jUjSaPud  Serapionem  air.  Qui  & naturam  Caffutha:  effe  tradir , flauam  bilem  per  al- 
Ventricul Ucere : ac  cfficaciorem  cum  Abfynthio  prxbere  effectum : nimio  deinde  eius  vfu 
debUis  iitUfm  .grauari-  Auicenna  tamen  non  grauare  eam,  fed  fortem  efficere  venrriculu  qui 
,icnpcum  reliquit, quod  & nobis  magis  probatur. 


7.  j Epithy- 


r4<f  ST1RPIVM  HISTORIA 

Efiibymi  Epithymum.Caffuthadcqualcripfimus,  calidius  cft&ticaus,  ad  tcrtiu  videlicet  vtriu% 
vim.  qualitatis  gradum  .Galeno  tcfte, accedens-, partiu  item  tenuiorum,  & extergendi  aperiendi^ 

e dicaciore  potentia  prxditumjlicni  idcirco  vtili(Iimuttf,&  longv  quam  locinori  vtilius.Nam 
vt  Galenus  lib. xi  u. methodi  fcribit.valcntiora  lienis  medicamenta elTe debent,  quamioci- 
noris, tanto  videlicet, quanto  crailiore  vtitur  alimento. 

Opitulatur  igitur  Epithymumcu&isferelicnisaffe&ionibusiobftru&ionibus  ac  fchirrolis 
cius  vitiis  omnibus  luccurrit.addiuturnoscapi- 
tis  dolores,  morbu  comitialem,  melancholiam, 
& potiflimum  hypochondriacam  efficax  eft, 
aliosquc  ab  atra  bile  morbos  exortos : prodeft 
lue  vcnerca,  malignis  vlceribus,  elephantiafi  & 
fcabie  laborantibus : datur  etiam  vuiiter  aduer- 
fus  quartanas. 

Purgat  humores  atros  & melancholicos pet 
inferna,vt  Aetius,  Aduarius  & Mefuesfcnbutj 
nec  no  pitu itam,  Diofcoride  tefte.  Purgat  item 
& inferiorem  ventrem,  quod  in  Thymbra  ac 
Stoebe  nafeitur' , led  facultate , vt  Afluariusait, 
eft  imbecillius. 


De  Fiflularia.  Cap.  x x v i i. 

FOlia  Fiftularia  parua  liabet,  crebris  inci- 
furis  crifpa;  caules  tenues,  breues,quofdam 
per  terram  ferpentes,alios  erectos, circaquosfio- 
res  vt  Criftx  gallinacex , fed  minores  & colore 
rubentes  aut  albicantes : filiqux  deinde  haud 
abfimiles,  parux,  in  quibus  femen  latum,  & ni- 
gricans. radix  tenuis  &c  fibrofa. 

Nafeitur  in  vliginofispratisrherbanon  folum 
parum  vtiliS;  fed  & noxia,  ac  pratorum  ipfotum 
vitium. 

M aio  ac  Iunio  menfibus  cum  flore  ac  valuu- 
lis  reperitur. 

Germa- 


De  Crijla galli.  Cap.  xxvi. 

TEnvis  & erectus  caulis  altitudine  pedis, 
Criftx  galli  eft:  folia  angufta  per  ambitum 
crenata:  flores  lutei  aut  candidi,  inertis  Vrtica: 
haud  multum  abfimiles.  femen  latum, colore 
nigrum  aut  fubluteum , in  valuulis  latis, quz 
quodam  vcluti  folliculo  breui,conteguntur.  ra- 
dix tenuis  & parua. 

Exit  in  aruis  & non  raro  in  pratis,  vtrobique 
inutilis  & vitiofa:  plurima xftatis  parte  floret. 

Belgx  fiatden  &:  gcclc  ratclcn  nominant, & p!e- 
rique  fjanttammriim.s/ vulgo  Latine  C ri (tam gal- 
li, & gallinaceam  Criftam:Germani  gtclvSoDfl. 
Videtur  nonnullis  veteribus  di- 

da.aut  Mimmulus  herba. 

De  priore  Plinius  lib.xxvn.cap.v.fic:  Ale- 
dorolophos,  qua- apud  nos  Crifta dicitur, folia 
habet  fimilia  gallinacei  criftx,plura, caulem  te- 
nuem,femen  nigrum  in  filiquis. 

Mimmuli  autem  herbam  in  pratis  peffimam 
ait,  lib.xvi  i i.cap.xxvi  j i. 

Sed  Alcctorolopho  fimilior,quam  Mimmu- 
lo,Crifta  galli  noftra  videtur. 

Qua  autem  hxc  facultate  aut  potentia  prx- 
dita.cognofcere,  curx  adhuc  nulli  fuit,  cum  in- 
utilis habeatur. 


Fiflularia, 


PEMPTADIS  Q^V  ARTA  LIB.  1 1 J.  )'4  7 

Germanorum  plcrique  fucum  roDd/alij  Icufifrcwt  & 6:aun  ffuffMuf/  Grxcc<pS-/e*oi',  Latino 
Pedicularem  ab  eftedtu  nominant, quod  pecori  ac  iumcntis.qua:  in  pratis  vbi  b.vc  proucnit, 
pafcuntur,  pediculorum  copiam  gignat : nodri rooOc  ratden ; reccntiorum  nonnulli  Fiftula- 
riam;non  pauci  Criltam  etiam  galli  appellanc.  Cum  Mimmulo  Plimjplus  (imilitudiniSj 
quam  fuperior  habet. 

CrcdituradFiduIas  &finuofa  vlccra  vtilis  e (Te,  nec  non  menfes,  & aliunde  profluentem 
fanguinem,  in  vino  auftero  dcco£la,potaquc  lifterc. 

De  Tribulo  terrefiri.  Cap.  x x v i i i. 

TErrestris  Tribulus,  quem  nunc  de- 
(cribimus, caules  promit  tenues , foliofos, 
circa  quos  folia  ex  multis  vni  eo  da:  ad  natis  con- 
gefta,Mochi  fiuefatiui  Ciceris, auteitius  Lentis 
foliis  limilia:fru&us(ecundu  caules,  pod  quin  q; 
foliolorum  flo(cuIos,iuxta  foliorum  exortus,  d 
breuibus  dependent  pediculis, duri,  multis  acu- 
leis ac  fpinis  horridi, in  quibus  femen ; radice  ni- 
titur fibrofa. 

Apud  Hifpanos  in  aruis  frequens,  frugibus 
infeltus,  fed  tamen,  vt  Plinius  ait,  inter  trugum 
morbos  potius,  quam  inter  terra:  pelles  nurae- 
radus:  reperitur  &c  plerifq;  Italia:  ac  Gallis  locis. 
Fructus  sita  ce  perficitur. 

TeaSoAo?  Graece,  & Latine  Tribulus  dicitur, 
ac  ad  diiferetiam  alterius  in  aquis  nafcentis  re/- 
(io\oz%p<m7a<;>&c  Tribulus  terreftris. 

Eli  autem  terreftris  Tribulus  Theophrafto 
duplex ;vnus  folio  exit  Ciceris:  alter  fpinofo 
condat.  Hunc  QvKuci&vSw  appellari  ait , ferius 
germinare,  & femen  nigricans  in  lobo  ferre : il- 
lum vero  'sr&iov  fiue  prscoquum  efle . Cum 
autem,  qui  hoc  loco  deferiptus , magis 
conuenit;  quem  & terredrem  Theophradi  T ri- 
bulum,  non  omnino  absre,  quis  nuncupauerit.  niofeori- 
Diofcorides  enim’ , qui  vnius  terredris  tantum  meminit,hunc  omifit.  Suum  liquidem  Tri-^- 
balum,non  Ciceri  fed  Portulacs,fimilia  tradit  habere  folia,  ac  tenuiora, & *A«.i<£7a,fiue  te- 
nuiores tenerosque  ramulos, per  terram  dratos,  in  quibus  (pinsacerbs  &durz.  Qui  certe 
Tribulus  (jt/Maxw3-<»,alteri  videlicet  Theophradi  tribulo,  magis  fimilis  ed,  quam  -are^/ai  (I- 
ue  ptcecoquo. 

Cxterum  in  terredri  Tribulo  terrea  &c  frigida  qualitas,  quz  & addringens,  auctore  Gale- 
no, fupetat:  fructus  eius  cum  tenuiu  m fit  partium,  potus  lapides  in  renibus  comminuit. 

Terreftris  tribulus,  Diofcondes  ait , drachma:  pondere  epotus  & impofltuscommorfis  ii 
vipera  opitulatur:  auxiliatur  etiam  aduerfus  venena  cum  vino  potus ; decoftum  eius  refper- 
(um  pulices  necat. 

Libri  tertii  pemptadis  QjARTi 
Finis. 


Tribulus  terreftris. 


2 4 


STIR- 


J4& 

STIRPIVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  Qjy  ARTi 

LIBER  O V A R T V S, 

DE  GRAMINIBVS  ET 

TRIFOLIIS. 

PliFATIO, 

Vccedvnt  Frugum  vitia  Gramina  & T rifolia  , quorum  plurima  in  pa- 
bulum cedunt  iumentorum ; veliti  i quoque  ex  vitiis  multa.  Sunt  autem  grami- 
num innumera  quodammodo  fpecies  ,fed  non  omnes  vtiles : T rifoliorum  etiam 
non  pauca  genera , qua  alio  referri  poffent  : fed  congeneres  ac  jimiles  ab  inui- 
ccm  diuellere , nofirum  inltitutum  nonadmiftt.  Proinde  graminum  multa-, Tri- 
foliorum veri  quotquot  occurrerunt  genera , hoc  libro  complecti  conati  fumus. 

De  Gramine,  quod  G racis  dicitur. 

Capvt  i. 

FOlii  s, culmis, ac  iuba  paru§  Hanindini  Gra- 
men iftud  haud  multum  ablimileeft:  folia  ete- 
nim ei  funt  angufta,inacume  faftigiata,  Harundi- 
nis  quidem  longe  minora>{ed  quam  pratenfis  Gra- 
minis duriora  ac  maiora:  cu  Imi  rotundi , fefquipe- 
dales,aut  paulo  longiores,  quatuor  aut  quinq;  ge- 
nicula habentes:  non  fpicam,fed  iubam  fert,Milij 
aut  Harundinisiimilitudine3minores  tamen  ac  ra- 
riores. radicibus  ferpit  longis3candidis3geniculatis, 
guftu  non  ingrata:  dulcedinis, libi  iuuicem  implici- 
ris,qua:  plurimis  locis  emicantes  progerminant, fo- 
lia caulesq;  proferunt. 

Nafcitur  potiflimum  inaruis,&  agris  frumen- 
tariis, tam  frugum  quam  agrorum  vitium  acpeftis, 
agricolis  ingratum:  nam  agro  profcilfo  radices  ra- 
ftriseruunt , ac  colledas , flammis  ne  renafcantur 
exurunt.Facile enim  licet  (emiaridxj  terra obrutz 
radices  rcuircfcunt:  tam  pertinacis eft  vita3&zgre 
intermoritur. 

Floret  adlate  vna  cum  frugibus  3 autumno  radi- 
ces leguntur.  Rura  Brabantia:  nominant,  ahj 

EcCtqraO.  Grarcisajgasiceftj  Latiniscomriiunino- 
mine  Gramen : autem  ab  ipfis  agris  dida 

putatur, qui  Gratcis  quoque  d^oi  nominantur.  Ap- 
pellatur porro  idem  & a Sanguina- 

lis & Vniola. 

Radix  Graminis  mediocriterfrigidaeft&ficca, 
faporc  dulcis  inftar  aqua:, acre  tam  e quiddam  exi- 
guum ac  lubacerbum,vti  Galenus  fcribit  ,obtinec 
cruenta  vulneraglutinat.  Decoctum  radicis, reni- 
bus & veficx  prodeft:  vrinam  mediocriter  mouet:  calculos  fubinde  pellit. 

Dio(coridcscafdcmGramini,quasGalcnus,tribuic  vires.  Radix,  inquic,  trita &impofin 
vulnera  glutinat:  dccodum  eius  potum  ad  tormina  facit , & vrina:  difficultatem : calculoli 
etiam  circa  vcficam  excrementa  contcrir. 

Recentiores  decodum  radicum  infantium  ac  puerorum  vermes  necare , ac  excludere  po- 
tum , autumant. 

i.  Aliud  item  & Agrofteos  r .'peritur  genus,quod  culmis  foliisque  pratcedcns  refert.  Se  non 

fpieam. 


PEMPTADIS  Q_V  A R T l 1 B.  I I I I.  T4 9 

(picam  ,fed  iubam  quoque  profert; r.imctli  non  tam  cffufain.fcd  rariorem  Se  Auen^fimiiio- 
tem, nonnihil  tamen  ab  ciusdifterentem.radiccseius  craffis,magnis,ircbrisq;  tuberibus  val- 
defunt nodofx,&  hac  illacq;  (crpentes  progerminant. 

Nafcitur  iftud  Gramen  iimihbus  vti  praecedens  locis , 8£  non  raro  fecus  agrorum  margi- 
nes reperitur. 

Noftri  a crebris  geniculis  ac  tubcrofis  radicum  nodis , Snioopgrnfl/  id  eft,  Nodofum  Gra- 
men , appellant. 

Meminit  huius  Marcellus  vetus  audor,cap.  xxvi.  Herba,  inquir,qux  Gramen  dicitur, 
nodorum  xxv  1 1,  ex  vino  ad  medias  decodta&  exprefTa  atque  colata, potuiq;  ftranguriofo  ex 
vini  cyatho  vno  mixea  data,adco  potenter  luccurri  t,  vt  vbi  line  tormento  vrinam  facere  cce- 
pent, dati  non  oporteat:  fed  febricitantibus  ex  aqua  fbla  dabitur. 

Ex  quibus  verbis  apparet, nodofum  iftud  Gramen, apud  veteres  pro  Gramine  proprie  di- 
do fiueAgtofti  habitum  , & aduerluscalculum  & vefica:  morbos  commendatum  quoque 
fuifle.Recentior  artas  nunc  huius, modo  illius  indifferenter,  pro  Graminis  radicibus  vtitur; 


De  Gramine  Manna.  C a p.  ii. 


A D Graminis  genus  referenda  videntur  8e  alia  duo  fylucftria  fpuria  degeneraque  Fru- 
^ •‘■menta, cerealium  feminum  vitia. 

Vnum  culmisaffurgitcubitalibusautaltioribus, crebro  geniculatis,  per  maturitatem  fub-  Granm 
rubentibus:  foliis  arundinaceis,  pilofis,prarfcrtim  ea  qua  culmos  ambiunt , Sc  ampledluntur  ******  fn. 
pane.Iuba  fere  Milij  modo  effunditur, miniis  tamen  denfa, colore  nigricans , cuius  lingula: 
tectiones  ac  velu  ti  fpice, longas  Se.  perquam  tenues  funt,femenq;  ab  vna  tantum  parte  habet. 

Milio  minus , forma  oblonga  •,  quod  a glumis  ac  vtriculis , quibus  continetur , repurgatum 
candidum  eft.  radix  vt  aliorum  cerealium  feminum  fibrofa. 

Plerifque  Italice  &:  Germania:  locis  incultis  fuafponte  exit;  reperitur  Sz  inBohemia  fyl- 
Deftre.apud  quos  tamen  & in  agris  feritur, veluti  &C  in  Goritienfx  agro  Se.  Carinthia,  vti  Mat- 
thiolusreferr-,  apud  Belgas  peregrinum.non  nili  fatum,  prouenic. 

Germani  id  eft, Casii  rorem,appellant;  Matthiolusea  de  caufa  Mann$  gramen. 

Milij 


ifo  5T1RPIVM  HISTORIA 

lilij  fylueftrc ac fpurium  quoddam  videtur  genus.  Credituri  Lconiccno  acRuellioCa- 
priola  ac  Sanguinaria  dida.Sunt  qui  velint  Plinij  Gramen  aculeatum  efle,  (ed  quia  eius  om- 
nin«5  breuisddcriptio,affirmari  nihil  poteft.  Multum  autem  a veritate  recedunt,  qui  Coro- 
nopumefleexiftimant.  Coronopusfiquidem.vtDiolcoridcs  ait, per  terram  repit &foliiseft 
filiis:  huius  vero  culmi  eredi  aflurgunt,&  folia  harundinacea  nequaquam  in  partes  findun- 
tur. qua:  Manna: gramen  non  efle  Coronopum  euidenter  oftendunt. 

Citerum  facultate  Graminis  iftius  femen  Milio  ac  Panico  fimile  efle  videtur.  Bohemi 
cum  pinguium  carnium  iure coctum  edunt, &:  fic  apparatum, gratum  ac  fuaue  eduliumeft. 
Alterum  Manna:  gramen  harundinacea:  quoque  natura:  eft.  culmos  gignit  complures, 
•l-  quofdam  autem  erectos, nonnullos  vero  in  latus  &C  terram  verfus  reclinatos:  folia  vti  prioris 
harundinacea:  non  iubam,(ed  veluti  (picam  fert,eamquc  afpcriufculam,  Panici  paniculis 
breuiorcm,rariorem  & tenuiorem  multo;  &c  fubinde  Angularem,  non  raro  autem  multipli, 
cem  ac  ex  pluribus  conflantem;  quandoque  item  herbacei  coloris,  alias  in  rubore  nigrican- 
tem; in  qua  lemen  candicans,  duriuiculum, Panico  minus. 

frequens  eft  iuxta  agrorum  aggeres,  in  hortis  & alibi:  reperitur  non  modd  in  Germania 
& Belgio, verum  & Italia,Gallia,ac  aliis  Europa:  prouinciis. 

Panicum  paluftre  nonnulli;  alij  Panicum  lylueftrc  appellant.Eiufdem  cum  fuperiore ge- 
neris eft,  & cerealium  qudquc  frugum  vitium  quoddam,  veluti  & illud , Mannx graminis 
fpecies,  ea  de  caufa,altera. 

Semen  a gallinis, columbis, atque  aliis  auiculis,veluti  & fuperioris,fubinde  editur. 

De  alia  Graminibus.  Cap.  i i i. 

Gramen  pratenfe  I.  Gramen  pratenfe  II. 


CV  ni  ver b&C  alia  multa  propemodum  infinita  Graminum  genera.  Exhisquxdamiu- 
‘-'menta  Sc  quadrupedia  paicun tur  animantia:  alia  parum  aut  nihil  vrilia  fiunt. 

Quae  pabulationi  conueniunt  omnia  anguftis  foliis,  & gracilibus  quoque  exeunt  culmis: 
quorum  quxdam  Lolij,  aut  Milij,aut  Panici,  aut  alterius  omnino  frugis;  nonnulla:  peculia- 
rem,ac  fibi  propriam  (picam,  ut  iubam  proferunt,  radices  omnibus  tenues,  plurimis fibro- 
(x,  capillamentis  fimiles,  pauci  ifimis  longx  &:  ferpentes. 


Nafcuntur  frequentius  in  pratis  ac  locis  paluftribus , non  raro  tamen  &:  in  montibus,  & 
quibufu  is  aliis  incultis,aut  defertis  locis  virent. 

»««.  H eec  genera  Theophraftus  hcc  eft, herbas  nominat.  Eft  tamen  &:  eodem  au&o- 

re,  generaliter  omnis  herba  a radice  foliata,non  ramofa,quee  caule  femen  ferc,vtfrumenta, 
&pleraque  olera. 

Huiufcemodi  autem  Gramen  Latini  generali  ac  communi  Graminis  nomine  appellant,’ 
Gallis  de  1‘kerbc  dicitur:  Germanis  ac  Belgis  43  ja  si. 

Pafcuntur  id  boues  & iumenta.cum  viride,  tum  ficcum  & iam  fcenum  fa&um. 

Inutilium  G raminum  non  exigua  quoque  eft  turba.  Qu  cedam  horum  in  locis  exeunt  pa- 
luftribus riguis  Sc  plurima  parce  aquas  habentibus;  alia  in  aridis  & apricis, 
g Inter  paluftria  aut  potius  aquatilia, 8c  vnum  eft, quod  Eriophoron  re&e  appellatur.Habet 

iftud  pauca  perquam  angufta  &:  oblonga  foliaGramini  fimilia;  inter  quee  medius  exitteres 
& longus  ftylus,iuncola:uore  & forma  fimilis,  ad  cuius  fummum  mollis , candicans  depen- 
det lanugo. radix  huius  vti  aliorum  fibrofa. 

Plcrifque  humidis  & defertis  Brabantice  & Germanice  locis,  huiufcemodi  Gramen  repe- 
ritur;prxfertim  Iunio  ac  Iulio  mefibus,quado  ex  ipfis  iunceis  ftylis  lana  candicans depedet. 

Germani  ®?aitcn-jlacl}6  appellant. 

Ex  eorum  vero  numero,  qua:  inapricis&:  aridis  Iocisexeunt,minimumquoddamacte- 
nuiflimum  eft,fubinde  vix  palmum  altum,cui  pro  foliis  iunci  funt  tenuiffimi,interquosge- 
niculati,  &c  tenuiflimi  fimiliter  culmi  exeunt, dodrantales,aut  breuiores,  mollem,  lanugino- 
fam,  inconditamque  fpicam,  auc  potius  ^o(3»r,  flue  iubam,  proferentes.  Pro  radicibns  fibra: 
funt  capillis  fimiles. 

Nafciturnon  in  paluftribus, fed  tenui  ac  macro  folo,locisaridifIimis. 

Spicee fiue  iubce,Iunio  Sc  Iulio  menfibus  emicant. 

Gramen  quis  dixerit  iunceum,propter  eam, quam  cum  tenuifGmis  iuncis  folia  fimilitu- 
dinem  habent. 

spartum  Sparti  autem  herbee,  qua:  in  Carchaginienfi  Hifpania  gignitur,  fpecies  forte  quadam  eft. 

bnba.  Nam  & huic  Sparto,  pro  foliis,ftyli  iuncei  funt,lenti,obfequiofi,ad  omnia  vitilia  vriliffimi: 

locis  quoq;  gignitur  aridis:  Plinio  etenim  au<ftore,Spartum  iftud,iuncus  proprie  eft  aridi  foli. 


PEMPTADIS  QVARTA  11».  I i I i.  fi) 

De  Gramine  Lencantbemo.  C a p.  i i i i. 

AD  Graminum  genera  pertinet  & Leucam 
tliemum  gramen,  cauliculos  id  gerit  a ra- 
dicibus multos,  tenues,  teretes, crebro  genicu- 
latos,facile  in  terram  nili  prope  nafcctibus  fru- 
ticibus fulciantur,  procumbentes : folia  ex  lin- 
gulis geniculis  bina,  contra  fe  polita, angulta, 
oblonga, duriulcula, Graminis  tamen  breuiora. 
Flolculi  fummis  caulibus  erumpunt  plurimi, 
linguliliiisinlidentcs  pediculis, candidi, ex  ali- 
quot exiguis  Si  angullis  foliolis congelh , Lcu- 
coij  Horibus  minores;  quibus  pereuntibus, folli- 
culi f ucccduntoblogi, in  quibus  femen  paruum 
Milio  limile:  radices  tenues  Si geniculata;,late 
vcluti  Agrofteos  ferpunt. 

Secus icrobes, agrorum  aggeres , locis frute- 
tolis  ac  opacis  crebro  reperitur. 

Floret  Maio  Si  Iunio  inenlibus , & non  rard 
ferius  quoque. 

Recentiorum  pleriq;  Eufragiam  faciunt,  ve- 
rum perperam ; multum  enim  ab  Eufragia  dif- 
fert. Germani  2ugcn-frdjt  grafi : Brabanti  Oa» 
gften-trooft  gras  nominant,  cum  %&t7ztioyova  au- 
tem Diolcoridisfimilitudincm  habetnonnul- 
lam,quod  a nonnullis  xg«ra/owr,aThcophrafto 
verd^S/b?  appellatur.  Nam  folium  quidem 
habet  Myagrio,quod  a Diolcoride  Melampy- 
ronquoq;  dicitur,  haud  multum  diffimile,  ve- 
rum minus:  culmos  etiam  geniculatos, ab  radi- 
ce vna  complures , 8i  femen  exiguum : conue- 
niunt  etiam  natales , nam  frutetoiis  quoque  ac 
opacislocis  prouenit. 

Cratxogonon  autem, vt  Diolcorides  ait, folia  habet  Melampyro  limilia:  caules  ab  vna  ra- 
dice inultos,  geniculatos : femen  Milio  fimile:  nalcitur  in  vmbrofis  ac  fruticofis,vehemen- 
tcr  autem  acre. 

Porr6,vt  Theophraftus  tradit,  v.opmioc,  nalcitur  uamp  xhoi  mierror,  hoc  eft,  veluti  Linum 
triticeum, Si  frudum  tanquam  Milium  fert. 

Plinius  aucemCrarxogonon  non  Melampyri  folio,  aut  Linopyrino  :led  IpicaeTriticifi-W» 
mileeffeprodidit,nonablq;  errore:  qui  vti  fatis  cuidens  eft, ita  Si  fulpicionem  mouet,Theo- 
phiafti quoque  locum  corruptum  ac  vitiatum  effe,  ac  pro  eo,quod  legitur,  diantp  Xnw 
tot, legendum  cffc,dlaznp  /MXdpum&r.  prarlertim  cum  Lini  pyrini , vel  apud  Theophraftum,«n 
vel  alios  etiam  auctores, ne  nomen  quidem  vfpiam  reperiatur. 

Czteriim  Cratxogoni,vt  Galenus  inquit, herba:  fru&us  Si  acris gu lianti  e 11, Si  vtenti  ad- 
modum fimilis  Milio.  T radicum  eft  a quibufdam,  Diolcorides Icribit,  feminis  Crarxogoni 
potionem  efficere , vt  mulier  malculum  pariat , fi  poli  menfium  purgationem , priulquam 
concipiat,  ieiuna  ter  in  die, trium  obolorum  pondo,in  cyathis  aque  duobus,per  dies  quadra- 
ginta bibat, fimiliter  Si  vir, totidem  diebus,  deinde  cum  ea  coeat. 

De  Gramine Polyanthemo.  Gap.  v. 

ACcedit  Graminum  generibus  8i  Polyanthemum  Gramen,  quod  folia  pratenfis 
d ^-Graminis  minora, tenuioraac  breuiora  profert:  cauliculi  inter  hrec  exeunt  dodrantales, 
foliis  vidui,in  quorum  lumino  flolculi  in  exigua  vmbella  compa&i,  in  candido  leuiter  pur- 
purafeen res, Le ucoij  floribus  finguli  minores,  radice  nititur  tenui  Si  longa. 

Reperitur  in  pluribus  per  Germaniam,Bohemiam,SiSilefiamlocisinagris,  ac  nonraro 
iuxca  Rhenum  ac  Molam:atque  vno  quidem  loco  maius  ac  altius,aliO  vero  minus  ac  humi- 
lius. Exic Si in  paluflribus nonnullis, haud  procul  a mari  in  Zelandia. 

A Maio  mente  in  mulramarilatcm  floree. 

Gramen  appellari  poteft  Polyanthemum,  a florum  multitudine,  alio  nempe  deftitutum 

A A nomine: 


nomine:  Nam  cum  ftu \vos  fimilitudinem  nullam  habeat,  proprie ^^^^Ai/fquodplerifij; 
vifum)  effe  non  poteft. 

Gramen  Parnafium.  Vfum  in  medicina  habet  nullum:flo(culi gra- 

tiam aliquam  obtinent,  & coronis  fubindead- 

\ n /P'11  /j  A D Graminum  genera  pertinere  videtur, 

(tpp  u J R Cjgi|  -^-*-quod  Parnafium  vulgo  cognominatur. 

II  |/  fl  Sunt  huic  folia  lata,  nonnihil  acuminata,  Hede- 

I /T  j|  \\  Ij  (f  rx  foliis  fatis  fimilia , fed  nequaquam  angulofa, 

| /IWjfc.  /a '\m  ft  jruf&ll  minora  icem  & candidiora,  dilute  nempe  vircn- 

Y j)  tia.  erumpunt  inrerhec  complures  dodranrales, 

U Jf  j)  Qr\.  grac'lcs,angulofi  cauliculi,  vnico  fere  folio, eo^ 

\ 1' /y  abique pediculo,ipfium ample3enre;in cuius fa- 

T ftigio  flolculi  odorati,  candidi, quinq; foliorum; 

atque  inde  capitula  rotunda,  acuminata  tamen, 
>n  quibus  femen . radix  nigricans  fibris  multis 

iyjl  M | 1°  riguis  & humidis  pratis,  folo  tamen  graci- 
li,fepius  prouenit,  tum  apud  Germanos  ac  Bel- 

Iulio  menfe  cum  flore  reperitur, femen poftea 

Germani  Icbetblumlin  appellant,  atque  idcir- 
co  Valerius  Cordus  Hepaticam  albam.  Poloni 
Enneadynamin  Gefnero  tefte  vocant.  Cum  eo 
W Gramine,quod  a Diolcoride  Parnafium  dicirur, 

^ fimilitudinem  nonexiguam  habet : atque  inde 
^ Wyj'  Belgis  Gramen  Parnafium  nominatum.  Delcn- 

bitur 


PEMPTADIS  A R T At  llSt  Ittt.  ftf 

bitar  autem  iftud  \ Diofeoridc  his  verbis:  Quod  in  Parnafb  Gramen  nafcitur,  otAi/*a«- 
| Un&’ liue  multorum  eft  ramulorum  : folia  Hedcrx  limilia  fert  florem  album  &C  odora- 
tum:lemenexiguum,noninutile  .-radices  quinque  aut  fex  digitalis  eraflmidinis,  candidai; 
I molles,  & ad  modum  dulces.  Cum  qiia  deferiptione  Gramen  a nobis  propolitum  conueni- 
rer, fi  radices  rcfpondercntjqux  neque  craffx  neque  candidx  lunh  Qua  dc  cauiii  non  lcgiti- 
mum/edfpurium  genus  habendum.  ‘ 

Caucrum  fpurium  iftud  Gramen  Parnaflum  adftringentis  facul  tatis  nonexpers  eft, quod 
lapor  eius  nonnihil  acerbus  facis  oftendit, quale  quoque  legitimum  efle  apparet.  Nam  Diof- 
cerides Graminis  in  Parnafo  nafcentis  femen  ait  valde  quidem  diureticum eflcfiucvrinas 
mouere:  aluum  autem  & vomitiones  liftere. 

De  Trifolio  pratcnfi.  Cap.  v i i. 

T>R  a t e n s e trifolium  caules  cubitales  aiic 
longiotcspromi.t,rotundos,  lubinde  nonni- 
hil hirlufos,plurimalui  parte  per  teiram  lenien- 
tes: foliacirca  hos  perinteruallaex  tfibbsnmul 
hxren  cibus  compolita,quorum  lingularia , qux 
quidem  terrx  ac  radici busproxi ma,  rotundiora 
f'unt;qu£  vero  fecundum  caules  enafeun  tur,ob- 
longiorai&crcbro  candidiorem  maculam  J)po- 
ivyjUjLunx  fere  fimilitudinc  in  mediohabent: 
Flores  in  fummis  caulibus  exeunt  ab  vmbclla 
crafliore  ac  breuiorcveluti  (pica, colore  alias  in 
rubrbpurpurei,alias  candidi, guftanridulces:fe- 
menin  exiguisfolliculis  rotundum.rsdix  longa 
& ligno(a,feres,in  altum  defeeridit,/ 

Nafeitur  in  pratis. ac  paluftribuslocis,  prxfer- 
tim  iis,qux  fubinde  fluuiallaqua  rigantur. 

Seritur  8cinaruis  apud  Brabantos  nonnum- 
quam huius  generisTrifolium:eft  hoc,eo  quod 
in  pratis  gignitur,lxtius  8C  procerius. 

Floret  Maio  8C  Iunio,ac  relique  deinde  xtl a- 
tis  maxima  Ixpenumero  parte. 

Grxci  huiufmodi  Trifolium,  fltvMot  it  v>?s 
y>fmxo7nioi$  •fyja!f3/jor,8cn6  raro,  /Wtsv  -rivit  ppp- 
(eiceWwit  nominant : Latinis  Trifolium  praten- 
fe  dicitur:  Italis  T rifo?lie:Hi  fpanis  T rebol-.  Ger- 
manis TBifcnflcecnDficppblumen:  noftris€laue* 
tem  Gallis  T reffle,  & vetere  eiufdem  gentis  lin- 
gua,r//»»wr#r,vt  tradit  Marcellus  feriptor  an- 
tiquus. Quod  in  agris  feritur,  Medicam, imperi- 
ti cognmoms  herbarum  ac  limplicium,  perperam  nominant. 

Tnfolij  autem  huius,cum  folia, tum  flores  refrigerandi  ac  reliccandi  potentiam  obtinet* 
Fertur, ex  horum  deco&o  addito  meile  cnema.intcftinorum  rofiones  ac  dolores  fedare  ,&: 
vifeidos  lentosque  adhxrentes  inteftinis  humores  educere : ex  ipla  verd  herba  eataplafma  v- 
tiliter  inflammationibus  imponi. 

Palcuntur  herbam  cum  boues  &£  iumenta,tum  vtiliflime  vituli  &:  agnelli.  Flores  apibus 
grati  fune. 

Trifolium  quoque  inhorrefcere  & folia  cotra  tempeftatem  furrigerc  certu  eft,  Plinius  ait* 

De  Trifolio  Bitumino fo.  G A ?.  vili. 

TR  i f o l i v m bituminofum , virgis  fruticat  tenuibus , magna  ex  parte  ere&is , bicu- 
bitalibus &altioribus;vnde  longiores  enafeuntUf  pediculi,  tenues , veluti  ramuli; in 
quibus  terna  folia, oblonga, vel  uti  in  mucronem  delinentia  (qtix  tamen  ante  caulem  eXeufi  t 
iotundiorafunt)pratenfisTrifolij  latiora,  maiora  ac  nigriora,  e quorum  finubusruffusalij- 
tenues  prodeunt  cauliculi,  vmbellasferentes,  Scabiola:  vmbellis'  flue  mu  aJlo/?  minores,  ple- 
nas floram, coloris  cxrulei,(iue  Hyacinthini,  id  eft,  eius  quem  Hyacinthus  refert  cxrulcus. 
Semeninde fubfequitui oblongum, & vti  Diofcoiides  ttadit,aliquatenus latuni,  hirfutum, 

A A i 


RPIVM  HISTORIA 

u & ab,  altera  parce  fummoquc  cacumine,  vel- 

uci  apicem  habens,  radix  tenuis  eft& oblon- 
ga. Odorem  herba , foliaque  bituminis  re- 
^ ferunt. 

N aleitur, Hippocrates  non  Cous,fed  Hip- 
piatros.  ai  t , locis  firagolis , vt  Ruellij  conuer- 
A lio  habet.  In  Belgio  ac  Germania,  nufquam 

^ 1'ua  iponte,  fed  in  hbrtis  tantummodo  fatum 

. progenit;  vbi  Iulio  Augufto  demum  men- 

fe  floret. 

Grxci  Te/toMor , &£  vti  Diofeorides  feri- 
- bir,  p^Te/b^Mornorninant : plerique  lar.iai- 

j9«5;ahj  «V^aATioi:; nonnulli  nvhuar.  Nicander 
-etiam  'rex^eviAov : Romam  Trifolium  acu- 
If&g.  tum  aut  odoratum  : noftra  artas  Trifolium 

y 'NwsV  bituminofum,  Amccnnx T arifilon  eft, non 

Nx&'  autem,,  vt  quidam  exiftimant,  Handacocha. 

> /fffl  Sub  Handacochq  fiquidem  nomine  Auicen- 

• W na  Didfcoridi  Lotos  didas  comprehendit, 

‘ vrbanarn-videlicet,fylueltrem,&  i£gyptiam, 

I quas  vnti  capite  inter  fe  confundit.. 

Dcleribit  Trifolium  lftud  Scribonius  e- 
tiarnLarguscap.  c-l  x i i i.  his  verbis: Quod 
xHfK  3%i/Te/$t/Moy  Grxci  appellant,  nafcicurhoc 

w Sicilix  plurimum, nam  in  Italix  regionibus 

nufquam  eam  vidi  herbam,nifi  in  Lunepor- 
|§=^.  tu,  cum  Britanniam  peteremus  cum  Deo 

noftro  Cxftarc,  plurimum  fu  per  circumdatos 
montes.  Eft  autem  foliis  & fpcck  & numero 
- fimilis  communi  Trifolio,  nifi  quod  huius 

pleniora  funt,& quali  lanuginem quandam 
fuper  fe  habent, & in  extrema  parte  veluti  aculeum  eminentem.  Sed  huius  frutex  duorum 
pedum  interdum,aut etiam  amplior  confpicitur,&  odorem  grauetn  emittit,  quorum  nihil 
circa  pratenfe  Trifolium  inuemtur. 

Vis autemTrifbho, quod  Afphaltion  dicitur,  calida  & ficca , Galenus  ait,  vti  bitumen, 
vtrrmque  tertio  ordine,  proinde  potum  laterum  dolores  ab  obftrudione  iuuat,&vrinam 
menfesque  prouocat. 

Hippocrates  Trifolium  nonfolum  menfes  prouocare,  fed  & fcetus  cum  fumptum,tum 
appoiitum  expellere  eradit:  Mulier, inquit.fi  ex  partu  non  fueric  purgata, T nfolium  in  vino 
albo  bibendum  dato,hoc etiam  menfes  educit  & fcctus.  Et  alio  loco:  Idem  etiam  fdc Trifo- 
lio ferihens)  appoiitum  menles  erumpere  facit, & fcetum  eiicit. 

Diofeorides,  femen, ait,  &c  folia  in  aqua  pota,  pleuriticis,  vrinx  difficultati,  comitialibus, 
iis, qui  aqux  inter  cutem  principia  fentiun  t,&  hyftcricis  auxiliantur.  Dari  autem  debent  fe- 
minis drachmx  tres,  foliorum  vero  quatuor.  Prxfidio  etiam  funt  commorfisafcrpehtibus 
folia  trita  8c  cx  aceto  mulfo  pota.  T radunt  aliqui, totius  fruticis,  rad  icis,  foliorumque  deco- 
rum, fotu  dolores  eorum  finirc,quosferpentes  momorderim:  qua  autem  aqua  fanatus  quis. 
fuerit,fi  ea  quifpiam  alius  vicus  habens  foucatur.perinde  cum  affici  ac  a ferpente  ictus. Qui- 
dam etiam  terna  folia,  autfemina  in  tertianis  cum  vino  exhibent,  & in  quartanis  quaterna, 
veluti  febrium  circuitus  ex  oluentia.  Radix  quoque  antidotis  additur, Diofeorides  ait. 

At  veteres  alij  non  radicem  modo, fed  &c  femen  ipfisadmifcuerunt.vt  ex  plurimis  compo- 
fitionibus,lib.n.De  antidotisapud  Galenum  videre  eft:  Theriacis  videlicet  dilij  Galli,Ze- 
nonis  Laudocci,Claudij  Apollonij,Eudemi,Heraclidis,Dorothei  & Herx. 


Trifolium  biruminofur 


DeTrifelio  ex  America.  Cap.  i x. 

Trifolium  '“pRi  folio  bituminofoaliudq.uoddam  fimile  reperitur  peregrinum  ex  AmericaTri- 
tx  Amori-  A folium,  caules  iftudfcrt  a radice  complures,rotundos,ramofbs,  in  latus  declinantes:  fo- 
<4‘  lia  in  lingulis  pediculis  terna^rolore  invirorefubnigra,figurarotundiufcula,primis&:eradi- 
ce  exeuntibus  bituminofiTrifolijjforma, colore  & odore  quoq;  quadantenus  fimilia, latiora 
tamen  & per  ambitus  magis  crenata.  flores  in  fiimmo  ramulorum  exeunt,  exigui, fub- 
i candidi. 


JS7 


candidi, fpicatimdigcfti  ( fructus  inde  rotundi, 
aliquantulum  plani,  Aphaccs a nobis  defcriptsfe 
femini  fere  fimiles.  radix  in  pluresdiuiditur. 

Ex  America  in  Belgium  Trifoliumiftud  il- 
latum eft ; vbi  Iulio  & Auguftcvflorcr. 

Trifolij  bicuminoii  Ipcciem  odor  grauisi 
& eius  odori  haud  multum  diflimilispftcndc- 
re  vidotur. 


De  T rifolio  odorato,  (me  Meliloto. 

C a i>.  x. 

'T'R  ifolivm  odotatum.fiuc vt Pharma*  >• 
* copcrotum  Ofncinx  nominant,  Melilo- 
tos,ftirpseit  tres  aut  quatuor  pedes  alta,  caule; 
in  alas  ac  ramularcs  adnafccntias  complures, 
mox  a radice  diutfo:folia  ci  terna, Trifolio  aut 
citius  Fccnograrco  fimilia,candidrora,per  oras 
lente  ac  minute  fimbriata  ; flores  lutei  melini 
coloris,in  breuibus  fpicis  exeunt : femen  inde 
fubfequitur  in  exiguis , nigris  ac  lariufculis  Ali- 
quis, paruum, colore  pallidum,  radix  longa  eft. 
Refert  tota  herba  odorem  gracufn,ac  praecipue 
flos  eius  luteus,qui  & ficcefcentibusipfis  inten- 
ditur,exiguam  quoq;  amaritudinem  cum  fo- 
liarum flores  guftatu  referunt. 

Eft  & alcerii  huius  genus  flore  caiidido,  cau-  a. 
le,foliis&  reliquis  priori  fimile.  : 

Item  & tertium- quoddam  peregrinum  ac’  j. 
rariffimumgenus,  flore  purpureo  catruleo,  fed 
inodorato. 

Reperitur  Sc  lureifloris  longioribuifiliquis, . 4. 
quam  Ciliciam  pleriqoc  cognoMiriarit.  ‘ '■ 

Praaierfaanc  ahaeft lutei  floris  quzdamjf- 

foliis  per  circumferentiam  no»  crenatis. 

Nafeitur  lutea  fiuevulgaris  Melilotus  no-in 
Germania,  Galiia,ac  Italia  modd.  Verum  & ih 
BelgiOjCirca  aruorutti  & pratorum  margines, 
fluuiovum ac  torrentium  ripas , aefubinde  fe- 
cusvias,locisafperis&  in  ruderibus.'  Similibus 
locis  & candida  in  multis  regionibus exit,apud ' 
Belgas  tamen  rarior,  vbi  nonnunquam  in  hor- 
tis feritur. 

Nominant  priorem  Melilotum  recentioru  1: 
nonnulli  Trifolium  odoratum : plerique  Tri- 
folium equinum  &caballinum,quod  videlicet 
ab  equis  auidiflime  ia  pabulo  expetatur  - Geri 
mani  arofle  ,id  eft, noflira  lingua, groo* 

tc-StefcIaucrat/  item  & Vertit  ffec/fd-  eft,T rifo-' ’ 
liumvrfinum:  Romani  ac  Hecrufci  'T. riboloiy  t 
Matthioliis  feribit:  Saxifragam  Iffieam  Fuehc 
ftus;alij  Melilotum  Germanicam  aut  Offici- 
narum,appellare  malunt. Altera,  Melilotus  al-  z. 
ba  dicitur.  ; -•  ..  ’• 

Vtuntur  autem  luteo  T rifolio  odorato,  vrii- 
uerfa:  Germania:  Officina:  in  omnibus  medi- 
camentis ac  compofitionibns  , pro  veterum 
vera  Meliloto.  G 

Reprehendunt  id  ex  recentiofibus  complu- 
timi , qui  veram  effe  Melilotum  pernegant: 

A A 3 quorum 


j;8  STIRPIVM  HISTORIA 

quorum  rurfus  nonnulli  nouum&  veteribus  incognitum  Trifolij  genus : alij  Cytifum  ve- 
terum e fle  contendunt:  verum  neutri  hora  veritatemaffccuti.Cum  Cytifoenim  exiguum, 
imdnihilfimilitudinis  habet, vt  ex  ipfaCytifi  deferiptione, fatis  euidenselhnec  etiam  prio- 
ribus leculis  incognita ftirpseft. Nam  etiam  fi  non  altcrius(quod  tamen  no  verifimile)ipfius 
certe  Auicenna:  Melilotos  eft,  quam  eandem  cum  Diofcoridis  Meliloto  effe,  de  viribus  ac 
facultatibus  eius, ipfius  Diolcoridis  teftimonium  addudum.oficndit. 

Duorum  autem  generum  Melilotum  Auicenna  facit, vnam  videlicet  lutei  florisralteram 
candidi:  vtramque  odoratam  &c  nonnulla:  amaritudinis  participem  ,ac  fimul  digerendi  fa- 
cultatem cum  nonnulla  adftriclione  habentem.  Q_ualis  vtique  eft  praffente  capite  delinea- 
ta,qua  officina:  &c  huius  inferioris  &c  fuperioris  Germanis, vtuntur.  Qua  de  caufanecnoua 
nec  veteribus  incognita  ftirps,lcd  ipla  veterum  veriflima  videtur  Melilotus:  prslertim  cum 
ei  nulla:  vera:  Meliloti  nota:  deiint,&:  i n qua  facultates  ac  vires  omnes.  Meliloto  a veteribus 
afleripts,  reperiantur. 

Eli  enim  odorata  herba, qua:  & plenius  reficcata  redolet, ac  talis aliquandiu  perdurat-qua- 
lem  Melilotu  effe, Theophraltuslib.  De  caulis  fexto,xxn.&:xxiii.cap.mcmoria:proclidit. 

Florem  etiam  habet  lutei  coloris,  veluti  eius  e(Te,qus  in  Campania  nalcitur,  Diolcorides 
tradit, (color  enim  ad  florem  contrahedus,nam  herba,  Plinius  ait,incanaeft)laudatiffimam 
fiquidem  in  Attica,  Cyzico  & Chalcedone  natam  ait,  qua:  colore  Croco  vicina  eft,  & boni 
odoris;  at  eam, qua-  in  Campania,in  luteum  languelcere  ac  odore  infirmiorem.  Vnde  colli- 
gendum odorem  & colorem  floris, remitti  atque  intendi,  prolocorum  ac  regionu  varietate. 

Iam  & habet  Melilotus  Germanica  amaritudinem, quam  Auicenna,vti  diximus, Melilo- 
to ineffe  fcripfir. 

Digerendi  quoque  potentiam  obtinet, quam  non  Auicenna  modo,  fed  8c  Galenus  Meli- 
loto tribuit.  Cataplafmatis fiquidem, ac  emplaftris  digerentibus  refoluentibusque,necnon 
concoquentibus, tum  & acopis  omnibus  vtiliteradmilcetur. 

Qua:  certe  omnia  fatis  luculenter  oftedunt, vulgarem  Melilotum  a veterum  non  difere- 
pare,  quamGrzci  quidem  /tfA/Aarcrr,  Latini  Sertulam  Campanam , Cato  Sertam  Campa- 
nam,plerique  Coronam  Regiam  nominant. 

Copiofior  autem,  vt  Galenus  ait,  in  Meliloto  fubftantia  eft  calida, quam  frigida,  ( primi 
videlicet  ordinis  calida  & ficca)  habet  etiam  quiddam  adftringes,led  & difeutit  & maturat. 

Diolcorides  Melilotum  tradit  adllringentem  & malacticam  vim  habere:  At  maladicam 
habet  non  propriam, fcd  quatenus  in  inflammationibus, aut  alias  colle&os  humores  difcutit 
ac  digerit:  nam  eatenus,quod  durum  eft  ac  tenfum, emollit,  qua:  proprie  non  emolhsio,led 
digeftio  &pcr  halitum  difculfio  eft, cuiufmodi  facultatem  ifeqoptmxb  Grmci  nominant. 

Atque  hoc  modo  inflammationem  omnem  emollit, prmfertim  ,vt  Diolcorides.tradir, 
circa  oculos,vtcrum,ledem,aut  teftes,  cum  pallo  coda  & impolita:  interdum  autem  addito 
oui  luteo  affato, aut  Fcenigrzei  farina, aut  Lini  lemine,aut  T ritici  farina,  aut  capitulis  Papa- 
ueris,  Serideve.  Sanat  eadem  recentes  melicerides  per  le  in  aqua : & i^Sfat  fiue  manantia 
capitis  vlccra, cum  terra  Chia, Vino  aut  Galla  illita  ^ftomachi  item  dolorem  & cocla,&:  cru- 
darum aliquo  ex  antedi<ftis,leuat. 

Aurium  etiam  dolores  cruda:  expreffa:  fuccus  cum  paffo  inftillatus,  fedat : Capitisvero 
dolorem,quem  aha&yitu  nominant, lenit,cum  aceto  & rolaceo  irrigatus. 

De  Cjtifo , ex  Diofcoride , Galene  dr  aliis. 

Capvt  xi. 

FR  v t e x Cytifus  eft,  vt  Diolcorides  ait,  candidus  totus,  vti  Rhamnus,  (aut,  vt  Plinius, 
alpedu  canus,breuiterque  fi  quis  exprimere  fimilitudinemvelit,anguftiorisTiifoli}  fru- 
tex) ramos  Ipargit  cubitales  aut  longiores,  in  quibus  folia  Fcenogrxci  aut  Loti  trifolia; , (ed 
minora,&:  medio  eorum  neruo  maiore  ac  eminentiore,  qua:  digitis  contrita  Erucam  olenr, 
guftu  Cicer  nondum  maturum  refipiunt. 

Galenus  lib.i.  De  antidotis,  Cytifum  fruticolam  plantam  effe  tradit,  eam  altitudinem 
attingentem, ad  quam  Myrti  crefcunt.  Theophraftus  yaAtynv, fiue  moleftum  eum  effe  Icri- 
bit,ac  omnia  fibi  prope  afliftetiaenecarc,fed  eo  tamen  valentiorem  aAi,npy,qui  ipfum etiam 
Cytifum  interimit.  v 

Materies  Cytifi  nigra  eft,&  proxime  ad  Hebenu  accedere  videtur,  vt  Plinius  poftTheo- 
phraftum  lib.xvi.refert. 

Pro  legitimo  autem  Cytifo  a recentioribus  oftenditur  frutex  quidam  lignolus,  bicubita- 
lis ,aut  altior,  in  multos  ramulos  fele  explicans : folia  cuius  vna  cum  caulibus  incana &albi- 
cantia,qux  trita  Erucam  nonnihil  redolent^  terna  ab  vno  pediculo  Trifolij  inftar  depen- 
dent: 


EMP' 


TADIS  QJfARTit  LIB.  ilii.  tj9 

fcvtilis  vt  nUlMi..  ' dent:  flores '»  r“m»“  virgulis  elegantes, luteo 

auri  relucent  colore,  forma  Gcmltx , led  rm- 
nores,8£  amplius  colorati : valuulaa  plana:  funt 
ac  recurux,&  falcar?,crcftcntis  Lun?  formam 
referunt  in  quibus  (cmen.  radix  in  ramulos 
fpargicur. 

Belgis  hsec  ftirps  hortenfis  tantum  eft. 

Inuentus  eft  lue  frutex  in  Cythno  infula; 
inde  tranflatus  in  omnes  Cycladas:  mox  in  vr- 
bes  Grxcas , magnd  eafei  prouentu ; propter 
qtiod  maxime  miror  raru  in  Italia:  no  xftuum, 
non  frigorum , non  grandinum  aut  niuisiniu- 
riam  expauefcit:  Plinius. 

Galenus  in  Myfia,  qua  parte  Grxcix  finiti- 
ma elt,tradum  quendam  occurrere , memori? 
prodidit,  quem  Britum  nominant,  vbi  collem 
non  magnum.  Thymo,  & Origano  refertum; 
alibi  locum  Cytifo  plenum  vidiflefe,fcribit. 

Satio  autem  Cytifi  ( Columella  ait)  vel  au- 
tumno circa  Idus  Odobris,  vel  Vere  fieri  po- 
teft.  Cum  terram  bene  fubegeris,  areolas  faci- 
to,ibique,veluri  Ocymi  femen, Cytifi  autum- 
no ferito,  plantas  deinde  V ere  difponito,  ita  vt 
inter  fe,  quoquo  verfiis  quatuor  pedum  fpatia 
diftent.  Si  femen  non  habueris, cacumina  Cy- 
tiforum  Vere  deponito,  & ftercoratam  terram 
circumaggerato.  Si  pluuia non  inccflerit, riga- 
to quindecim  proximis  diebus, fimulatque  no- 
tiam fronde  agere  c ceperit, farrito.Poteft  etiam 
ante  Septembrem,fatis  commode  ramis  Cyti- 
fus  feri,  quoniam  facile  in  quouis  agro,  quam- 
oismacerrimo  comprehendit,&  iniuriatn  omnem  fine  noxa  fuftinet. 

Nuncupant  hunc  fruticem  Gneeiac  Latini  xvthtIv, Theocritus  etiam  xs/tiAop, nonnulli  xt>- 
Sh  per  ■S-.alij  thAjp.  A Cythno, aut  vt  alij,a  Gythifainfula  nomen,audore  Seruio, habet. 

Refrigerantporro  Cytifi  folia, Diofeoride  audore,t  umores  intra  initia  difeutiunt,fi  cum 
pane  trita  imponantur:  decodam  vrinam  citpotum.  Galenus  Cytifi  folia  digerendi  faculta- 
tem obtinere  refert, aquea:  ac  temperatae  miftam,ficut  Sc  Malux. 

Mulieres, Columella  ait,fi  ladis  inopia  premantur,  Cytifum  aridum  in  aquam  macerare 
oportet,  &cum  totaprxmaduerit,  poftero  die  expreffi  fucci  ternas  heminas  permifeeri  mo- 
dico Vino, atque  ita  potandum  dari,fic&  ipfe  valebunt , & pueri  abundantia  ladis  confir- 
mabuntur. Hippocrates  Cytifum  etiam  inter  ea, qua:  lac  excinctum  reuocant,libr.  De  natu- 
ramuliebri,&:  de  morb.mulieb.enumerat.  Ariftomachus  quoq;  Athenienfisapud  Plinium; 
nutricibus m defectu  lactis, aridum, atque  in  aqua  decoctum  potui, cum  vino  dari  iubet. 

Apes  non  defbre  Cytifi  pabulo  contingente,  promittunt  Democritus  8c  Ariftomachus. 
Siquidem  de  Cytifo  fcriptores  vno  ore,  Galenus  inquit,  traduut,  apes  ex  Cytifi  flore  pluri- 
mum mellis  excerpere. 

Columella  Cytifum  etiam  vtiliffimum  tradit  gallinis,  apibus, capris,  bubus , & omni  ge- 
neri pecudum,quod  ex  eo  cito  pinguefei  t;&  ladis  plurimum  prxbere  ouibuS. 

Marcellus  antiquus  auctor,  alium  quendam  Cytifum  defcribit,a  fupetiote  Grxcorum  cytifu* 
Cytifo  differentem, quem  non  iumentorum  pabulo  laudat,  aut  ad  ladis  copiam  augendam 
commendatjfed  mirum  efle  remedium  tradit  aduerfus  ifchiadem  & arthritidi. 

Herba  eft  vel  ffudetum,ait,quod  maxime  circa  fepes  vinearum  nafeitur,  Latine  Cytifus 
dicimr, virgultis  eft  fubtortis  vel  curuis,  foliis  oblongis,  bene  virentibus,  floribus  conclufis, 
oblongis,  albis  vel  etiam  galbineis,  bene  olentibus,  id  eft,  mellito  odore,  frudetum  ipfum 
femper  virens  arflate  atque  hyeme. 

De  Pfeudocytifis.  Cap.  x i i. 

r\CcVRRv  nt  vero  & alix  T rifolix,lignofx  ae  fruticofx  ftirpes,qu?cum  Cytifo  fimi- 
'“'litudmem  habere  pofle  videntur. 

A A 4 Affur- 


Affingit  vna  a radice  cauliculis  teretibus,  fragilibus  complurirois,in  alas  ac  rarmilosdiui- 
fis;  folia  circa  quoscrebra,minora  quam  Trifolij  pratentis, colore  virentia : flolculi  circa  vir- 
gularum faftigia  (picato  quodammodo  ordine  digefti,lutei,minores  quam  Genite, alioqui 
coniimiles:  luccedunt  filiqux  tcnues,oblongx,angufb:,  & lpfis  Genite liliqms  minores; in 
quibus  femina  exigua  nigricantia,  radix  longa,alte  defcendit, quandoque  in.obliquu  tendit. 

Altera  fpeciescopiofis  ramulis  ac  cauliculis  fuperiorem  referret,  nifi  humilior  aclanugi- 
noiiorefler,ncc  attollerentur, (cd  magis  ad  latus  cauliculi  eius  inclinarent:  folia  quoque  pau- 
lo maiora, fed  tamen  quam  Trifolij  pratenfis  minora : flofeuli  etiam  magis  coniuncti,  atque 
veluti  in  capitulum  compreffi, tum  etiam  nonnihilo  maiores  funt:  filiqux  quoque  aliquanto 
grandiores, hirfut^que.  radix  alte  demittitur,in  paucos  diuila  appendices.  Contingit  autem 
non  raro  vno  loco  hanc  reperiri  hirfutiorem  fiue  lanuginofiorem, quam  altero : quo  autem 
hirfutior  ac  lanuginoiior,hoc  etiam  magis  incanclcit,nam  ipfa  hirfuties  albicante  quendam 
colorem  vna  confert. 

Reperiuntur  huiufmodi  Cytifi,  in  noftra  retate  appellata,  Morauia,  Marcomannorum 
olim  prouincia;£c  in  Pannonia  (uperiore  fiue  Auftria;iuxta  vias,  prxlerrira  profundiores,  & 
agrorum  limites,  vmbra  etenim  aliquo  modo  gaudere  videntur. 

Iunio  ac  Iulio  cum  floribus  pnecipue  viget:  femen  interea  & poft,ad  maturitate  peruenit. 

Carolus  Clufius  in  fuis  per  Hifpanias  obferuationibus  &:  huiufeemodi  aliquot  genera  de- 
fcribit,  quxab  illis  exiguum  vel  nihil  differre  videntur.  Differentia  fi  qua  eft,ecelifolique 
differentium  ac  diflimilium  occafione  contingere  poteft:  Nam  hareduo  ad  ftirpium  muta- 
tionem plurimum  poffe,Theophraftusfcribit. 

Cytifi  autem  efle  fpurias  fpecies  fatis  manifeftum  s idcirco  8c  Pfeudocy tifi  dici  ac  nuncu- 
pari poffunt,vcl  CytifiTyluelires. 

Qualis  autem  facultas  horum  fruticum,  vel  ad  qua:  vtiles , exploratum  aut  cognitum 
nondum  habemus. 

De  Trifolio  fruticante.  Cap.  xiii. 

r | 'R  ifolivm  fruticans  virgulas  profert  tenues,  virentes,  bicubitales  & longiores,  in 
obliquas, breues,ramulares  adnafcentias  fubinde  diuifas:folia  circa  hasproximeab  ipi« 

radicibus 


q^vartje  lib.  ini.  f&i 

radicibusplurima,  lingulis  pediculis  terna , led 
medio  eorum  maiore  ac  longiore ,Trifoliis  an- 
guftiora  & minora,  ex  nigro  virentia,  inferiore 
tamen  parte  viridiora:  flolculi  m ramulorum 
fu  mmo,  exiguis  inlident  pedicu  lis,  lutei,  ab  an- 
guftiore  exigua  vcluti  fiftula,  lelc  in  quinque 
aut  fex  foliola  pandentes,  Buglolli  vulgans  Ho- 
ribus  quodammodo  (imiles,  led  minores : fru- 
5^  dus rotundus  eft , magnitudine  Eruilia- , initio 
^ viridis,  per  maturitatem  verd  niger , in  quibus 
2»  femina  lata,Lcnribuslimilia.  radix  alba, longa, 
f late  fub  terra  ferpit,  ac  plurimis  non  raro  pro- 
\\  germinat  locis. 

gr  Reperitur  iftud  Trifolium  apud  Belgas  in 
\ ftudiolorum  hortis  ali  unde  inuedum. 

^ Floret  aftate:  autumno  lemen  maturatur: 
* frutex  i ple  perpetuo  viret,  &viuiradicecoftat. 
i Cytiliim  pleriquc  appellant : nos  Trifoliuni 
^ fruticans  nominare  maluimus:cum  Cytilocte- 
nim  non  conuenit , vt  ex  eius  delcriptione  fu- 
periore  capite  facis  manifeftum ; nili  Marcelli 
Cytifus  lit, cum  quo  aliquam  forte  fimilitudi- 
nem  habere  videri  pollet,  ft  flos,  qui  ei  luteus 
eft,albus  eflet  aut  galbineus. 

Galbineus  autem  color  idem  videtur  cum 
carruleo,  aut  limilis.  Vegetius  enim  Renatus  in 
fua  veterinaria, lib.i.cap.xvii.&hb.m.cap.ii. 
— Eryngium  herbam  delcribens , florem,  inquit, 
habere  aureum  vel  galbineum.  Reperitur  au- 
tem Eryngij  flos  exru  leus  & luteus. 

Suntvero  &nonnulli,qui  Trifolium  iftud 
Polemonium  clfe  exiftimant , quod  videlicet 
cum  vulgaris  Ruta:,  aliquam  huius  folia  limili- 
tudinem  habere  videantur.  Sed  Polemonium 
non  vulgaris  fiue  graueolentis  Ruta  eft  folio, 
led  alterius,  Hypericoidis  videlicet,  veluti&: 
Hypericum,  Anonis,&  Cetauriutn  minus,  qua 
etiam  folio  Ruta  delcnbuntur. 

Porro  Trifolium  fruticans  nullius  quidem 
vfusieft,  nec  animantium  cuiquam,  multo  mi- 
nus apibus,quod  fciamr,gratum . 

De  Trifolio  odorato  altero , fiue  Loto 
$ fatiua. . C a p.  x 1 1 1 1. 

& npR  iroLivM  odoratum  alterum , cauli 
* culos  habet  ercdos,rotundos,inancs,cubi- 
tales  aut  longiores,  ramulares  adnafeetias  mul- 
tas: folia  lingulis  germinationibus  trina,' Trifo- 
lio limilia, leniter  ac  fuperficie  tenus  per  ambi- 
tum crenata,ex  quorum  alis  in  lingulis  pedicu- 
lis floresin  exiguis  veluti  fpicis,pallidi  ex  c^ru- 
leo  albicantes,  quos  alpera  fequuntur  capitula, 
in  quibus  femen  Fcenograco  minus,  radix  fi- 
brola  eft. 

Tota  herba  cum  caulibus  & foliis,  Trifolio 
non  Iblum  bituminolo , led  & pratenfi  candi- 
dior eft:  odorata  item  eft,  & aroma  cum  graui- 
tate  quadam  lentit,  & plenius  reficcata  qui- 
dem: qui  in  decerpta  aridaque  diu  etiam  odor 
inhxrct. 


Trilblium  fruticans. 


yifi  STIRPI  VM  H1STORI1 

inha?rct,&  pluuiofa  ac  humcnte  cceli  conftitutione  intenditur.  Fertur  virens  atque  crefcens 
fepties  in  die  odorem  mutare, vnde  & Germanice  firbcn  gCJCltfrt  fmut  / annofa:  anus  ipfum 
appellant. 

Floret  Iuniojulio  ac  Au  gu  flo  ciufdem,quo  fatum  eft, anni  menfibus:in  hortisciim  infu- 
pcriorcjtum  in  inferiore  Germania, in  Italia,  Gallia,ac  aliis  in  regionibus  feritur. 

Trifolium  vulgo  odoratum  appellant:  Germani, vt  diximus,  ficbcn  gejeitm  / noftri  £rara< 
05rtt)'cniijt,lioceft,fcptem  temporum  herbam:Hifpani  Trebol  tfeaLGalli  T re f fle  odoriferam. 
Lotus  videtur  vrbana,fiue  fatiua.de  qua  Diofcorideslib. i in.  qua;  Graecis  A&itc?  tijt , & i 
quibufdam  f/tpuMofjab  aliis  ^broJlovnuncupatur. 

Vim  autem  vrbanamfiuedomcllicam  Lotum  mediocriter  concoquendi,  &reficcandi 
poffiderc,  Galenus  ait,&  incaliditatis  frigiditatisq;  coniugationc  mediam  quodammodo  ac 
temperatam  ede.  Qua:  certe  facultates  in  hoc  odorato  Trifolio  euidenter  confpicuzfunt. 

Diofcoridcs,extra&us,ait,fuccus  addito  meile  oculorum  argemas,nubcculas , 
(albugines  vocant)  Sequte  pupillas  oculorum  obfcurant,expurgat. 

Noftri  oleum  in  quo  folia  floresq;  odorati  huius  T rifolij  macerata , recentia  vulnera  glu- 
tinare tradunr.&ad  puerorum  cnteroccelas;bubonoccelasq;  plurimum  comrtiendant.  Inter- 
ponitur & arida  herba  veftimentis,qux  ne  a tineis  rodantur, defendere  putatur. 

C A P.  XV. 

DIoscorides  trium  Lotorum,  exce- 
pta tamen  Loto  arbore , mentionem  fa- 
cit: Satium  videlicet,  fylucftris,  &i£gyptiar. 
has  tres  Auicenna  vno  capite, videlicet 541. 
fub  Handocoche  nomine  complexus  eft. 

De  ea  qua:  pro  fatiuo  habetur,  przcedente 
capite  feriptum. 

Sylucftrem  Lotum  Diofcorides  caule  cfle 
ait  bicubitali, & maiore,  multas  alas  habente: 
folia  fimilia  Trifolij  prateniis : femen  velud 
Fcenogr;eci,minus  paule,  guftu  medicato. 

Plurimum  hanc  in  Libya  nafei,  idem  au- 
dior eft,&  Trifolium  minus  appellari.  HumC- 
cemodi  autem  fylueftris  Lotus  hactenus  inco- 
gnita latet:  In  vetufto  autem  Bibliotheca  Ce- 
larea:  Codice,Loti  fylueftris  huius  imago  re- 
peritur.  Depingitur  autem  caule re&o, foliis 
T rifolij  & e finu  horum,  pediculis  flores , de- 
inde liliquas,proferentibus;qua:tenues  funt, 
&quam  Fcenogr^ci  minores;vt  imago  oftedit. 

Vim  autem  calfacientem  &leuiteradftrin- 
gentem  habet:  vitia  cutis  in  facie,&  ephelidas 
cum  meile  peruncta  expurgat,  bibicur  & voli- 
ter per  fe  trita ; aut  cum  Malua:  femine,  cum 
vino  pafTo,aduerfus  vefies  dolores. 

De  Loto  Aegypti*.  Cap.  xvi. 

LO  t v s qua:  in  campis  -digypti  aqua  inun- 
datis prouen  it, caulis  cft,vtDiofcorides  re- 
fert, Asgyptia;  faba;  aflimilis : flore  habet par- 
uum,candidum,Liliis  fimilem  ;quem  ferunt 
onente  Sole  explicari,  occidente  verd  occludi ; totoque  capite  fub  aquis  condi, &rurfus 
oriente  Sole  emergere,  fimile  caput  eius  eft  Papauetis  maximo  calyci;  in  quo  femen  Milij 
quantitate,  quod  refkcatum  Asgyptij  in  panificium  recipiunt,  radicem  Cotoneo  malofi- 
milem  habet.Eadem  dc  hac  Loto  Theophraftus  refert  paulo  tamen  latius  hanc  deferibens: 
florem  fiquidem ,ait,candidum ,Lil iis  anguftia folioru m proximum;  multos  vero  ac  denfos 
promifeue  exire,Sole  occidente  fefe  contrahere  caputq;  integere;  ad  ortum  ver6  aperiri , 8c 
lupra  aquam  adurgere:  idq;  facere  dum  caput  perficiatur,  floresque  defluant : capitis  autem 
magnitudinem  quantum  Papaueris  maximi:  radicem  rocudam  mali  Cotonei  amplitudine, 
cortice  nigro, quali  Nuxcaftanea  tegitur;  corpus  vero  internum  candidum  effe. 

Extar 


De  Loto  fyluesiri. 
Lotus  fylueftris  ex  Cod.Ca:fareo. 


PEMPTADIS 
- Locus  dsgyptia  ex  Cod.Ca-fiireo. 


Trifoli  um  corniculatum  I. 


rAlLTJE  LIB.  I I I I.  ;<?} 

Exeat  inantiquo  illo  Bibliotheca:  Carfarc? 
Codice, dsgypria:  Loti  icon  , fed  qua:  non  nili 
folia  ic  radicem  exprimac. folia  autem. depin- 
guntur tria,lata, lingula  longis  ac  eradis  pedi- 
culis infidcntia,acc  radicibus  exeuntia:  radix 
vero  rotunda,maliir.ftar. 

aEgyptia  Lotus  dicitur, quod  in  iEgvnto 
gignatur.  Radicem  huius  Corfium  appellari 
Thcophraftus  ait:  Straboautem  Geographiq 
lib.xvn.  Corfium  frudum  efTe  tradit  piperi 
fimilem . 

Radicem  crudam &codatn  edi  Diofcori- 
des  Icribit:  Theophraftus  elixam  affamq;  m 
fpeeiem  albuminis  verti  memoria:  prodidit, 

& cibis  gratam:  mandi  etiam  crudam, led  gra- 
tiorem decodam,feu  aqua,feu  pruna. 

Qui  huius  radicibus  viditant  Lotophagos 
dici.Straboaudoreft.  Theophraftusautem 
ex  Loti  arboris frudu,qui  dulcis  ac  fuauis  eft, 
viuentes, Lotophagos  appellat. 

’ De  T ri foliis  Corniculatis. 

Cap.  xvii. 

C(5k.nicvi.ato:r.vm,  hoc  eft , qua: 

exiguas filiquasinftar corniculorum  pro- 
ferat , Trifolioru  aliquot  reperiuntur  genera. 

Corniculatorum  autem  horum  Trifolio-  ii 
rum  primum  genus , multis  exit  tenuibus  &: 
infirmis  cauliculis,  humi  procumbentibus ; 
circa  quos  foliola  incana,  minora  Sc  anguftio- 
Trifolium  corniculatum  1 1. 


raquanx 


Stirpivm  HisTom* 

xa quam  Trifolij:floresprofcrtlutcos,fplendcntcs,Ochri floribusminorcs,coniplurcsfimul 
in  virgularum  faftigiisemincntes:  fuccedunt  filiqux  aliquot  parux,oblongx, tenues,  teretes, 
& anguftq,in  quibus  femina  rotunda  exigua,  tadix  dura  ac  lignofa,fingulis.annis  regerminat. 

Alterum  genus  cauliculos  quoque  habet  tenues,  longosquc : folia  Trifolijaut  Fccr.ogrz- 
ci, ambitu  ferrata:  flofculos  lutcos,paIIcntcs , in  vmbella  inftar  fere  pratenfis  Trifolij;  poft 
quos  exigua:  complures,recurux  corniculorum  modo,fi'liquxexcunt,in  quibus  femina par- 
ua,fapore  ac  forma  feminis  Geniftx:  radicibus  firmatur  longis, tenuibus&  fibrofis.. 

5.  Tes  tium  genus  caule, foliis, ac  radicibus, prioribus,  vti  Tragus  ait, fimi le>flores  autem  ma- 

iores,8i  in  luteo  fplcndsdiorcs,  filiqux  vero  ei  longiores,  ex  fingulis  t-res?futquatuor,auium 
vnguibus  perfimilcs,in  quibus  femina  rotunda,  vt  Arachi.  , 

Nafcuntur  hxc  genera, pluribus  Germaniae  locis  fua  fpphte : primum  'Belgio  familiarius 
eftjvbi  fccus  vias,&  agrorum  margines  paflim  reperirur : florent  xftato.: 

Trifolia  corniculata, ad  differentiam  aliorum  nominari1 poliunt,  aut  lioti  fylucfires.  Dif- 
ferunt tamen  non  parum, a DiofcoridisfylucftriLoro,quxin  Libya  proffenit.Natii  Diofco- 
SfUafiris  ridis fylueftris  Lotus, caule  cft  bicubitali, & fxpe  maiore:  alis  multis:  foliis Trifolij pratenfis: 
femine  Fcenogrxci, multo  minore, guftu medicato.  Quale  in  totum  nrfllum  horum  corni- 
culatorum Trifoliorum  eft. 

Habentautem  iftacornieulataTrifolia,cum  Serapionis, putYfaaci  Meliloto  fimilitudi. 
nem  maximam. Serapio  enim  ex  Y faaco  Mehlotum  defcribens,vagina| ipfam  facere  ait,ve- 
luti  & ifta  T rifolia  faciunt, quam  ob  cau  fam  (exteris  notis  hin  repugnantibus)  Yfaaci  & Se- 
rapionis Meliloti  videntur:  non  tamen  idcircd  Diofcoridis,  aut  Galeni , liqectamen  hasin- 
terfe  Serapio  confundat , vt  fxpe  multas  alias  confundere^ Afabibus  proprium  quodam- 
modo eft  vitium. 

Differentiam  vtriufquc , iple  fiue  Yfaac , fiue  Serapio  oftendit , vaginam  & femen  huius 
Meliloti  prxeipue  commendans:  nam  alterius  Meliloti  floribus  potiflimum , veteres  Graci 
vfifunt,nonli!iquis  aut  femine, vtcxcmplaftrorum, malagmatum, &qliorum compofitioni- 
bus,qux  apud  Galenum, Paulum, Actium, & alios  reperiuntur , euidens  eft.  Melilotifiqui- 
dem,quod  a Diofcoridedelcribitur, in  floribus  prxeipua  facultas  eft. 
iStUlottu  Delcribit  autem  Mclilotum  fuam  ex  Y faaco, Serapio  his  verbis:  Alchilel,  fiue  Melich(ita 

sfntimU.  enim  Melilotum  Arabes  hi  nominat)  herba  eft,qux  habet  folia  rotunda,viridia:ramulieius 
[ ] vidttar  funt  fubtiles  multum, & folia  rara,  & frudus  habens  vaginas  fubtiles,  rotundas  [ficutvirgx 
r eiurMrt.  pUcrorum  paruulorum]  & funt  in  eis  grana  pauca, glauci  coloris,  rotunda,  minora  granis  Si- 
napis,&:  quod  de  ipfa  adminiftratur,  funt  illx  vaginx,cum  eo,quod  cft  in  eis  ex  granis. 

Qux  certe  defcriptio  iftis  corniculatis  Trifoliis  fatis  refpondet , & prxfertim  primo  ac 
tertio  generibus. 

J.  At  primum  horum  Germani  ttnf&fnffec/flcinffee/unfVr  fraurren  fdjudjKw/  wit>90$ds 
Hricfm  appellant : noftri  fixen  riautten  & fcogds  Uitfen:  nonnulli  herbam  leporinam : Fnchlius 
Melilotum  Germanicam  facit. 

a.  Alterum  genus  idem  Melilotum  Italicam,  & Germanis  fleinfftf  nuncupat,^ 

cum  vera  Meliloto  conuenire  exiftimaui  t,cum  qua  tamen  per  omnia  non  communicat. 

x.  Facultatem  autem  primum  genus  poflidet  euidenter  adilringentem,  frigidum  ac  fipcuni 

natura  fua,incipientibus  idcirco  inflammationibus  vtile,  & omnibus,  qux reprimi  ac  refri- 
gerari defiderant. 

Cxterorum  duorum  non  ita  exploratx,  aut  cognitx  nobis  vires  funt. 

De  Trifoliis  cschleatis  ,hoc  cfl,  quorum  filique  te  fla  cochlearum  fmiUtudintj 
in  ■vertiginem  torta  funt.  Cap.  xviii. 

1.  TTV  ivscemodi  Trifoliorum  duo  potiflimum  fontgenera.Primum  cauliculos  babec 
A*  tenues,  rotundos,non  eredos,fed  per  terram  repentes:folia  Trifolio  flmilia,venim  mi- 
nora, teneriora:  & per  ambitum  crenata:  florcsexluteo  pallentes,  paruulos  in  fummo  pedi- 
culorum : frudus  latus  eft,  & aliqUot  circumuolutionibus  in  fpirascochlexmodo  contor- 
quetur,in  quibus  femina  parua,candida,nonnihil  recurua.  radix  tenuis  eft. 

2.  Alterum  cauliculis  prius  refert:folia  quoque  Trifolij  minora, fedhaudquaquam  per  mar- 
gines incifa:flofculi  quoque  lutei:valuulf  quoque  in  fpiras  contortx,fed  longiores, anguftio- 
res,&fpinulis  aliquot  horridulas. 

Conuenit  iftud  aut  faltem  proximum  eft  ei, quod  a Carolo  Clufio  Medica  Marina  appel- 
latur^ a fe  in  Hifpania,&  Gallia  Narbonenfl  luxea  maris  Mediterranei ; in  Lufitania  verd 
iuxta  Oceani  littora, repertum  refert. 

Apud  Belgas  &C  Germanos  vrrumque  hortenfe  eft.  vEftace  flores  ac  femina  proferant 

Galli 


Galli  huiufcemodi  Trifolium  L’berbeaulima(fon  nuncupant:  Recentiorum  plerique  hzc 
Trifolia  Medicas  efle  iudicant;nos  T rifolia  cochlcataappellare  maluimus,a  Aliquis  cochlee 
alicuius  modo  conuoluris : nam  cum  Medica:  defcriptione  ( licet  forte  fimilitudinem ali- 
quam habeant)  nonconueniunt.  Lentis  enim  magnitudinem,  fru&us  fiue  filiqua  multum 
excedit,  femen  vero  quod  in  ipfis  continetur,non  modo  Lentis  formam  non  habet,  fed  nec 
magnitudinem , multo  Lente  minus.  Iam&  iumentorum  aut  boum  pabulo  hzc  Trifolia 
5ec  requiruntur, nec  vtiliahabentur,ita  vehis  de  caulis  (przter  alias  rationes)n'On  effeveras 
jdedicas,  abunde  conflare  videatur. 

He  Medica.  Cap.  Strix. 

£X  Trifoliorum,  & eorum  quidem,  quorum  valuulz  cochlearum  modo  intorquentur, 
genere  & Medica  efl.  Virgulas  hax  fiue  cauliculoshabeccomplures,rotundos;virentes: 
foliaTrifolio  fimilia,circa  caules  minora  &c  contractiora: flores  in  vmbella  brelii  ,crafla:que 
fpicz  quodammodo  periimili  exeunt, pratenfis  Tnfolij  angufliore  & rainore;coIore  vt  plu- 
rimum in  czruleo  purpurei:  fcquunturinde  filiquz  fiue  cornicula  cochlearum  fimilitudine 
intorta,  fed  multo,  quam  cochleatorum  Trifoliorum,  angufliora;  Lentis  videlicet  tantum 
latitudine,  aut  paulo  ampliore,ac  in  pauciores  fpiras  contracta,  duas  videlicet  aut  tres  tan- 
tum, ip  quibus  femen  minutum  &c  candidum,  radices  fubfunt,vti  aliorum  Trifoliorum, 
longE,  renues,&  lignofe. 

Nafciturplerifquc  Hifpaniz  locis  fua  fponte,  quod  fatiuo  tenuiora  habet  folia,  & flores 
fubinde  fubluteos.  In  Valentino  regno,  & vocata  Catalonia,  Terraconenfis  Hifpaniz  pro- 
oinciis,in  agris  feritur, vbi  crebro  lingulis  a;  fliuis  menfibus  refeeatur,&  in  decem  aut  duode- 
cim annos  perdurat. 

Serendam  Mcdicam,Varroait,in  terra  non  nimium  arida, aut  varia, fed  temperata.Palla- 
dius  Aprili  merife, ferendam  efle  Medicam  feribit,  ac  femel  fatam  decem  annis  permanere, 
itavtquater  vel  fexies  poflet  perannum  recidi. 

Appeljant  hanc  herbam  Grzci  MnJi*>fv:~L:irim  fimiliter  Medicam : Caflellani  Mielgaas-. 
Valentini  ac  Catalani  Alfaft,  voce  autBarbifra,  aut  ab  Arabica  deflexa:nam  Arabum  prin- 

Bfi  cePs 


HlSTOHIi 

ccps  Auiccnna  Medicam  Cot  fila  fele ti  Sialfas. 
fa(a  nominat.  Veram  autc  &c  lcgitimanj  hanc 
cfTe  Medicam , i pia.  Mcdicx  dilucida  apud 
Diofcoridcm  deferiptio , cuidenter  oftendit, 
qua;  talis  eft : nnJ)x.>iioix.t  p8j)  apti  /opSjj»  *&■ 
©eMee  tm  ce  ^cpmxotr/ojf,  •eo&a.ymm  Jf  swopnA- 
Aots « ? yhtmi ,>ou/Aod<;  auHou  Teapt /M» 

W ol(  10  emi pMP  ‘Ts^saxtipvM  $XKCV  TO  f«SJ«v!{, 

u g Kt&tTiov.  hoc  eft,  Medica  cum 
recenter  prodiit  fimilis  eft  Trifolio  pratenfi, 
verum  in progreffu  foliacius anguftiora,cau- 
les  prod  ucit  T rifolio  limiles, quibus  fructusac- 
crclcit  Lentis  magnitudine , corniculi  modo 
intortus. 

In  quadeferiptione  mipug-itc,  nomen  ad  to- 
tum fructum  (vt  non  raro  alias)  referendum, 
qui,vti  fcriplimus,  Lentis  magnitudinem  pro- 
xime exprimit,  & corniculi  implicati  ac  con- 
torti fimilitudinem  refert. 

Nominatur  autem  Medica  a Media.  Ex- 
tcrna,inquit  Plinius, Graecia:,  per  bellum  Per- 
farum,quod  Darius  intulit,  inuedta. 

Facultatem  autem  Medica  frigidam  ha- 
bet, ea  de  cauta,  quibus  refrigeratione  opus 
eft,  viridis  impolita  prodeft. 

De  Trifolio  agrarie. 

C A P.  XX. 

IN  Mcdicx  nomen  & appellationem  recipi 
quoque  pofle  videtur,  Trifolij  quoddam 
genus  fylueftre:  cauliculi  huiefunt  tenues  :fo- 
lia  ex  interuallisTrifolio  fimilia,verumipino- 
ra,  per  oras  leniter  crenata : flores  exigui  & lu- 
tei,in  breues  veluti  fpiculasautpaniculascom- 
pacti,quos  fucccdunt  paruacapitula,ex  multis 
nigricantibus,  latis,  recuruis  feminibusconge- 
fta:  radixtenuis  eft  &:  fibrofa. 

In  Germania  ac  Belgio  fccus  vias,  agrorum 
margines,ac  non  raro  in  ipfis  agris  frumentum 
ferentibus  reperitur. 

Plurima  xftatis  parte  floret:  femen  interca 
producitur. 

Plerique  noftrate  idiomate  (lemrlanerm  & 
Germanico  fteinflCC  nominant;proprius  tamen 
veltflee  & fceltrianercn , ac  Latine  Trifolium  a- 
grarium  quis  nuncupauerit:  exiftimatur,vti 
diximus, Mediem  efle  fpecies,  propter  feminis 
cum  Lente  aliquam  fimitudinem , quod  ta- 
men non  rotundum  eft, nec  corniculi  alicuius 
intorti,  vel  cochlea;  modo  in  fpiras  vllascotra- 
ftutn:  vnde  manifeftum  eiuscum  Medica  dii- 
crimen.  Iam  & herba  ipfa  iumentorunr,  pecu- 
dum & quadrupedu  pabulo,  no  expetitur,  fed 
fere  negl  igitur.  M ed  ica  enim, auctor  Diofcori- 
des,  pro  gramine  vtuntur,  qui  pecora  alunr. 

De  Trifolio  candido.  Gap.  xxi. 

GAndidvm  Trifolium  , redtis  affingit 
caulibus  compluribus , lelquipcdahbus, 
aut 


Medica. 


Trifolium  agrarium- 


PEMPTADIS  QVARTJE  t I B.  IUI. 
ajitaitioribus:  folia  ci  Trifolio, aut  Fcrnogr.vco  nunora,  in  lingulis  pediculis  trina, acumina- 
ta: flores candidi,aut  tenuiter  ex  albido  purpuralccntes.  radix  lignola  & viuax  cft.Tota  her- 
ba,vnacum  caulibus  & foliis,ab  vtraque  parte, incanac!l,&  molli  tcmiiq;  lanugine  hirfiita. 

Nafeitur  in  quorundam  hortis:  peregrina  enim  Belgio  & aliunde  inuc&a,  Horet  hic  lub 
flnem  allatis. 

Sradio{brumplcriqueGiauccm,alij  Cytifum  faciunt, nonnulli  Scribonij  Oxytriphvlio». 
AtScribonij Oxytriphyllon  a Trifolio  bitum  molo  non  didere. 

Cytifusverd  frutex  cftjVti  paulo  ante  fcripliraus,lignofus,  apibus  & iumentis  gratus  ;at 
illud  Trifolium  nec  lignofum  cll,nec  vel  apibus  vel  animantium  cuiquam  mcundum  efle, 
obferuari  potuit. 

Cum  Glauce  autem  fimilitudinis  quoque  nihil  aut  exiguum  omnino  habet , neq;  enim 
caulibus  fuislerpit.neq;  flores  habet  purpureos, & ramuli  eius  dodrante  funt  longiores. 

Delcribit  vero  Glaucem  Plinius  his  verbis:  Glaux  antiquitus luyx^r/.rov  vocabatur, Cyti-  gUux. 
fo& Lenticula:  foliis fimilis,auerfa candidiora  (fuperna  virent.  Diof  addit)  rami  iii  terram 
ferpuntquini,lenive  admodum  tenues  (dodrantales, Diofcoridcs)  ab  radice : flolciili  purpu- 
reiexeunt:  inuenitur  circa  mare.Eugalacton  ab  effeclu  nom  inacur , &c  idcirco  a quibufdam 
nonjAaiTfjfed  aut  pronunciatur:  haec , inquit  Diofcorides , decodta  cum  farina 
hordeacea  &£  lale,  &:  oleo,&  in  forbitione  exhibita,extinctum  lac  reuocat:  eamque  que  hau- 
feritjPlmius  fuperaddit, balneis  vti  conuenit. 

Af candidum  Trifolium  cuius  facultatis  lit,aut  ad  qua:  vtile,  incompertum. 


De  Lagope. 

Lagopus. 


Cap.  xxii. 

Lagopus  maior  folio  Trifolij. 


T AgopVS  caule  cnafciturro  tundo,ere&o, foliis  Trifolij  minoribus, paucis:  paniculas,  i. 
■‘"'flue  fpicas,  in  fummo  cauliculorum  &c  ramulorum  gerit,  molles,  lanuginofas , leporinis 
• Mibusfimillimas : flores  vt  plurimum  luteoli  ■ femen  paruum. 

Sunt  tamen  &c  Lagopi  quidam  maiorcs,flore  rubentes:  vni  folium  latius,  &:  T rifolij  pra-  z.  ?• 
tenfissemulum:  alteri  oblongius. 


BB  z 


Infe- 


II  I STO  R I * 

In  fegctibus  Sc  horrorum  arcis  Iulio  SC  Au- 
gufto  mcnfibus  rcpcrirur:  & quibultiam  lo- 
cis maior  Sc  altior,  aliis  minor  Sc  humilior. 

G racis  Agyti>7n;uc:  Latinis  Leporinus  pes,  & 
pes  leporis,  a Ii  m Hirudine  dicitur:  Germanis’ 
Jiafcn  fufi/  fa»cn  fice:  noftris  ijnfct!  pootSnis  & 
Ijafcn  ttortltcno:  Hifpanis  Picdeliebre : Italis  Pie 
de  lepre  : Gallis  Picd  de  licr/re : nonnullis  Tri- 
folium humile : quibuldam  Hippocratis  >a- 
ycomjZi-c,  vidccur. 

At  Lagopyrus,non  T rifolio , fcd  Tritico  fi- 
miliscftvbi  ardcit,&  folio  paruo  velutOlca, 
Icd longiore,  vti  Hippocrates  feribit. 

Ad  ftringi  t autem  Lagopus  Sc  cxficcac.Vim 
habet,  Diofc-oridcs  ait  ,liil:endi  aluutn,cum 
vino  pota  ; febrientibus  autem  , cum  aqua 
danda.  Alligatur  eadem,  contra  inguinum 
inflammationes. 

De  Trifolio  acetofo. 

Cap.  xxiii. 

HV  m i n s herba  Trifolium  eft  aceto- 
fum, cauliculi  ei  e radice  tenues  exeunt, 
in  quorum  lingulis  tria  i nfident  foliola,  exi- 
gua, tenuia  , pallide  virentia,  fapore  acida, 
quorum  lingula  cordis  effigiem  quadamtenus 
referunt : flores  in  breuibus  pediculisinter fo- 
lia c radice  profiliunt,  candidi, quinque  fo- 
liolorum ,poft  quos  capitula  Ochris  minora, 
pentagona,  in  quibus  iemen  exiguum  & lu- 
te u m : radix  obliqua,  tenuis  & ruffa. 

Nalcicur  locis  fyluofis,  humidioribus,iu- 


Onys  ?hnif 


Trifolium  acetofum. 


xta  arborum  (tepe  radices , fecus  aquofa,  & 
liibinde  pctrofa  loca.  In  Germania  Belgioque 
fatis  frequens. 

Apud  Hifpanosveroquibufdam  locis, alia 
huius  rcperitiirfpecies , flores  ferens  luteos, SC 
filiquas  tenues , teretes , Sc  oblongas,  vulgari 
alioquifimilis. 

Aprili  menfe  Sc  lub  initium  Maij  florent: 
Iemen  cito  poft  liiccedi  t. 

Trifolium  nominant  acetofum : Officina: 
& vulgo  Alleluya , & Panem  cuculi : qudd 
vel  cuculus  auis  eo  velcatur,  aut  quia  hoc  e- 
ru  mpente , ac  florere  vocem  potiflimiim  edat, 
quo  etiam  tempore  Alleluya  in  templis  fre- 
quentius cani confueuic.  Hieronymus Ftaca- 
ftorius  Luyulam  nominat.  Alexander  Bene- 
didlus  vulgo  Alimoniam  vocari  tradit.  Ger- 
manis  ©mircrflcr/  bucfjffce  / f udjampffer/  fcufo 
bzof /gutfgancljflf  c / guucbfke/  Sc  |afmflce : Bel- 
gis £oet&toecrlnoot : Gallis  Pai»  de  cocu  appel- 
latur. 

Plinio  Oxys  didta  putatur , de  qua  fic  lib. 
xxvi  i.cap.  x i i.  Oxys  folia  terna  habet, da- 
tur ad  ftomachum  dHfbffftttrfi  ,eduht&  qui 
enterocelen  habent.  'Gafenb  a&teffiiib.  nrr. 


De  fimplicibus , Oxys  ;eadehi  qua:  Sc:  Gxalis, 
Dicitur  Plinio  Oxys  etiam  lunci  lpiciS.  “ 

Ponb 


*EMPTADIS  QVARTiE  1 1 B.  ITU. 

Oxys  fiue  Trifolium  acctofum. 


r«s> 


Porro  temperiem  T rifolium  acetofum, frigidam  8c  ficcam  habet.  Putridis  ac  foetidis  oris 
vlceribus  medetur : fitim  arcet,  Sc  eadem,  qua;  Oxalis  poteft. 

Cap.  XX I III. 

AVrevm  Trifolium ablquecaule  herba 
elbfolia  habet  lata, magnitudine  foliorum 
Afarijied  in  tresdiuila  partes , & magno  alicui 
Trifolio  fimilia;  inter  qua:  meaij  ex  ipfis  radici- 
bus graciles,  teretesq;  , lubhirluti,ac  modice  ex 
virore  rubentes , erumpunt  coliculi , dodrante 
breuiores:in’quorum  fummoilnguli  floiculi, 
forma  Sc  magnitudine  Ranunculi  horteniis  flo- 
ribus fimilcs,  colore  cxruleo  diluto, ex  lenis,  fe- 
ptenisq;  foliolis  comiffi,  quorum  medium  exi- 
guum occupat  capitulum, paucis  Sc  exiguis  fla- 
minibus candidis  circumdatum , in  quo  femen 
deinde  nalcicur  paruum  candicansq;,  quod  fua 
f ponte  maturam  exilit.  radices  fubfunt  graci- 
lcs,numerofe, nigra:,  & in  diuerla  tendentes. 

Folia  hyeme  permanent:  flores,li  cadum  cle- 
mens fuerit, circa  Februarij  medium  erumput: 
fin  rigidius.menle  Martio.  Semen  Maio  matu- 
relcit.  Poft  florum  defluuium  noua  erumpunt 
folia, qua:  aueria  parte  nonnihil  purpurafcunt, 
led  minus  tamen  quam  Cyclamini  minoris. 

Repentur  plerilque  Germania:  fuperioris  locis  in  fyluis  vmbrofis, inter  fruteta, in  Bolie- 
miavero  &c  fecus  vias : in  Belgio  autem  non  nifl  latum  prouenit.  Inueniri  Sc  apud  Italos,  Sc 
non  mod6  cxtuleo  flore, epq;  fubinde  multipiici,led  & candido,ab  Alfonlo  Pancio  DoQo- 
re  Medico  in  Academia  Ferrarienfi,in  fimplicium  cognitione  verlatiffimo,accepimus. 

Herbarijnoftne  anatis  Hepaticam  appellant:  Germanice  ebcl  lebcrttauV  item  & girf&ctfc 
fke/  hoccft,Trifolium  aureum:  noftris  eOd  3leuercnnjt/&:  gulOmlLeuercrmjuGallis  Hepatique. 
BaptiftaSarduSjTrinitatem &Trinitatis  herbam  nominat. 

Sunt  qui  elTefulpicentur,quamTrifoliam  herbam  efle  Helychius  Icribit.Sed  Ba-(2oa«e< 

larisdelcriptionc  nulquam  extante,  nihil  definiri  poteft. 

Refrigerandi  autem  ac  reliccandi  potentia  cum  adftridione,ha:c  herba  pradita  eft:  hepa- 
ti per  caliditatem  debilitato  conferre  fertur ; nam  Sc  refrigerat,  Sc  robur  ei  non  exiguum 
confert. 

Laudatur  ,&  ad  radicem  efficax  a Bap.  Sardo  perhibetur , fi  reficcatx  puluis  cochlearis 
mcnfura,ex  vino  aut  iure  aliquo,  aliquot  continuis  diebus  exhibeatur. 

BB  j P' 


De  Trifolio  aureo • 
Trifolium  aureum. 


17®  STIRPIVM  HISTORIA 

De  T rifolio  palustri.  C a p.  x x v. 

Trifolium  paluftre.  DAlvstre  Trifolium  caulibus  exit  cubi- 

f-*  talibus, virentibus, leuibus,interna  parte  po- 
rofis:  folia  ci  lata,glabra  & carnola,  Fafelorum, 
Huc  Boinarum  foliis  iimilia , nili  quod  in  Angu- 
lis pediculis  non  plura, fcd  tria  tantum  vtTrifo- 
lio:florcsa  medio  caulis  furfum  verius  ordine 
digefti, candidi, folioli:  folliculi  inde  parui, ro- 
tundi, in  quibus femeruffum  Milio fimile: ra- 
dicibus ferpit  pluribus,  geniculatis,inttis  candi- 
dis,;^ porolis,in  diuerfa  tendetibus,qu^&  plu- 
ribus locis  erumpunt,  & caules folia^;  promut, 
vnde  facile  herba  ipla  latepropagatur.Saporem 
liabet  femen  nonnulla:  amaritudinis  participe. 
Nafcitur  vliginofis  pjluftribus  locis,  fteriliac 

Germani  ‘®iberflce,id  cft,  Caftoris Trifo- 
lium, liue  Trifolium  fibrinum  nuncupant.  Bel- 
gx  autem  a limilitudine  foliorum  cuirrBsna 
liue  Fafelo,  23orrlioonm/  hoc  eft,Fafelum  hirci, 
num:  aut  Bamam  hircinam : Recentiorcs  Tri- 
folium paluftre  nominat.  Cum  Ilopyro  autem 
non  exiguam  fimilitudinem  habet:  nam  Pha- 
liolo,  liue  Fafelo , foliis  fimillimum  eft,ita  vt 
propter  hanequoqj  fimilitudinem, vulgoetiam 
a Belgis,  vti  iam  diximus,  Fafelus  nuncupetur 

Ifopyron  enim  & Phafiolum  dici,  propter 
eam  quam  cum  Phafiolo  fimilitudinem  habet, 
Diolcorides  audor  eft.  Additur  & aliain vul- 
garibus Diofcoridis  Sc  Plinij  exemplaribus  ra- 
tio: & in  illitis  quidem  to  ■nvnJKe v sAoyt  $sp«r,  id  eft,  quod  in  lummo  folio  claui- 

culas  ferat:  In  huius  vero, quoniam  folium,  quod  eft  Anilb  fimile,  in  pampinos  torquetur. 
DiofcoriiU  Qua:  vtrique  audori, perperam  accefli£Te,latis  manifeftum  : nec  etenim  Faleli , necFafeoli, 
tclemca  ^ue  Dolichi, folium  clauiculashabet;&: Anifi  folium,  pr^ter quod  clauiculiscareat,cum  Fa- 
’ feli  aut  etiam  Fafeoli  foliis, nullam  habet  fimilitudinem. 

Emendandum  igitur  Diofeor.  exemplar,&  hoc  modo  legendum  : lesimissv,  o i 
lfofyrm.  rjsMZ<stt,'&ro  ‘SC  Io ixsvcu  qatsiohw,  imim  S\  x,t$ctte)  i«r’  ax&u  oro  y&X sv  Xexfa.^anepfyiriai  lihr.pv,, 
/Mtev&ta  tw  ytvan.  hoc  eft,  Ifopyron  aliqui  Phafiolum  nominant, a fimilitudi- 
ne  Phafioli,capitula  ci  funt  in  fummo  caule  tenuia, plena  feminis, in  guftu  Melathio  fimilis. 
Quod  vero  deinde  fequitur:  m S't  $vMov  avii n»,id  eft,  folium  vero  Anilb,  autaccefTorium 
t fimiliter  eft,aut  de  guftu  quoque  v enit  intclligendum : forma  fi  quidem  folium  Ilopyri  A ni- 

lum referre  non  poteft,cum  Phafioli  foliis  fimile  fit:  fed  verifimiliuseft  ab  aliquo  adieclumj 
Oribafij  enim  liber  ex  Diolcoride  tranferiptus,hoc  poftremum  non  habet. 

Atque  hoc  quidem  modo,Hopyri  defcriptione  emendata  & caftigata, Trifolium  paluftre 
ci  tam  fimile  eft, vt  non  aliud  quam  verum  Ilopyrum  videatur. 

Ilopyri  autem  femen,  vtDiofeoridesair,  contra  tulfim  8c  dolores  circa  thoracem  cum 
melicrato  fumptum  prodeft:  confert  etiam  hepaticis  &fanguincm  exlcreantibus.  Extergit 
cnim,inquit  Galenus,&  incidit  humores  craflbs,  cum  hoc,vtcorpora  cbtrahat &coftringat. 


STIR* 


PO  s t Gramina  ac  T n folia  ad  aquatiles  & reliquas  paluttres  tranfeundum  videtur. quie,vi 
antea  diximus,  nulli  alteri  operis  noStri  parti,  quam  huic  addi  potuerunt.  Subfequi  hic  liber 
tirtim  potuijfet , fed  Graminum  & T rif otiorum  defcnptiones  pr amittere  magis  confomm 
fiat, aquatilium  vero  & palufirium  postea  tractare. 

DE  TRIBVLO  AQVATILL 

Gapvt  i. 


Tribulus  aquatilis.  A Q_v  a t i i i s Tribulus  caules  habet 

-^-longos,  inferiore, &:  qua  fub  aquis  eft  par- 
te , graciliores , iuxta  vero  aqua;  fuperficiem 
craffiores  ac  foliofbs.  adharrent  lub  aquis  cre- 
bra capillamenta, quibus  & fundo  affigitur: 
fuperior  folia  prom  i t lata,Populeis  au  t Vlmeis 
propemodum  iimilia,fed  breuiora  & forma 
quodammodo  rhombi,  per  circumferentiam 
crenata;inrer  qua:  flofculi  exeunt;  deinde  fru- 
«ftus  Auellanis  nucibus  paulo  maiores , nigri- 
cantes , quatuor  duris  aculeis  modice  recuruis 
lpinofi;in  quibusnucleuscadidus,guftu  haud 
ingratus, qui  Sc  recens  mandi, &: arefactus  mo- 
laque contritus  in  panem  cogi  polle  fertur. 

In  fuperiore  Germania  in  lutofislacubus  St 
vrbium  follis , quibus  limofus  fubeft  fundus, 
nalci  Cordus  refert : apud  Brabantos  verd  & 
alibi  in  Belgio  in  ftagnatibus  puris  & fontanis 
aquis  non  raroreperitur.Matthiolus  non  mo- 
do in  dulcium  aquarum  lacubus,(ed&  in  ma- 
rinis quibufdam  iuxta  Venerias  prouenire,au- 

TeiJSoAot  tvuS &t;  Grscis : Latinis  Tribulus 
aquatilis  fiue  aquaticus,  Sc  Tribulus  lacuftris: 
OfficinisTribulus  marinus  dicitur:  Germanis- 
3Baf]crrtu^/  mtfyemufi/ 1 iernfy  ffadjelnul;/  fptip 
tlUfhBrabantis  23atemotfn;  Sc  a fimilitudine 
culeorum  ferreoru  JBmdajftrjS:  Galli  Maeres. 

Frucius  autem  huius  Tribuli,  plerique  C& 
ftaneas  aquatiles  appellant. 

Refrigerantis  porro  Tribulus  ifte  eft  natura: : ex  humida  & frigida  elTentia  componitur, 
<]U2  magis  in  hoc  aquea  eft,  quam  in  terreftri,in  qua  terreum  frigidum  potentius , vf  Gale- 
nus ait:  proinde  inflam  mationes  omnes, vti  Diofcorides  tradit,  cataplalmate  adiuuat : cUfii 
®el!e  aphthas,  tonlillas,  oris  putredines,  gingiuasque  perfanat.  Succus  ad  oculorum  medi- 
camenta colligitur. 

Thraces, Pliniusinquit,quiStrymonahabitant,  foliis  Tribuli equos  faginant, ipfi nucleo 
Y‘uont,panem  facientes  prxdulcem,&  qui  contrahat  yentrem.  ' f 


, Avucvios  habet  Fontalis, tenues,  viticulolbs,  geniculatos;  foliaobionga,Ber£fo- 
'“'liisminora.durioraque, qua:  tenuibus  aclongiufculis  pediculis  inlidentes  ,fijpraaquas 
eminentj&ipliusfuperficieijVtiNymphzx  folia, incumbunt:  flores  in  brcuibusfpicis,ex di- 
lutiore purpura  rubent,vt  Biftortx.  femen  durum. 

Repcritur  in  paludibus,  lacubus,vrbium  foflis,&:  aliis  ftagnantibus  aquis,  non  raro  etiam 
in  riuulis  lente  fluentibus:  vbique  frequens. 

Flores  conipicui  funt,  Augufto  aut  Septembri. 

A Grarcis  dicitur  &sap/j<7>i$:Latinis  Fontalis  &c  Spicata:  Germani 

noftri  fenteptrertrot:  Galli  Efpi  d’eaue  nominant. 

. Eft  vero  8c  alia  quxdam  Potamogciton  iiue  Spicata,qux compluribus  tenuibusacrereti- 
bus  cauliculis  luxuriat,  in  alas  fubinde  diftributis.  folia  huie  funt  lata,  oblonga, acuminata, 
multo  quam  prioris  minora : e finu  ramulorum  ac  foliorum  pediculi  lubinde  prodeunt,  in 
quibus  lpica  breuis,  floiculos  proferens  candicantes,  mufeofos ; ac  deinde  femina  plana,  ro- 
tunda veluti  Apliaces.  radix  fibro fa  fundo  adharret. 

Tota  autem  iixb  vndisnafcitur,eminente  tantummodo  cacumine, fed  in  aquis  haud  pro- 
fundis SC  dulcibus, quae  tamen  maritimo  arftu  attolluntur : veluti  in. finu  illo  qui  a Dordraco 
Hollandix  ciuitate,ad  Bredam  Brabantix  duitatem  patet. 

Potamogeiton autem, inquit  Galenus, adftringit  & refrigerat  fimiliter Polygono, fed 
effentia  eius  craflior  eft , quam  Polygoni : pruriginibus  vtile,  & contra  veterum  vicerunt 
depaftiones ; au<ftor  Diofcorides. 


PLVITAT  & in  aquis, dc  eius  occupat  (upcrficiem , ficuti  Fontalis , huius  veluti  !p«- 
-*■  cies,  quem  Rana:  morfum plerique  nominant:  funt  huic  folia  breuiora,  rotunda; A- 
lari  foliis  fere  fimilia  fed  minora,  eodem  quo  Fontalis  modo,  aqua:  innatantia.  Flores 


i s q_v. 


l i b.  y. 


J7  3 


PtMfTAD 
Rans  morfus. 


ARTA 


in  longioribus  pediculis  inter  folia  ex- 
eunt, parui  , candidi,  medio  lutei,  ex 
tribus  foliolis',  Plantaginis  aquatica:  flo- 
ribus maiores  , lulioaut  Augulloconfpi- 
cui.  Pro  radicibus  tenues  fibra:  lunt,  quas 
ex  breui  ac  paruo  veluti  capite , vnde  fo- 
liorum exortus,  fundum  verfius  tendunt: 
a quo  etiam  obliqux fibrx  exeunt, qui- 
bus progerminantibus  ieipfium  multi- 
plicat. 

Repcritur  fimilibus  &iifidcm  crebro, 
quibus  Fontalis,  locis. 

Noftri  IDojftljeii  beet  / id  efl: , Ranx 
morfium , vti  diximus,  appellant:  pleri- 
que  etiam  Nymphasam  paruam , & Clepit 
plmnpen . 

Fontalis  flue  Potamogeitonis  (pecies 
videtur,  & eiufdem  cum  eo  facultatis. 


De  CMiUefolio  & Viola  aquatilibus. 

C A pvt  1 1 1 1. 

A Qv  a T i l E Millefolium  caulem  promit  rect:um)Ia:uem,&:  tenerum:  folia  vero  com- 
■*-plura,  multis  incifurisdiuifia,  Fceniculi  foliis  fimilia , amplius  vero  diflecfa , qua:  fuper 
Ta<iaseminent:  floficuli  in  vmbellis  veluti  Millefolij.  radix  lingularis. 

, Huiusautem  (pecies efle  habetur,  qua:  Viola  nuncupatur  aquatilis : caules  quoque  hxc 
“^et  teneros,  re&os-,  lingulares : folia  circa  imum  caulis,  orbiculatim  iplum  ambientia, 
?Dltifida,  liroiliaquodammodo  vulgari  Millefolio, verum  quam  huius  ampliora  maioraq;: 
f°rfsiuxtafiummumcaulisproucniunt,&ipli  orbiculato  ambitu  digefli,  & ex  quinque  fo- 
?°'iscongefti, Leucoiis fimileSjfied  minores,  candidi,  medio  illorumluteo , odorati : radices 
£°funt tenues, fibro fx.nigrxjextrema  tamen  parte  alabaftri  modo  rcfiplcndentes.T ota  her- 
*SJQtt  caulisprouentum,fub  aquis  conditur,atque  tunc  ei  innatans  nouella  videtur  Abies: 

cauli* 


J74 


Stiupivm 
Millefolium  aquatile. 


HISTORIA 

Viola  aquatilis. 


Viola  aquatilis  altera  iccti. 


caulis  vero  vbi  exercuerit , vna  cum  floribus  fu- 
pcrficiem  fu  peratae  fupra  aquas  eminet. 

Reperiuntur  in  lacubus  & aquis  ftagnantibus 
aut  pigrius  fluentibus, apud  Belgas  frequenter. 

Priorem  herbam  Gratci  pvejMfvMoy  appellant: 
Latini  Millefolium  ac  Myriophyllum:  Dicitur 
vero  & fpuriis  vocibus  ^t/Mcst/Mor,r®e7i»7iz»,et- 
&Z  Romanis  Superciliu  Veneris:  Offici- 
nis incognitum.  Differt aute  iftud  Millefolium 
ab  altero  terreftri , rsuiBif  quem 

nominant.de  quo  Pemptadis  prima;, lib.  nn. 

Alteram  vulgo  tuater  ©iclm  <ippellaar,id  eft, 
Violam  aquacilem  : Gallice  Gyrofflees  tfeaue. 
Matthiolus  hanc  quoque  Myriophylli  fpecicm 
facit, tametfi  cum  deferiptione  eius  parum  con- 
ucniat.  Nec  enim  caule  eft  lingulari , nec  radice 
vnica,quale  Myriophyllon  effe  defcribituncon- 
ftant  fiquidem  radices  multis  fibris , & caules 
profert  complures. 

Defcribitur  aurem  Myriophyllon  a Diofco- 
ride  his  verbis:  Cauliculus  eft  Kjpojwis.id  eftjin- 
gularis, tener,  vnica  radice  nixus,  circa  quemfo- 
lia  multa  laruia,  FaeniculoJimilia. 

At  Myriophyllon, vt  Galenus  ait,  reficcatorix 
eft  facultatis : cum  verd&  inflammationes  vul- 
nerum arceat , refrigerans  quoque  effe  apparet, 
Diofcorides  fiquidem  Myriophyllon  recentia 
vulnera,  inquit,  ab  inflamatione  vindicor^,  cum' 
aceto 


A Q_V  a rvm  foboles&  Nymphzavtraque  eft,  candida  videlicet  & lutea. 

* Foliacadida  habet  in  logis.tcrccibus, glabris,  intusq,  porofis  pediculis,magna,  Iata,& 
propemodu  rotuda , aqua:  plurima  parce  fupematantia , quz  fuperiore  parte  glabra  & lzuia 
fant,infcriore  vero  fibris  aliquot  dilbncia.  flores  in  fimihbus  cauliculis  & in  lingulis  finguli 
eminent  candidi, ex  compluribus  foliolis  oblongis  & acuminatis,in  quorum  medio  flamina 
mulca  lutea,  poft  florem  capitulum  prodit  rotundum  , in  quo  femen  nigricans , fplendens. 
Milio  maius,  radices  fubfuntcraflz,  nodofe,  foris  nigrat,  intus  candida;  ac  fungofe,vndc 
plurima: exeunt  fibra:,  quibus  in  fundo  hzret. 

Lucez, folia  limilia  candida:  fune, paulo  tamen  oblongiora ; foliorum  florumque  pediculi 
limiles,nifiangulofi  e flent:  flores  lutei,  ex  quinque  tantum  foliolis  breuibus,rotundiufculis 
commilfi,in  medio  quorum  capitulum  gignitur  rotundum , turbinatum,  compluri  bus  luteis 
flaminibus, circumdatum,in  quo,  vbi  ad  maturitatem  peruenerit,femina quoque  fplenden- 
tia, maiora  quam  alterius,Triticeo  grano  minora,  radices  craflie  funt,longz,  quibuldam  vel- 
uti acetabulis afpcrz,i ntus  forisque  candida;,  fubftantia  fungofa  & porofa. 

Nafcitur  vtraque  in  paludibus,  ftagnantibus  aquis,  amplioribusfoflis,  & pigro  lapfu  dila- 
bentibusiriuulis,ac  fubinde  fluminibus.  Maio  ac  Iunio  floret. 

Graecis  Ni ,/AQtua  ac  Latinis  fimiliter  Nymphaea , quod  aquofa  loca  amet , d lfta,  auctore 
Diofcoride : Officina:  Nenuphar  nuncupant.  Apuleius  Latine  ait  appellari,matrem  Hercu- 
hniam,  Algam  paluftrem  ,Papaucr  paluftre,Clauum  Veneris  ac  Digitum  V eneris.  Marcellus 
peruetuftus  audior,  Latine  Clauam  Herculis,  &c  Gallice  B adit  in  nominari  refert.  Germani 


fionnurt;/  §o:firang/  (Veblumov  waffer  gilgen : Belgae  ^lomptn  appellant:  Galli 
JW</ca»c.Lutezflos,SA«®a£se,vt  Diolcorides  refert,  dicitur. 


Habet  autem,Galenusait,  Nymphaea:  tum  radix,  tum  femen  deficcandi  vim  citra  mor- 
f“tn:  itaque  ventris  profluuia  cohibet, femenque  fiue  per  infomnia,  flue  alio  paiflo  immodi- 
^profluens  retine  t.Iuuac porro  etiam  dyfentericos. 

Cseterum 


fft  STIRPIVM  HISTORIA 

Cxteru m Nymphxa,  qux  candidam,  habet  rad  icem , potentioris  eft  facultatis,  vt  & mu- 
liebri medeatur  profluuio.  Verum  Se  haic ,&c  ea  quoque  qux  atram  habet  radicem  ex  vino  ni- 
gro au  (Iero  bibitur:  nonnullam  verd  habent  & abftergendi  potentiam : itaque  & alphos  fa- 
nant,&alopccias.ad  alphos  macerantur  aquarad  alopecias  pice  liquida.Sed  ad  harc  aptior eft 
ea, cuius  radix  nigra  eft,licuti  ad  alia,cuius  alba.Thcophraftus,  trita,inquit,  Se  plagx  impoli- 
ta,fanguinem  liftere  traditur. 

N oftra  xtas,candidx  Nymphxx  flores, ad  capitis  ex  caufa  calida  affectus  commendat:  lu- 
tex  vero  radicem,  renum  Se  veiicx  calidis  morbis  mederi , Se  aduerfusgonorrheeam  effica- 
cem, non  temere  exiftimat. 


De  Lente  lacuflri.  Cap.  vi. 

Lens  lacu  ftris.  T Acvstr  i S Lens,velutiMufcusqmdam 

viridis  cft, minimis  foliolis,  rotundis,  Lentis 
magnitudine, e quorum  medio,  inferiore  parte, 
tenuifllm^fibrx  capillorum  inftar  defeendunt, 
qux  ipfts  radicum  loco  liint : caule,  flere  & fru- 
ctu caret. 

In  lacubus,  vrbium  fodis , Se  aliis  non  decur- 
rentibus aut  fluentibus  aquis,  innatans  & late 
fxpefuperficicm  cius  occupan$,reperitur. 

G rxcis  (pstjeoc  o Sib'  reos  rsKudras  dicitur ; Lati- 
nis Lens  lacuftris.  Lens  aquatilis , & Lenspalu- 
ftris.Pharmacopoei  aqux  Leticulam  nominant: 
Germani  SDJcerlmfcn  / Belgx  JBaterlmfm  / & fre- 
quentius Cn&engrueti/  hoc  eft, Anatum  herbam, 
quod  videlicet  eam  Anates  palcantur.Italiif*- 
te  di  palude:  Galli  Lentille  d’eaue : Hifpani  Lcn. 
teius  de  agna. 

Eft  autem  ,vt  Galenus  tradit,  humidx&fri- 
gidx  temperaturx,  vtrimque  ex  fecundo quo- 
dammodo ordine. 

Prodeft,Diofcorides  ait, omnibus  inflamma- 
tionibus, eryfipelatis,  podagrisque , &perfe,& 
cum  polenta  impolita:  pucrOriim  etiam entero- 
celas  glutinat. 


De  Ranunculo  aquatili.  Cap.  v ii. 

RAnvncvlvs  aquatiliscauliculoshabct 
rotundos , tenues , in  rectum  & obliquum 
fparfos : folia  fub  aquis  multifida , Chamamiel' 
foliis  fimilia,extra  aquas  autem  rotunda,&  per  ambitum  crenata.florcscandidifunt&odo- 
Rannnculus  aquatilis. 


PEMPTADIS  QTAXTJE  X.  I B.  V.  J77 

riti, forma  Ranunculi  pcrfimilcs,  quos,  vel  uti  in  horcenfi  Ranunculo,  alpcra  conlcquuntur 
capitula, (emen  continentia,  radices  tenues  lunt  &c  capillacea:. 

Infoflis aquas  habentibus,  & lente  decurrentibus  riuulis,  nccnon  iuxta eorundem  ripas, 
acaliislocis  humentibus  gignitur. 

Aprili,  Maio  &fubinde  Iunio  menfibus  abunde  6 i late  floret. 

Ranunculus  quidem  eftaquatilis,&  Polyanthcmum  aquatile,  pharniaedperorum  & her- 
bariorum plerique  Hepaticam  aquaticam, & Hepaticam  albam  perperam  appellant, & eum 
maiore  errore  refrigerantis  Hepatica:  alba:  loco,  medicamentis  admifeent : facultate  liqui- 
dem hic  aquatilis  Ranunculus  calidus  cft,&  Ranunculo  herba:  fimilis. 


De  Sagitta.  C a P.  V i i i. 


Sagitta  maior. 


CAgitt  A herba  in  longis  triangularibus  laruibus  pediculis,  folia  profert  triangularia* 
l-'Ari  foliis  longiora  &t  anguftiora,  alata:  fagittm  cufpidem  proxime  referentia,  inter  qua: 
medius  exit  caulis  rotundus,  lseuis,  intus  ipongiofus,  in  quo  per  interualla  terni  nafcuntur 
flores,  & ipfi  ex  tribus  foliolis  commi  ili,  candidi,  flaminibus  quibufdanl  in  medio  purriceis; 
Floribus  fubnafcuntur  virentes,  rotunda  & nonnihil  afpcra  pilula,  caftaneis  minores,  radi- 
ces fubfunt  pallida:  & fibrofe. 

Gignitur  in  lacubus,  8c  aquis  refedibus,  vel  etiam  riuulis  lente  defluentibus,  radices  fun- 
do inhalent:  folia,  flores,  & fru&us  lu  per  aquas  eminent:  Sc  vno  quidem  loco  latior  ac  ma- 
iorreperitur:  altero  ver6  minor  & anguftioribus  foliis. 

Floretpotiflimura  Maio:  frudbus  Iulio  perficitur  menfe. 

Sagittam  Sc  Sagittalem  recentiores  appellant:  nonnulli  Linguam  ferpentis,  & vulgo  S>tx> 
pmtetangfjcn.  Sagittam  autem,  a Gra:cis  m^aiax  appellari;  Magonem  referre  Plinius  tradit; 
Piftanam  dicit  dGraxis  vocari,quam  inter  vitias  fagittam  appellamus,  lib.xxi.  cap.xvxi. 

Di  Sede  aquatili  fiue  Straiiete  fotamio.  Gap.  i x. 

A Qv  atile  Sedum, folia  habet  Aloes  herba:  fimilia,(ed  breuiora  & minora,  pef  am- 

^bitus, duris  quibufdam  breuibus  aculeis  (pinota*  inter  qua  vagina:  quadam  erumpunt. 


Cancrorum  forficulis  pcrfimiles,  quibus  dehifcentibus  flores  exeunt  candidi,  trium  folio- 
rum, Ranxmorfus  pcrfimiles, luteola  exigua  flamina  in  medio  gerentes.  Pro  radicibus fibra: 
longa:  funr,rotundx,candidx,cra(Tioribiis  lyrarum  fidibus,  aut  longis  lumbricis  pcrfimiles, 
quarabipfo  folia  promente  ,breui  capite  defcendenres, aquae  fundum  petunt, quem  tamen 
rarius  aflequutur.Exeutab  eode  & alie  oblique  fibre,quibusvti  Rane  morfus  multiplicatur. 

In  ftagnantium  aquarum  lacubus,  & follis,  locis  circa  Scaldim  & Diliam  Belgijflumina 
complurimis  reperitur.  Maxima  foliorum  pars  vria  cum  floribus  aquas  fuperat,reliqua:ip{ius 
ftirpisjfub  aquis  conduntur. 

Iunio,  Iulio,  & fubinde  Augufto  floret. 

Seduni  appellari  potelt  aquan!e,ab  Aloes  videlicet  fimilitudine, quod  Latine  quoque  Se- 
dum appellatur ; a quibufdam  Cancri  chela , flue  Cancri  forficula  dicitur.  Videtor  autem 
?&encnifco  rui C Sarui  eft,Straciores aquatilis,  quem  Se  ^^stnd-miTiera/Ma  no- 

minant,Latine  Militarem  aquatilem  quis  appellaucrit.  Nam  aquis  innalcitur,  ii/demque 
fupernatat,8e  fi  fibra:  illa:  quas  ad  aquarum  fundum  demittit,  radices  non  funr,abfque radi- 
ce etiam  viuitiiam  &c  Semperuiuo  orbiculato  foliorum  ambitu  iimiliseft,foliisqiie  quam  il- 
lud maioribus  ac  longioribus,necnon  refrigerantis  etiam  natura:,  qualem  Stratiotempota- 
mium  efle  Diofcorides  memoria  prodidit. 

Siftit  autem  hic  Stratiotes,eodem  auctore,  (anguinem  e renibus  fluentem;  vulnera  ab  in- 
flammatione afferuat:eryfipelatis&  cedematiscum  aceto  impofitusprodeft, 


De  Sio.  C a p.  x. 

SI  vm  longis,tricubitalibus  aut  amplioribus,  craffis,  ftriatis  & inanibus  affingit, caulibus, 
qui  fupenus  attenuati, in  alas  quafdam  diuidutur;  folia  ei  oblonga,ex  pluribus  aliis  com- 
milla,quorum  fingularia,pinguia,glabra,&  percircumferentiam  ferri  modo  incifa.particu- 
laribus  Hippofelini  foliis  minoratflorcs  in  vmbellis  candidi.  Radices  tenues,  nigrx  & capil- 
lacei veluci  fibri  funt,  qui  non  modo  fubfunt ; fed  & caulium  geniculis  adnafeuntur, iis 
quibus  aquis  conduntur  aut  limo  infiguntur  partibus.  Apio  aut  etiam  Hippo fe!ino,tota her- 
ba odoratioreft, Naphtha:  (vulgo  Petrolei)  odore  vicina. 

Huic  autem  affine  eft,  quod  Lobclius  in  paluftribus  aeferobibus  nonnullis  haud  procul 

Antuet- 


Sium. 


Antuerpia  reperiri  refert, foliis  (vtpingicurjmagis  difleclis, lingularibus  per  marginem  qr.oq; 
crenatis : cuiiis  flores  in  vmbellis  eluceo  virent : femen  fapore  nonnihil  habet  acredinis,  ra- 
die multis  fibris  fundo  adhaaet. 

In  perennibus  nafcicurriuulis3&  fubinde,fed  rarius, in  refedibus  exit  aquis. 

Iulio  Sc  Augufto  floree. 

Germanorum  plerique  tPOffff  cppidj/  fropifj  eppicfjmaffet  metef:  & noftrate  diale&o  toatn: 
E®Enominant:aquanle  Apium, aut  Hydrofelinon  quis  dixerit:  Itali  Gorgolefiroilrlifpam  Ra- 
Plinio  ac  Latinis  Lauer;  Diofcoridi  2/o»  eft : quod  in  vetuftis  eius  exemplaribus,  Ana- 
gallis  aquatica  & Iuncus  quoque  dici  odoratus  legitur:  vnde  occafionem  fumpfiflfeviden- 
tur,quiAnagallidem  vulgo  dictam  aquaticam,  verum  SiumelTeexiftimarunt.  Qui  fi  dili- 
genter Sij  deicriptionem  expendifient,  vocibus  his  fuppofiticiis, aut  adulterinis : licet  fxpe- 
numerd  ad  ftirpium  nocitiam  conferant,non  tamen  temere  ipfis  quicquam  tribuendu.facild 
animaduertiffent,  Nam  cum  Anagallide  aquatica,aut  Iunco  odorato, Sium, Vti  a Diofc.  de- 
fcribitur,fimilitudinis  habetnihil.  Eft  etenim  Sium,  vti  feribit,  Qa/jj/kv  opSov,  Xi-mi&i, 

iTrniaiXr/coioMovx.,  id  eft, frutex  redtus,pinguis,  folia 

habens  lara,Hippo(elino  fimilia,fed  minora  & odorata,  qualis  non  eft  Iuncus  odoratus : nec 
euatn  Anagallis  aquatica, qua:  neque  fruticis  fpccie  adolefcit,  aut  odorata,  vel  Hippolclino 
^uo  modo  fimilis,(ed  plane  difiimilis,aSiohis  decaufismultum  differens, 
f °rr°  Sium, vti  Galenus  ait, quantum  guftu  odoratum  eft,  rantum  etiam  excalefacicntis 
altatis  eft  particeps.  Crudum  coftumq;  efu  calculos, Dioftorides  tradit,contcrit  & expel- 
j vnnas  cit , partus  & menfes  euocat , comeftum  dy  (entericis  vtile. 

De  lunco  odorato  aquatili,  altera  Sij  (pecie. 
qj  Gap.  xi 

autem  fiue  Laueri  odore  & facultate  proximum  eft,alterum  quoddam  veluti  Sij  ge- 
^oto  jInu^tb  tamen  & minus  & tenuius.Cauliculi  huic  funt  tenues, rotundi,  la:ues,  oblcu- 
pe?*  , !’'n“c^Iunc‘s qu°damod6  fimiles.  pro  foliis  pauci,  tenues  funt  & inanes  quo- 
**  lculijfiuepa^je5  aut  coftat,a  quibusparua  aliquot  &c  angufta  promuntur  foliola:  flores 

CC  2 in  exi- 


L 


H t S ‘T'  6 R I JE 

in  exiguis  vmbcllis , Scabiofe  anguftioribus& 
minoribus, candidi  , litnul  comprelli exeunt: 
femen  Anifo  maius , fubcandidum  ,fuperiore 
parte  latius,  radices  tcnuiffiraa:&  nigra:  fibra: 
iunt, caulibus  inferius  adlixrentes.  Emittit  ve- 
ro & ex  imo  cauhs,fibras  oblique  ferpetes,qux 
alicubi  terra:  aut  luto  hxrentcs.radicesfaciunt 
Sc  cauliculos  promunt  ; feipfam  hoc  modo 
multiplicante  ftirpc,qux  tamen  Sc  leminefe- 
ti  poteft. ; 

Reperitur  in  perennantibus  riuulis,  aut  aliis 
aquis  frequentius , ac  fepiflime , vbiSium  gi- 
gnitur: non  raro  etiam  in  paluftribus  & riguis, 
mxta  riuulos  ac  foffas. 

Adolefeit  etiam  in  hortis  aut  alibi, locis  non 
perinde  humidis, fatum ; quod  tamen  miniis 
attollitur  &ibreuius  eftjfoliaq;  habetterrepro- 
xima,Chxrefolio  iimilia,fcd  tenuiora;  reliqua 
vero,vti  eius, quod  in  aquis  exit;  radices  autem 
craffas,paruis  lylucftribus  Rapis  fimiles,venim 
minores  ac  breuiores,  a quibus  & tranfuerfe 
quxdam  ferpentes  exeunt  fibrx,  ab  his  vero  & 
radicula:  ac  folia  prodeunt.  Ita  non  raro  in aliu 
locum  tranflatx  ftirpes , formam  effigiemque 
aliqua  parte  commutant. 

Floret  vtrumque  xftiuismenfibus. 

Augufto  femen.in  hortisquidem, ad  matu- 
ritatem peruenit. 

Anonymos  & abfq;  nomineeft,nifiSium  il- 
lud fit, cui  syonvj  aQ2>fsjiriKou,i&  eft,Iunci  odo- 
rati nomen  tribui  poteft:quod  Sio  datuinlegi- 
tur, inter  eas  voces, qua:  fuppoli titia:  habentur: 
quo  nomine  iftud  Sij  genus  non  improprie  ap- 
pellari pofle  videtur,  quando  illieaiilesfunt 
Iuncis  fimiles  & odorati ; tametli  non  ille  fit 
odoratus  Iuncus  qui  proprie  ac  vere  talis  no- 
minatur. 

Matthiolus  huius  genus  illud,  quod  iil  hor- 
tis aut  alibi  loco  non  paluftri  natum  ,foftaam 
| commutauit , inter  Oenanthes  a fe  depictas 
- quartam  fecit;  ab  Oenanthe  tamen  multum 
I differens  eft . 

i-  Ceterum  Sium  iftud  vtodore  faporeq; prius 
^ refert , fic  & viribus  ac  temperamento  fimile: 
v calidum  videlicet  ac  ficcum,  & vrinas  ciens. 

De  Phellandrio  Sij  terti»  [jiecie. 

Cap.  xii. 

ES  t vero  & tertium,  Siti  odore  & facultate 
cognatum  genus:  caulem  iftud  habet  craf- 
fum,inanem,geniculatum,fupraaquasbicubi- 
talem,  aut  longiorem , in  plures  alas  diuifum, 
primum  viridem,poftea  verd,cum  femen  ma- 
turum efle  cceperit,in  luteum  languefeentem: 
folia  hortefis  Apij  (vulgo  Petrofelini)  tenuiora, 
flores  in  non  magnis  vmbellis,  parui  funt& 
candidi:  femen  odoratum, fubnigricans, Anifo 
maius.radices  fibra:  funt,veluti  Sij  nigre,ad  in- 
feriore caulis  parte  ipfis  geniculisadherefcetcs. 

Exit 


Iuncus  odoratus  aquatilis. 


Phellandrium. 


PEMPTADIS  Q_y  A RT  /E  L I B.  V.  jSt 

Exit  iifdcm  ac  fimilibus  quibus  Sium  locis,  & fimul  cum  co  fepc  rcpericur. 

Jsfiate  floris  produiftio : Augufto  femen  maturum  eft. 


Apud  noftros.quodiciam, nomen  non  habet:  Officinisctiam  incognitum,iicuti  &:  Sium;  W'*»»- 
aPlinio  Phcllandnum  nominatum  videtur,  quod  Iib.  xx  vi  i.  cap.  x 1 1,  (eribitin  palu  (Iribus*""0' 
Bafci, folio  Apij.  poccft  autem  & illud  genus,  Sium  illud  efle  , quod  Pleulippus,  apud  Athc- 
nzurain  aquanalci  affinnat,foliumq;  habere  palullri  Apio  limile,  de  quo  Homerus: 

Atcpi  is MsimSvu H&frg. no)  aiou  «is  enXivov.  id  ell. 


Sunt  Apio  atque  Sio  circum  mo/iifima  prata. 

Si  dkxJo  hoc  Picuiippi  Sium  non  idem  eft, cum  priore  loco  ddcripto  Sio. 

Quod  autem  ad  facultates  attinet , haud  dubium  eft , quin  calidum  lit  &ficcum  ,ac  Sio 
potentia actcmperamcnto  fimillimum.  Qua  de caula,vrinam  &:  mcnlcs prouocat  ;ad  vefi- 
cz  frigidos  affe&us  vtilc,&  ad  calculum , quem  comminuere  ac  expellere  poteft , ii  natura 
fua  friabilis  fuerit. 


PliniuSjPhellandrij, inquit, femen  bibiturpropter  calculos  Sc  veficx  incommoda. 


De  T{afturtio  aquatico, fme  Sio  Crateua.  Gap.  x i i i. 

Nafturtium  aquaticum.  XT  A s t v R t i o aquatico  caulis  cfl  craflus, 

longus  & inanis : folia  multa,  oblonga,  &c 
virentia, ex  pluribus  in  rotuditate  oblogiscom- 
poiita.  flores  iuxta  alarum  8c  caulis  fuperiores 
partesparticulatim  prodeut:  iiliquar  deinde  ro- 
tundx,  tenues,  oblongx,  in  quibus  femen  par- 
uum  lutei  coloris.  Pro  radicibus  fibra:  tenues 
, candidatq;  funt,cauli,qua  parte  aquis  immergi- 

W*.  tur, pluribus'  locis  adhxrcfcentes. 

fJjM..  In  fontium  limpidiflimorum  riuul  is,  & aliis 

^oc's  puras  aquas  habentibus,  gignitur. 

Floret  xftate,feme  interea  maturatunhyber- 
nis  mefibusad  epulas  infertur,  & acetarioru  lo- 
cumexplet.  Tota  herba  odorem,  iedfaporem 
W ' magis, Nafhirtij refert,  vnde&illi  nonien. 

Vv  > Appellatur  aurem  noftris  ID arerfcctffr/Germa- 

nis  : Italis  Crefione  : Gallis  Crejfon 

vr  /yfll  c‘ea,ie-  Latine  rcccntiorcs  Nafturtium  nominat 

a4uat'cum:  plcriqs  etiam  Naflurtiariam.  Diof- 
fe/ coridisautem  cv7uy.&&io> vnq$v  fiueSifymbrium 


coridisautem.  . , , 

alterum  eft, quod  a nonnullis, quia guftu  aapofe* 

)ttpr,hoc  cft,Nafturtium  repndenter,  i&pAttfAivn 
nominatur  ;ab  aliis  vero  Sium. 

Appellatur  autem  Sium , a Crateua , ac  Pii-  sium  Cr4, 
nio.Crateuas  fiquidcmj<r/ot',ait,-sroa  $,“’<*■ 

dXtyti,ip$vou  ipvMx ZD?tict,azl&e$sp>;,  fi e/£  ova  r.Jicur-  ; 

jMu,fai?&vu,  7rapty/c^ome  lt<£  dum.  id  eft,  Sium 
herba  eftfruticofa,  vilis,  multa  ferensfolia , ro- 
tunda,maiora  quam  Mentha:,  nigra  &:  ad  Eru- 
ca accedentia.  Plinius  vero  1 i b.  x x ii  .cap . xx  1 1 / stmPUn}. 
$iu,inquit,latius  Apio  in  aqua  nafces,pinguiusnigriusq;,copiofum  lemine,fapore  Nafturtij. 

Quarum  deferiptionum  vtraque  Nafturcio  aquatico  conuenit,  quod  non  modo  diuifu- 
tafolfcrum,  aut  flore  & iemine  ad  Erucam  accedit ; verumetiam  odore  ac  faporc  hortenfi 
Nafturtio,ac  Eruca;  limile  eft. 

Facultatem  autem  iftud  Nafturtium  euidenter  habet  calidam  & ficcam : ad  ftomacacen, 
quam  Germani  ®cbo:6ucf  &c  ^M&oojbnpcs  nuncupant, in  vino  autlafte  decoctum,&  aliquot 
continuis  diebus  cpotum,multumprodeft.Vrinam  prouocat, calculum  &c  arenulas  conterit 
ac  expellit;  renibus  &:  vefica:  vtile. 

■ Sunt  qui  referant  maligna,  & antiqua  vlcera,vtiliter  decocto  huiusfoueri,  ac  lauari , her- 
baniq;  ipfam  deinde  imponi.  Galenus  Silymbrium  alterum,  calidam  habere  & ficcam  rena. 
pericm,ait,&  virens  quidem  lecundijficcum  Vcrd  tertij  ordinis. 

. Eftur,inquit  Diof.  ,crudum:vrinas  mouet:purgat lentiginem  & ephelim,tota  noifte  impo- 
fitum,matutinoque  tempore  detractum. 


CepM. 


HISTORIA 
CAP.  XI III. 

FL  o r i,  vci  vulgo  nuncupant , Cuculi  mox 
a radice  folia  in  oblongis  pediculis  funtro- 
tundiufcula, inter  qu£  medius  exit  caulis  tenel- 
lus,pedali  fere  altitudine : circa  quem  folia  te- 
nuia, Eruca:  hortenfis  foliorum  diuifura:  flores 
in  fummo  candidi,  aut  modice  purpurafeetes, 
paruis  Leucoiis  quodammodo  fimiles : femen 
in  exiguis  valuulis  minutum,  radix fibrolaeft. 

Naiciturnon  tam  inaquis.quam  in  locis  hu- 
milioribus, &:  qux  creberrime, non  modocele- 
fti  aepluuia,  fed  & riuulorum  ,ac  redundan- 
tium ftagnorum  aquis  irrigantur. 

Florem  Aprili  ac  Maio  edic. 

Vulgo, vci  fcripfimus.  Cuculi  florem  appel- 
lant : plerique  Nafturtium  aquaticum  minus, 
vel  Nafturtium  aquatile  alterum : Germanice 
©auc^hlum  / QBiiDerfrefj/  & 333ifm  fref;  dicitur: 
Brabancice  Coethroerj:  blorme/cIepnBattrfeetfis: 
Gallice  Pajferage  fauuage. 

Sifymbrij  alterius  fpecies  quxdam  efle  vide- 
tur , ei  facultate  ac  temperamento  fimilis,  acris 
quoque  & calida. 

De  A nagallide  aquatili.  C A p.  x v. 

CA  v l e s Anagallis  habet  aquatica , pin- 
gues,rotundos,&  innonullas  alasdiuifos: 
folia  crafla,  l§uia,lata,fubnigta:flores  circa  cau- 
liculorum & alarum  (umm  a,c£ruleos,  Anagal- 
lidis  femine  floribus  fimiles, iedminores.radix 
fubeft  candida, longa, fcrpens.tenuibushxrens 
fibris, ex  qua  complures  attolluntur  caules. 

Et  hxc  in  refedibus  exit  aquis , &:  circa  fon- 
tes,ac  riuorum  ac  fluuiorum  margines. 
Iunio,IulioacAugufto  flores, femeq;  profert. 
Noftra  atras  Anagallide  aquaticam  nominat; 
pleriq;  Becabungam,  a Germanica  appellatio- 
ne voce  mutuata:  Germani  Q&adjpun<$m&: 
^ung^cn/Belgx  IDaterpungficn./  & Stct&ptmglr. 
Galli  Berle  nominant,  vnde & Berula  Latine 
dicitur.MarccllustamenBerulam  dici  referr, 
quam  Grxci  t&pJkfxivm  vocant. 

Putatur  autem  Anagallis  hxc , Cepxa  effe, 
quam  Diofcorides  Portulacx  fimilem  Icribir, 
led  nigriora  habere  folia,  & radicem  tenuem, 
cum  qua  Anagallis  ifta  aquatica  conuenirepo- 
teft,fi  pci  diri$e?civ,>cimu'iajd  eft, hortenfis  di- 
catur. Quod  fi  vero  idcirco  Mimtia.quodvelfo- 
liim,velvt  plurimum  in  hortisnafcatur^iomi- 
nata  fit;  parum  ei  Anagallis  hxc  refpoiidebit, 
qux  nuiquam  minus  quam  in  hortis  nafdtur. 
natura  fua  in  totum  fylueftris , aquofa requires 
loca , perenniterque  rigari  poftulans. 

Qualitatem  autem  ac  temperiem  Anagallis 
aquatica  calidam  habet  ac  ficcam,Nafturcioa- 
quatico  fimilem , rem iiliorem  tamen:  editur 
etiam  vt  illud  : & ad  Germanix  maritimz 
&faXu>etov  malu,  quod  ^currbuptfi  appellat,  vri- 
lis  quoq;,eode  quo  Nafturtiu  aquatile  fumptu 
modo.  Facultate  tame  ac  viribus  minuspotes. 

Z>< 


PEtaPTADtS 

De  Cochlearia. 


Cochlearia. 


'Harta  ixn.  V. 

C A P.  XVI. 

Cochlearia  Britannica. 


f*) 


HVm  i 1 1 s herba  Cochlearia  eft:  folia  fert  in  mediocris  longitudinis  pediculis  a radice 
exeuntibus, Complura, lplendentia,Iata,crafla,  modice  caua , inftar  parui  & non  valde 
profundi  cochlearis, interdum  nonnihil  angulofa.  inter  folia  caules  prodeunt  dodrantales, 
floresmcoliculiscandidi,  fecundum  longitudinem  eorum  nafcuntur. femen paruum, ruf- 
fiim,inexiguis  valuulis,vti  Nafturtij.  radices  tenues  funt  & alba:  fibra:. 

InFrilia,Hollandia,  ac  aliis  maritimis  inferioris  Germania  regionibus,  locispaluftribus, 

& circa  aggeres  fpote  nalcitur:apud  Brabatos  &:  alibi  quoqj.in  hortis  lata, feliciter  prouenit. 

Gignitur  vero  & Cochlearia  in  Britannia  haud  procul  a Tamefi  fluuio,vt  Lobehus  refert, 
flore,femine,guftuque  priori  fimilis:  foliisquoque,colore  quidem^ed  non  perinde  cauis,  & 
ad  exigui  Lapathi  aut  Atriplicis  magis  accedentibus. 

Amat  aurem  Cochlearia  non  aquas,  fed  paluftria  loca  & rigua. 

Floret  Aprili  Sc  Maio  menfibus,aitero  a latione  anno:  femen  Maio  Sc  Iunioparticulatiffl 
maturelcit. 

Nominant  cam  Hollandi,Frifij,a'c  alite  finitima:  nationes  LoffelfratU  Sc  Urpclcrupt/  Latine 
Cochleariam:  veteribus, ni  faIlor,incognita.  Nam  cum  Telephio  aut  Britannica  (quod  ali- 
quando fulpicati  fuimus)  non  conuenit.  Caule  enim  Sc  foliis  Portulacam  non  refert,vti  T e- 
lephium : nec  adftringens  aut  Lapathis  facultate  affimilis,  veluti  Britannica  eft,  Diolcoride 
& Galeno  au&oribus. 

Facultatem  autem  Cochlearia  calidam  euidenter  habet, Sc  llccam,  virenti  Nafturtioia- 
pore,&  qualitate  perfimilem.  Malo,  quod  ® to:bucf  Germania  nuncupat,  efficaciter  mede-  0COJS 
tur.in  lade  aut  vino  decoda,&  aliquot  continuis  diebus  epota. 

Eft  autem  malum  iftud  graue,permoleftum,  ac  diuturnum  ; ablcedunt,  tument,  exulcc- 
ranturque  gingiux:  ex  ore  malus  odor:  in  femoribus  aur  cruribus  liuores, haud  multum  dil- 
fimilesiis,qui  parte  quapiam  fuggillata  excitantur,  creberrime  concomitantur : facies  reli- 
quumque corpus  fiepenumerd  pallet:  pedesque  cedematofi, veluti  in  leucophlegmatia. 

Caftrenfis , Olaus  Magnus  ait  in  gentium  Septentrionalium  hiftoria,eft  morbus,  qui 

C C 4 vcxat 


yB4  STIRPIVM  HISTORIA 

vexat  obfcfTos,&:  inclufos;  ac  (aliorum  vidcturciborum  cfu  nalci,  frigida  vero  murorum  ex- 
halatione foucri. 

Nominant  hoc  malum  Germani, vt  diximus,  ©COlbucf  & j&coojbuptfc:  a Plinio  huius  ma- 
li fymproma.os  infcftans SB«S“ts«»i;crura  vero  a ffic icns,c*eAo rvpfin appellatur:Marccllus ve- 
tus (eri ptor, oris  malum  Ofccdinem  nuncupat. 

Hippocratcslib.De  internis  affectionibus, huic  malo  fimilc(fimod6  non  idcmeft)defcri- 
bit,quod  eiAovcd/t&rlw  nominac.  Ex  ore  male,  ait,  olet  a dentibus,  &gingiuxdi{ccdunt,& 
arianbusfanguisfluit : aliquando  etiam  ex  cruribus  vlcera  pullulant,  & alia  fariclcunt,  alia 
emergunt,&  color  fit  niger, & cutis  tenuis. 

Ex  erado  autem, frigido, lentoque  fanguine, qualis eft,non  ex  aduftionc.fcd  qui  veluti  li- 
mus fanguinis, melancholicus fuccus,originem  fumit: qui  ex  praua  viucndi  viclusquc racio- 
ne,vt  diximus,  incorporibus  colligitur. 

Afficiunturautem  per  hoc  malum, non  modo  oculis  patentes  partes,  verum  & interiores 
non  parum  lxduntur:  nam  iccurquidemno  raro, creberrime  autclien,cra(lbhuiu(cemodi, 
frigido  lentoque  fucco  rcpletur,tumidumque  efficitur,  vrpote  cuius  fubftanciararalaxaquc 
fit,&  promptiffima  ad  recipiendos  huius  generis  craffiorcs  frigidioresque  humores. 

Quod  &:  Hippocrates, prorrheticilib.  11. Icriptum  reliquit.  Gingiuc,ait, viciara;,&  ora  gra- 
ueolentia  his  funt,qu  ibus  fplcncs  magni.  Quicunque  vero  habent  iplencs  magnos,  & neque 
fanguinis  eruptiones  ipiis  contingunt, neque  oris  graueolent ia,  horum  ubuj  vlcera  praua  ha- 
bent & cicatrices  nigras.  Tradit  idem  Paulus  Asgineta  lib.m.cap.xL  i x.  vbi  huiusmorbi 
differentiam,abifl:eronigro,promptumeft  videre. 

Sedde  lioc  morbo  hactcnus*&  prater  inibi  rutum : nunc  ad  ftirpes  herbasque  reuerrimur. 

De  Nepatorio  aquatili.  Cap.  x v ii. 

Hepatorium aquatile.  A Qj aiile  Hcpatorium caulealTurgit 

-^■*-bicubitali,oblcure  rubete,  conipluninis 

t.  A j alis ramoibjfolia quam vulgarisiiiieadulteri- 
ni  Hepatorij  latiora  lunt^ahoqui  ei  iatisfimi- 
lia,am  bitu  quoque  crenata  atque  incila,  in  fa- 
ftigiis  cauliculorum  flofculus  eminet  aliquot 
exiguis  foliolis  veluti  alaraftriscinQus, colore 

Chamameli  medio  difcofimilis;cuius  con- 

quunt,  femina,  parte  iuperiore  af  pera,  & prae- 
tereuntium vdiitui,  vbi  inaruerint, adbaref. 
centia.radix  mulcis  fibris  hinc  inde  fpargicur. 

ci ffi m is  ac  fer  u etiffi rn i s temporibus^  aquis  ca- 

mulos.  Non  modo  autem  in  Belgio,  fed&in 
Germania , ac  Bohemia,  reperiritr';  nec  defti- 

^ Ad  Hcpjtoriu  illud  videtut  referchdum, 

~ ==L_-  prima  lib.  1 1 .cap.v  i i . qjja  de  t auia  Hcpatcr.j 
_r=  — >-1  aquatile  & Tcr/oia  aquatica  dio  potefb 
^ irz "^7^.-.  ’^v‘-  — — Amara  autem  hac  licrbacft,proindecali* 

da  ac  ficca.vfum  tamen  in  medicina  habere  ignoratur.  . . . ..  ‘ .: 


De 'Marrubio  aquatili.  Cap.  xv/ii.i*  . . r. 

Arrtbivm  quod  aquatile  dicitur,nigrum  Marrubium  iiue  Bailotemcaule  aedo- 
rum calycibus, afperis, pungentibus  ac  verticillatun  cauliculos  ambientibus  fatis  rc- 

-.  i-  fert. 


PT  A 


Q_V  ARTiS  ■ UB.  V.  ^8 J 

fert,  folia  eius  nigricant  quoque,  feti  longiora, 
duriora,  per  margines  profundius  incila  quam 
Balloccs,  nequaquam  cameli  pilofa , fcd  rugofa 
quidem. flofculi  parui  inalbicant.  radix  multis 
nigricantibus  fibris  cohxrcc. 

In  riuulis  , ad  ferobium  aquas  habentium 
margines, & fecus  foflas, gignitur,  rigari  etenim 
poflulat;  in  aridis  autem  non  prouenic. 

Viget  ac  floret  seftiuiS  menfibus : Iulio  &C 
Augufto. 

Aquatile  ac  paluftre  Marrubium  dicitur.  vi- 
detur Matthiolo  Sideritidis  cfle  fpecies,  Sc  illa 
quidem, qu?  a Diolcoride  primo  lpco  deferibi- 
tur,  fcd  cum  hac  magis  conuenit  herba  Iudai- 
ca,vt  prini z Pemptadis  libro  quarto  fatis  lucu- 
lenteroftcndimus.  Cum  fecunda  autem  Side- 
ritide  [quod  Scfuos  aflertores  habet)  multo  mi- 
nus refpondet:  nulli  fiquidem  Filici  folio  fimi- 
liscrt.  Sunt  vero  &:  quibus  placeat  aEgyptiam 
dici  herbam',  quod  hi  qui  fe  iEgyptios  metiun- 
tur (quales  per  Germani?  ciuitaces  fubinde  dif- 
currunt  aediuagantur)  hac  herba,  nigricantem 
colorem,  qualemque  i£gyptij,  & Africani  ob- 
tinent, fibiafcifcant.  Succus  enim  huius  herba:, 
huiufcemodi colore quaruis  inficit;qui  &adeo 
pertinaciter  inhxret , vt  elui  aut  abftergi  ne- 
queat: adeo  vt  tela:  linea:  hoc  infecta:  perpetuo 
eum  retineant. 

Refrigerandi  autem  atq;  vna  valide  adftrin- 
gehdi  facultatem  habere  videtur. 


De  Bechio  fine  Farfera.  Cap.  xix. 

BE  c h i o flue  Farfarx  fex  feptem,aurp!ura  a radice  prodeunt  folia  lata,angulofa, Hede- 
ra: foliis  maiora,  candidioraque.  Populi  alba:  fimiliora,fed  tamen  maiora,  qua:  fuperius 
molli  tenuique  lanugine  inalbicant;  inferius  herbaceo  colore  virent,  flores  in  breuibus  pedi- 
culisante  folia  exeut,colore  lutei  e multis  foliolis  farcti,  qui  citiffime  in  pappos  euanefeunt. 
radix  tenuis  & candida  lare  fub  terra  ferpit. 

Sub  finem  Martij  & circa  Aprilis  calendas  fugacifhmi  flores  confpicuifunt,  qui  cieo  vqa 
cum  pediculis  marcent;  inde  folia  progignuntur  tota  xftate  in  vigore  futura.  Atque  hinc  da- 
taoecafio,  vt  abfque  flore  Bechium  creditum  fuerit , quod  & Plinius  lib.  xx  vi.  cap.  v i. 
etiam  fcripflr. 

Secus  fontes, & ripulorum  fluuiorumque  ripas,  ferobium  aefoflarum  margines,  aliisque 
humencibus  Sc  aquofis  locis  fponre  nafeitur. 

Grzci Bn%ov,  Larini  Bechion  & T uflilaginem  nominant : in  Officinis  Farfara  & Vngula 
bballina;nonnullis  Pata equina; aliis  Populago  aut  Farfarella:  Germanis  9vop§ufi/  biantlato 
tit^lBelgis  5>oefbIaCieren:IcaLis  Vnghia  di  cauallo:  Hifpani sVnhade  afino : Gallis  Pai  d afne:Aa- 
glis^jfcfopte&CoItejSfoote  dicitur.  i 

Eadem  vero  &c  Chamadeuce  eft,  quam  Plinius  lib.xxn  ii.  cap.xv.  Farfugium  &c  Farra-  ci»i- 
num  (fi  non  in  exemplari  lapfus)  appellari  etiam  refert.  Quod  &C  Aetiiis  fatis  innuit  lib.  pri-  Uu“' 
mo,Bechij  nomen  pra:termittens,Chama:leuca:  vero  omnes  Bechij  vires  &c  facultates  aflcri- 
bens. Accedere  videtur  Oribafius  CoHe&ionum  medicinalium  lib.xv.  Chamadeuces  folius 
fliectionem  facies.  Confentit  & ipfe  Plinius,quofdam  Bechion  alio  nomine  Chamadeucen 
dictam  putare  referens:  lib.xxvi.cap.vi.  Et  fieri- poteftvt  de  vna  eademque  herba,  feparatis 
locis, differentibusque  nominibus  Diofcorides  fcripferit.  Si  modo  pro  non  fit  le- 

gendum %tKstixtvM.  vt  quidam  exiftimat  iri  Diofcoridis  exemplati  legi  oportere. 

Bechion  autem  Sc  T uffilago  ab  effectu  dicitur:  Farfara  vero  a Populo  alba,  cuius  folia  re- 
fert,qua:  veteribus  Latinis  Farfarus  di&a  eft,  vt  apud  Plautum  in  Pcenulo: 

V i ficum  legioni  dedi 


Tundat^,  eos  profer  nebam  vt  folia  Fdrfitri . 


Appel- 


Bechij  fiue  Farfarx  flores. 


Appellatur  ver6  Populus  alba  Grzcis  tevm , atque  hinc  quoque  Chamadeuces  nomeu 
Bechio  acceffit. 

Recenfet  Plinius  lib.xxvi.cap.vi.duas  Bechij  fpecies,quarum  alteram  a quibufdam  Sal- 
uiam  appellari  ait,&:re  vera  hxc  non  alia  quam  Saluia,Gra;cissA!AiV?a«a;  di&a,quani  Apu- 
ieiuscap.ci.BechionacTuffilaginem  etiam  diciteftiseft. 

Cztcrum  Bechij  recentia  &:  adhuc  virentia  folia  refrigerandi  nonnullam  vna  cumrelic- 
candi  potentia  vim  obtinent:  vlceribus  calidis,  Sc  partibus  inflammatione  laborantibus  im- 
polita prolunt.  Arida  verd  folia  calida  funt  & iicca,&  medice  acria;  horum  in  prunas  caden- 
tes inie&orum  fumus  per  infundibulum  aut  harundmem  patente  ac  hiante  ore  receptus, or- 
thopnccq  & tuffi  licete  medetur,  ptzftant  idem  radices  arida:  recepto  quoque  earum  fumo. 
Auxiliantur  vero  & eatdem  in  tabellis  ex  facharo , aut  cclegmatc  permixta:  aduerfus  tuffita 
veterem  &:  refpirandi  difficultatem.  Recentium  vero  foliorum  8c  radicum  decodum,vcl  ex 
his  Serapium,  recenti  & ex  tenui  dcftillatione  tuffi  medetur. 

De  Petajite.  Cav.  X x. 

PE  t A s i t e s priusquam  folia, flores,veluti  Bechion/imiliter  profert,  fed  exiguos, muf- 
cofos, colore  purpurafccntes,qui  in  craflam  vcluti  fpicam  coacti,  citd  vna  cum  craffo,car- 
nofo,fragihq;  fuo  cauliculo  marcefcunt  ac  concidunt,  folia  prtegrandia  petafo  liue  galero 
aut  rotundo  pileo  fimilia,tanta:  amplitudinis, vt  humanum  caput  ab  inlolatu  & pluunsvni- 
cum  vindicare  queat;  atque  idcirco  quam  Bardana:  maiora ; colore  fubcandida,  inferiore  ta- 
men parte  albidiora,  finguli  autem  pediculi  fua  fuftinent  folia,  pediculus  vero  non  raro  cu- 
bitalis, craflusjcarnofus, cui  folium  circumferentia:  centro  aut  proxime  infidet , ampliffimi 
fungi (nifi  vna  parte  fiffiiram  ad  pediculum  pertingerem  haberet)  Ipecicm  quandam  refero, 
ptadertim  pereutis  ac  emarcidi.  Nam  initio  quidem  fungorum  fuperior  fuperficies  conuexa 
apparet;  cum  vero  marcefcunt, concaua  magis. Ita  & Petalitis  folium  concaui  nonnihil  fupe- 
riore  parte  habet,  radix  craffa,longa,foris  nigricat,  interius  candida,  fapore  amariufcula , In- 
numero tamen  a vermiculis  exela. 

In  humidis  prouenit  prope  fluuiorum  ripas,iuxta  lacuum  & ftagnorum  margines  acvici- 
nos  aggeres. 

Circa 


P E M 
Pct.ifitcs. 


DIS  Q^VARTiE  IIB.  V. 

Pccafircs  fine  flore. 


Circa  Calendas  Aprilis  fpica  cum  floribus  viget ; fequuntur  inde  folia  in  hyemem  vfque 
permanfura,nouisfubinde  fubnaicentibus. 

Graxiseft  jmzejvjijs ab  amplitudine  folij  Trsraawfiue  galerum,  vt  diximus,  referente:  La- 
tiniPerafitem  iimiliter  appellant:  Germani  pcjuftilij  tmi? : Belgis  tSccfctblaDcrai.  Similem 
Bcchio  fiue  T uffilagini , ac  congenerem  effe,  fatis  apparet  ;fed  idcirco  non  cfle  Pecafitem 
haudquaquam  cofequitur.  Sed  folium , refractarius  dicet.non  eft  rotundum  ac  folidum  ve- 
luti  fungus,  <ed  rimam  habep.  At  Dioicorides  folium  non  cfle  vti  fungum  folidum  ait;  led 
luo  pediculo  ■zz&eyMfJpot  dartp  fit/««?,id  eft,incubens  veluti  fungus, yti  re  vera  eft.Scd  quor- 

finqhic  vrgemus  nimium  Diofcoridis  verba?  conflat  enim  in  comparationibus  nonfemper 
ipfiimfaiffe  valde exquifitum , &qualemcunque  fimilitudinem  fiepe  illi  fatis  fu  i fle.  Quid 
Viticis &Conyz?  foliis  cum  Oliux-  quid  Akheatcum  Cyclamini?  quid  Cannabiscum  Fra- 
xmir  quid  item  Quinquefolij  cum  Mentha?  &£  tamen  harum,cum  illarum  foliis  compara- 

reperiuntur. 

Temperiem  Petafitis radix  & quidem  arida,  calidam  ac  ficcam  obtinet  ordinefecundo- 
^nuium  quoque  eft  partium:  & ad  fudores  mouendos  efficax,  valet  idcirco  aduerfus  pelli- 
ci t1vSrn0rb0S’'^  alios  qui  fudore  leuari  pofliint,ventris  lumbricos  eadem  interimit , vrinas 
etofl  men^es  PromoueC;  prxfertim  cortex , qui  radicis  pneftantior  pars  eft.  folia  malignis  & 

0 entibus  vlceribusvtiliter  quoque  imponi  poffe  feruntur. 


De  Caltha  palufiri. 


*.  e-  ’STR  Is  Caltha  foliis  ac  floribus  minus  Chelidonium  ita  refert,  vtfpccies  omnino' 
^nsla  ^uav*^riP°fot>nifi  multo  maior  foret,ac  durabilis  nec  facile  intercidens,  folia 
ao1plill.ta  1“ntTubrotundaJlxuia,eleganter  virentia, ambitu  tenuiter  crcnata,quadru  pio  aui 
gunc.  ln^U  minoris  Chehdonij  maiora.caules  inter  htec  dodrantales  in  obliquum  aflur- 
tadiCeSn^U,lbus  ”oresauri  luceo  refplcndent  colore.  Ranunculi  fimiles , fcd  maiores  etiam 
lqu™ulCls  committuntur  fibris.  - 

fuperemin?nU,-ftnibuS  loci?»veluti  riguis  pratis  gaudet,  fubinde  ab  ipfis  aquis  exit;  cuius  fo- 
entia  longioribus  nituntur  pediculis,  qua: alias  breuioribus infiftunt : flores 


L 


huic  rarb  vel  nunquam  apparent;  quamobrem  Epimedium  e fle  quandoque  vilum  fuit : fed 
temcre.Nam  hgc  ab  illa,quas  in  locis  minus  aquofisgignitur,in  pratis  videlicet, haud  alia  eft. 

Vna  cum  Ranunculis  Vere  floret,  tamen  & ferius  ;fubinde  quoque  arifate.  toto  autem 
anno  ip(a  viret  herba. 

Germanis  vO?o^lntrtet1/0  olf  fr&lumcn/  gfd  tro|£>(umen/& Sfturtcrblumcn  appellatur.  Vale- 
rius Cordus  Caltham  paluftremnominat.Non  eft  Chamadeuce  aut  Tuflilaginisfpecies  ali- 
qua. Inepte  quoque  Farfugium  &Farranum  habetur.Chamadcuce  iiquidem,qu2  a Plinio 
Farfugium  ac  Farranum  dici  perhibetur,  a (imilitudine  foliorum  Aa£/'/t«c,id  eft,  Populi  ai  bz 
appellationem  accepit.  Virent  autem  Leuces  folia  iuperius  quidem,  at  inferius  tenui  candi- 
daque lanugine  incanefcunt.  Calthte  vero  huius  neutra  inalbeicunt  parte:  nec  forma  eorum 
refpondet. 

De  facultatibus  vero  huius,  quod  Yel  ex  aliorum  (criptis,  vel  vfu  & experientia  Comper- 
tum adferamus,  occurrit  nihil. 

De  Efimtdit.  Cap.  x x i i. 

INter  eas  ftirpes  quz  locis  exeunt  riguis  venit  & Epimedium  numerandum,  quod  su- 
doribus Diofcoride  ac  Plinio  in  humidis  nafcicur.Cauliseft  haud  magnus, Hederz  foliis, 
denis  aut  duodenis,  neque  florem  neque  frudum  ferens,  radice  tenui,  nigra,  grauis  odoris: 
Atqui  tale  quidem  Epimedium  nondum  ii  quoquam  repertum  accepimus.  Oftenditur  ta- 
men huius  nomine,herba  paluftris  flores  & frudus  faciens. 

Folia  huius  ampla  numerofa  & creberrime  ter  trina  a teretibus  renuibusque  dependent 
pediculis,  funt hzc  Hedera:  foliorum  figura,  lata, acuminata, duriulcula,  (ed dilutius viren- 
tia.ae  per  circumferentiam  ferrata,  furgit  inter  hzc  teres  & dodrantalis  cauliculus  rari)  folia 
fuperans,  perquam  elegantes  progignens  flofculos,  forma  quadrangulares ; quorum  rubent 
margines;  interiora  lutea ; medij  vero  virent  apices,  rubet  vero  &i  exteriore  & auerfa  parte 
flofculus,  (ed  difeurrentibus  redis  candidisque  ftrijs  variegatus,  radix  multas  in  obliquum 
propagines  emittit,inferius  fibrofa. 

Nafcitur 


QJARTyt  II  B.  V. 

Nafcitur  inhumidis  &:  in plcrifc^uc Italia: pra- 
tis circa  Bononiam  ac  Vincendam;  apud  Belgas 
in  hortis  quandoque  repentur. 

Appellant  pofteriores  Epimedium  ,fed  legi- 
timum e fle  affirmari  nequit,  Nam,  vtfupra  di- 
ximus, Epimedio  Diofeorides  florem  & femen 
effe  negat.  Plinius  nunqua  florere  Epimedium 
cciam  refert. 

Epimedium  aure  moderate  refrigeratoriam 
vim  habere  Galenus  affirmat,cum  aquea  humi- 
ditate.  talis  vero  & facultas  eius  efle  videtur 
herba:  q ux  pro  Epimedio  habetur. 

Dc  Argenti» a fme  Totentilla. 

C A P.  XXIII. 

ARgentina  flue  Potentilla  tenuibus  &s 
viticulofis  cauliculis  humi  ferpit.  folia  eiils 
oblonga,  vel  uti  ex  pluribus  compoiita,  Agrimo- 
nia fere  (imilia,(ed  Tanaccto  proximiora , mi- 
nora tamen,  ambitu  quoque  ferrata ; fuperiore 
parte  herbaceo  colore  virentia ; inferiore  vero 
inalbicantiaffiofculi  in  tenuibus  pediculis  lutei, 
veluti  Pentaphylli. 

Humidislocis  ac  fecus  fcrobcs/iuulosqs  fre- 
quenter occurrit. 

Flores  Iunio  ac  Iulio  promit. 

Argentinam  8c  Potentillam  recentior  arras 
appellat:  nonnulli  Agrimoniam  fylueitrem:  ahj 
Tanacetum  fylueftre  -•  Germani  ©renfld}  & 
©tnfmc^:  Brabanti  ©anfmds:  Galli  ^Argen- 
tine. 

Temperiem  autem  Argentini  mediocriter 
frigidam  habet, ficcam  vero  ordine  tertio  fcre; 
vnacumadftringendi  facultate. 

Sanguinem  autem  vndequaque  fluentem 
reprimit ; menfes  mulierum  iiftit;  hxmbptoicis 
acdyfentericis  vtilis.  valet  &rad  alias  alui  fluxio- 
nes,quocunque  tandem  adhibeatur  modo.pul- 
uis  arida:  abrafa  &c  intertrigines  etiam  iumen- 
torum  infperfus  fanat ; prodefl  & hoc  modo 
cruentis  vulneribus.  Decoctum  exaquamobi- 
les  dentes  firmat , & gingiuarum  ac  oris  vlceri- 
bus  conducit. 

De  Nummularia.  Cap.  xxiiii. 

SErpit  Nummularia  veluti  Argentina;tc- 
nues  oblongos  coliculos  multos  emittit;  cir- 
ca quos  ab  vtroque  latere, folia  digitalis  latitu- 
dinis ,propcmodum  rotunda,  virentia ; atque  e 
finu  horum  floicuiiin  breuibus  pediculis , co- 
lore lutei.  Ranunculi  floribus  fimiles.  radix  te- 
nuis eft. 

Iuxta  ferobes  & fluenta,  aliaque  rigua  loca 
prouenit,fubinde  & in  humidis  reperitur  fyluis. 
A Maio  menfe  in  multam  affiatem  floret. 
Nummulariam  appellant,  & Centummor- 
biam  .-nonnulli  & Serpentariam.  feruntur  au- 
tem fcrpentesvulneratijhac  libi  mederi,  vnde 
nomen  accepit  Serpentarix.  Ccntummorbiai 
D D mirifi- 


L 


Sfarganm 


H ISTORIA 

mirifica  aducrfus  multos  morbos  efficacia  di. 


£ta  exiftimatur  : Nummularia  vero  a figura 
nummi, quam  folia  referunt.  Germanis  ggtfi 
fmut/  Pfcnniiigfraut:  Belgis  #ttmintlstrupt. 


Rcliccantcm  autem  hanc  herbam  clTe.fi- 


por  cius  adftringens  oftcnditj  eft  vero  & fimul 
modice  refrigerans. 

Flores  & folia  trita  vulneribus  &C  nonnullis 


vlccribus  impolita profunt : eadem  cum  vino 
fumptadylenterias  .ventris  imbecillitates  flu- 
xusque fahant.  Conducunt  & ad  fanguinis  re- 
icctioncs,profluuia  muliebria  &- interaneorum 
vulnera, & pulmonis  exulcerationes.  Vinum 
in  quo  herba:  folia  decodta , vlceribus  confert, 
fi  hoc  lauentur  abftergantur : au&or  Lcon- 
hartus  Fuchfius. 


De  Gladiolo  aquatili.  Cap.  x x v. 

FOlia  a radice  Gladiolus  aquatilis  multa 
emittit  Pleudoiridis  lutea:  foliis  anguftio 


ra,longioraque ; inter  qua:  caulis  medius  exit, 
duos  longus  cu bitos,  aut  altior, lamis, aqualis, 
nullis  internodiis  interceptus; incuiusfummo 
complures  erumpunt  flofculi,  longioribus  pe- 
diculis infidentes  , in  purpura  diluti, in  quibus 
flamina  exigua  crocei  coloris,  fequuntur  inde 
capitula  purpurea,quafi  rotunda,  paruarum  pi- 
lularum inftar,&  in  his  femen  minutum,  radix 


crafla, candida, geniculis  conflat, & adimen- 


tes fibras  complures  habet. 

Nafcitur  locis  paluftribus  in  ftagnantibus 


Gladiolus  aquatilis. 


aqu  is, au  t lente  pigreq;  fluentibus  riuulis. 

A Maio  ad  Auguftum  vlque  floret. 

Noftri  toaterlifrij  appellant:  Latine  Gladio- 
lum paluftrem  fiue  aquatilem : plerique  etiam 
Scirpum:  funtqui  inter  Iuncos  perperam  refe- 
rant; & Iuncum  floridum  vocitent.  Videtur 
Diolcoridis  efle  azrapydvioi , quod  foliaGladio- 
li  fed  anguftiora,  & magis  inclinata  habere,  & 
infummocaulequafi globulos  ferre  traditur. 
%itp'i<Jiov  id  quoque  a nonnullis  nuncupatur. 

Facultatem  autem  Gladiolus  ifte  paluftris 
refrigerantem  habet,  non  tamen  infignem. 
Diolcorides  Sparganij  radicem  & lemen,cum 
vino  dari  ait,a  ferpentibus  ictis. 

De  Platanaria,  (tue  Butom  Tbeophrajli. 

Cap.  xxvi. 

PLatanaria  angufta  habet  folia,  alpe- 
ra,  dorlo  eminetiore  quodamodo  triangu- 
la: caules  keues , rotundos,  bicubitales,  aut  al- 
tiores,  in  ramulos  & alas  quafdam  diurfos:  fru- 
ctus circa  hos  complures,  rotundi,  nucis  parux 
magnitudine, & vbi  ad  perfectionem  peruene- 
runt,afperi,  Platani  pilulis  quadam  tenus  fimi- 
les,  coloris  herbacei:  radices  fubfuntfibrofx. 

Locis  paluftribus , perennes  aquas  habenri- 
busexit,ac  iuxta  riuulorum  quorundamque 
fluuiorum  margines. 

Pilulas  Augufto  menfe  profert. 

Platana- 


Platanaria  a frudtuum  cum  Platani  pilulis  fimilitudinc  nuncupari  poteft.Ex  noftris  pleri  q; 
Eictgra.S nominant,  id  eft, Gramen  arundinaceum , ac  G rarce : non  videtur  ta-  c> 
men  Gramen  arundinaceum  effe,  quod  Diofcorides  ait,  in  Babylone  iuxtavias  nafei  &iu-rai 
menta  necare, tradi. 

Matthiolus  hanc  vel  huic  omnind  fimilem  pro  Sparganio  depingit : verum  quantum  ab 
eius  delcriptione  abfit,  vel  folus  pilularum  fitus  oftendir,qux  non  hi  u i5  fiue  in 
lummo  caulis  modd,led  &:  multo  infra  eius  faftigium  & alibi  quoque, exoriuntur. 

Exhibet  autem  & alteriuscuiufdam  huius  generis  ftirpis  iconem  Lobelius,pilulas  & circa 
caulem, & hi  ferentis,qua: cum  Sparganio  plus,quam  fuperior,fimilitudinis  poffe ha- 
bere videtur.  r 

Plus.fimilitudinis  Platanariacum  jS8w//i)habet,cuiusTheophraftuslib.i.&  iiii.  De  ftir- 
piumhiftoria  farpius  meminit, quodque  ait  locis  paluftribus  exire, foliis  m ultis  angularibus 
narundini  ac  Cyperi  fimilibus : caule, qui  iquaiitarem  peculiarem  forcitusiit;  & fructu  ni- 
8*0,  Sida:  magnitudine  proximo. 

^Sida  autem  lacuftris  eft  planta,  qua: capu  tgcr.it  vti  Papaueris , eodem  Thcophrafto  tefte, 

• H?ms  Butomi mentionen?  facit  Democritus  Geoponicon  Caffij  Dioriyfij  lib.ii.  vbiait  G 
G^pfum  habere  Cyperi.grata bpum  pabulo.  vnde  nomen , Ruellio  auftore , accepit.  In 
Por lanhabetur: W'* '<£m« led pro a«&iois,reftituedum  xwrwetro/j.' m 
tomi  toi laranana:  facultas,cum  ca  nullius  fit  in  mpditina  vfus, incomperta  eft.  Nec  de  Bu- 
yinbus, apud  Veteres  quicquam.lcfiptum  repetitur. 


H; 


De  H arundine  vulgdr 

pR  VND°  fulgaris,  multos  profertculmos , craffiores  quidem  quam  vili  us  vul»ar 
ior  mentl,fe“ tenu,orefsquam  muItautn  aliarum  Harundinum,  inanes , geniculato: 


"Keritw  “j11**1*"0* quam  m uitarum  anarum  narundinum,  inanes , geniculatos 

«xit  iuba  P^f,  membfna  “nuifubcin^osifolia  longa,  lata,  afpera:  In  fummo  caulis  effufa 
^PenW  1S,aC  vel_utl  lanaginofa.  radias  &bfunt  longa: , nuraerofe , geniculata: , late 

DD  2 


L 


Naici- 


Nafcirur  in  aquis  rcfcdibus, vetari  in  vrbtam  foffis.SS  circa  fluminum  laaio.umripas. 

Harunfl^mGncdaab^sw^nuncupanmioftrifiiEtiQcrmaniOioi^iGailiC^aarMr^w^ 

Tradunt  autem  Veteres  calamorum  iiuc  Harundrnum  complura  genera.  T p 
omnes  in  duo  prima  genera  primum  diflinx.t,  inde  In  flutes  Ipecici . fnb  diuifit. Catam,», 
«iuo  genera  tradunt,^  n Wumxto,*#  wr  fcep,hoc  eft,nbrate£i,  Vt  Plinius  p » •*.  -• . 

^aSfiue™' ialem,Plinius  foraminibus  multis  Pf“uta '&f“‘“tj“ 
cumque  S i Orchomenium  nominat:  reliquos  aurem  calamos  inter  le  i > 
ftus  aifirmat, firmitate, craffitudine, tenuitate,  exilitate.  - n,  „nuem  vero& 

GrafTam  & validam norriinant.GaaHarund.nctii 

Tlwij  /««exileni^i/ttjv.texilcm^liniusplotiamjhmoddnpnvitiofum  exemp  • .)lam  ver(} 

M‘a^-  phraftus  refert, o5r rut vkcxJbv,  id  eft,i n infulis  fluitantibus,  Plinio  interpr 

^.micxM/MG J,in  ripis expatiantis lacus, l-eddit  Plinius.  . : _ pjeXU  eft. 

KaixuSiai.  Ka>fAv3u'  autem  appcllant,vbi  aceruafa  harurido,  multo  radicum  mu  jnundatioiie 

Feruntur  Aulcticx,fiue  tibiales  Harundines^auda  altitudine  lacus,  dura  _aiorjain 

dralfari,  &c  vt  Plinius  ait,  cum  anno  vno , inundatio  permanient,  proheep  . peifl»®' 

amplitudinem, hanc  ^krjirfti»  ille, hic  armamehtariam  appeflatxuip  vero  q 

ferit,&:  maturius  reciproca  fuerit,  graciles  Qygtoitat,  GaeJ ' ^inusl^S1' 

Eft  autem  M>/w?plenior,carno(ior,folium  cius  amplius  candidiu  q ■ > &.fpaddnesii‘>' 

nis  habet  quam  cxtcrx:quxdam  etiam  omnino  nihil  ^^c^^aas^,0“^’t3XTa^°caai 
minant:ex  hac  optima  fieri  affirmant  ra^6i/>»),Gaza paria:.  Phni^s,lam 
inclufos  cantus, vertit.  „nnhraftusdeiD“cIC,I, 

Genera  autem  non  hxc  folum,  fed  pjura  edanvantelhguntur:  T \ P 
bit:,  Quxdam enim  dcnfa tam  carne,  quanlrg8rofSfi%* •■.»« «pleta- 1 . ' 

&;fiftularem  nominat,fiftuiis  vtiliffimanMalialpltda^penct  _...^fliaP?pfrff 
glia breuis:  alia procera.excelfa  craffaq;:  Sc  aliagtacdis  &£  sfWftwf  4. ?!  P . auiete?* -u 

fiue  vnifolia.Multx etiam  differentix  pro  natura vfuqjintelliguntur,  a ...  — - v 


PEMPTADIS  QVART  M L I n.  V.  /53 

gnlavtiles,  hominibus  autem  variis  appellantur,  fed  <fova£cotnmuni(Tima,quam  denfiffi- 
mara  maxime  omnium  refcrut,&  apud  flumina  lacusquc  poti  flumini  nafci:Tog/xi)  quoque, 
quam  Creticam  quidam  appellant,  Plinius  Sagittariam, (ui  generis  eft, nodis  paucis  genicu- 
lata,carnofior  omnibus, flexumq;  maxime  recipiens, obfcqucnsq;  quo  libeat  flecti, calcfadfa. 

Sunt  & diffcrcntix  magnx,cx  foliorumnon  multitudine,  aut'magnitudinc  modo,  fed  Se 
colore, quippe  qux  Laconica  cognominatur,  verlicolor  cftjitem  & ab  iplb  licu,quxda  enim 
ab  ima  parte  foliorum  plurimum  ferunt, alia  fruticis  modo  adolefcit. 

GeDusetiam  quoddam  ^j^-dsunalcitur,  quod  non  erigit  caulem,  fed  iuxta  terram  Gra- 
minismodo  fe  fpargic:  vocatur  aquibufdam  Elegia : Plinius  inquit.  Huius  malculafolida 
cll,  femina  vero  caua& inanis. 

Diofcorides  Harundines  in  quinque  contraxit  genera,  verum  an  bene,  vel  lecus,  expen- 
dendum lectori  relinquimus. 


Primam  in  Harundinum  genere,  vag-op,  id  eft,  folidam  fiue  plenam  facit , ex  qua  fagitrx  r. 
fiunt:  ■nfcixovx.xt&wv  hunc  Theophraftus,id  cft,fagittariam  harundinem  nominat; 

Proxima  femina eft,ex  qua ligulx tibiarum , hxc^diyims  i&j iovts%a( dicitur.  z. 

Tertia  fyringias,quam  77EAco-ap*w,hoc  eft, multum  carnofam,fiue  multum  carnis  haben-  3. 
teID,3M!W5pya'r/l^,  fiue  frequentibus  geniculis,  Se  ad  librorum  confcriprionem  vtilem  Theo- 
phraftusrefert,  qui  Se  hanc  za/Aw  cauam  & inanem  efle  tradit,  quod  &(yringix  nomen  la- 
tis offendit. 


Quarta  JWag.crafla,  concaua,apud  amnes  nalcens,qux  a quibufdam  Cypria.  4. 

Quinta  phragmites,  fepicularis,  fepiaria,  gracilis, candicans, vulgo  cognita:  Ruellius  hanc  j. 
Vallatoriam  interpretatur:  at  Gaza  Vallatoriam  eam  conuertit,  quam  Theophraftus 
vu  vocat.  Quod  fi  Matthiolusanimaducrti{Tct,non  eam  facile  vinofam  Diolcoridis  lectio-  Mnibio- 
nem  efle, (ulpicatus  fuiflet:  nam  mendum  hic  nullum  apparer,tali  omnino  exiftente  lepicu- lua 
lari, qualem  eam  Diofcorides  perhibet.  Siquidem  ,vt  exiftimamus,Phragmircs  fit  paflim 
Belgio  ac  Germanix  vulgaris, tenuis,candicans,prxfertim  vbi  inaruerit,  &:  inanis  Harundo: 
qua:  certe  non  folum  ad  operiendas  domos  vtilis.lcd  Se  fepimentis  maxime  idonea  eft. 

Inanem  vero  Se  <pg$i y y!rw efle, ipfe  etiam  Hippocrates, lib. De  Hxmorrhoidibus  oftendir, 
Tbi^os^e^fiuejrAvrSs^cftbrmare  docet, ad  modum  Calami Plyagmitis,  inllrumentu  per 
quod  ferrum  candens  in  anum  mittatur.Poteft  vero  hxc  vulgaris  Harundo  Se  Tbeophrafti 
ve/yytzt,  fiue  fiftularis  efle, qux, Theophrafto  Se  Plinio  audronbus, vacua  & inanis  eft. 

Cxtenim  quod  ad  facultates  attinet.  Calami  Phragmitis,  inquit  Galenus , radicem  cum 
balbis  aculeos  Se  ftipicesex  alto  extrahere  quidam  fcripferc,ceu  trahendi  quxdam  vis  ei  iti- 
effet:  nos  tamen  eius  rei  periculum  non  fecimus, verum  quantum  guftu  liceat  conficere,  ab- 
fergentem  facultatem  poflidetnonpaucam,minimeq;acrem.Quinetiam  folia  ipfaabfter- 
^ncis  funt  facultatis:  cortex  vero  eius  combuftus  admodum  tenuium  partium , & digeren- 
tis facultatis  efficitur,adiuncfum  habens  abfterforium  quiddam , vt  exficcet  Se  excalefaciat 
tertio  quodammodo  ordine, plus  tamen  dcficcet  quam  excalefaciat.  Vitandus  eft  eius  flos* 
quemarSiPui!’  vocant:nam  fi  in  aures  incidat, adeb  tenaciter  adhxrcns  affigitur, vtauelli  non 
pofllt, auditumque  vitiat:  quamobrem  fepiffime  exurdat; 


De  Typhd  Paluftri.  C a p.  xxviii. 

"DAtvsTR.1  Typhx  oblongafunt  folia, angufta,dorfbeminentiore  triangula : caulis  iri- 
* terea exit  rectus,altus, glaber, l^uisa;  Sc  enodis, non  inanis.cui  fummo  cacumine  primum 
tenuis  gignitur  fpicamufcofbs  flores  proferens,  qua  marcefcente  ac  decidente  panicula  re- 
linquitur,denfa  compactaq;  lanugine  ftipata  ^ pollicis  craflitudine , palmo  non  raro  longior, 
punicei  ac  obfcuri  colons,in  pappos  tandem  euanelcens.  radices  craflx , geniculacx , candi- 
ie , fapore  dulces. 

Locis  paiuftribus,in  ftagnantibusaquis,&  iuxta  laxorum  fluuiorum  ripas  exit. 

Iulio& AuguftopanicuIxvigent,fiofculorum  fpicaiam  arida  ac  decidente.  Reftant  fub- 
indepaniculx  ad  alterius  anni  xftatem,arque  tunc  non  raro  pediculi  in  ipfa  panicularum  la- 
nugine nati  reperiuntur.  quod  admiratione  haud  caret.  Cum  enim  caulis  tunc  omnino  fic 
*tidus,& lanugo  adeo  ficcavt  vento  abripiatur,  animalcula  huiulccmodi  lub  lanugine  ifta 
gigni  ac  viuere  pofle  mirum  eft. 

A Diofcoride  fiue  Typha  nuncupatur : recentiores  ad  differentiam  alterius  Typhx, 
qus  inter  fruges  eft,  paluftrem  Se  lacuftrem  Typliam  hanc  nominant:  appellatur  ab  iildem 
Ceftum  morionis,  necnon  T ypha  aquatica.  ( 

Theophraftus  Typhx  fiue  Tiphxeriam  cuiufdam  meminit  in  lacubus  exeuntis, que  abf- 
que  folio, vti  fcribit,  eft,quia  non  vt  reliqua  radice  numerola  adhxreat,&  huic  noftrx  ea  de 

D D 3 caufa 


a/UiiM. 


{ HIST8M* 
caufa parum  limilis.  Plus  certe  fimilicudir,- 
ftra  cum  ipMco Theophrafti habet, eo vidcr00" 
qui  in  lacubus  nafcitur.  c Ceh 

Repemur  enim  &£  alter  Phlcus.fpinoA  a 

qua:  svI,2k.  irPs> 

Lacuftns  Phlei  flosaV-9-wn  fiue  • j 

panicula  dicitur:id  TfrarjtvS  TheophJif’ 

ait, quoddam  molle  & fiubrubenscft,qu0v ltUs 
tur  hoceftad  opera tecioria  mT 

centcs  videlicet  ( vtiverifimile  eft)  pappojf 
lanuginem  luto  aut  calci,ficuti  nunc  iildern 
lus  aliquis, foenum, aut  confimile  quippjam  ’Pj" 
his  qui  in  operibus  verfantur  redonis , adiicit 


hxreant : aut  mmus  undantur  .difrumpantun, 
ex  luteo  illiniti,  cratitij  parietes.  e’ 

De  hac  etiam  Paluftri  AriftophanesinRanis 
vbi  eas  inter  fe  loquentes  adducit,admodum  lc! 
tances, quod  totum  diem  confumpfifTent  inter 
Cyperum  &c  Phleumfaltantes. 

Huius  generis  feminam  ,ait  quoque Thco. 
phraftus  ftcrilem  & ad  nexus  vtilem;  marem  ve- 
ro inutilem.  Quod  & noftri  deTypha  paluftri 
referunt,  aiunt  enim  folia  eius,  quando  caulem 
non  promit,  ad  tegetes  & floreas,  quas  mattas 
v ulgo,contexendas,vtilia  f ore ; vbi  vero  caulem 
facit.inutilia. 

DiofcoridcsTyphx  paluftris  florem  at&fow 
quoque  a nonnullis  nu  ncupari , refert.  Ouidius 
hanc  ftirpem  fcirpum  videtur  nominare;ex  ea 


etenim  ftoreasfcirpeas  mattas  nominat , vt  Faftorum  vi. 

deminui, di fcedi te, ait, plauftrofc  morantes 
Sujlulityinplauftro  fcirpea  matta fuit. 

Germani  caulem  cum  fpica  5?arrenfc'l6en  &c  ircfjfnofpen  / noflri  Htfrg&o&lim & ©onfht: 
Galli  CMalfes  appellitant:  Si  appofite  quidem, inquit  RuelliQs:  Gallixrura  MafTasdixerunc, 
quodfceptra  regum,Maflas  vulgo  didas,  perpolitus  caulis  lanofa  floccorum  denfitatefum- 
matim  faliigiatusxmuletur.  Hcnufcis,Macthiolo  zudoie, cMazza/erda  dicitur,  quodeius 
lanugo, C in  aures  decidat, furditatem  afferat.  - 

Cibo  idonca,Theophraftus  ait, Phlei  pars  tenera  ab  radicibus  proxima  eft , vtquampue 
paruulipotiflimum  mandunt.  . . 

Diofcorides  Typhx  florem  fuillo  adipe  cloto  exceptum, ambiiftis  mederi,  rerert. 

Herodotus  Indos  qui  in  paluftribus  fluminis  habitant , veftem  ferre  fcnbit  ? 1 > 


ex  (pAs&>,qucm  ipfe  ®A«v  nominat. 

Noftri  ex  foliis  floreas  iiuc  mattas, & alia  multa  contexunt. 


De  1 unco.  Cap.  xxix.  . loco  reSos, 

IV  n c o r v M non  vnrim  genus  eft, omnes  autem  abfque  foliis, foliorum  ver  fru£UIn 

rotundos,tenues, longos  & enodes  promunt, veluti  fty  los,  in  acumen  fajhg13  ejunti  m 

non  omnes, fed  qui  ferunt,  paulo  infra  cacumen,  ab  vno  latere  findente  e -lus  femen  exi- 
paruisbreuibusque  pediculis,  cohxrentium  paruarumvuarummodo,in  qu*  juncj  ra- 

guum  cufpidis  effigie,  radices  tenues  Si  fibrofx.  Phnius,Si  eo  prior  Theophra^j^  eXfe. 
diccsomnibus  annis  emori  ,rcna(ci  autem  eundem  ex  femine,  marem  vero . jp0tum 

metipfo  cacumine  in  terram  defixo, affirmant.  Quale  tamen  nihil  a nobiso > nlenu®4> 

i.  Horum  vnum  genus  magnitudine  & craffitudine  reliquos  fuperat, quo 

medulla  eft  fungofa,candida,  ad  lucernarum  lumina, in  quibus  cllychmj  v!^nitu’r  hum^10' 
multa  vtili.  Iuncus  etiam  ipfe  ad  tegetes  8i  vtilia  omnia  vtiliffimus,  locis  gig 
. ribus,aquas  crebro  aut  femper  habentibus.  y • &adfle*u5  ” 

2.  Proximushuic  lxuorc  fimilisalter  eft, fed  minor,  breuior,tenuioi^ue,q  ^^no 

militer  vtilis,&  medulla  candida fungofaq; refertus : exitlocis  haud  diUim  ? 

perinde  humidis.  T#0 


Tertius  fecundo  magnitudine  fimiliseft,fed  afperior,& medullam  habet  candidam  qui-  ^ 
dem,fed  omnino  exiguam  plurima  parte  inanis,ad  vinciedum  quoq;  idoneus,&  pratfcrtim 
reficcatus  & aridus : huius  Iunci  flue  ftyli,  non  omnes  e radicibus  , vt  duorum  aliarum  ,fed 
nonnulli  ex  aliorum  finubusoriuntur,ficuti  Iridis  & Ferulaceorum  multorum  folia  ab  aliis 
ante  caulis  productionem  exeunt:  reperitur  iifdem,quibus  priores,locis. 

Appellatur  autem  Iuncus  Grarcisquidem  %o7to<;:  Germanis ‘Sailjen:  Belgis  J3iefem  Italis 
Giunco:  Hilpanis  Iunco : Gallis  Ione. 

Etprimum  quidem  a nobis  defcripti  genus  'oM%ahq>  a G necis  nuncupato  fimile  eft : ple-  i, 
rique  ex  noftns  vulgo  jDattcnbiefm  nominant. 

Proximus  latuis  Iuncus,fiue  Aria  Diofcoridis  effe  videtur.  i.' 

Tertius  acutus  Iuncus.&dgi/^oiros  appellari  poteft:  a noftrisgferenbiefennuncupatur.Iun-  3. 
ci  enim  aliquot  differentia  genera  veteres  tradunt. 

Triaenimfunci  genera  funt, inquit  Theophraftus,  vt  nonnulli  diftinguuntjd|t/e^a^a/!- 
31;,  acutus  & fterilis , quem  marem  appellant , frugifer , quem  ( arti- 

ferum  Gaza  vertit)  vocitamus  .quoniam  femen  nigrum  ferat,  craflior  hic  Iuncus  & car- 
nofior: tertius  magnitudine, craflitudine,carnoficate  infignis, qui  oAo=^o?/o;  vocatus  cft,  Gaza 
Marifcum  interpretatur. 

Plinius  tamen  Holofchcenum.a  Marifco  differentem  facit. 

Diofcorides  tria  quoque  Iunci  affignat  genera,  aliter  tamen,  quam  Theophraftus  eadi- 
ftinguens.vnum  Izuem  juncum, fiue^o/iwAfiWnuncupat.-alterumdgt^o/iw&acutumjter- 
tium  cum  Theophrafto  oAo^o&o»  Et  acuti  quidem  vnum  ait, cti&pmi  iiue  Herilem : alterum 
ftudtiferu, femen  nigrum  ferente.Hanc  marem  Theophraftus  nuncupat. 

Holofchceni  autem , vt  Galenus  inquit,  fru&us  fomnum  adfert ; conciliat  & oxyfchceni 
eius, qua:  femen  fert.fomnum,  fed  minus  quam  holofchceni : quanquam  tamen  hoc  caput 
tentet.  Vtrumque  fi  frictum  cum  vino  bibatur,  ventris  fluxus  deficcat,  & muliebre  rubrum 
profluuium  fiftit.  Ex  quibus  clarum  eft,quod  compofita  eorum  temperies  eft,  ex  terrena  vi- 
delicet effentia  leuiter  frigida  & aquea  leuiter  calida : vt  &c  inferna  deficcare  poflent,&t  fen- 

DD  4 fim 


M HISTORIAE 

fim  frigidos  ad  caput  vapores  fummittere, 
quibus  lomnolentos  efficiant. 

Diolcoridcs,  que  proxima  funt  radici  folia 
tenera,  conucnicnter,ait,  imponuntur  a pha- 
langiis  detnorfis. 

De  Plantagine,  vulgo  ditta,  aquatici. 

C a p.  xxx. 

PLantago  aquatica, vti a recentioribus 
nominatur,folia  habet  in  prxiongiSjCraflis 
* pediculis,  longa,  lata , in  mucronem  definen- 
' tia,  Plantaginis  maioris  foliis  longiora  & acu- 
minatiora.  Caules  inter  ca  exeunt  longi, tri- 
angulares, intus  fungoil , in  complures  ramu- 
los diu  ili, in  quibus  flores  candidi,parui, tribus 
conftantes  foliolis,  & fructus  deinde  parui,  & 
triangulares, virentes,  radices  liibfunt  fibro!?. 

Exit  humilioribus  & aquas  habentibuslo- 
cis,  in  foffis  iuxta  lacuu  & riuuloru  margines. 

Floret  Iunio,  Iulio,&  lubinde  Augulto 
menfibus. 

Noftrxxtatis  ftudiofi  Plantaginem  appel- 
lant aquaticam;  &:  Germanicetriifjcr 
ricb  id  eft,  noftrate  1 ingua , toater  IBfrijtac/  SC 
Gallice  Plantam  <£eaue-t  Plantagini  tamenon 
admodum  limilem : prxtcr  enim  folium , ni- 
hil habet  Plantaginis, quod  tamen  &ipfum 
Plantaginis  folio  non  latis  rclpondet : nam 
longius, magisfaftigiatum  &minusneruofum 
eft.  Simon  Ianueniis  hanc  Barbam  fyluanam 
nominat. 

Sunt  qui  velint  Alifma  efle.cui quoqueno 
videtur  limi  lc:  Ahlma  liquidem , Diolcoride 
&:  Plinio  auctoribus,  folia  habet  Plantaginis 
anguftiora,  in  terram  reflexa , & caulem  fim- 
pliccm : led  hxc  verba , Plantaginis  maiora, 
longiora,non  deorfum  reflexa,  atfurfumere- 
| (Sia  habet,  & caulem  plurimis  alis  ramolum. 

1 Quxmanifcftam  huiuscum  Alifmatediffc- 
rentiam  oftendunr. 

' Facultatem  autem  hxc  Plantago  frigidam 
videtur  habere  &c  liceam , nullius  interim  ta- 
men, quod  lciatur3vfus. 

De  Hydrope  per  e.  Cap.  xxx  i. 

HYdropeperi  caules  edit  cubitales, 
rotundos, leues,  geniculatos,  in  plures  ra- 
mulos diuilos : folia  oblonga , mali  Perfica; 
aut  Salicis  foliisfimilia:  flores  ex  alarum  fo- 
liorumq;  finubus , tum  & in  fummis  caulicu- 
lis,in  longioribus  pediculis  racematim  cohs- 
rent, colore  candidi, aut  purpurei:  quos  dein- 
de femen  fequitur  minutum  , latiufculum, 
rufium, autnigricans : radicibus  multis  ac  fi- 
brofis  nititur.  Tota  herba  cum  foliis,  floribus 
&c  femine,  acris  cft,&  Piper  fapore  refert,  citra 
tamen  vllam  odoris  gratiam. 

Nalcitur  locis  paluftribus,  in  follis  & fero- 
bibus  hybernismenfibus  aquas  habentibus, &- 
iuxta  ftagnantes  aquas, 


Plantagoaquatica. 


Cap.  XXXII. 

T)E  r s i c a r i a caulibus, foliis,  floribus, 
femine, Hydropeperi  fimillima  eft.  caules 
habet  rotundos, geniculatos,  folia  quoq;  Per- 
ficx  aut  Salicis, fed  (kpe  latiora  & nigriora 

3 uamHydropeperis, macula  fiuc  litura  in  me- 
io  nigra, plumbi  colore, qua  nota  manifeftif- 
fimaab  Hydropepere  dignofcitur:  flores  fi- 
m iliter  racemoii, candidi,  frequentius  purpu- 
rafcentes , femen  nigrum  , & radices  fibrofx. 

Sapore  autem  hxc  lierba  non  eft  acris, fed 
fubacidum  quippiam  refipit. 

Reperiturfimihbus,&  fxpc  iifdem  qiiibus 
Hydropeperi  locis;  floretq;  eodem  tempore. 

• Perficaria  a foliorum  Perfice  fimilitudine, 
nuncupatur.Germani  perfWjfraitf  »nt>  Jlocfy 
frauf:  Bclgx  |3crfnicnipt  nominant.  Sunt  qui 
velint Plinij Plumbaginem  cfle, propter cas, 
qux  in  foliis  confpiciuntur  plumbei  coloris, 
notas.Sed  Plumbaginem  Plinius  non  a colo- 
re, fed  magis  ab  effe&u  nomen  habere  vult, 
quod  videlicet  plumbo  oculorum  alfc&ui 
medeatur. 

Nafcitur, Pliniiis  lib.xxv.  cap.  xm.  aif, 
vulgo  Molvbdxna,id  eft,Plumbago  eriam  in  Mitylin 
aruo, folio  Lapathi, crafla  radice, hifpida : hac 
commanducata  , fi  oculus  fubinde  linatur , 
plumbum, quod  eft  genus  vitij , ex  oculo  tol- 
litur. 

Temperiem  autem  Perficaria  frigidam 
habet,  & nonnihil  ficcam , inflammationi bus 
incipientibus  & recentibus  vulneribus  fertur 
prodeffe  impofita. 


SvS 

REMBERTI  DODONfii 

AD  IVL1VM  ALEXANDRINVM 

DE  FABA  EPISTOLA. 

HO  S T E A QV  A M annotationes  tua, mi  A lexandrine,in  quadam  Galeni  Itu 
ad  me  peruenerunt, atque  in  cap.x ix.  lib.primi  De  alimentorum  facultatibus 

fententiam  ac  iudicium  olim  tibi  probatum, nunc  putaueris  ( vt  plane  loquar ) 
futilibus  vanis  tfquibufdam  argumentis  refellendum.  Placebant  tibi  tum  ex 
Veteribus  adduci  a obferuationcs  dr  variorum  locorum  tejlimonid,  quibus 
S cenam  vulgo  diclam  Fabam,  non  effc  xva/aovac  legitimam  Fabam  euicimm. 
Tantof  magis  iudicium  hoc  nojlru  tibi  comendabatur ,qu'od olim  etiam  in  eadem  fententiafuijfet 
Dociiji.vir  Euricius  Cordus  in  fuo  Botanologico,  quod  tibi  primus  & o (lendi  & communicant. 
In  quo  iifdem  quidem,  (ed  paucioribus  testimoniis  vulgo  habitam  Fabam,  fiue  B mam,  non  ejfe 
legitimam  ac  genuinam  veterum  Latinorum  Fabam  ac  Gracorum  iufapu»  tpfe  item  docet.  Cuius 
nos  iudicium  amplexantes,  hoc  ipfum  quoque  pluribus  argumentis, ac  ex  Veteribus  petitis  testimo- 
niis confirmare  ac  ad fi  ruere  annift  fumus . Jfiua  talia  funt,vt  vel  ipfa  luce  clarius  offendant, vul- 
garem Fabam  [tue  B canam, no  ejfe  nua/asv  & Fabam,  fedomnino  alterius  nominis  legumen.Cum^ 
confitearis  ip fe , mi.  Alexandrine  ,argumentaac  tefiimonia  noflra  magna  & non  pauca  ejfe, tamen, 
d priore  tua  fent entia  nunc  recedens, hac  confutare  conaris-, vnicum  & paruum,vtipfe ais, his  op- 
ponens, quo  vniuerfum  no  [Irum  iudicium  corruitn*um  [peras,  ac  nefcio  qua  temeritate  tibi  per- 
fundes. <l_An  vero  vnico  & exiguo  argumento  dilui  poterunt  multa  efi  magnaiFalleris  Alexan- 
drine,[i  hoc  ex  animi  fententia  cenfcs.  Maioris  auctoritatis  femper  habita  funt  multa  & magna 
argumenta,  quam  pauca  & exigua.  Jfiuid  ergo  te  mouit,vt  vnico  eo  que  paruo  argumento , put ane- 
ris magna  & non  pauca  refellenda ? Hilum  ais.  Hilumne  res  minima  ac  nullius precij?  Sane  fi  non 
aliud  habes,  quam  ab  Hilo  petitum  aut  diductum,  fententia  tua  in  fe  mox  corruet,  cr  in  nihilum 
abibit.  Tfam  Hilum  ne  ypv  quidem  pref tua  fententia  facere , aut  tibi  prodejfe  poteff.  Sed  dilues 
quoque, dicefque  nostra  argumenta, atque  ex  Veteribus  petita  tefiimonia,  aliter  ejfe  accipienda  ac 
intelligenda,quam  nos  fecimus. Sed  de  his  poflerius.  Hunc  prius  de  Hilo  nobis  rejfondendum.Te- 
fles  adducis  Ciceronem , Varronem,  ac  Fefium,  magnos  quidem  celebres  cl a ficos  auclores-fedqui 
in  nullo  tibi  patrocinentur.  Neque  enim  pro  tua  fententia  ex  his  quicquam  in  medium  proferre 
potes.  Cicero  eloquentia  princeps  T ufculanarum  quaffionum  libro  primo , fatis  quidem  Hilum 
rem  ejf ? minimam  ostendit,  fed  tamen  quid proprie  fit,  multo  minus  aliquid  ejf ■ Faba  adharens, 
non  explicat:  ex  Poeta  verba  ad  fer  ens: 

Num  illud  quod  Sifyphus  verfat 

Saxum,  (udans  nitendo, neque  proficit  hilum. 

Varro  Hilum  ftgnif care  prodidit,  non  quod  Faba  adharens  reperitur,  fed  medullam  eius  ferula- 
cea planta  qua  A jphodelus  dicitur, vt  refert  ifidorus.  Et  hac  quidem  de  Hilo  apud  Ciceronem  & 
Varronem. Ex  his  autem  nihil  quod fecundum  te  faciat  colligere  potes.  Super  e si  Sextus  Pompeius 
Felitis,  ex  quo  Hilum  interpretaris  minimum  ejfe  in  Faba  grano  nigricans  illud,  quod  in fummo 
grani  est.  Cdddis  deinde : quod  in  nullo  ( quod fcias)  cum  vi  fatur,  quam  Faba  (nempe  vulgaris) 
grano, nigrum  exiguumque  id.  hoc  in  quo  vifitur  Faba  habendum  eff ; granum  femenque  quafi  de- 
mon firari.^Hc  paulo  post  -.Etreperiri,  ais, quidem  in  Phdfeoli  quoque grano, fed  grani  in  medio, 
non  autem  in  fummitate  nigrum  qutppiam.  effetfidin  P ha (e olo  multo  quam  in  Faba  maius,  lo- 
cumf  occupare  maiorem,vt  propterea  Hilum  ejfe  non po  fit ; quippe  non  tamparuum:  tumvero 
neque  carpi  aut  decerpi  digitis  manuf  ex  Phafeolis  illud pofj e,  vt  ex  Fabis  poteff.  ex  quibus  exem- 
ptile e fi,&  digitis  decerptum,  abiici  in  contemptum  tanquam  nihili  res[vt  fieri  folet)pofiit.  Ha- 
ctenus quidem  Alexandrine  tua,  in  quibus  Feffum  adducis,  veluti  pro  tua  facientem  fententia. 
Sed  nec  vel  hunc  fententia  tua  adfipulantem  offendes  -,  fi  modo  emendata  confulueris  exemplaria, 
quale  cfid  Iofepho  S caliger  o fumma  cum  dilige  tia  ac  animaduerfione  qua  m correctifimum  emen- 
datifiimumfa  an.Lxxit.  editum,  in  quo  Hilum  ejfe  in  fummitate  (vt  tu  refers)  nigricansFaba 
grano  adharens  haudquaquam  legitur-,  fed  omnino  aliter.  Verba  autem  hac  funt  Fejli : Hilum 
putant  efle  quod  grano  Faba;  adhzret.  Vides  nunc  temere  Hilum  te  facere  quod  in  fummitate 
Faba  grano  adharet : & Feffum  fecus  quam  exemplar  habet  d te  teftem  adduci.  Feffus  fiquidem 
nullum  locum  defignans  ,H ilum  illud putari  ait,  quod  Faba  grano  adharet.  Iam  vero,  vt  &ipfe 
affirmas.  Hilum  exiguum  quiddam  eff,  atque  idcirco  vefiigium  illud, in  Phafeoli  medio,  quofili- 
qua  annectitur,  negas  Hilum  ejfe:  Maius  fiquidem  ais  , quam  Hilum  ejfe  queat  -,vtpote  nigram 


ilhdin  fummitate  Faba  (vulgaris  nempe) apparens,  magnitudine  excedens.  \_Adhibe  oculos  ^td- 
moueperfpiciltafi  caligant , profer  in  medium  B urnam,  etiam  minorem  , er  Pbafeoli granum  fine 
f nidum  : obferua  deinde  notam  qua  Phafeoli f 'rutius f liqua  aditaret , (fi  nigricans  illudoblon- 
gum, quod  in  huius  Bo>na  (ummttatc  con(picuum  e fi, haud  poteris  non  improbare fentetiam  tuam ; 
fi  aliena  a veritate  te  fcrtpfiffe  non  mox  confiteri.  Manifesiifimum  fiqutdem  efi,  etiam  minoris 
luvapotulam oblongam  nigricantem, maiorem  ejfe  & plus  (faci)  occupare, quam  Phafeoli,  de  qua 
fmpfi<qus,nota  [tqe  vejtigium.  Si  ergo  Phafeoli  veliigium , Hilum  dici  non  debet,  quod  maiufcu- 
lum  fit,  nec  certe  vel  oblonga  nigra  macula, vel  id, quo  hac  tegitur jn  fummitate  Bcona  adharens. 
Hilum  ejfe poterit,  nam  ipfam  in  Phafeoli  grano  apparente  notam  quantitate  excedunt-.non  modo 
quidem  maioris,  (edetiam  minoris  B una,  cuius,  cfi  nota  nigra,  & quo  hac  contegitur  vnguicu- 
lus  minora  funt  quam  maior  is.  Jpuid  reflat  nunc  Alexandrine, nifi  vt  ingenue  agno (cos.  Hilum 
quod  multis  (fi  magnis  argumetis  opponere  ftuduistiyie  quidem  ac  ne  Hilum  pro  te  facere, aut 

fegtentia  nostra  aditer  fur  i pojfe.  Frater  vero  ifiud  de  Hilo  inualidum  argumentum,  (f  aliud  in 
medium  producis, & ipfum  nihili-,  de  pulte  videlicet  ,qua  Gracis  e-rro?  dicitur, quam  Galenus  lib.  u 
De  diment.f acuit,  ex  Fabis  in  oUis  liquidam,  in  patinis  fpijjam  confici  feribit.  T u vero  ex  nullo 
diolegumine  meliorem  prasiari,quam  ex  vulgaribus  Fabis, hoc  est ,B cenis, nullam^  hacfreqnen- 
tiorem  menfs  inferri  addis.  Ex  quo  autem  legumine  huiufcemodi  pultes  T ride  tini  aut  Ananicn- 
fsrutiici  coquant,  ignorare  me  fateor . Sed  in  Pannonia  fuperiore , inBohemia,ac in  Belgio  fcio 
tdes frequenti  fime  ex  Eruiliis  parari.Et  Galenus  non  ex  folts  Fabis,  fed  exquouis  leguminetTtoy 
parari, in  lib.De  Euchymia  (fi  Cacochymia feriptum  reliquit.  EVro;,  ait,  oSv  ovouxQw  ro  durfiv 
ipeflftnw  otmefav  -n  yfi^ysydefintay  ayjjdCff^jot : hoc  eft,  Etnos  appello  ex  decoctis  ofpriu  (fi  tegas- 
mimbus  confectum.  Jpjtid nunc  habes  Alexandrine,  cum  'bno^non  modo  ex  Fabis,  fed  & ex  aliis 
leguminibus  componatur?  Atque  fic  argumentis,  exiguis  (vtipfus feribis)  quibus  magna  (fi  non 
pauca  oppugnanda  duxisti,  refponfum  esto.  Reliqua  fiquidem  qua praterea  adfers  refponfionc  non 
funt  digna,  vtpoie  ad  rem  non  facientia.  Pergamus  igitur  ad  e a quibus  nostra  diluere  ac  conficere 
lepra  fumis.  Occurrunt  autem  primum  qua  de  rotunditate  ac  paruit  at  e Faba  adduxi,  quam  talem 
t(fe,ex  quar undam  fiirpium  b accis  ac feminibus  ad  Fabam  comparatis  oflendimus,  vt  funt  T ere- 
mthi,Loti,Tilia,T axi, Xyridiscfi fructus. Hic tumox pluresT erebinthos  aTheophrasto lib. De 
liSoria fiirpium  de fer  ibi  in  medium  adfers.  £>uod  vt  nemo  negauerit,  ita  quoque  fatendum  ex 
femininis  appellatis  T erebinthis  alteram  fruttu  magnitudine  Faba  a.  T heophrasto  ae  fer ibi.  Exi- 
guum autem  & rotundu  huius  ejfe  vel  amici  fimus  tuus  Matthiolus  testabitur-,  qui  T erebinthum 
hanc  pictura  exprimit,quarenoneftquodincognitam  fu/piceres  aut  affirmes. Indica  ejl  T erebin- 
thus  quam  tu  haud  notam  existimas,  fed  hac  fructum  non  E ab  a magnitudine,  fed  amygdalis  fimi- 
lempro fert.  Loti  vero, T ilia, efi  Taxi  fructus,  qui  Fabis  quoque  comparati  repenuntur  , nefeio 
vitae  exiflimes  dT beo phr alto  maiores  vifos,  quam  fmt  modo  orbi  no  tiro  ac  pra fents  tempore  co- 
gniti-, hos  etenim  vel  magnitudine  vel  forma  iam  alios  factos  a nemine  hactenus  proditum  ejl. 
tuum  istud  ejl  commentum  aut  potius femnium.  Xyridis  femen  E aha  fimile  quoque  Dio fcoridei 
nfert,  forma  videlicet,  nempe  ^osyfvAov,  idcirco  tamen  nec  colore  necfapore  ipfam  referre  ait , 
quod  tu  nihilominus  affirmare  fi  udes Diofcdridis  verba  in  alienum  detorques  fenfum,  contra  lo- 
1 \utndi  eius  confuetudinem,  (fi  ficus  quam  a quoquam  vnquam  hac  verba  accepta  funt.  I nterpre- 
taris  vero  (fi  T&yFvtov  ejfe,  id  quod  teres  (fi  cylindratum,  & fimiliter  contra  Diofcoridis  men- 
tem loquendi  f vfum,  Diofcorides fiquidem  spyyblXwglobofam  figuram  habens  appellat,  no  quod 
teretem  aut  cylindri  formam  obtinet-,  A risiolochiam  oblonga  (fi  cylindri  fere  modo  tere  te  radice 
alteram  vero globo  fa  radice  vocat,  ita  (fi  ueJ/u/Mav  fiue  cepam , cuius  bulbus  ad 

globo fam  figuram  accedit,  TSPyhfAov  nominat.  -s^Jfs/xiov,  ait,  SoitMngyv  -m  /ssty-€Sv  ra  rpsyFvAov. 
Sunt  (fi  t alia  globo  fa  rotunda  nonnulla  alia-,  vt  Rubia  femen,  fyluestrls  vnius  Cymini  capitula; 
Hufcibacca,  (fi.c.  qua  Grace  d Diofcoride  Tgpylutst  quoque  dicuntur.  Latini  hac  rotunda  appel- 
lant fed  magis  proprie  globo  fa  dixerint,  nam  & rotunda  habentur, plana  ac  comprejfa  circularem 
hibentiacircumferentiam,vt  funtSampfychi,  Cotyledonis,  Cyclamini^  folia, Cretici  Sefileos  fe- 
men, Lupini  fructus  ^A  nthemidis  capitula,  Achillea  aliorumcfi  fimiitumvmbella,quaa  Diofcori- 
iehaudquaquam  rejyhite,  fed  adgaQipr  perhibentur.  In  Tithymalo  Paralii  nonefi  harendum , 
neque  refert  huc  adduci, quomodo  vel  in  Oribafii  vel  Plinij  exemplaribus  legatur,  ipfe  noti  fimus 
ejl,  fi  non  in  It  alia, verum  (fi  Belgij  maritimis  nonnullis frequens  nafeitur.  Vmbellam  fert  par - 
um,quam  Diofcorides  yapadhv  nominat, (fi  «feopiptieffe  tradit, in  qua  fructus,  aliorum  Tithy- 

mdorumamulus.  Plinij  exemplaria  quadam  magnitudine  Faba  hunc  ejfe  habent:  aliavero  aliter. 

Onifcos  autem  Galenus  efculentis  Fabis  fimiles  facit , non  colore,  vt  tu  interpretaris  :fed  (ft-dili- 
genier  verba  eiusjxpendantur)  tuncvbi  fefe  in  globuli  figuram  contraxerint. Si  etenim  colore  fi- 
miles ejf ’.nt,quorfum  opus  foret  in  globulum  aut  fpharam  contrahi, vt  fimiles  Fabis  redderentnrf 
lUmfefe  in  orbiculum  fiue  fpharulam  contrahendo  colorem  haud  immutant.  Sunt  autem  Onifci 


«>oo 

non  omnes  naturo  tales , fed  proripite  tantummodo  tfcuo)  yg  tw  pgfua  orne,, id  e fi, fu  fici  colore  eri- 
flentes.  Inter  Onifcos  fi  quidem  quidam  funt  colore  flor  dent  es, ac  terreum  quid  prte  fle  ferentes, qui 
omnino  non  conglobantur,  aut  certe  nec  cito  nec  facile : alij  ad  caruleum  colorem  inclinant,  (fl 
ftperjicie  nonnihil  fplendent.  Hi  flant  <p«/o)  a Galeno  nuncupati,  qui  facile  (fl  vel  leuiflinto  conto, 
itu  (c fle  in  globulum  conformant , quam formam  vbi  acceperint, Galenus  ait  efculentis  Fabuperfi- 
miles  e fle, at  que  idcirco  & xoet/Mit  d nonnullis  appellari.  Intelligis  modo  Galenum  ac flenfum  ver- 
berum eius  tenes? Hunc  neflrio  quomodo  alio  detorquere  conaris  perperam  eius  q/trba  transferens, 
ne  Fabam  veteru  parttam  ac  abfloluie  rotundam  tibi  confitendum  foret,  quod  tamen  tandem  agne- 
fleere  debebis  {utcunque  (fl  alium  elabendi  modum  quaras-,  Onifcos  cum  fle  contrahunt  orbicularem 
ac  jpharicam  formam  prorfus  non  reddere,  f ’d  oblongam  ex  parte  referre  flcribens-,qua  Faba  figu- 
ra e fi  & formant  tu  addis.  Hic  iterum  te  moneo, vt  cascutietibus  tuis  oculis perfpitil/a  admoneas, 
quo  dc figura  0 ni  ficorum  contractorum  rectius  indicare , (fi  in  abfloluta  fpharx  modum  hos flefle 
contrahere  [talem  enim  formam  exquifiie  referunt ) melius  videre  queas : atque  hanc  elabendi  ra- 
tionem ac  viam  tibi  in  nullo  vitiem  effle  cogno ficus.  Simili  modo  (fl  illudere  noftrum  argumentum 
excap.de  Aphace  & Vicia  fi  udes  ,in  quo  hac  verba  fiatim  initio  leguntur:  m cryfit/&  noor  amppfl- 
?ui  t tentu  s TQT)  TuXcn  ’6£iv,cocatip  w tw  uvaptav,  (fle.  id  efi, forma  horum  feminum  non  efi  globofla, 
velati  e fi  Fabarum.  Quibus  verbis  rac  xt /aptat  r&jrvAuCyboc  efi, globo fos  effle  manifeste  innuitur. 
T u vero  f&ylvXar  non  quod  globo fum,  fed  quod  teretem  figuram  habet, iterum  effle  contendis.  Ad 
quod  non  aliud  refpondeo,  quam  qua  paulo  ante  de  r&yTvXco  (cripta.  <^A  crochordones,  Thjrr.os, 
Epinyriidasfi  exigua  effle  tubercula , quis  negati  erit?  Si  fortuito  cafu  aliquod  i fi  orum  quandoque 
maius  reperiatur,  ad  hoc  comparatio  non  e st  facienda.  d ea  enim  quafrequcntifimaac  com- 
muni flima, comparatio  adhiberi  folet.  temere  idcirco  (fl  prater  rem  adfers  te  verrucas  vidiffle  di- 
midiata vulgaris  Faba  magnitudine.  V e pondere  vero  Faba  qua  fer ip fimus  per  euidentem  calum- 
niam diluere  labor as.  is  te  ex  aceruo  commune  granum  Faba  accepi (fe,idfi  vix  decem  tritici 
grana  pependijfe.  Accepisti  haud  dubio  minoris  Sarna  granum.  At  ego  non  islius  fed  maioris 
£ cana fruffum  (ape  dimidiam  drachmam  pendere  fler  ip  fi.  idfl  in  cap.  de  Beona  maiore.  Jfuodne 
inficias  ire  poff es , hinc  quoque  (fl  maiores  (fl  minores  aliquot  B anas  ad  te  mifi  ,vt  diferimen 
vtr arumque  cogno  fceres,  quod  videris  noluiffeanimaduertere,tametfi  feparatis  capitibus  a mede 
his  fit  feriptum.  Harum  maiores  ( plus  minus ) femidrachmam pondere  aquarunt ,tametfi  no  huius 
gentr is  maxima,  fed  mediocris  magnitudinis  tantummodo.  An  nc  manifesta  calumnia,td  mino- 
res pertrahere,  quod  de  maioribus  fcripft?  Itafane  videtur.  Maiores  autem  negabis  fortafu  te 
vnquam  vidiffle, quod  certe  non  potes,  cum  Vienna  (fl  Praga  harum  & recentium  (fl  aridorum 
etiam fitvfus , vbi  haud  dubio,  illas  non folism  vidtlii  menfis  inferri,  fed,  vt  verifimile  efi,gu- 
fialii  (fl  ediiti  quandoque.  Sed  di fiimulandum  hoc  erat, vt  liberior  calumniandi  occafio  relinque- 
retur. Jfiuod  non  hoc  loco,  fed  (fl  alibi  facere  videris,  fi  quidem  quod  Bcona  in  auditorium  meatum 
incidere  nequeat, id  quoque  de  minoribus  accipis,  in  cap . tamen  de  maioribus  B unis  d nobis  tradi- 
tum.Vidisii  ne  aliquando  tam  patentem  hominis  auditorium  meatum,vt  in  eum  facile  maior  Ba- 
xa incidere  potuerit -negas,  jfiuid  ergo  hic  cauii/aris?  Simile  e it  de gado  gallinaceo,  quem  ais  poff  e 
Fiebas  deglutire:  minores  Bunasfortafiis  poff  et-,  fed  maiores  a gallo  non  meministi  integras  ( vt 
credo )deuoratas.  Hic  vero  et  ia  caui liaris,  in  ovripu  Luciani  legi  affirmas , quod  ex  rivemiacitoui: 
esto,  fit  lapfus  i fi  e tranff tribentis  vel  meus,  quid  ad  rem?  Luriam  locum  effle  confiteris:  atque  in 
eius  Dialogis  reperiri  My cillum  obii  ccr e gallo,  quod  Fabas  fublegiffet.  De  reliquis  abfiineo,  vt  de 
formicis  Faba  tunica  adferetibus,(flc.quia  ne  minora  ac  tenuia  nimis, vt  ais, pro fequamur  pofiu- 
las.Ad  AriFlotelis  locum  lib.  De  Historia  animalium  fexto  veniendum.  In  hoc 'aut em  qua  fidam 
voces  aliter  reddendas  cenfles,  quam  a T heodoro  Gaza  fint  conuerfla.  Verum  pratemiflis  ijtis  ad 
infpeclionem  pulli  te  prouoco.  Frange  ac  aperi  ouum gallinaceis  decimo  {undecimo, aut  duodecimo  ab 
incubitu  die, qualis  fl,  tunc  fit  pulli  formatio  cofidera  (fl  vide.Rcperies  caput  formati,  fl  vtrimq. 
eminentes  oculos,  partibus  tamen  eorum  indi  feretis, reliqui  vero  corporis  fibrosae  rudimenta:  vt 
hinc  pateat  haud  perperam  ab  A risi ot cie  feriptum, decimo  die  caput  reliquo  corpore  grandius  effle, 
& oculos  Fabis  maiores  per  id  tempus  eminere -,F abis  videlicet  quas  veteres  xvd(tov$  dixerint. 
£>md  nunc  A lexandrine.  Fabam  ne  de  loco  fledefi  flua  deseciam  reftituisfi?  (fl  de  bonorum  facul, 
tatumfi  fluar um  poffefiione  deturbatam  reduxi  fit?  ex  auctorata  auri  or it  at  e reddidisti  ne  omnem? 
Ita  enim  lib.vn.  De  fimp.  medic.facult.cap.  de  Faba  inaniter  gloriaris , triumphum  canens  ante 
virioriam.Sed  erube fleere  te  nunc  video,  Salua  res  efi.  Agno  ficis  modo  te  temere  nimis  Euricij  Cor- 
di ac  nostram  flent entiam  impugnajfe,  tua.fi  argumenta  omnia  concidiffle,  ac  in  nihilum  euanuijfe: 
B urnam  fi  nec  maiorem,  nec  etiam  minorem,  veterum  xva/sov  Latinis  Fabam  diriam,e(fe  confite- 
ris. cum  orbicularem  fiue  (phar eidem  formam,  neutra  obtineat, qualem  xvd/xov  effle, abundo  offen- 
flum.  Vale. 


REM- 


remberti  dod  on  ai 

ad  ivlivm  alexandrinvm 

EPISTOLA  ALTERA: 


V D v m abfolueram  Alexandrine  priorem  e fisi olam,  cum  in  locum  fccundt 
libri  Dc  alimentorum  facultatibus  cap. primi,  inciderem,  -M  refers  recentis 
Pbafeli  filiquas  efculentas  effe,  vt  & Phafeoli  fine  Doltchi  -,cx  quo  deinde 
nonnullam  occa [tonem  iterum  arripis,  reiicienda  ac  reprobanda  nos!  ra^  de 
vulgari  Faba  ftue  Bion  a fent  entia.  Galeni  funt  verba , mo.ij.cov  «Pot/z 
yXcopav  'o  Ao/3'o?  : id  efi,  Fabarum  autem  viridium  fi  liqua  non  esi- 

T _ efculenta.  Sfiuibus  tu  hac  adiicis : Vbi  igitur  funt,  qui  noftratcs  Fabas  nia- 

• r«  minorefvc, veterum  effe  Phafclosperfuadcre  nobis  conantur? efi:  fiquidcffl  Phafeli, 
SLua  efculenta , recentis,  vt  & Fafioli,  fine  Dolichi,  itidem  recentis : cftur  cnun  vtraque 
hodie  pariter:  at  Fabarum  nufquam  editur.  Hicoptarim  interrogatum  te  Alexandrine  apu_d 
auem  anciorem  vnquam  legeris  Phafeli  recentis  fil, quas  edules  effe.  Nullum  enim  (fi  recte 
io)  auctorem  proferre  poteris.  Nam  Galenus,  eodem  loco,  [ollus  Doltchi, dum  adhuc  v ne,  cit.fru- 
amintevrum  vefeum  effe  testatur.  Fructum  autem  nominat, quod  ex  fihqua  &J  emine  compo- 
nitur. Vnde  eno  Phafeli  etiam  immaturum  fructum  efculcntum  effe ecognouish  f Sed  fortapts 
pbafelum , Phafeoli  fiue  Dolicho  congenerem  facis  : vt  posteriora  tua  verba  offendunt , :n  qui r 


cum  animalium  quorundam  renibus  fimilitudo,  in  Fabis  nulla.  Hac  certe  vena  oftend:. 
exiguum  tediferimen  inter  Phafelum  trifyUabum , &Phafeolnm  tctraf/Uabum  fiue  ffilichum 
aeno  fer  e.  guod  & cap.xxv.  einfdem  libri  apertius  oficndx.  vot  Phafelum  aliud  nihil  effe  af- 
firmas, quam  qui  ab  Italis  omnibus  Fafolo  dicitur-.  Phafiolumvero  (vt  qutbujdam  placet)  nthil 
aliud  quam  Fafolo  Turchefco,  a Diofcoride  Smilax  hortenfis,  a Caleno  vero  Dolicbus  dictus, 
cum  Phafelo  genus  non  diuerfum,  fpecic,  vtais,  diuerfa  tamen.  Hicveltmex  te fcire,mi  Alexan- 
drine, quid  inter  hac  genere  eadem  ( (pecificam  differentiam  pariat , quod  tu  nec  exprimis  nec 
ostendis.  Sunt  quidem, fcio,  nonnulli,  qui  inter  Phafeoli  albida  femina, & alia  qua  vel  lutea, vel 
rubentia,  vel  nigricantia,  vel  ex  albido  nigro  f permixtis  colorata,  dif crimen  facere  conantur : 
propterea  quod  albida  femina  renum  quorundam  animalium  figuram  paulo  magis  exprimere  vi  - 
deantur,quam  alterius  coloris.  Jfiod  fi  autem  huiufcemodi  efi  difcrimcn,quo  [pecie  diuerfa  ac 
differentia  effe  exiit  imas:  valde  exiguum  illud  efi,  & certe  tam  exiguum,  vt  nec  nomine  nec  Jpe- 
cie,  hac  eapropter  distinguenda  fint.  Neque  enim  color  vel  nomen  vel (pedem  mutat,  nifialiaad- 
fint  diferimen  offendentia.  Cuiufcunque  ergo  coloris  Dolichi femina ftnt, haud  idcirco  nominibus 
diitingnenda , & quadam  Phafeli, alia  Phafeoli  dicenda.  Pbafelus  etenim  haud  alius  efi,  quam 
vulgaris  Faba  Germanis  Bcona  dicta,  d Phafeolo  fiue  Dolicho  differens : vt  Pempt.  1 1 1 1,  lib.  1 1. 
cap. i.  abunde  multis  ofienftm  efi.  Jpuibus  accedere  pote  fi,  quod  Galenus  hb.  i.  De  alimentorum 
f acuit,  inter  ea  femina,  qua  in  aqua  eoufque  dum  radices  egerint , id  efi , germina  fecerint, 
macerata  eduntur  , Phafelos  quoque  reccnfeat  : & nofira  hac  atate  vulgares  Faba  , 
fiue  Germanorum  Bosna  m aqua  macerata  quoque  edantur  ; & quidem  d Rcligiofis  montis 
Athou : vt  Bel/onius  Singularium  hb.i.  cap.  xxxvm.  & xlv  1 1 1 .refert , quos  verifimileefl 
hanc  confuetudinem  d veteribus  retinuiffe,fic  vt  & hinc  colligendum  videatur,  veteribus  Pha- 
fdos  dictos  fuiffe,  quas  modo  vulgo  efi  perperam  Fabas,  Germani  vero  Bonas  vocant.  Semina 
autem  qua  in  aqua  macerata,donec  radices  produxerint,  eduntur,  referente  Galeno,  funt.  Ftcrti- 
graci,  Phafeli  ac  Eruilia-,  item  & Lupini,  horum  autem  nullum  cum  vulgari  Faba  fiue  Bona  con- 
venire potest, excepto  folo  Phafelo.  Proinde  & hac  tua  argumenta  plane  Alexandrine  concidunt, 
neque  enim  vulgare  Fabam  Phafelum  effe  negare  potes,  multo  vero  minus, legitimam  Fabam  effe 


af firmare.  Nequetibi  in  vllo prodeffe queunt  Galeni  verbaquaex  cap.de  Dolicho,  haud tntegn 
fed  mutila  in  medium  profers  -,  deinde  & alio  detorques.  Refert  Galenus  Di  ociis  verba  dc  Doli- 
ehoac  P i fis, post  qua  deinceps  Ochri,  Lentis,  Ciceris,  efi  Orobi  mentionem  faciens , Lathyri  S,,-. 
Cicercula  nomen pratermittens,  eandem,  inquit,  dubitationem prabet.  (quam  videlicet 
Crftes  prius)  Dicere  tamen  (addit ) quis  poffet:  omnia  hac,  Ochrum,  Lathjrum , Fafelos. 

'JJ  e genus,  verum  pluribus  nominibus  appellari.  Hictumox  Alexandrine  adiicis:  Etrc  ve 


vera  funt 
genere 


genere  eadem,  fpeciebusquibufdam  diucrfa  cun&aha:c.  <^ft  Calenus , dicere  aliquos  poffe 
eadem  ejfe  genere  hac  refert, non, vt  tu,  affirmat,  o/ n ne  Ocbri,  Lathyri,  ac  F a feli  eadem  funt? 
negas.  Sed  Phafelum  ac  Phafcolum  eadem  genere  ef  e rcfpondes.  Verum  hoc  ex  illis  Caleni  verbis 
colligi  nequaquam potesf.  Defineergo  Galeni  verba  ad  alium  fenfum,  contra  mentem  eius  detor- 
quere, er  integra, non  mutila,  in  medium  proferte.  Spuoa  quiaabste  non  facium , hic  integra 
adferibenda  putauimus.  In  libro  De  ratione  vi&us,Hippocratcsfcriptum  fic  reliquit.-Pifa mi- 
nus quidem  inflant,  fed  magis  per  aluum  fecedunt:  Ocbri  autem  & Dolichi  iis  quidem  fe- 
cedunt celerius:  vcriim  minus  funt  flatulenti,&  nutriunt  affluentius.  Cum  enim  Hippocra- 
tes his  verbis  Pifa  Fabis  comparet, quarum  prius  vt  cibi  flatulenti  memincrat:deinde  Ochros 
& Dolichos  adferibat,  in  eo  lignificat, Dolichon  ciufdcm  efle  generis  cum  prxdidis  femi- 
nibus, & pocilli lmim  cum  Ochris.  Verum  cum  nullam  prorfus  Lathyri  aut  Phafeli men- 
tionem fecerit,  fufpicari  quodammodo  poflu mus, illorum  feminum  quoddam liccreap- 
pellare  Dolichon.  Quod  li  quis Phafclos  etiam  in  Lathyrorum  genere  reponat, negarefd- 
tem  non  poterit,  quin  Lathyri  in  prardi&a  oratione  Dolichi  appellari  queant.  Nam.&  Dio- 
cles  in  Leguminum  catalogo,  vtFabasprimas  recenfuit,  mox  Pifa,  deinceps  adverbumlic 
(cribit:  Dolichi  ver6  non  minus  quam  Pifa  nutriunt : prarterea  flatu  fimiliter  carent  .-quod 
vero  ad  fuauitatem  pertinet,addcie<2:ioncin,  vincuntur.  Verum  is  quoque  deinceps  Ochri 
quidem,  &C  Lentis,  & Ciceris,  8c  Orobi  mentionem  faciens,  Lathyri  autem  nomen  przter- 
mittens,  eandem  prarbet  dubitationem.  Dicere  tamen  quis  pofflt,  omnia  harc,  Ochros,  La- 
thyros,Phafeolos,vnum  efle  genus,  verum  pluribus  nominibus  appellari.  Hac  funt, mi  Ale- 
xandrine, integra  Galeni  verba, qua  quam  nihil  pro  tua  fent  entia  faciant,  vel  nostra  aduerfen- 
tur,  fatis  manifestum.  Vale. 

F x N t S. 


REM- 


6o) 

rEmberti  d o d o n ae 

DE  OLERIBVSj  p»  ' 

ET  CARDVIS, 

STIRPIVM  HISTORIA 

P E M p T A S QJ  I n T A. 

DE  HERBIS  EDVLIBVSj 

LIBER  PRIMVSi 

PRiEFATIO. 

8Ntecedente  Pemptade  Frumentorum  leguminum f materia  compre - 
henfa  est-.  -Nunc  altera  edulium  herbarum  fuccedit pars, qua  olerum  historia 
continetur.  Esi  autem  inter  hac  differentia  haud  exigua,  quadam  etenim 
herba fiue  foliis  edulia  funt:  alia  fructu:  radicibus  vero  non  pauca. 

Eorum  autem, qua  herba  fue foliis  edendo  funt,  duplex  ef  genus:  nonnul- 
la enim  totale  fubinde  fola  edi  poffunt,vt  Atriplex,  Beta , Brafica,Lacluca, 
drc.aliavero  nec  fola  nec  tota  eduntur,  fed  ciborum  ac  olerum  aliorum  con- 
dimentafunt ,vt  Apij  genera, Sinapi, Eruca,  Tdafturtium,  &c.  £ua  omnia  vt  veri  Olera 
dicuntur,  fic  & hac,  P emptas  ista  explicabit  -.^Additis  quinto  loco  [j/inofis  Carduis,quorumnon- 

nulli  edules  funt, vi  Cinara,Carduus  Leucographns,&alij. 

Primo  aut  em  loco  occurrunt  herba,  qua  tota  ac  fubinde  fola  e fit antur.  additis  interim  cjriis, 
qua  cognatione  aliqua  ipfis  adharent,  tametfi  etiam  edules  non  jint.  2{ec  enim , vtfapius  admo- 
nuimus ,fmiles  ab  inuicem  diuellendas  exiBimauimus:  Iam  & expediens  cum  vt  ilibus  inutiles 
deferibi:  Ita  enim  facilius  vna  ab  altera  digno  [ei potest. 

DE  ATRIPLICE. 

Ca$vt  i. 

ATriplicis  genera  funt  duo : horcenfe  ac  fylueftrc. 

Hortenfi  caulis  procerus  & ere&us  nonnullis  alis  & ramis  brachiatur:  folia  lata, acu-  i. 
minata, & Bliti  folioru  emula,leuiora  interim  mollioraq;:flofculi  exigui  fublutei  coaceruati. 
femen  foliatum,tenui  cortice  obdu£him,racematim  cohaeret,  radix  in  altum  defcedit,mul- 
tx  ex  quafibrte  promuntur. Sunt  folia  caulesq;  initio  fu  bcandido  relucentia  eolore,ac  velu  ti 
tenui  refperia  farina;  procedente  vero  tempore  in  luteum  nonnihil  fubinde  elangueicunt. 

Sylueftrislxuitateformaquefoliorum, floribus, feminefoliofo  horcenfemarmulatur, fed  2. 
humilior  ac  minor  eft  omnibus  partibus. 

Vtriufque  generis  caule, foliisque, fucco  rubens  ipecies  etiam  quandoque  reperitur-fre-  3. 

^uentius  tamen  hortenfis. 

Eft  verd  & alia  fylueftris,humillima,ramoiior, foliis  anguftioribus,floribus,  feminibusque  4. 

Prioribu  s refpond  ens. 

In  hortis  olitoriis  frequenter, Satiuaetiam  non  fataprouenit.  Sylueftresiuxta  vias,  femi- 
**Mctobes,&  margines  agrorum  fatpius  gignuntur. 

In  Maritimis  ad  Tergeftini  ialinas  a fc  repertam  & Atripiicem  quandam  Matrhiolusre-  y, 
cttihuniifuis  caulibus  procumbentem : foliis  candidis,  Spinachise  minoribus : lemine  in 
u®mis  virgis  racematim  congefto.  radice  multiplici,  quam  Marinam  appellar. 

Junio  ac  Iulio,  fubinde  Augufto  menfe  vigent,  femenque  perficiunt. 

^r*cis  aTgjt dicitur:  item  Sc  pguoo>atpa.*ov:  Latinis  Atriplex, & Aureum  olus:  Offici- 
hatinam  retinent  nuncupationem:  Germanis  COfoftm/  'Slfllicn:  Belgis  iBdQEiIcalis  Atri- 
Armola,T rapefe :Hi{pzn\s  A r molles:  Gallis  Arrcuches,  oubonnes  dames:  Anglis©jra» 

•nohemis  iefcoDa.  Plinius  de  Atriplice  Sc  Chry  (okchano  (eorfim  diflerit,  veluti  ab inui- 
111  differentibus:  De  Atriplice  fiquidem  lib.xx.  De  Chryfoiachano  lib.  xxvi  1.  cap.vin, 


PEMPTADIS  <iVlNT£  LIB.  t.  <Sof 

r 'hic  Chryfolachanon, inquit, in  Pineto  Laftucx  fimile  nafeitur : fanat  ncruos  inci- 
vb‘?C  fbftiin  ithponatur.Et  aliud  genus  Chryfolachani  traditur  flore  aureo,  foliis  Oleris. 
(bsl'con  ranJcnto  Atriplex, Galeno au<flore,in  fecundo  ordine  liumida  -.frigida  in  primo: 
TcmP'ta7"  . r liortenfis  vero  etiam  humidior  ac  frigidior  DioC- 

pes  an  enn  s.  corides  edi  olerum  modo  codtam  ait : aluu  item 


mollire;  ac  panos  quoque  difcutcrc,fiuc  cruda  fi- 
ue  coda  imponatur.  Semen  cum  aqua  mulla  re- 
gium morbum  fanare. 

Galenus  huic  ex  eo  abftergendi  virn  adefTe  exi- 
ftimat,&  iocinoris  obftru&ioncs  aperire  pofle. 
De  Pede  an  ferino.  C a p.  ii. 

AD  Atriplicum  genus  referenda  vulgaris  oc- 
currit herba, Pedem  anferinum appellant, 
cubitali  aut  altiore  caule,nonnihil  {friato , ac  ra- 
mofo  hxc  aflurgit. foliis  circumucftitUrlatis,  Ix- 
uibus,fplendentibus,aliquot  fe&ionibus  peroras 
diuifis.  flofculi  exigui  fubrubeht.  femen  ramulo- 
rum cacuminibus  racCmatim  adherens , Atripli- 
cis fylucftris  fatis  fimile  eft.radix  in  multas  fibras 
diuiditur. 

Secus  veteres  parietes,vias,  <emitas,alibiq;  in- 
cultis ac  defertis  humeri  tibus  nonnihil  locis  fre- 
quens exit. 

Viget  acflorctvna  cum  Atriplicibus  reliquis. 
Nomen recenriorxras Pedi  anferino  dedit,  i 
fimilitudine  pedis  anferis , quem  angulis  & fe- 
dtionibus  fuis.foliu  quadantenus  exprimit : Ger- 
manice @en|5  fu|5 : eadem  vocatur  Gallice  Pied 
d’oye : Italice  pede  di  Ocha : Aiiglice  <63ofe  foots: 
Belgice  <5anfm  hocti 

Facultate  hxc  herba  frigida  quoque  ac  humi- 
da  eft,&:  quidem  non  minus  Atriplice,  fed,vti 


apparet,  etiam  amplius  refrigerans.  Suum  gene- 
ri exitialis  ac  perniciofa,!]  edatur,fertur.  InMe- 
dicinxvfum non  admittitur:  multo  minus  inter 
edulia. 

De  Garofmo.  C a p.  i 1 1. 

ADmodvm  foetida  hxc  herbula  cft , cor- 
rupta putridaq;  falfameta,ac  fixtens  horum 
ius  grauiilimo  moleftiilimoq;  odore  fuperat.  exi- 
guis repit  cauliculis,circa quos  foliola  colore  for- 
maq;  Atri  plicis,fed  minora  multdjOmnino  vide- 
licet exigua:  flofculi  pufilli:  iemenqj  minutum 
veluti  -fylueftri  Atriplici,  radix  tenuis  fibris  non- 
nullis capillatur. 

Locis incultiSjiuxta femitas  nafei  gaudet:  fe- 
melad  hortos  tranflata diutine  recurrit. 

Annua efl  vf  i reliqux  Atriplices , cum  quibus 
viret,viget,  ac  perit. 

Garofmum  ex  eo  quod  fcetidum  ^agjr.fiue  li- 
quamen pifeium  redoleat  Cordus  appellat:  Tra- 
gium  Germanicum  aut  Atriplex  fcccida  dici  po- 
teft;  hirci  fiquidem  virofum  odorem,  huius  foe- 
tens odor  etiam  fuperat.  Ad  Atriplicum  autem 
genera  referendum . 

N ullus  autem  vfus  eft  herbx ; ex  Vtero  tamen 
laborantibus  grau  itate  odoris  prodefle  poteft: 
Namvti Hippocrates  ait:  Cum  vterus  ftrangu- 
larit  ad  nares  graueolcntia  adhibenda. 

EE  ; n' 


PE  M PTA  DIS 
; purpureus  faturo  cocci  colote. 


QJIINT.*  tiB.  i.  6oj 

Amarantus  maior  floribiisobfoleti  coloris'. 


BLiti  plura  funtgenera,magnitudine,tum  & nomine  differentia. 

Quod  maius  appellatur.fupraduosauttrespedes  attollitur:  caulis  eius  rotundus  in  i. 
alas  fton  paucas diftribuitur.  Foliafunt  lata, acuminata,  veluti  Atriplicis,  (ed  virentioraac 
glabra:  flofeuli  & femina  latis  membranis  inclufain  ramulorum  faftigiis  raccmofe.  radix 
multiplicibusfibris  deorfum  demittitur. 

Minus  Blitum  humilius  eft,  foliisque  anguftioribus:  flofeuli  huius  obfcure  rubent:  femi-  z. 
navt  Atriplicis  ac  maioris  Bliti:  radix  eiufdem  modi. 

Vtriulque  rubens  quaedam  reperitur  fpecies.  maioris  autem  caules  potiflimum  rubent:  3. 
minoris  vero  & caulis,  foliaque, ac  radices; qu 2 & e purpura  rubicantem  fuccum  attri- 
tu reddunt. 

Eii&  Blitum  foliis  non  modo  virentibus,  fed  rubro  luteoque  coloribus  pulchre  diftin-  .4. 
ftis, forma  prioribus  fimi le.  Quod  non  absre  Blitum  maculofum  fiue  maculatum  dicitur:&: 
a nonnullis  herba  Papagalli,  aut  redius  Pfittaci  herba,  a foliis  varie  coloratis , fimilitudine 
Pfitcaei  plumas  referentibus. 

Iam  & ad  Bliti  genus  referendus  quoque  venit  Amaranthus  purpureus  vterque,cum  coc-  y, 
ci  faturato  ac  eleganti  rubore  tinctas;  tum  obioleti  coloris  ampliores  ac  laxiores  fpicas  progi-  Amxr» 
gnens:  De  quibus  Pemptadis  z.lib.i.feriptum  eft.  'hm- 

Pallim  reperiuntur  vulgaria  Blita  locis  incultis:non  raro  in  hortis  fponteenafeuntur. 

Vna  cum  Atriplicum  generibus  rccurrunt.vigent.ac  florent. 

Grxci  BAif-rS*:  Latini  Blitum  appellant:  Germani  Hifpani  Bredos:  Itali  Biedoni, 

Blito:  Galli  Blete. 

Olus,  Galenus  ait  lib.  vi. De  fimpl.med.facult.efculentum  eft  Blitum,  humida:frigida:q; 
temperatura,  in  fecundo  maxime  exeeflu.  'Alimentum  autem  corpori  praebet  exiguum,  vt 
t.deDealiment.  facultatibus.  Ex  oleribus  fiquidem  eft  W/o/?,  fiue  gufiabilis  qualitatis  ex- 
pertibus; quomm  fubftantia  aquofior  eft. 

Huiufcemodi  autem  olera  non  folum  exiguum  nutriunt,  fed  & ad  facilem  deiedHonem 
font  propenfa , non  tamen  vehementer ; cum  nulla  ipfis  adfit  qualitas  acris  aut  nitrofa,  qua: 
Ventrem  ad  excernendum  excitet. 

EE  4 Dt 


STIRPIVM  HISTORI-* 


SmlApd- 

thm. 


De  Spinachia. 


Cap.  v. 


Spinachia.  C P inachia  Blico  vel  etiam  Atriplici  co- 

k-' gnata  cft.  folia  profert  mollia, oblcure  viren- 
tia,lucci  plena,  acuminata,  & latiore  bafc  trian- 
gula,luxca  pediculum  fepcnumero  vna  vtrim- 
que  profunda  fe&ione  diuifa:  caules  teretes, pe- 
dales, intus concauosjlimilibus  foliis conuelii- 
tos , iuxta  qua: , tum  & in  faftigiis  ramulorum 
flofculiraccmatim  cohaerent,  (ucccdente  mol- 
liter fpinofo  leminc. radix  tenuibus  fibris  coftat. 

In  hortis  facillimo  cultu  prouenit:  folum  vix 
vllum  refugit. 

Quouisfercanni  tempore  feri  poteft.  Vere 
lata  cito  adolcfcit,&  intraduos  menfesperfici. 
tur.  Qua:  vero  Autumno  feritur,nonitaceleri- 
ter  increfcit;  fed  per  hyemem  reflans,  mox  pri- 
mo Vere  femen  profert. 

Spinachiam  noftra  xtas  appellat : nonnulli 
Spinacheum  olus: alij  Hifpanicum  olus:Fuch- 
fiusGrarce  vocat:  Ab  Arabibus  ac  Se- 

rapioneHifpanacdicitur.Suntqui(78;T/io,«gste- 
^w,autTft/TAo«5«^9!^w,id  cft,maluaceam  betam 
nominant.  Germanis  ©ptntt : Belgis  £ptagi« 
Hifpanis  Eftinaca : Itali sSpinacci:  Gallis 
«ars:  Anglis  ^ppnarfjf- 

Falluntur  qui  Plinij  Boulapathon  cfie  exi- 
ftimant:  Lapathi  fiquidem  genus  Boulapathon 
cft:  radicis  tantum  altitudine  ab  aliis  differens, 
vtlib.  x x.  cap.  x x i.  ipfe  refert.  Nec  quoquo 
Hippocratis  Blitum  cft , quod  veluti  lingua  et 
fc  icribitlib.n. De  morbis  muliebribus : Nam 
inter  fubdititia  illud  refertur, que  rubrum  fluxum  muliebrem  reprimunt  acfiftunt.Talis  au- 
tem Spinachix  facultas haudquaquam eft,adftri£tionc  omni  carens. 

Eft  autem  Spinachia  humida  plane  ac  frigida  ordine  fere  fecundo ; fed  humida  magis : er 
olerum  numcro,quorum  fubftantia  aquofior,&  fapor  qualitatis  expers  :cito  idcirco  delcen- 
dit,&  aluum  emollit. 

Editur  dccodta,  fed  alimenti  exiguum  aut  nihil  confert : flatulenta  nonnihil  eft, &nau- 
feam  facile  parit,  nili  Zinzibere  aut  alio  conlim  ili  condiatur : Recipitur  & inter  cruda  aceta- 
ria recens  enata, prius  fcilicct  quam  latiora  ei  fubnata  fuerint  folia. 


De  Beta.  Cap.  vi. 

T>  Et  a duorum  cftgenerum : candida  vna:  nigra  altera:  cuius  vna  Ipecies  radice  eft  craffa 
-l-' admodum,  ac  eduli. 

i.  Sunt  autem  folia  priori  magna,lata,laruia,refplendentia,  quandoque  dilutius, alias  fatura- 

dus  virentia:  caules  longi, bicubitales,ftriati, in  ramulos  effuli : circa  quos  initio  flofculi  co- 
piofi  ordine  digefti, colore  fubuirentcs:deinde  lemina  afpcra,  rugofa.  radix  teres, longa,  in- 
tus candida  eft. 

i.  Altera  Beta  foliis,caule,feminc,radiceq;  fimilis,(blo  colore  differens  eft.  qui  in  foliis, cau- 
libus rubens  elucet. 

j.  T ertia  & caule  foliis^  rubet, fed  fubinde  dilutius,  radices  vero  habet  paulo  breuiores,fed 
craflas,Napis  fxpenumero  perfimiles,qux  interiore  pulpa  rubent,  & ori  quam  reliquorum 
gratiores,  cibo4ue  aptiores. 

Seritur  in  hortis  Beta:  folum  amat  madens  ac  ketum.Oportuniflimafatio  eius  Vere:  tou 
seftateviret,necnon&hyeme:  altero  anno  caulis  cum  feminibus  affurgit. 

Iulioaut  Augufto  femen  ad  maturitatem  peruenit. 

Tertia:  radix  priufquam  caulis  exeat  eruenda,  alioqui  cibo  inutilis  fu  tura. 

Grxcis2fCTAo)>,Ts~TAor,  & a nonnullis  WtA «» dicitur : Latinis  Beta : GermanisSIdtiSc/ft 
JSelgis  2Srete  : Italis  Beta,  BietoU : Hifpanis  Afclgas : Gallis  de  la  Boree , Bette : Angfe®*^- 


IS  Q^VlNTi®  LIB.  I. 


601 


Beta  rubra. 


Nomine vicinaeft  txvjrX)i  dida : led  vt  apud  A- 
thenxum  diuerlum  genus&a  Beta  differens. 

Candidam  Betam  aiueXix.b,  ideft,  Siculam  j. 
cognominariTheophraftusart:  Hinc  Sicl^vox, 
qua  Barbari  Sc  Officinxplerxq;  Beta  appellitat. 

Tertiam  Betam  Germanis  rot  Ovubcn / id  eft. 
Rapum  rubrum  dici  Fuchiius  audoreft.  Non 
eft  tame  Rapi, led  Betx  Ipecies , quam  nonnulli 
Romanam  Betam  vocant. 

Cxteriim  Beta  candida  quidem  humidum  r 
ac  frigidum  olus  eft, quod  adiundam  quandam 
faliilaginem  ac  nitrolam  facultatem  habet : vn- 
de&extergit,&  per  nares  pituitam  euocat.  Co- 
da autem  editur,  cito  deiccndic , & aluum  ad 
excernendum  & deponenda  excrementa  exci- 
tat; prxlcrtim  cum  iure  in  quo  decoquitur  luni- 
pta:  ablqueiureeiitata,depolicanitrofitate,mi- 
nusextergitjac  aluum  irritat.  Nutrimentum  au- 
tem ex  Beta  qualicunque  tandem  exiguum  aut 
nullum  corpori  accedit  3idque  minus  quam  ex 
Laduca  probum. 

Succusautem  naribus  inditus  pituitam  cie- 
menter  extrahit  & caput  purgat.  Decodum  fo- 
liorum Si  radicum  furfures  Si  lentes  abftergit. 
Radix  deralb  nonnihil  cortice  ano  glandis  mo- 
do impolita, aluum  quoque  ad  excrementorum 
expullionem  inui  tac,prxfertim  exiguo  fale  con- 
fperfa. 

Rubra  Betanonnullx  adftridionis  particeps,  a. 
aluum  minus  mouet,fed  cibo  minus  idonea. 

Tcrtix 


tf  ib  Stirpivm  Historia 

Tertfx radix, raenfibus  hybcrnis,cum  lalc  6c  aceto condita,acctarij  alteriusloco  fubinde 
coda  infertur : palato  & ori  grata. 


r>c  Brafic.1. 
Braffica  vulgaris  {atiua. 


Cat>.  VII. 

BraHica  rubra  capitata. 


BRassicas  duas  Diofcoridcs  facit : faciuam  vnam , fylueftrem  alteram : & quidem 
prxter  tertiam  Marinam ,qux  ad  Helxines  genera  pertinet:  de  qualib.  5.  Pempt.  tertiz. 
T ria autem  huius  Theophraftus  genera  ftatuit , , fiue  Crifpum  vnum : alterum 

^.«aipt/AAorjLxue:  tertium  ayztor,  iiue  fyiueftre.  Thcophraft  um  Cato  imitatur,  tresquoque 
Brafljcasrefercnsrprimam  quidem  lxuem, grandem,  latis  foliis,  caule  magno : alteram cnf- 
pam:  tertiam  minutis  caulibus, teneram  & acerrimam. Eandem  diftindionero  refert  & Pli- 
nius lib.xx.cap.  ix.vbi  in  tres  fpecics  diuififfe  eam  ait  Grxcorum  antiquifiimos : vnam  crif- 
pam:  alteram  Aiicw.Sc  tertiam  ,qux  proprie  appellata  iit  Libro  vero  xix.&alia  plura 

generabis  adiicit, Tritianum, Cumanum, Pompcianu,BrutianCi:  Sabellicum,  Lacuturrium. 

Noftraxtas  non  paucas  quoque  obfcruauit,  vel  colore  vel  forma  differentes , Brafficas. 
Quxdam  enim  feflili  folio  patulx  funt:  alix  contrado  capitatx:  nigrx  nonnullx : plerxque 
albidx;  vel  etiam  faturato  colore  virentes:  Iam  & lxui  folio  iftx:  illx  vero  crifpo,aut  lacinia- 
to.Eft  8c  in  caulibus  differentia. 

x.  Prior  Braflicx  fpccies  foliis  luxuriat  magnis, latis,expanfis  &c  patentibus, iisque  in  faturato 

cum  virore  rubore  nigricantibus : pediculis  tamen  foliorum  ,coftis  ac  fibris  paulo  dilutius 
rubentibus.caulisqui  c mediis  Vere  fingit  foliis  ramofus,flofculosprofertluteos;filiquas  ob- 
longas, quales  Rapi, Si  femina  rotunda  fimilia.  radix  fibris  firmatur. 

2.  Huius  fpccies  & quadam  foliis  in  orbem  & globum  contradis  capitata  reperitur, cuius  ta- 

men globofum  caput  minus  quam  albide  capitatx.color  vero  foliorum  huius  dilutius  edam 
quam  antecedentis  rubet:  reliqua  conueniunt. 

. Tcrtixfoliaminorafunt,vtnmqucadcoftamvfquemediam  profundius  femelatcgite- 
7 rtim  inferiusincifa,  per  margines  vero  admodum  crifpa:  inreliquis  non  differt. 

4.  Quarta  foliis  eft  fi(fis,&  in  lacinias  multas  diffedis:  fecus  ab  aliis  non  differens. 

j Quinta  caule  foliisq;  omnino  minor  cft,&  natura  fua  fylueftris:  idcirco  nec  in  cibatu  de- 


LI  B. 


PEMPTADIS 
Braffica  crifpa. 


Merata:  feminis  autem  caufa  prarcipue  feritur  ac  colicur,  ex  quo  fubinde  non  exiguus  quz- 
fius  accedit. 

Sexta  caule  innititur  craflo:  folia  initio  effundit  ampla,lara,ex  albo  virentia , cralfiscoftis  g. 
albidioribus  diftin&a,  reliqua  in  globi  autcapitis  formam  ar&iffime  contrahit,  qutecandt- 
diflima  iunt.  quibus  V ere  diflolutis  caulis  aiiurgit  ramofus , flofculos,  fihquas,ac  in  his  femi- 
naproferens. 

Eftvero Sraliaquxdam  capitata, albida  quoque, quarti  Sabaudam  vocant. oblongiora ^ 
huiusfuntcapica,minusqar<ffeconcluia,qua:fi  Vere  explicentur,  caules  emittunt  li militer 
ramolos, floribus  albidis  Ipeciofos:  quos  filiqua:&  femina  fuccedunt  aliorum  fimilia.  Hye- 
misrigorem  hax  non  (uftinet, neque  ad  Verperuemt,nifi  admodum  clemens  hyems  fuerit. 

Succedit  Cauliflora  diiffa;  ha:c  priore  caule  foliisq;  al  bidas  refert,  ied  foliorum  loco , qua;  g 
in  caput  conglomerantur,caules  huic  in  mediis  exeunt  foliis  craffi, albidi, molles, qui  ori  gra- 
ti cura  fuau  itate  cocti  ed  untur;  a quibus  Vere,  fi  hyemem  luperare  ( quod  rariffimum ) po- 
tuerint, altioribusfadbis.flores, (emina  aliorum  fimilia  prodeunt. 

Iam  & alia  quardam  ex  albarum  genere, cuius  caulis  omnino  craflus  redditur ; no  quidem  9. 
in mediisfoliis, verum  infra  & proxime  radicibus, quo  loco  ftrumofus  faclus  etia  Rapi  haud 
parui  magnitudinem  armulatur : huius  interior  medulla,qualis  reliqui  caulis,  & reliqua  ve- 
lnti  aliarum. 

Supereft&  alia  Brafllca reliquis  procerior,  folia  huius  non  Imuia, fed  rugofa,faturato  viro- 10> 
tenigricantia.  caules, flores,filiqux,&femina  ab  aliorum  haud  diffident. 

Braffica:  omnes  horten fes  funt , fed  qux  fylueftnor  in  agris  feritur.  Amat  Brafllca folum 
mediocre, pingue,probeftercoratum,&  bene  fubadum.Tranffacione  omnis  proficit,  acme- 
lioreuadit.  Indigena;  omnes  Belgio  funt;  Sabauda,  Cauliflora, & pofterioribus  duabus  exce- 
ptis,quarum  femen  aliunde  infertur. 

Seri  ac  transferri  quouis  anni  tempore  Braflicam  pofle  Petrus  Crclcentiusfentit.  Apud 
Belgas  Martio  menie,  Aprili, & quandoque  Maio  ieritur:  Augufto  veroetiam  non  raro  .aut 
&b  initium  Septembris. Transferri, inquit  Colu  mella, fex  foliorum  Braffica  debec.  In  alium 
wtem locum  transferuntur  ac  tranfplancantur  Braffica:  in  Belgio,Maio  aut  Iunio,qu«  qui- 
dem 


Brafficaiylueftris  Crambe  difta. 


Braffica  capicataalbida. 


dem  primis  Veris  menfibus  (arx  fuqt;  quxdeinde  hybernis  menfibus  virent,acfuecedente 
Vere  flores  ac  femina  proferunt:  Augufto  verd  demum  menfe  fata:,  Octobri  aut  Nouembri 
transferuntur,  vel  quandoque  etiam  Marcio  menfe,  qualis  prxeipue  albida: capitata:  funr, 
qua:  deinde  poft  SollHtium  incapita  extuberant.  Sabaudx  vero  &: Caulifiorx tempeftiuc 
lerenda:,  Maioque  transferenda;  funt. 

Omnis  autem  Braffica  Diof  & Galeno  G nce  x&uGn  appellatur:  &fatiuzquidem  *®t«- 
(2 s/  i/Apeq : Thcophralto  vero  hxcpSavo? dicitur.  £ft  quidem  Rhaphanus  Diofcoridi,qu? 
Latinis  Radicula;  led  Theophraltus  Radiculam  non  Rhaphanum , fed  Rbaphanida vocat. 
Eadem  vero  & A/Adusof  herba  elt.fic  didta.non  modo  quod  ebrietatem  arceat,verum  quod 
& colore  (qux  prioris  generis  eft)Amethy(lon  gemmam  referat.  Officina:  & vulgo  Caulem 
nominant,abipiius  caulis  prxilantia:  Germani  ^dlcfrflUCBrabanti  iioolen:  Galli  des  Choux'. 
Hifpani  Colhes,  Couues:  Itali  Cattlo, Verza. 

i.  Prior  Ipccies  e It  ea, quam  Theophraltus  AewfoMoiePlinius  vno  loco  alio  Cumanam 

cognominat:  eandem  & Cauiodenquofdam  vocitare  ait:  Cato  hancLqu«nappellat:vulgb 
Rubra  caulis:  Germanis  5Siei)ttt  rooDcr  fdlcn:  Braban.  <6joote  rocBc  itoolm:  Gal.  Choux  rouges. 

i.  Alteram  fpeciem  Brabanti  vulgo  fioofiteusl  vocant:  Latine  Rofaceam  brafficam  dixeris* 
Pertinere  hxc  adTritianum  genus  nonnullis  videtur:  Plinius  iiquidem  lib.  xix.  cap.  vm. 
Tritiani caulem  fapore  & magnitudine  prxeipuum  clfc  ait, fed  ex  terrx  aggeftione  talem 
fieri:  cuiufmodi  Rolacea  non  elt.  Magis  cum  Lacuturribus  ex  valle  Aricina, capite  praegran- 
dibus,& foliis  innumeris, conuenirc  videtur. 

j.  Tertiam  Crifpam, Theophraltus  ot/Aa?t»Mor  nominat, atque  inter  Brafficas  primo  loco  re- 
fert: Catoni  lecundacll:  Plinio  Sabellica  eft : Sabellico,  inquit,  ( generi)  in  admirationem 
crifpa  funt  folia.  Germanis  .Sraufifdl:  Belgis  <£y)etrontlieIDe  feoo(e:Galhs  choux  creftuz. 

4.  Quarta  foliis fiffis  aiAivoexfijc,  Latinis  Braffica  Apiana  refle  vocari  poteft ; tametfi  Plinius 

lib.xx.cap.ix.  Crilpam  fic  dictam  velit  a fimilitudine  foliorum  Apij : funt  autem  Api)  folia 
haudquaquam  crilpa,  led  in  varias  partes  difle&a:  Vulgo  apud  Brabantos  <J5XjEl;atfeeIBe ficrolc. 

- Quinta  Vctenbus  tertia  elt,quam  Plinius  proprie  xesinfim  diciaffirmat:  BrabatisJ>fanni. 

g'  Q_ux  inter  albidas  prima  elt,vulgo  Capitata  nuncupatur:  & a nonnullis  Braffica  Imperia- 


lis:  Germanis  .Rappef;  frairt:  Belgis  «HabupjS  feoole /,§IuptIiooIe : Gallis  Cboux  Cabtiz, : Hifpanis 
Repo  Ibo,  Colkesmor  cianos:  Italis  Caulo  Cappuccio,  Cappuz,z,tno : AnglisCabbugr. 

Sextam  Brafficam  Tritianam  nonnulli  a Plinio  didam  efle  cenfent,cuius  magnum  & Cx-  6. 
pe  pedale  caput  aliquando  cbnfpici  lib.xix.cap.  vn  i : Si  paulo  ante  ex  terr?  aggeftione  tale 
fieri, affirrhat.Brafficaautemiftacapitata,non  ex  aggerendo  aut  accumulando  terram , talis 
nafcitut;  fed  fua  natura, (i  tempore  & loco  idoneis  tranfplantetur,  capitata  efficitur. 

Qua:  fuccedit , feptima  ordine , Brabantis  £>auoije boole/  id  eft , Sabauda  Braffica  dicitur.  7. 
Fertur  ex  femine  prouenire  Cauliflora:,quod  in  Belgio  maturuit.Inter  Lacuturres  capitatas 
uon  temere  numerari  poteft. 

Caulifloram  vero  nonnulli  etiam  Cypriam  Brafficam  vocitant : Italis  Caulofiorc:  Gallis  8. 
Cboux  flori Brabantis  ©focinftoole.  Ha:c  cum  Plinij  Pompeianaconuenire  videtur , de  qua 
ficlib.xix.cap.vii  i.Pompeianu  (genus)  procerius,caulc  ab  radice  tenui, intra  folia  craflefcit. 

Proximam  Rapxcadlem  vulgo  nominant;  9. 

Poftremam  N lgram  cognominant  Brafficam:  ab  Italis  Negrecaulem  (vt  fertur) didam.  An  10.' 
hsc  ad  Brutianum  referenda  fit  expendendam . quod  Plinius  prxgrandibus  foliis , caule  te- 
nui.fapore  acuto  efle  feribit. 

Czteriim  Braffica  omnis  reficcantem  & adfiringentem  facultatem  habet,  atque  vnani- 
trofam  quandam  vehementius  abftergentem  qualitatem:  hanc  autem  fuccus  aut  decodu  m 
eius  fibi  vendicaf . fubftantia  fiue  Braffica:  corpus  adftringentem  &c  reficcantem  retinet.  De- 
ponit etenim  Braffica  decodione  nitrofam  hanc  qualitatem,qute  fucco  ac  humido  eius  infl- 
uet: quam  omnem  aqua, in  qua  primo  decoquitur,ad  fe  pertrahit.  Quam  ob  caufam  dcco- 
Qum  eiusaluum  mouet:  veluti  & fuccus  fi  bibatur.  Abiedo  autem  primo  iure  in  quo  deco- 
daeft,aluum  Braffica  ficcat  &adftringit : alimentum  autem  corpori  probet  exiguum ; fuc- 
cum  vero  ingeneratnon  probum, vtpote  craflum  ae  melancholicum:  minus  tamen  craflum 
aut  vitiofum , qua:  albidi  funt : qua:  idcirco  6c  aliis  proflant.  Cato  tamen  crifpam  maxime 
commendat:  fed  huic  albida:  cognitae  non  fuerunt.  Obfcuritate  vifuslaborantibus  & tre- 
mulis comefam  auxiliari, Diof.  audor:  Cymam  vero  eius  acriorem,  ftomacho  vtiliorem,  Sc 

FF 


Braflica caule  rapum  gerens. 


ad  vrinam  ciendam  validiorem  e fle:  Sale  autem  coditam  ftomacho  inimicam  elfe,&  aluum 
conturbare:  Crudam  vero  ex  aceto  manfam  lienofis  prodefle;  idem  ait.  Plinius  fpleniticisin 
Vino  albo  per  dies  quadraginta  exhibendam  feribit. 

Fertur  Sc  Braflica  cruda  anrc  alium  cibum  fum  pta  ebrietatem  arcere, neque  inebriari  pof- 
le  eum,  qui  crudam  prxfumplerit:pofteaver6  fumptam  crapulam  etiam  difcutere : Caufa 
cuiusnaturale  Braflica:  cum  vite  diflidium;  quod  tale  eft,vt  fi  quando  in  aruisappropinqua- 
uerit  viti,  aut  ftatim  tabefiat,  aut  vitis  farmenta  tabefaciat : aut  fi,  dum  coquitur,  vinum in- 
ftilletur,  de  extero  non  coquatur,ac  coloreius  corrumpatur:  vt  in  Geopomcis  Caffij  Diony- 
fij  Vticenfislcribitur.  Athenxus  tamen  arcendi  ebrietatem  potentiam,non  foliis, led  femini 
Braflicx  afleribit.  Conferunt  vero  & folia  omnibus  inflammationibus  ac  cedematiscum  po- 
lenta trita  ac  impofita.  cum  fale  carbunculos  rumpunt. 

Succus  Braflicx, auctore  Diolcoride,cum  iridc&  nitro  fumptus  aluum  mollit:  cum  vino 
vero  epotus  viperarum  morfibus  aduerlatur.  Idem  cum  Fcenogrxci  farina  podagricis  ac  ar- 
ticularibus doloribus  impolitus  prodeft;  tum &vlceribuslbrdiais  ac  vetulfis:  caput  purgat 
naribus  infufus:  cum  loliacea  farina  fubditus  menles  mouet. Plinius  luccumcum  viuo  auri- 
bus inftillatum, auditus  tarditati  prodeile  refert. 

Semcn,prxfertim  ALgyptix  Braflicx,quod  amarx,  Galeno  tefte,  qualitatis  particeps cft, 
lumbricos  pellit : faciei  lentigines,  ephelidas,  & quxeunque  modicam  abfterfionemexpo- 
ftulant,  expurgat.  , 

Aqua,in  quadcco&a  cft,neruosarticulosq5  mire  adiuuari  ferunt:  tum  & vulnera  recentia 
ac  vetera:  etiam  carcinomata, quxnullis  aliis  remediis  lanari  poflunt,fi  hac  foucantur. 

Cauliculorum  cum  radicibus  crematorum  cinis  admodum  reficcans  eft,  & adipe  vetulto 
exceptus  ad  inueteratos  laterum  dolores  prodeft. 


De Sylueflri Brapca.  Cap.  vi  i i. 

i.  C Y lvestris  Diolcoridi  nuncupata  Braflica,latiuarum  minori  quinto  loco  delcriptz 
k^fimiliseflet,nifi  hirfutior,  albidior,ac  lapore  amariorforet.  folia  fiquidem,florcs,liliqu2- 
que  fatis  refpondent. 


Nafci  autem  hanc  in  maritimis  prxruptis  locis  Diof.  ait:  repentur  vero  & inZclandiatal- 
tioribus  iuxta  mare  tumulis. 

P raster  hanc  vero  &c  alia  (ylueflris  eft, folio  omnino  minore, Iaiui,indiuifo, lata:  & oblonge  z 
fbrrtte  caulem  quodammodo  ample<ftente,Perfoliatse  ferefimili:  cuius  cauliculi  teretes,te- 
nues, inanes  flofculos  initio  proferut  cadidos,atq;  filiqlias  inde  tenues, oblogas,  &c  angulofas. 

In  campis  fponte  gignitur,  in  Hifpaniis  quidem  auctore  Cluiio  : tum  verd  Si  in  nonnullis 
Auftria:  ac  Germania:  locis. 

Florent  Braflica:  ifta:  teftiuis  menfibus,atque  interea  etiam  femen  perficiunt. 

KgssV&jap^/aa  Diofcoride  Grzce  prior  dicitur:  Latinis  Braflica  fylueftris,  Braflica  ruflica, 

& a nonnullis  Braflica  marina;  differens  tamen  i Braflica  illa, quam  Diof.  hoc  homine  infcri- 
bit,&  tecentiores  Soldanellam  appellant:  de  qua  Pemptadis  tertia:  lib.  1 1 1,  feri  ptum  eft. 

Alteram  campeftrem  Braflicam  nominant:  nonnulli  etiam  montanam , velperfoliatam. 

Eft  verd  prior  illa  fylueftris  calida  ac  ficca , & quia  amara  extergens  quoque,  folia , inquit 
DiofcorideSjimpofita  vulnera  conglutinant, & inflammationes  tunooresq;  difeutiunt. 

De  alterius  facultatibus  compertum  nihil  extat:  a.nemine  enim  in  cibum  admittitur. 

BDe  Boragine fme  Buglojfo  vero.  Cap.  i x. 

O r a g i n t lata  funt  folia, rotundis  tamen  longiora, humi  decumbentia,Verbafci  fo-  i; 
liorum  fere  magnitudine  ;fcd  nigricantia  & afpera,  bubulas  xmulantia  linguas:  caulis 
£“bitalis,aut  altior,ramolus:  flofculi  in  cacuminibus  elegante rcasrule i ,rard  albidi,exquinq; 
Ol*oliscompoflti : c quorum  medio  nigra  eminent  flamina , faftigio  coeuntia , Pyramidis  in 
acuminata,  radix  fibris  coh:eret,hyemisac  frigoris  impatiens. 

Huius  verd  & altera  extat  fpecies, foliis  fimilibus,(ed  minoribus:  flofculiscasruleisparuis,  z 
flue  ftaminibus,quam  vulgaris  Bugloffi  minoribus,  radix  reftibilis  hyemem  fuftinet : fo- 
« interea  quoque  virentibus. 

ulgaris  Borago  paflim  in  omnibus  hortis  reperitur:  quouis  fblo  prouenit. 

Alteraomnino  rara  eft , paucisque  cognita. 

Magna  sftatis  parte, Si  in  multum  Autumnum  vfque,Borago  floret  ac  viget. 

F F z Officinis 


Officini  Borago  dicitur:  Germanis  S&UtTCffdj:  Italis  Borragine:  Hi/panis Serraca:  Gallis 
Borrache  &c  Bourracbc:  Brabantis  Srmagic:  AnglisCoragc:  Bohemis  CSoraf : a nonnullis  Por- 
tuglojjiu  rago.  Vetenim  eft  Bo  Aawoisquod  Latinis  Lingua  bubula,  Lingua  bouis,  Bugloffus,  & Li- 
w*  banium  dicitur:  Apuleio  &c  Corago;vnde  forrams  Boraginis  nomen  C.  in  B.mutato : nifia- 
pud  Apulcium  Borago  pro  Corago  legendum  iit:  A Plinio  vero  &c  tvp&ovtorfiuc  Euphrofy- 
num,quod  hilaritatem  excitet:  quod  & antiquus  veriiculus  deBoragine  teftatur: 

Ege  Borago  gaudia  femper  ago. 

Humidiautem  euidenter  eft  temperamenti,  calidi  non  item:  fedin  calore  frigoreque 
medij  eflc  apparer. 

In  vinum  coniectum  Bugloflum,inquit  Dioicorides, animi  letitiam  efficere  creditur:Ga- 
lenus  quoque  & Plinius, vino  inie&um  lacticiac  & hilaritatis  cauiam  efle  exiftimari , animiq; 
voluptates  augere,affirmant. 

Noftraxtas  non  modo  herbam,  fed  prxcipue  flores  fubinde  in  vinumconiicit,  vel  aceta- 
riis inipergit,  lxtitix  ac  hilaritatis  excitanda:  cauia : Cond  iuntur  & in  hunc  vffim  cum  ficha- 
ro  flores:  tum  &c  alia  ex  iis  paratur, quibus  ad  cordis  corroborationem,  triftitiam  pellendam, 
& animi  lxtitiam  augendam  Medici  paflim  vtuntur. 

Folia  cum  aliis  oleribus  decocta  ad  aluum  molliendam  nonnihil  conferunt  Conueniunt 
vero  &c  iis,  qui  ob  faucium  afpcritatem  tuffiunt  cum  melicrato,  auctore  Galeno.  Aiunt  (vt 
inter  Diolcoridis  notha)  Buglolft  herbam, qux  tres  caules  emittit,  fi  cum  radicibus  & femi- 
ne tota  teratur,  & in  potu  detur,  contra  tertianos  rigores  prodefle : ad  quartanos  vero  ,qux 
quatuor. 

De  Buglojfa  vulgari , fiue  Lycopfi. 

C a p.  x. 

j ^\V  a M Officinx  Bugloflam  appellant,  foliaquam  Boraginis  longiora  promit, acumina- 
's^ta,maioraquam  La&ucx,  afpcra,  & hirfiita.  caulis  in  altum  furgit  bipedalis,  aut  altior, 
fuperius  in  ramulos  diuifus;  quos  ordine  digefti  flofculi  conueftiunt  ,priufquara  totidehif- 
cantin  rubro  purpurafcentes,dcinde  cxrulci,non  magni,  quinque  foliolis  patentes;in quo- 
rum conceptaculis  oblonga,  aliquantulum  rugofa  terna  quaternaquefucccdunt  femina,  ra- 
dix oblonga,  teres,  digitalis  craifitudinis , pluribus  annis  reftans : in  calidis  regionibus  locis 

apricis 


PE  M PTA  DIS 
Buglofla  vulgaris. 


QJ1NTA  lib.  j. 

“uglofli  fylueflris 


*>7 


apricis  foris  rubens,  alibi  fubnigriCans , interiore  carne  candida, lentcqu efucco  prardita. 

Eft  huius  & minor  omnino  fpecics,  foliis  qua: , & afperis  ac  oblongis , ied  multo  minori-  2. 
bus;  flolculis  quoque  carrulcis,(cd  exiguis;  radix  cuius  tenuis  & albida.  Prior,  vtD/ofcondes 
ait, in  campeftribusnalcitur:  feritur  vero  in  Germaniaac  Belgio, tum  Sc  alibi  in  hortis. 

M inor  frequenter  in  agris  frumentum  ferentibus  reperitur. 

Floret  vulgaris  Buglofla  a Maio  aut  Iuniovfque  in  arftatis finem : folia  hyemc pereunt. 

Vere  vero  noua  erumpunt. 

Minor  arfHuis  quoque  menfibus  viget. 

Pofterior  xtas  Bugloflam,&  Bugloflam  domefticam  hanc  appellat;  ac  pro  vero  Bugloflb 
invfum  recepit : vndc&  Germanis  ^t^fetljUnge/  ©/jentongfje /&  Suglofle  dicitur.  Legiti- 
mum Buglolfum  Boragoeft. 

H^c  autem  a veteribus  flue  Lycopfis  cft  dicta,  quam  Galenus  inter  Anchuf^  fpe- 

cies  numerat:  aquo  Diofcorides  quoque  haud  alienus  eft,  Lvcopfim  a nonnullis  Anchuiam 
vocari  referens.  Nec  temere  inter  Anchufas  habetur,  cum  omnibus  partibus  ipfasreferar. 

Eflc  vero  hanc  Lycopfin  veterum,  dubitare  non  poterit,  qui  ipfam  cum  huius  deicriptione 
conferre  voluerit,  qure  fle  habet: 

Ai Ixo^isTct  (fy)  S-h-Aa  o/jjia  5-g/cftez/,  S\  /yt)  KSf-i Kffj  Zyccpfis. 

Wj&bjtSWot»  rm  r jytoAbp  dnntcn  tfstx.gpv>ipScv,  <pt/aJh(  “e%>v- 

yj)  ivr’ auvxii;  avSy  f/jzg£ , -mp(pvpjZprm.  pi£a  £»ipv$&(.  hoc  cft: 
Lycopfis  folia  habet  Lactuca:  iimilia,fed  maiora,  afperiora,  & crafla.ad  radicis  caput  reflexa, 
caulem  emittit  longum, reftum,aft>erum,adnata  multa  alpera  dodrantalia  habecem;  in  qui- 
bus flores  parui  purpurafeentes.  radix  rubicunda.  An  ne  talis  Buglofla  vulgaris?  fohaafpera 
&Laftuca:  maiora  relpondent:  &;  caules  ramofi:  flofculi  item  circa  alas  eca:rulco  purpurat 
centes:necnon  radix  in  calidis  regionibus  foris  rubens.  Qua  de  caufa  audiendi  illi  minime 
fune, qui  Bugloflam  vulgarem  Ciriion  efle  exiftimanr:  Ciriion  fiquidem  ex  Carduorum  eft 
generibuSjCuius  flos  in  pappos  abit,  ex  horum  aurem  genere  Bugloflaneutiquam  eft;nec  flos 
eiusin  pappos  refoluitur. 

Altera  fpecies,Lycopfisqua:dam  minor  eft, aut  potius  Anchufe  quoddam  fpurium  genus:  a- 
yulgo  Bugloflam  fylueftrem  nuncupant. 

FF  3 


Cxtc- 


£l8  St  1RPIVM  HISTORIA 

Cxterum  facultate  Lycopfis.au&ore  Galeno, refrigerans  & deficcans  cft.  Cum  oleo , ini 
quit  Diolcorides, radix  impolita  vulneribus  medetur:  cum  farina  hordeacea  eryfipelatis. 
Sudorcm,Plinius  ait,in  febribus  mouetfuccoaqug  calida:  admoto. Reccntior  artas  huius fo- 
lia, flores, & radices  eodem, quo  Boraginis  liuc  legitimi  BuglolTi,  loco  habet,  & medicamen- 
tis omnis  generis  qu^  triftitiam  depellere, meerorem  excutere, hilaritatem  excitare, volupta- 
tem adferre , & cor  corroborare  crcduntur,admifcet.01eribus  folia  addita  idem,quod  Bo. 
raginis , queunt. 

DeAnchuftt.  Cap.  xx. 

Anchufa  Alcibiadion.  Anchufa  tertia. 


AN  c h v s je,  excepta  Lycopli,tria  Diolcoridi  funt genera,  Onoclia  videlicet, Alcibia- 
dion,& tertia  proprio  nomine  deftituta. 

Onoclialata, acuminata, hir(uta,&afpeta promit  folia , Buglolfe  vulgarisbreuiora,fed 
quam  La&uca:  latiora:  caules  complures  breues,humum  verfus  reclinatos, foliis  non  minus 
afperos, quorum  faftigia  in  alas  {paria  flofculis  ornantur,Bugloflz  dicta:  amulis,  fcd  minori- 
bus. radix  digitalis  craffitudinis  longa. 

i.  Alcibiadion  foliis  eft  multo  minoribusanguftioribusq;,afperistame,  hirfutis, aepungen- 

tibus.  caulis  mediocris  exiles  fundit  ramulos:  flofculi  parui  puniceo  colore  purpurafeunt, 
forma  Bugloffa  limiles.  radix  teres  & longa. 

3.  Tertiafoliisetiam quam  Alcibiadion  minoribus, anguftioribus, nihilominus  afperis & 
hirfutis:  flofculi  in  alis  carulci.  radix  aliarum  fimilis. 

Harum  radices  in  calidis  locis  ac  regionibus  rubent, & fanguinco  colore  manus  inficiunt: 
In  Belgio  vero  fata  ac  aliis  frigidis  regioni  busid  minime  pr$ftant:neque  colore  rubent.Tau- 
tum  Solis  calor  feruorque,ad  colorem  radicum  intendendum,poteft. 

4.  Praeter  has  vero  & quarta  quedam  reperitur:  foliis  alperis, hirfutis, ac  pungentibus,acnon 

raro  humi  orbiculariterprocumbentibus,tertia:  fimilis,  e cuius  cauliculo  dodrantali  flofculi 
dependent  oblongi,  interius  caui , doliolis  pertufis  fimiles,  colore  lutei,  radix  oblongaalce 
defcendit. 

Locis  apricis  Anchufa:  nafci  gaudent, ac  pingui  Itetoque  fc»lo.  Prior  in  H ifpanix agris rc- 
peririfcrtur:Reliqua: non  modo  Italia:,fcd  &:  Narbonenfis  Gallix  indigente func:Reperiun- 


PEMPTADIS  QJPINTJE  LIB.  I.  tfl  9 

Anchufa  quarta  fiue  Pfciidoanchufa.  turSC  alibi.  Diofcorides  Alcibiadion  in  locis 
arcnofisnafci  fcribit. 

Quarta  non  raro  in  Bohcmia occurrit  fc- 
cusagrorum  & viarum  margines. 

Florent  ac  vigent  Anchufe  arftiuis  menfi- 
bus:  Medis  tempore  fanguineum  fuccum  ra- 
dices fundunt,  au&ore  Diofcoride. 

piy^oxitm  Grarcis  di&a, apud  Latinos  nome 
feruat : extant  verd&  huius  inter  nothas  vo- 
ces quaidam  nomina,  vt,  Kardy^vm , A/fW», 
dp%0t?biov,ovo$v?h6s,7top$veji(3fM!Jbv6tt,  aut  /A- 
■Jbuoujk  nonnullis  vero  & Fucus  herba. 

Prior  O\oxj\eia  appellatur : & a nonnullis  Ii 
xaAi/g : a nonnullis  in  Belgio  BuglolTa  Hifpa- 
nica. 

Secunda  tftetGiaJiov , ovo%eih\ s,  &:  Anchufa  2. 
altera. 

Tertia  Anchufe  nomen  retinet.  Galli  cum  3. 
hanCjtum  alias  Orchanette  appellant : Hifpani 
Soagem:  Itali  Anchufa. 

Quarta  illa  ede  poccfl,qu§  a Plinio  Iib.xx  11. 4. 
cap.xx.Pfeudanchufa  appellatur:  St  aquibuf- ph‘^‘a- 
dam  Enchu  fa  ac  Doris.  " 

C aiterum  Anchufe  Onoclfe  radix  refrige- 1. 
rat  & reficcat, auctore  Galeno,  & vna  adftnn- 
git:  & quia  fiibamara  biliofos  etia  extergit  hu- 
mores: folia  imbecilliora , adftringunt  tamen 
quoque &reficcant.  Diofcorides  ad  ambufta 
& vetera  vlcera  ex  oleo  & cerato  efficacem  ra- 
dicem aic:eryfipelatis  cum  polenta  mederi.-le- 
pris&  vitiliginibus  cum  aceto  imponi;  partus 
extrahere  genitali  impoficam:  decoctum  exhiberi  Ictericis,  nephri  ticis,&  fpleniticis,  febrici- 
tantibus cum  melicrato:  ad  vnguentorum  fpiflamenta  a pigmentariis  vfurpan : folia  in  vino 
potaaluum  fiftere. 

Alcibiadi;  radicem, Galenus  calidiorem  effe  tradit, ac  magis  medicatam,  hac  vero  etiam  2. 
calidiorem  tertixparux,vtpotequae  carteris  amarior  fit,  & amplius  medicata.  Diofcorides 
vero  has  aduerfus  virus  viperaru  m ac  aliorum  ferpentum  com  mendar,&  fiue  in  potu  fiue  in 
ciboautetiafnalligacu  auxiliari. Plinius  lib.xxi.eap.xv.  Anchufe  radicem  aptam  efle  tra- 
dit inficiendo  ligno  ac  ceris. 

Recentiorum  nonnulli  butyrum  recens  infulfum  cum  Anchufe  radice  addito  vino,  do- 
nec ruborem  contraxerit, coquunt:  quod  Butyrum  rubrum  appellant,  Se  non  modo  ex  alto 
delapfisexhiLenr, verum  & ad  exanthematum  facilem  eruptionem  prodefTe  ferunt,  fi  cum™ 
calenti  ceruilia  mox  initio  propinetur. 

De  Echio.  Gap.  x i i. 

Ch  io  folia  a radice  exeunt  oblonga, non  admodum  lata, hirfuta,afpera,&veluti  exi-  r. 

guisfpinis horrida, humi  procumbentia,  Anchufqlimilia;interquxmediusafTurgitcau- 
lis  teres  & re£tus,foliofus,non  minusquamfoliaafper,  adnatis  multis  appendicibus  extre- 
ma parte  reflexis, veluti  ramuli  Heliotropij;qu£  pister  exigua  foliola  flofculosproferunt  ca- 
nos,furfum  hiantes, initioerubro  purpureos, inde  caruleos,  flaminibus  aliquot  purpureis 
mediis;  quibus  femen  fuccedic  angulofum, acuminatum , anguis  caput  aliquo  referens  mo- 
do, radix  prolixa, teres,locis  apricis  fubinde  foris  rubefeit. 

Huius  & fpecies  quaidam  flore  rubens  quandoque  vifa , ceteris  priori  fimilis : Candidis  2.’ 
etiam  flofculis  alicubi  extare  fertur. 

Secus  vias  & femitas,nec  non  agroru  m margines,ac  in  ipfis  defercis  agris  prouenit  .-latura 
pingueq;  folum  amat,  locis  gaudet  apricis. 

Tota  aiftate  floriferum  eft:  femen  interca  maturatur : hyeme  folia  reflant. 

Grscie^op  &c auctore  Diofcoride, appellant:  a Nicandro  verri  e%os,  tyleto?,  &£ 

«Aafg/ov  dicitur.  Facit  autem  hic  duas  Echij  fpccies,  vnam  Anchufe  fimilem : alteram  altio- 

FF  4 rem. 


610 


Ecliium. 


Ecliij  altera  (pedes. 


ttm  maiorefolio,flo,epa.uu!o,capitulisvipers.  Prior  »on  temere  Anctaii  ffecesati- 

turim«v,deUce„^ 

£a:  LatinisAIcibiacum.  Offici.risiraxiiirps  incognita  cfr.  dichlitiniSeC 

Apulciuscap.  V.  de  Viperina  herba  agit  qnao . M .5?*« w ' f ,jiW 

pentariam  & radicem  Macedonicam:  led haec  ab  Echio  d, «c re ars  c ft.  1 P . ^ 

Je U 3h,n, vel ri«;ai»ei- Itali  Galli Bugttp  jm^c. 

"«rmSLAoehoda^enndxp^rrim^^g^ 

ftirpes,qu*  ferpentium,ac  pradertim  viperf  morfui  refiftunt,ac  fcrpentes  g 


DfJMartiherbi.  C a p.  xih.  JicantibusaU- 

MA  r v folia  promit  lata.oblonga.c  virore  ad  cstrulentn  liacl'"“tl*J ^ofos  .firoilibo* 
quot  maculis  fignata/ubinde  deorfum  reflexa:  caules  rotun pendeDt 


IVI  quot  maculis  fignata/ubindc  deorfum  reflexa:  cautes  rotun  , naCBt  rotunta, 
foliis,  (ed  fenfim  attenuatisconueftitos:  equorum  cacumimbusflo  P purafcentes; 

oblongi, intus caui, colore  lutei , circaanncxum  quandoque  cxigu^^^^^^. 

quibus  femina  fucceduntangulo(a,nigncantia.  radix  oblon0..,med  r tblongiS;caUhcu 

..  Huius  vero  &C  minor  quxdam  fpecies,folnsanguftioribus,nilulor 

lis  tenerioribus,  alioqui  priori  fimilis.  ^ ;n  Bohemia,IUl 

In  lartis  ac  herbofis  collibus  exituum  &fecus  vias  ac  agrorum  ma  . ^5. 

tia,Vindelicia,  Norico,  Pannonia, ac  vitra  citraq;  Danubium  loci  r 

Vigetacfloreta  Maio  in  multam  sftatem.  . , . • „_na  cap-  cccCLrLli- 

Recentior stas Maru appcllat.Meminit autem Maruherbs  Auicenn  . P qliarta<>®' 

quinque  eius  fpecies  enumerans;  quarum  prima  & fecunda  odorat*  ; q 

tercalida,ficca,&attcnuans:Tertiaver6teroperata,qu*exiftimatu  • ta 


Maruhetba  1 S trB-  >■  6lt 

, , ' ta  refrigerans  Mifcbar  didta:  Cum  qua  autem  Mifitar. 

harum  fpecierum  Maru  a nobis  deferiprutn 

ea  Auiccnnx  breuitate, ne  dicamus  obicuritare, 
cognofcerc.  Si  ex  facultatibus  iudicium  facien- 

Cerinthe  eadem  ftirpsefle , de  qua  Plinius  lib. 

pa  ' _ Eft  Cerinthe  folio  candido,  incuruo,  cubita-  ctrintk». 

fSS&JrSl  li,capiteconcauo,mellisfuccum  habente.  Nec 

abhorret  enim  Maru  ab  illa  deferiptione.  Albi- 
w®|  cantibus  fiquidem  maculis  foliacandicant } de- 

<aK-' ws.,  f orfum  quoque  reflexa  incuruantur  ; cubitalis 
ftirps  eft;  capitulum  fiuefaftigium  caulisconca- 
uosflofeulos  promit, e quibus  Apes  mei  legunt. 
%p?v)Md  p Thcophraftus  K»exV5w’ inter  afitiuos  flores  lib. 

# v i.  enumerat;  inter  quos  & Maru  herba:  flos 
Rabendus.  Meminit  Virgilius^Georg.  ii  ii.  vbi 

\f  Trita  Meliphylla  & Cfrinthe  ignobile gramen. 

V | quibus  verbis  , aut  Graminis  nomine  Poeta 

ligi  Cerinthen,  qua:  Graminis  fit  fpccies. 

Alfejvu.d  berbx  nomen:  lib.xxvii.cap.xi.qu*  qualis  ef-^“’ 

fet  fcripeum  fe non  reperifle refert.  Quod  fi  ve- 
rd  non  temere  nomina  ftirpibus  indita, h^c  non 
abs  re  Aswssj^acp)?  dicetur,  folia  etenim  albis 
maculis  inferipta  habet.  Pocell  vero  eadem  & Cerinthe  ac  LeucographisdTe.  Non  raro  fi- 
quidem  eadem  ftirps,  fub  diucrfis  nominibus  locis  feparatis  occurrit : vt  & alibi  Icriplimus. 

Non  efle  autem  hanc  Memicham,  qua:  Graecis  ■yhdwiov,  adeo  palam  eft , vt  refutatione 
opus  non  habeat. 

Cseteriim  facultate  ha:c  Maru  fpecies  frigida  apparet  atque  adftringens : & talis  quoque 
Leucographis  eft  Plinio  auclore:  Vtilis,inquit,proditurlanguinem  excreantibus, tribusobo- 
liscum  croco:  item  cceliacis, trita  ex  aqua  & appofita:  profluuio  feminarum:  oculoru  quoqj 
medicamentis:  Sc  explendis  vlceribus,quae  fiunt  in  teneris  partibus  corporis. 


De  Bupleuro.  C a p.  x i i i i. 

T\V  a Bupleuri  funtipecies,anguftioris  folij  vnum:  alterum  latioris. 

Anguftiorisfolij  Bupleuron  bicubitalibusaut  alrioribus  affurgit  caulibus  rotundis, 
geniculatis,  in  complures  alas  diffidis:  foliis  circa  fingulos  articulos  oblongis,  anguftis,  ftria- 
tisjatioribusquam  Graminis:  flofculisin  ramulorum  faftigiis  exiguis,  veluti  Anethi,  luteis, 
vmbellatim  compofitisj  quibus  fucccdit  oblongum,&  Perfoliatat  xmulum  leincn.  radix  te- 
nuisinramulos  diuellitur. 

Alterius  folia  latiora, breuiora,fed  non  minus  ftriata,  quaxlam  a radice,  alia  iuxra  caulem 
«eunt, qui  teres,  geniculatus,  craflior,  ac  breuior  eft : flofculi  fimiliterlutei : vmbellx paulo 
maiores:  tum  &: femen:  radix  oblonga,crafla,foris  nigricans. 

In  montofisac  iuxta  faxolas  fluuiorum  ripas  nafeitur:  anguftioris  folij  plerifq;  iuxta  Moe- 
num Germanis  fluuium  valde  frequens.  Vtraquein  Bohemia  pluribus  locisviret,  ac  non 
raroinipfisrupibus,quod  latioris  eftfolij.  Reperitur  & aliis  Germanix.tu  & Hifpania:  loeis. 

Iulio  ac  Augufto  fiorent:deinde  femina  perficiunt. 

Pro  Boupleuro  vtrumque  habetur:  nec  aeferiptioni  Booi&au&u  repugnant,qux  apud  Pli- 
nium lib.xxn.cap.xxii.extat.Boupleuron  in  Iponrenafcentium  numero  Greci,inquit,  ha- 
bent: caule  bicubitali:  foliis  multis, longisqj,  capite  Anethi. 

Latioris  folij  Valerius  Cordus  Iiophyllon  ,non  feio,quo  audtore , nomihauit : Plerique 

- Elapho- 


HISTORIA 

Buplcuium  alterum  latifolium. 


S T I R 

Bupleurum  anguftifolium. 


Elaphobolcum,aIij  Gratiam  Dei  vocitant:  Sed  aliud  Elaphobofcum,  aliaque  Gratia  Dei, i 
nobis  delcribuntur. 

C?teriim.BiipIcuri  lemen  calidum  ficcumqjfeciindo  apparetordine.Valeccontraferpen- 
tumiftus,vt  non  modo  Plinius, fed  & Nicander  in  Theriacis  affirmat.  Fouenturvero&de- 
codfa  herba  plaga:  adiedtis  foliis  Mori  aut  Origani,  folia  ad  fecundas, vel  fuccus  exvinoilli- 
tus  prodeft : ftrumis  vero  cum  fale&c  vino  folia  imponuntur:  Plinius  audor.  qui  & in  cibis 
ab  Hippocrate  Bupleurum  laudatum  refert. 

De  Cichorio  dr  Intybo.  C A p.  XV. 

T7 1 v s d e m generis  funt  Cichorium  & Intybum : fed  Intybum  fatiuum : Cichorium  ve- 
■^-'ro  fylueftre. 

Intybum  folia  edic  oblonga, lata, lxuia,cx  albido  virentia , Ladtuca:  fcrea:mula, ambitu 
nonnihil  crenata.  caulis  mter  hacc  aflurgit  rotundus, inanis,in  ramulos  diuifus,  e quo  vulne- 
rato ladeus  profluit  fuccus  nonnihil  amaricans,  flores  fccundu  caules  ex  multisfolioliscom- 
mifli,  colore  frequenter  cxrulei,raro  candidi,  radix  oblonga,  candida , non  abfqueadnatis 
fibris, poft  feminis  maturicaten)  deficiens. 

Seritur  Intybum  in  hortis, & quod  Vere  latum  celeriter  adolefeit,ac  ipla  xllate  florens  fe- 
mina profert, ac  deinde  intercidit.  Iulio  vero  fatum  in  hyemem  reflat, Scpterobriaut  Octo- 
bri terra  obrutum,colligatis  prius  foliis,niu  is  inftar  candidum  redditur,  ac  deinde  menfibus 
liybetnis,menfis  aliorum  acetariorum  loco  infertur.Id  quod  Plinius  haud  ignorafle  videtur 
lib.xx.cap.  vi  i i.vbi  Seridem  duorum  generum  efleait:  nigram  xftiuam,deteriorem  ;&by- 
beriiam,  candidiorem. 

Cichorium  duplex  efl:  vnutti  folij  Iatioris,aC  minus  arrofi,vcluti  Intybi, fed  tamen  mino- 
ris,ac  non  adeo  lxuis,&  nonnihil  pilofi:  alterum  foliis  laciniofis,&  ad  collam  vfque  mediam 
vtrimque  inciiis.  vtrique  caulis  qualis  Intybo:  flores  fimiles , colore  cxrulei : femen  fubalbi- 
dum:  radix  oblonga,candida,  in  plures  annos  reflans.  Diffluit &cx  his, caule,foliis, aut  radice 
vulneratis, albicans  Sc  amatus  fuccus :amari  verd  faporis  & iplius  herbx  folia  ac  radices  funt. 

Non 


U M P 


Non  modo  in  hortis  feritur,(ed&  per  vniuerlam  Germaniam, tum  & alibi  lecus  vias,  ac 
locis  incultis  exit : acpotilfimum  folia  habens  profundioribus  incifuns  laciniata;  quod  & re- 
liquis amarius  eft. 

Iulio  8c  Augufto  menfibus  pracipuecum  flore  repcritur:  femen  interea  perficitur. 

Eft  vero  & prateriftafylueftre  quoddam,  Cichorio  foliis, fed  exiguis,  fimile : caulibus  te-  cichorium 
Ktibus,ramofis,in  obliquum  tendentibus:  floiculis  fecundum  ramulos  paucis , raris , & par-  A'"/*" /«- 
uulis,luteis,qui  in  pappos  ioluuntur. 

Nafcitur&iftudpaffim  in  Germania  locis  negle&is  ac  incultis : & reftiuis  menfibus  flo-  . 

«ferum  eft. 

Appellantur  hx  herba;  vno  nomine  G racis  2 : Latinis  Intyba. 

Prior  Intybum  fatiuumia  nonnullis Endiuia:  ab  Auicenna  ac  Serapione Ta- 

taxacon:  ab  Italis  Scanola, quam  appellationem  pleraque  Officina;  (eruant, qua:  Sc  Seriolam 
■P&mquafi  Seridem  haud  perperam  vocitant,  fed  minus  recte  Serriolam  per  duplex  i.  nam 
Atriola  Lactucaeftfylueftris:ab  YkfyamsSerraya  Exuide:Germanis<&MViol:Ga\\isSeartele. 

Altera  fpecies  «ewaj-e/*  ac  ruyu fenov  dicitur : Latioris  folij  Plinio  Hedypnois  eft:  qua: 

''ero  amarior  omeit Dioicoridi  dicitur:  Latinis  Intubum fylueilre  .Intubum  agrefte , Intu-  ?ictit 
“Umerraticumi&Cichorion:  Officinis  Cicorea  dicitur : quse  vox  non  modo  pofterioribus 
Medicis  recepta, verum  & ab  ipfo  Horatio  Ode  xxxi.lib.  primo  vfiirpatur: 

k me  pafcunl  Oliua, 

c Me  Cicorea,  leuefque  cMalua. 

Erraticum  Intubum,Plinius  lib.  xx.  cap.  vm.  apud  nos  quidam,  inquit,  Ambugiam  api 
pe  'Suere. ( Ambubeiam  alij legunt.)  Non defunt  vero  &squi  Roftrum  porcinum  nominet, 
ncer  quos  eft  Guilhelmus  Placetinus:Petrus  verb  Crefcentius  Spofam  Solis,  Sc  Sollequium 
c°eat:  Germani 5Beg»«ttm/id  eft, cuftodem  viarum:  Itali  Cichorea  :Hifpani' ^Almerones,  . 

Cy'ai  Galli  Cichoree-.  Belga:  Citojtpe : Arigli  Cpdjojpe : Bohemi 

§enus  floribus  exiguis  luteis  non  abs  re  Hyofiris , aut  ( vt  quardam  exemplaria) 
eins  efle  exiftimatur:  de  qua  Plinius  lib.xxxap.vm.  Hyofiris,  inquit,  Intubo  fimihs, 

««nor  Sc  ta&u  afperior ; contufa  vulneribus  praclare  medetur. 

■ ' Eft. 


K 


gt.  Stirfivm  historia 

Cichorium  fylueftrc, Picris.  . Eft  “«=»"  vrrumquc  Intubum  frigidum  ac 

liccutn  iccundo  cxccllu,  atque  adltrmgendi  fa- 
cultatis particeps:  quia  vero  iubamarum,  etiam 
extergens  ac  aperiens.  Et  iatiuutn  quidem  frigi- 
dius,ac  minus  reiiccans aut  extergens:  Sylueftre 
verd,quod  Cichorium  dicitur , iiccius , minus 
refrigerans, magis  aperiens  ac  extergens.  Et  pro- 
pter has  qualitates, vtGalen.lib. viii.  Decom- 
pofitione  medicamentorum  fecundum  loca, 
feriptum  reliquit , optima pharmaca  calidis in- 
temperaturisipiiushepatis  exiftunt.  Vitra  hoc 
enim  quod  moderate  refrigerant,amplius&ro- 
bur  vifceriaddut  peradftrictonam  facultatem. 
Infupcrque  commifluras  olculorum  venarum 
in  fima  vifceris  parte  ad  eas  qua:  in  gibba  finit, 
extergunt.  Neque  vero  frigidas  intemperies 
magnopere  Ixdunt, quemadmodum  quz  frigi- 
dam humiditatem  abfque  adftridioneaut  ama- 
ritudine poflident,  facere  folent. 

Iuuare etiam  vifcus  talium  olerum  fubftan- 
tia  poteft , etiam  fi  citra  feroforum  auc  aliorum 
humorum  vitiationem  intemperies  fiat  per  fe, 
&C  cum  humiditatis  cuiufcunquecomplexu,  ex 
mixturi  enim  mellis , humiditatem  per  vrinam 
educunt.  Quapropter  etiam  fi  ficcata  tufa  quis 
potioni  infpergat, itidem  iuuant.  Quin&de- 
co&orum  aecorum, potatum  multum  com- 
modi adfert.  Si  vero  non  calida  aliqua  intem- 
peries infeftet,aut  fi  obturatio  quatdam  fit  circa 
vifcus,  magnopere  auxiliatur, ex  vino  albo  re- 
nui potata, cum  his  qua:  vrinam  ciunt.  - 

Vtilis  autem  non  fblumfuccusipforum  eft  tum  recens , tum  exficcatus,fed  &ipfa  olera 
exficcata,  tufaque  ac  trita  potui  infperfa,&  eorum  decoctum  in  potu  acceptum, auxiliantur. 
Ha&cnus  Galenus. 

Stomachum  vero  eadem ,fi  edantur,reftuantem  adiuuant,  & imbecillum  roborant , prz- 
fertim  quod  fylueftre:  Nam  vtrumque  cibarij  eft  generis, vel  Galeno  tefte. 

Satiui  folia  in  olere  fubindecoquuntur:  eadem  hybernis  menfibus (vt  dictum  eft) cande- 
fadta, cruda  cum  oleo  Sc  aceco  alterius  acetarij  loco  non  raro  inferuntur , ac  eduntur.  Foris 
. adhibita  podagra  & oculorum  inflammationibus  fuccurrunt. 

Herba  item  & radix  impolita  a fcorpione  percudis  fubueniunt : &:  eryfipelatiscum  po- 
lenta medentur.  Diofcoridcs  auctor. 


De  Dente  'Leonis.  Cap.  x V i. 

i.  1T\En  s Leonis  vulgd  didta  herba,folia  a radice  prom  ir  oblonga,  vtroq;  margine  proftra- 
dis  incifuris  velutipcr  lacinias  diuifis,fylucftris  Cichorij  a:mula,fed  lzuiora.  caule  ca- 
ret, led  pediculos  haber  concauos.in  quibus  flores  finguli  maiores  quam  Gichorij,  & ex  plu- 
ribus foliolisdenfiusfarcti,  colore  lutei, odore  fuaues, qui  tandem  inglobofum  pappum  re- 
foluuntur;  quibus  femen  fubeft.  radix  oblonga,  tenuis, lafteo  fucco  turget , qualis  & e foliis 
florum,cauliculis,ac  calycibus  vulneratis  manat.  Amara  autem  hzc  herba  omnibus  fuis  par- 
tibus eft, &:  magis  quam  Cichorium. 

Rcperitur  frequenter  in  locis  herbofis,non  omninb  aridis : nam  vna  cum  Gramine , prx- 
fertira  in  hortis, nafei  gaudet. 

Mox  ipfo  V ere  floret, & antri  Auguftum  vix  florere  definic : pappi  interea  fuccrefcunt.qui 
vento  rapiuntur. 

i.  Huic  foliis>pediculis,flore,&  pappis  fimilem  fibi  Conftantinopoli  mifTam  P.  A.  Matthio- 

lus  depingir,cui  radices  multa:  fublunt,veluti  Alphodelo,  fingula:  tamen  minores. 

, Ad  hunevero  &C  referenda  videtur  &alia  Cichoracei  generis  herba:  folia  huius  oblonga. 

y incifa.veluti  latioris  folij  Cichorio:  caules  haud  diffimiles,in  ramulos  diftributi,  Dentis  ko- 
nislpiuli,fed  minores, in  pappofam  lanuginem  quoque  pcreuntes.radix  oblonga,albiaa- 


Dens  Leonis. 


PEMPTADIS 


«JJINTjE  Lib.  i. 

Dens  Leonis  Monfpclicnfiilm. 


In  pratis  fecusfcrobcs  aquas  habentes  quan- 
doque repentur. 

Eodem  cum  Cichoriis  tempore  floret. 

Pertinent  haiftirpes  ad  olera  Cichoroide  flue 
Cichoracea  dicia:  interqua:  a Theophrafto lib. 
vn.habentur,*/^a'ezoi'  (fiu exi%eopi)  proprie  di- 
fium,  A’$ixyj»,  (exemplaria  qucedam 

perperam  dvJ^vaAsf^uz  yjvtJpaf.) 
e&v:  qua:  quod  Cichorio  fi  milia  fint  z.i%eexu)Sti 
appellantur3vtTheophraftus  ait. 

Leonhartus  Fuchllus  Dentem  Leonis  Hcdy-  j. 
pnoida  Plinij  cfle  exiftimat : de  qua  lib.  xx.  cap. 
vi  ii.qiiod  ait  cfle  Cichorij  (ylueftre  genus  latio- 
ris folij:  idem  verd  Dentem  Leonis  Tataxacon 
efle  ait : Taraxacon  autem  * auctore  Auicenna 
cap.  viciXCii.Intybumeftfatiuui&fimiliter  Se- 
rapione cap.ic.XLiii.qUi  Paniu  de  facultatibus 
eius  teftcm  adducens,ea  verba  refert, qu2  a Pau- 
lo de  Seride  & Intybo  feribuntur.  Ex  recentiori- 
bus  nonnulli  Dentem  Leonis  etiam  Roftrum 
porcinum  vocant : quo  nomine  a Guilhellno 
Placentino  icripfimusCichorium  appellari.  Ger- 
manis .Korlfraut/  pfaffen&labt/  ^faffrurorlin/  U- 
tt>f  it  jam  Belgis  ^apentrupt/ljonts  raofcn/£anc&cr* 
blocmcn/^)co?ftbtomicn/13ErrEitsi  Mocmni : Hifpanis 
Utente  de  Leo:  Gallis  Pijfe  enli£t,ou  Det  de  Lyon. 

Alteram  fpeciem  Matthiolus  Cichoriu  Con-  z. 
ftantinopolitanum  nominat.-SedLobeliusDen- 
GG  tera 


tem  Leonis  Monfpelicnfium  facit:  ncc  etiam  alid.quam  ad  Dentem  Leonis  referri  poteft. 
Tertia  abfque  nomine  oberrat:  ex  Cichoraceorum  genere  haud  dubio  eft. 

Eft  autem  Dens  Leonis  Cichorio,  hoc  eft,  lylucftri  Intybo  facultate  fimilis;  refrigerans 
quidem, (cd  magis  reficcans,&  vna  extergens  ac  aperiens, propter  eam  quam  habet  coniun- 
ctam  amaritudinem;  proinde  Sc  ad  eadem, ad  qua:  Cichorium, vtile  ac  commodum  eft. 

De  Chondrilla.  C a p.  X v i i. 

Chondrilla  prior.  Chondrilla  altera. 


CHondrilljE  a Diolcoride  delcribuntur  dux. 

Priorfolia  habet  oblonga,  forma  ac  diuifura  Cichorij  fylueftris  (imilia,{cd  minora, & 

1 dcnfa  lanugine,qua  oblidentur, incanelcentia:  caulis  pedalis, albidus,  ac  lanuginofus,in  ali' 
quot  alas  diuifus, in  fummisvirgulisflolculosprofercjfariftos  veluti  Cichorij,  fed  colore  lu- 
teos,qui  in  pappos  refoluuntur.radix  longa,mediocris  craffitudinis.Effluit  non  modo  ex  hac, 
verum  & e foliis  ac  caulibus  fuccus  albidus,  qui  reficcatus  ruffelcit  & acris  eft.  iuxta  autem 
huius  ramulos  gummi  reperitur,vt  Diof  fcribit,cuius  hac  artate  in  Lemno  vfum  efle,Bel- 
lonius  teftatur. 

Altera  Chondrilla:  Ipecies  foliis  vtrimque  profundius , &C  ad  vique  mediam  collam  inci- 
lis,fylueftre  imulatur  Cichorium;  funt  tamen  minora,&  minoribus  feclionibusdiuifa.  cau- 
lis tenuis  fimilibus , fedlenfim  extenuatis  foliolis  exornatur, in  cuius  ramulorum  faftigiis 
flolculieminentmultiplices,colorec«erulei,Cichorijfimiles,  fed  minores  radix  albida,  ob- 
longa. T urgent  &C  huius  caulis, folia, ac  radix  la&eo  fucco. 

Veraque  in  Italia:  locis  incultis  iuxta  ferobes  &c  agrorum  aggeres  nalcitur.C.Clufiusprio- 
rem  in pluribusHifpania:locisprouenirerefert,atque inibi  circa  ramulos  fuluefeentes gru- 
mos concreti  fucci  reperiri. 

Prarter  has  &c  alia  quxdam  reperiturad  Chondrillam  referenda,  folia  oblonga,  angufta, 
& aliquantulum  afpera  hic  promit , adnatis  veluti  exiguis  alis  ramola,  Cornu  cerui  dicta: 
herb$  fatis  limilia,&  eodem  quo  illius  fere  modo  perhumum  decumbentia,tamen  aliquan- 
to maioraac  longiora,  e quibus  mediis  cauliculi  affurgunt  tenues,  ramofi;culminantibus  in 
fummo  capitulis,exparuis  candicantibus,  argenteoqj  propemodum  fulgore  fplendeuribus 
fquamis  compa&i;  flolculi  e quibus  prodeunt  multiplices,Cichorij  armuli,colorepulcbrc  ce- 


lilpanos  priorem  Chondrillam  florere  feriptutn 
reliquit  Clulius. 

Pofteriores  du^in  Belgij  hortis  Maio,lunio, 
aut  lulio  cUm  flore  quandoque  repertx  (une. 

Grxei  »4^  & jgJfuftyn  appellant : La- 
1 tini  nome  leiuant:Plinio  Ch6dryllon  &c  Chon- 
drylle dicitur:  & nonnullis  vero  'j  etiam  Diolco- 
ride  tcfte,Cichorion  aeSeris,propter  nonullam, 
l haud  dubio, cum  his  fimilitudinem  : qux  (i  in 
floribusrequiratur,in  pofteriorum  duarum  elu- 
cetmam  vtriulque  cxruleus,  veluti  Cichorij. 

Lobeliuspriorem  Matthioli  Zacintham  & i. 
Cicoream  verrucariam  elfe  contendit:  Exhibec 
tamen  Matthiolus  pro  priore  Chondrillaquan- 
dam,cuiusimagoa  Zacinthx  icone  (quam  &C 
j expreflit)  differens  eft. 

I T ertia  nonullis  Selamoides  minus  efle  vide-  j. 

i tur:  parum  tamen  cum  ilio  Sclamolde  couenit. 

* Selamoides  virumque  ab  aliqua  cum  Sefamo 
fimilitudine  nomen  Sc  appellationem  accepit: 
^ hac  vero  herba  nullam  Seiami  fpcciem  refert. 

Quamobremad  Chondrille  genera  citiusrefe- 
^ renda  venit,  flores  etenim  habet  forma  & colo- 
re Cichorij:  liquorem  qualem  priores  Chodril- 
lx.Non  tamen  eadecaula  vna  earu,qucaDio£ 

^ coride  defcribuntur,fcd ipiisaffinis.  Neq;  enim 
alienum  plures  vnius  herba:  fpecies  efle , quam 
Diofcorides  referat.  Quotidianaiiquidc  often- 
^ dit obleruatio,herbarum  acftirpium  multarum 
genera  multd  plura  reperiri,  quam  veteribus 
cognita  fuerint  aut  delcripta. 

Cxterum  Chondrilla  Cichorio  facultate  (i- 
milis,fed  aliquanto  ficcior:  vt  Galenus.  Succus 
prioris  per  fe  aut  cum  vino  potus  aluum  fidit. 
Radix  cum  foliis  trita  addito  meile  in  paflillos 
formatur,qiii  nitro admifto  alphos  flue  vitiligi- 
nes expurgant. 

Gumini  inordinatos  palpebraru  pilos  repli- 
cat:quod  & alterius  fuccus  potefl.Cum  myrrha 
gummi  tritum  ac  linteo  impolitum  , menlcs 
'ducit,  Diof.  autlor. 

Priores  duas, Matthiolus  a iufticis inter  acci 
taria  recipi  Icribit.  , 

. DeHieracio.  CiP.  XVII I. 

AD  Intubafceum  genus  Hieracium  etiam 
pertinet:HuiusgeneraDioicoridi  quidem 
duO : pofleriori  noftr^  xtati  plura:  quadam  ex 
his  caule  affurgunt  foliofo:  aliorum  caules  foliis 
carent. 

Primum  Hieracium  caules  promit  complu- 
res cubitales,  aut  altiores,  foliis  qui  conueftiun- 
tur  oblorigis,  digito  latioribus , virentibus , per 
margines exiguu  incilis,  flores  in  cacuminibus 
lutei, far£li,inpapposrefoluunmr.  radix  fibrola. 

Alterum  Caule  quoque  foliofo  viret, fed  folia 
vtrimque  profundius  incila, & exiguis  ipinis>in- 
ftar  foliorum  mollioris  Sonchi , per  marg'ncs 
G G z H^ra- 


Hieracium  primum. 


PBMPTADIS  Q_y  I NT  M L I B.  t. 
ecafperantur.  flores  & pappi  quales  prioris.radix  fimiliter  fibris  quoque  cohxrct. 

Tertium  folia  promit  a radice  mulca, oblonga, circumroia,Dcntis  Leonis  fere  fimilia,  fcd 
niinora,non  raro  procumbentia;  aflurgunte  medio  horum  aliquot  cauliculi  tenues , lxucs, . 
glabri,  fubnigricantcs,faftigio  flores  proferentes  luteos,  ac  deinde  pappos,  radix  candida,  te- 
nuis, ac  oblonga  eft. 

Proximum  folia  habet  fatis  fimilia,fcd  minora,  &alcioribusincifuris  difle&a : cauliculi^ 
teneriores  funt:  flores  minores,  radix  brcuis,veluti  pramoria,  multas  fibras  demittit. 

Huic  fimile  &:  m inimum  quoddam, quod  foliis,nudis  cauliculis,exiguis  flofculis,  pappis,  $■ 
ac  radicibus  fibrofis  proximum  refert. 

Gignuntur  Hieracia  locis  incultis, iuxraq;  margines  agrorum,  primum  quandoque  in  fyl- 
uisreperitur:  veluti  quod  minimum  non  raro  in  agris  inter  frumenta  exit. 

Florent  quadam  citius:  alia  ferius:  omnia  seftate. 

Continentur  lise  planta:  vno  Hieracij  nomine;  quod  G racis h$?xw  etiam  appellatur: La- 
tineanonnullis  Accipitrina; quod  Germanis  eil^abic^fraui:  Belgis  S)auicrcnn)t:  Gallisnon- 
jiullis  Cichoreeiaulne:  Anglis^aMit  totae.  Apuleius  etiam  Lactucam  iyluaticam , Sc  Gracis 
&pi%i&*ye/a*,SC  dici  ait. 

Ab  Accipitre, qui  Gracis'/eg^, nomen  habet : Feruntur  enim  huius  fucco  oculos  tingen- 
do, obfcuritatem  eorum  difcutere. 

Poteft  vero  Schxc  vso^o/e^c a Xheophrafto  dida  efle:  a Gaza  Porccllia.Numeratur  enim  Bjftdk ► 
inter  Cichoraceas,inter  quas  Hieracium  quoque  eft.  Cuius  vt  nomen  apud  Theophraftum 
nonextatjitanec  vso^o/etc/l?  penes  Diofcoridem;Ciim  tamen  reliqua:  Cichoraccx  ab  vtro- 
quedefcribantur. 

Duo  priora  ad  illud  genus  referuntur, quod  h&fxiot  /utyd,6c  Hieracium  magnum  dicituna 
nonnullis  gidiXifi  aoyy/ivic, Sc  Lampuca.  Reliqua  ad  alterum  pertinent,quod  it&auor  /uizplr  fi- 
ne Hieracium  paruunq&a  quibufdam  Intybum  agrefte  nuncupatur:quorum,quodpra- 
morfa  eft  radice, quandoque  etiam  Morius  diaboli  appellatur,  quod  vero  minimum,  ab  Hi- 
fpanis  T erra  crepcLi. 

Hieracium  autem  frigidam  habet, & cum  adftri&ione  nonnulla  reficcantem  facultatem: 
vnde,Diof.infert,ftomacho  atftuanti  ac  inflammationibus  impolitum  prodeft.  Auxiliatur  SC 
afeorpione idiscum radicibus trira&: impolita.  Qua:  non maiora  modo,  verum  &:  minora 
prxftant. 

De.Senccionefiue  Erigero.  Cap.  xix. 

ANnvmeratvr  Cichoraceo  generi  a Theophrafto  & Erigeton.caulis  ei  rotundus, 
ftriatusjin  ramulos  effufus.folia  virentia,  oblonga , ambitu  nonnihil  incila , fere  veluti 
Cichorij, fcd  minus,ipfis  etiam  minora, Eruca:  quodammodo  limilia.  flores  lutei  citifflme  in 
pappos  pereunt,  radix  fibras  emittit.Eft  autem  huius  fpeciem  quandam  maiorem, paululum  i.  fi 
hirfutam  Sc  graueolentem : alteram  vero  minorem,  keuem,  Sc  inodoram  reperire,  lola  alio- 
qui  quantitate  differentes. 

Nafcuntur  Erigera  paflim  lecus  vias, agrorum  margines,  locis  haud  cultis.  Maius  fyluofis 
gaudet:  Minus,frequenter  in  hortis,  vna  cum  oleribus  fuccrefcit. 

Cit6  Sc  primo  Vere  Erigerum  floret,8£  mox  in  pappos  flore  permutato  canefcit. 

Accedit  his  duobus  & tertium  quoddam,inCichoraceorum  ac  Intubaceorum  familiam 
quoque  reponendum:  Differt  tamen  ab  Erigero  foliis  maioribus,  profundius,  ac  Cichorij 
modo.incifis.  caules  ramoli,  pedales,  comantibus  in  fortuno  flofculis  luteis  ,quicitiflime  SC 
canefcunt,&  in  pappos  relbluuntur, veluti  Erigeri. radix  cralfior.  cetera  Erigero  qualis.Fcetet 
autem  hax  herba  nonnihil,  vnde  Cichorij  fertidi  & nonnullis  appellationem  adepta  eft. 

Annumeranda  Erigeris  Sc  alia  quadam,cito  quoque  canefcens,  videtur.huius  autem  cau-  ^ 
liculi  tenues,  dodrantales,  parum  hirfuti,  ex  obfcuriore  rubore  fubnigricant:  folia  angufta, 
pauca,  molliaque.Flofculi  in  ramulis  eminentes, pallide  lutei,citillime,ac  non  modd  eodem 
die,fed  fepe  intra  hora  fpatium  in  pappofam  lanuginem  conuertuntur. 

Invliginofis  ericetis, quandoque  in  fyluis  macro  & fterili  fblo  nafeitur. 

Dicitur  autem  ietyiesw  Latinis  Senecio, ex  eo  videlicet,  quod  cito  ac  ipfo  Vere  canelcat: 
appellatur  vero  Sc  reiectaneis  vocibus  i ptyQrmt  Sc  Herbutum : A Germanis  vero  •Sreu^PUt?/ 
©:tnBtfraut/  hoc  eft,  Belgis  <6jinbttrupt/  Cnipfcrupt/  & a nonnullis  Cnipftuojtel:  Hifpanis  Boa 
uaron, & yerua cana: Italis  Cardoncello,Speliciofa:  Anglis  «©jounfell. 

Tertium  cum  Aphace  Theophrafti conuenire  videtur:meminit  autem  lib.  vii. Aphaces,  -Apbu* 
non  modo  leguminis,fed  Sc  herbse,cui  hax  Erigeri  fpecies  perquam  fimilis.  Nam,  vt  Theo-01"- 
phraftus, Aphace  herba  ex  Olerum  SC  Cichoraceorum  eft  numero,inguftabilis  Sc  amara:fe- 
ftinanter  floret : fcd  celerius  flos  fenefeit , atque  lanugine  pappofa  marcefcit.  Talis  quidem 

GG  j Erige- 


Erigcrum  minus. 


Erigerum  quartum. 


i tertium. 


PEMPTADIS  Q^yiNTJE  t I B.  I.  tfjl 

jizcErigerifpccies.  Sed  additThcophraftus.cota  hyeme  totoque  vere  florere.  Huiusautem 
floresallate  tantum  vidimus,  inclementioris  cadinortri  lortallis  occalionc.  Poteft  in  natiuo 
acpatriflfolo  diutius  florere. 

Mixtas  autem  virc,s  Erigeron  habet : refrigerat  ac  fimul  modice  difeutit : vt  Paulus  JEgi- 
netaaudor  eft.  Tertium  ac  fcdis  inflammationes  folia  cum  floribusaddito  exiguo  vino,  aut 
per  feimpofita  Icdaiife  Plinius  vero  cum  thuris  farinaf qua:  Manna  dicitur)  aut  cum  vino  id 
pnrflare  fcribit.Diofeorides  cum  manna  aliis  vulneribus,  etiam  neruorum, mederi  ait.  fimi- 
le  pappi  cum  aceto  impoliti  poliunt;  qui  fi  recentes  bibantur,  firangulationcmadfcrunt. 

Caulis iq-aqua  deco£tus,&  cum  vino  mufto  potus, ftomachi  abile  contraftos  dolores  fanat. 
Diofcorides  auctor. 

Recipitur  Erigcron,quod  miniis  eft,  apud  Belgas  hyberriis  menfibus  non  rard  inter  aceta- 
ria, nec  ori  ingratum  eft. 

De  Iacobea.  C a p.  x x: 

Iacobea.  A D Erigcri  genus  pertinere  non  abs  re  exi- 

-^^-ftimantur  Iacobea:  nuncupata:  herba::  qua- 
rum non  vna  eft  Ipecies. 

Prior*  vulgo  notillima  , folia  initio  promit  ii 
ampla , magna,  v trimque  laciniofa,  qua:  Abfin- 
thij  latifolij  prioribus  foliis  refpondercnc , nifi 
longiora, latiora,cralfiora, non  albida aucmollia, 
fed  glabra  faturato  colore  virerent,  caulis  afliir- 
git  cubito  altior,  ftriatus,fubrubcnte  colore  ni- 
gricans, in  aFascftulus;  qua:  foliis  conueftiuntur 
minoribus.,  Erigeri  aut  fvlueftris  Eruca:  amulis; ; 
flores  in  faftigiis  ramulorum,  & medio  difeo,  8c 
ambicntibustbliolis  auri  colore  lutei, qui  inpap- 
pofam  lanuginem  refoluuntur.  fibra:  pro  radici- 
bus funt. 

Alterius  caules  haudrubcnt:folia  candidiora,  z. 
molliora, & fubinde  minora.  Flos  pallidior:  radi- 
cis fibra:  longiores. 

His  accedit  &:  Cineraria  vulgo  difta,  cuius  3. 
maiora  &c  ampliora  multo  funt  folia,  non  modo 
prioris  Iacobea:, (ed  Sc  Ablinthij  maiora,  vtrilq; 
marginibus  finuola,craffa,  molli  quodam  to- 
mento lubalbida : flores  fimiliter  lutei  funt,  qui 
&c  in  pappofam  vanefeunt  lanuginem. 

Prior  pallim  per  vtramque  Germaniam  locis  1. 
incultis  paulo  humidioribus,&  iuxtaaruorum 
marginesexit. 

Altera  Zeladitc  & maritimis  locis  frequetior.  2. 
Fertur  &C  Cineraria  haud  procul  a mari  re-  3. 
periri. 

diftiua:  fu  nt  herba::  quadam  ferius,  alia:  citius  in  Belgij  hortis  olim  floruerunt. 

Herbam  S.Iacobi,  autS.Iacobi  florem, priorem  appellari  ex  eocontigit,  quod  Germanis  1. 
Sont  3«o&6  blumcn/aut  @ant  ^atobe  fraul  dicatur:  vnde  Iacobese  nomen  accepit:  & a Bcl- 
gis.§int3acobSttupt:aGalIis  herbeo-*  fluer  du  S.  Iacques  dicitur. 

Altera, vt  huius  fpecies.ita  & Iacobea;  nomenclaturam  retinet:  addito  Marina:  epitheto,  z. 
Non defunt  vero  & qui  Artemifiam  marinam  faciant;  in  qua  & nos  quandoque  fententia 
fuimus. 

Tertia  a fubalbido  cinerum  quorundani  colore  quem  refert.  Cinerarie  nomen  accepit:  i J> 
nonnullis  Erigeron  marinum  dicitur. 

Eft  autem  Iacobea  ordine  fecundo  calida  ac  ficca,&t  propter  eam  quam  habet  amaritudi- 
nem etiam  extergens.  Ad  vulnera  & vlcera  inueterata  acfordidaarecentioribus  commen- 
datur : qux  fucco  huius  cum  meile  permixto  expurgantur.  Laudatur  vero  &:  huius  deco- 
ctam gargarizatum  ad  gutturis  tumores  &c  abfceflus.quos  & difcuticac  perlanat. 

GG  4 D’ 


SOnchi  duo  fune : vnus  tenerior  ac  mol- 
lior: alter  fpinolior  acfylueftrior,pmer  ter- 
tium marinum. 

Caulis  prioris  fubinde  cubitalis,  angulofus,& 
inanis  eft,  & fubinde  nonnihil  rubens.  Folia  vi- 
rentia , lamia , lata , vtroque  margine  altioribus 
incifurisdiuila,  fpinis  carent.  Flores  in  fummis 
cauliculis  eminent,  ex  pluribus  foliolis  cofarcli, 
quos  albi  pappi, qui  vento  rapiuntur, fuccedunt: 
quibus  fubeft  femen paruum, planum, oblon- 
gioris forma:,  multo  quam  Lini  minus. radices 
multis  fibris  cohxrcnt.  Profluit  ex  huiusfoliis 
ac  caule  fractis  candid  us  ac  ladti 'Smilis  fuccus. 

Alter  priori  fimilis , fed  folia  eiusanguftiora; 
paulo,  minusque  laciniola,  pamulis , fed  tamen 
duriuiculis  ac  pungentibus  aculeis  per  circum- 
ferentiam fpinofa.  Flores,  (emina , albidus  fuc- 
cus,& radices  a fuperioribusnon differunt 
In  hortisvnacum  oleribus  frequentius  quam 
in  agris  nafcuntur. 

Pra-ter  hos  vero  & tertius  quidam  fpinofior 
Sonchus  repentur  : cuius  caules  fubrubentes 
fpinis  horrent; ac  folia, qua:&  omnino afpera 
velun  Echij , flos  & reliqua  cum  aliorum  con- 
ueniunt. 

In  Flandria:8£  Zelandire  agris  haud  procul  i 
mari  fponte  nafeitur. 

Iunio  ac  Iulio  omnesfloret,  vel  etiam  ferius. 

Qui 


r 


PEMPTADIS  QVINTJE  L I B.  I.  ' 

Qui  Graecis  voyyot,  Latinis  fimilitcr  Sonchi : a nonnullis  vero  Cicerbitx,  Laduccllx,  & 
Ladcroncs  nominantur : Apuleio  Sonchus  Laduca  Leporina  dicitur. 

Priorem  Germani  Jfjafmfdll/  id  cft.Braflkam  Leporinam  nominant:  Belgx  I)afcu  Inttou*  i. 
ttf:Galli  PaUysde  lieure:  Hifpani  CerrayM, Cerralhat : Itali  Lattucella:  Angli  •Ciccrbit.i:  Latini 
Sonchum  teneriorem.  , 

Alterfpinofior,afperioracfyIucftfiorcognominatur:Tertiusverd  Marinus.  2.  3. 

. Temperamentum  autem  Sonchi, audore  Galeno,  mifturaeft.  conftat  enim  ex  aqueaac 
terreftri  fubftantia,vrraque  lcuitcrfrigida:adftridionis  quoque  cuiuldam  particeps  eft.  Te- 
ner'vero  & adhuc  virens  editur  aliorum  olerum  modo.  Siue  autem  edatur,  fiue  foris  cata- 
plafmatis  modo  applicetur,  manifefte  refrigerat : prodeft  idcirco  ofnnibus  inflammationi- 
bus impofitus. 

Succus  in  forbitione  datus  ftomachi  ardores  ac  rofiones  mitigat,&  ladis  abudantia  facit. 

Tam  radix  quam  herba  fcorpionum  idibus  auxiliantur. 

De  Ldcluca.  Cap.  xxii. 


DVorvm  generum Laducaeft: hortcnfisvna: fylueftris altera. 

Hortenfis  iiue  fatiua  Laduca  folio  exit  oblongo,  lato , lseui , diluteq;  virente : caule  1. 
vero  rotundo, craffo,foliofo,ladei  fucci  pleno,qui  in  latam  effiifus  comam,  floiculos  profert 
fubluteosjpappofbs;  fuccedente  femine  pufillo,  oblongo,  plano,  &-albicante,  rariffimenigri- 
came.  radici  longx,crailx,multxadhxrencfibrx.  Vulrieracahxcaquofoladi  iimilcm  quoq; 
(necum  non  minusquam  ipie  eius  caulis  effundit, Et  talis  quidem  quam  natura  produxit,nd 
arsformauit, Laduca  eft. 

Culturx  dquidem  mangonio  non  raro  folia  eius  in  aliam  fpeciem  transformantur ; vel 
«enim  cri(pantur,aut  ita  in  fe  contrahuntlir, vt  capitatam  Brafficam  xmulari  videantur:atq> 
bums  quidem  media  ac  interiora  folia  ex  diluto  admodum  luteo  colore  inalbicant. 

Prxter  has  ver 6 &c  alia  quxdam  Laduca  folio  eft  obfcurius  virente, aut,vt  Columella  ait,  2. 
viridis  coloris:  quam  Plinius  Nigram  appellat. 

Iam  8 c quxdam  fufei  ac  veluti  purpurei  coloris , fiue  cx  albido  rubicunda : hanc  Ruberi-  3. 

tem. 


(?34  stirpiTM  Historia 

Laduca  capitata.  tcm,ni  fallimur, Plinius  nominat. 

Amat  iolu  Laduca,  Palladius  ait,  fubadum, 
pingue, humidura,ftercoratum.  Aprico  cxlifta- 
tu , locis  quibus  aquarum  copia  ell,  leri  poteft, 
CoIijmclIaaudore.Lxuor  fidi  rara  ponatur. 

Certum  eft, Palladio  tefte , toto  anno  La&u- 
cam  bene  feri:Scritur  vero  in  Belgio  primoquo- 
que  Veris  tempore, &mox  quidem  hyemisrigo- 
rc  rem  i ffo, in multam  vfquexftatem.  Qux ma- 
ture lata  eft,cito  transferri  poteft : quod  nili  fiat, 
velociter  quoqj  &c  intra  tres  mefes,  vel  etiacitius 
in  caulem  abit,  flores  leminaque  inde  perficit. 

Lactuca  fatiua  G racis  de/Ad;  Galeno 

d-etcfcx/w)  dicitur : a nonnullis  «jegssM/sr:  a Py- 
thagoricis io!oo'%cv:in  Officinis  Laduca.Aladeo 
fuccoqui  vulneratis  caulibus  ac  radicibus  pro- 
fluit, nomen  Latinis  accepit.  Germanis  iatficlj: 
Belgis  ILattCHlney  £>a!oct : Hilpanis  Lechuga,  Let- 
tuga,&c  Alface:  ItalisZ.<*r#ac4:Gallis£<*«7«e:Bo- 
hemis  @alaf:  AnglisEcttcs. 

Huius  generis  cum  folia  crilpantur,Crilpa 
Plinio  , Ceciliana  Columella  cognominatur: 
Germanis  £raufer1a«iclj:  Belgis  getotifirttcIUt* 
toutne:  Gallis  Laicfue  crcfpue. 

Altera  vero  foliis  in  orbem  contradis  vulgo 
Laduca  capitata, Laduca  feflilis,Plitiio  Laduca 
Laconica  , Columella  Laduca  Burica,  Pcrro 
Crdccrttio  LaducaRomana:  BelgisCropfalacC 
Gallis  Laiffue  pommeeott  teftue:  Hilpanis Ledu~ 
ga  parada  per  cl  fuclo. 

Purpurei  folij,fiuc  ex  albido  rubentis,  Cypria  eft  Laduca  Columella, Plinio  Grxca. 
Olus  autem  Laduca  humidum  ac  frigid  um  cft,non  tamen  vehementer, fed  omnino  mo- 
derate,alioqui  enim  edulis  non  eflct.Alftuantcm  vero  ventriculum  hac  refrigerat:a  bile  in- 
feftatum  adiuuat:  fitim  arcet:  lomnum  conciliat:  ladis  abundantiam  facit,  mulieribusqui- 
dem, quibus  propter  caliditate  ac  liccitatem,lac  vel  deficit, vel  parcius  fuccedit;  nam  iiccita- 
tem&caliditatemcontemperandoadhuius  generationem  conducit : natura  vero  frigidis, 
ladis  generationem  non  adeo  promouer,lcd  citius  remoratur. 

Editur  autem  Laduca  non  iniucunde  cruda  aceto,  oleo,  & exiguo  fale  condita:  Elixa  ve- 
ro in  aquacicius  concoquitur, & magisalic.  Infertur  mox  inirio  caena: , & anre  alium  cibum 
editur.  Quod&rolimfadum  Martialis  teftatur,qui  antiquiores  eamlubfinem  ccenxappo- 
fuifle,  eodem  difticho  refert: 

Claudere  quae  caenis  L&chtca  [olebat  auerum, 

D rc  mihi,  cur  noeras  inchoat  illa  dapes? 

Poteft  vero  vtroque  tempore  fubinde  haud  abfque  frudu  affumhprxfumpta  etenim  lan- 
guente appetentiam  fubinde  excitat:  a caena  verd  temulentiam  ex  vino  difciicit,dum  nem- 


pe vapotesad  caput  efferri  impedit. 

Succus  auccm,qui  ex  Laduca  in  venis  gignitur,humidus  ac  frigidus  eft,tion  tamen  vitio- 
fus,fednon  multus.  Ex  reliquis  omnibus  oleribus  omnino  pauciffimus,  ac  prauus,  Galeno 
tefte,  fuccedic.  Aluum  vero, eodem  audore,  hxc  nec  liftit,  nec  proritat:  Nihil  enim  habet 
neque  aufteri  neque  accrbi,a  quibus  venter  fiftitur:  nihil  quoque  lalli  aut  acris,  qua;  vim  ha- 
bent extergendi  ad  excretioncm  excitantem.  Vtcunque  autem  hxc  Galenus  fcnbat,&  qua- 
litatibus que  que  iftisdeftimtafit.vfu  tamen  compertum,  ad  alui  facilitatem,  codam  pnrci- 
pue, conferre.  Aluum  fiqiiidem  humedans  faciliorem  eam  reddit.  Q_uod&  Martialis  haud 
ignorauitjfic  feribens  Epigrammaton  lib.xi.ad  Iulium  Cerealem: 

Prima  tibi  dabitur,  ventri  Laciuca  mouendo  Vtilis. 

Foris  admota  omnes  inflammationes  Laduca  mitigat:  ambuftis  priusquam  puftulxauc 
veficx  fiant  cu  m fale  (Plinius  ait)  impofita  prodeft. 

Semen  Laduca;  refrigerat, & genitale  lemen,£i  frequenter  fumatur.cxtinguit:  Somnum 
idem  conciliat  forbi  tiombus  additum. 

pe 


PEMPTADIS  QVINT.&  E I B.  I. 
De  fy  lue  siri  LaEtuca,fiue  officinarum  Endiuia. 
Cap.  xxiii. 


SYx.vestr.is  Laduca  folia  promit  oblogd, 
minora  tamen  &c  anguftiora  quam  Satiux.ac 
vtreque  latere  profundioribus  incifuris  linuofa; 
quorum  media  coftainferiorepartc,aduriufcu- 
lis  aliquot  Ipinis,  ordine  quodam  &inftar  lerrx 
digeftis,  oblidetur:  caulis  cubitalis,  qui  in  alas  ef- 
fuliis  flolcuios  profert  latiux  Laducx  xmuios, 
in  pappos  quoque  fuo  tempore  le  refoluentesdc- 
men  nigricans , alias  veluti  latiux.  radix  breuior 
ac  minor.  Effluit  ex  hac  frada  aut  incila  fuccus 
albidus,  diluto  ladi  colore  allimilis,  (apore  ama- 
ricans. 

Nalcitur  fecus  vias,  agrorum  aut  pratorum 
margines , tum  & iuxta  Icrobes:  reperitur  & in 
vineis, ac  hortis,  in  quibus  olera leruntur.  Facilli- 
me autem  vbi  fcmel  lata  lingulis  annis  recurrit. 

Iunio , Iulio , & Augufto  prxeipue  viget  ac 
floret. 

Grxcis  aye/a : Latinis  Laduca  fylue- 

ftris : In  Officinis  Pharmacopceorum  perperam 
Endiuia  vocatur:  Intybum  enim  voce  deprauata 
Endiuia  dicitur.  Appellatur  vero  Laduca  fyiue- 
ftris  a quibufdam  Serriola  per  duplex  rr.  quod 
ferra:  modo  acutas  Ipinasfolij  coliaatergo  ha- 
beat : Germanis  icilDcr  : Belgis  toiiae  Hat* 
toutoc:  Gallis  Laiclue  fauuage : Italis  Ldttucafal- 
uatica:  Hjfpanis  Lechugafaluage. 

Apud  Galenum  De  alimentorum  facultati- 
bus lib.a.legitur, Lactucam  fatiuam  appellari:  prxter  hanc  verd  apud  fuos  (id  eft, 

Pergamenos  in  Alia)  &c aliud  quoddaefle  olus agrefte  nomine, quod  in  viis iplis 

nalcitur  & locis  foliarum  eminentioribus,& prxtcrea  riguis  ac  plcrifque  incultis. 

Exiguum  autem  id  olus  eflynftar  Laducx  hortenlisnuperenatx,  amarorisque  quippiam  Th- 
prx  le  fert, Si  multo  magis  dum  adolelcit:  vbi  autem  caulem  iam  produxerit,laporem  ama-  ”*• 
rum  habet  vel  manifeftiflimum : Hactenus  Galenus. 

An  autem  hxcThridacina,Laduca  illa  fylueftris  fit, nec  ne,  cui  integrum  erit  diligentius 
perquirere,  per  nos  licet.  Nobis  latis  fui  t ea  de  Thridacina  hoc  loco  aircriplifle,qux  de  hac  a 
Galeno  referuntur. 

Cxterum  Laduca  fylueftris  frigida  eft,  Siquidem  ( 11  papaueri,  vt  Diof  feribit,  limilis) 
circiter  tertium  ordinem:  ficca  vero  lecundo:  8i  limul  expurgans  atque  aperiens,  quia  non- 
nuilxamaritudinis  particeps  eft.  Diofcorides  huic  quoque  purgandi  per  aluum  facultatem 
tribuit: Purgat,  inquit, cum  oxycrato  epotus  fuccus, duorum  obolorum  pondere,aquola  per 
aluuro.  Argemas  Si  oculorum  caligines  expurgat:  cum  lade  muliebri  aduerlusambullacon-' 
fert.  In  fumma  lomnilera  Si  dolorem  lopiens.  Menles  vero  etiam  mouet,Si  cOntra  Icorpio- 
numac  phalangiorum  idus bibitur.  Hxc  Diofcorides. 

Recentiorxtasloco  Intybi  hac  non  infeliciter  vtitur:  Nam  adiocinoris  inflammationes, 
&morbum  regium  confert;  calorem  fiquidem  contemperat,Si  meatus  expurgando  aperit. 
Semen  huius  idem  quod  Satiux  poteft,8i  Veneri  refragatur. 

De  albe  olere.  Cap.  xximi. 

T kcrvcA  generibus  accedere  poteft,  vulgo  didum  Olusalbum,  herbula  exigua,  pri- 
mum  erumpenti  Laducx  foliorum  quantitate,  forma,  8i  colore  latis  limilis ; foliola  II- 
quidem  eiusparuula,latiulcula,  non  tamen  digitum  lata,  rotundis  longiora , dilute  quoque  T 
virent : cauliculum  hxc  promit  tenuem,  atigulolum,  tres  aut  quatuor  digitos  altum  rarius  ■ 
dodrantalem, duobus  aut  tribus  geniculis  articulatum,e  quorum  lingulis  foliola  bina  priori- 
buse  radicibus  crumpentibusanguftiora  longioraque:  in  faftigio  vero  cauliculorum  ftofculi 


V M HISTORIA 

albidi  perquam  exigui  aliquot  vcluti in  fciadio 
cohxrcnt.  capillacea;  fibra:  pauca:  pro  radicibus 
funt. 

In  agris  vna  cum  frumentis  frequentiffime 
nafcitur  in  Germania, Belgio,  ac  Bohcmia,tum 
& alibi.  Hycme  & paulo  poft  herbula  in  agris 
viret, & collega  mcnfis  infertur. 

Belga:  H9it  moess,  id  eft,  Olus  album  appel- 
lant; Nonnullis  verd  & Deltcrop: aliis  tsliEcroogge 
dicitur:  nccaliaeius  nomina  cognita  ihdnuha- 
%tvot  Graxe  quis  dixerit. 

Refrigerans  autem  hax  herba , SC  nonnihil 
humcctans,  facultate  ac  temperamento  Lactu- 
ca: haud  diffimilis;cuius  loco  hybernis  & primis 
Veris  mentibus  infcrcur,  ac  cUm  aceto,  fale,& 
oleo iucunde editur, veluti  alia  acetaria :inter 
qux  haud  poftremum  locum  obtinet. 

De  Lapatho  f/ue  Rumice. 

C a p.  xxv. 

GEnera  Lapathi  Diofcorides  quidem 
quatuor  refert : lylueftrefiueoxylapatbu: 
alteram  fatiuum:tertium  rotundi  folij:  &quar- 
tum  acetolum,  quod  Oxalis  dicitur : quibus  82 
H ippolapathum  poftea  annumerat.  Pollerioris 
xtatis  obferuatio  &c  alia  quxdam  his  adiecit. 

Sylueftri  Lapatho  fiuc  Oxylapatho  folia  funt 
oblonga,  dodrantalia,  acuminata,  non  valde la- 
a,d  ur  micula:  caiilis  rorandus,articulatus,  fub- 
inde  bipedalis ; cuius  ramulis  ac  appendicibus 
flolculi  adhxrent  exigui  ordine  digefti,&  deinde  femina  triangularia  haud  magna,  tenuibus 
ihembranis  implicita,colore  lubruffo  nigricantia,  radix  reda,sequalis,  prolixa,  lutei  interius 
coloris. 

i-  Huic  foliis,  caule,  (emine,  longa  luteaque  radice  fimile  eft  fatiuum  Lapathum  :foliista- 

men  maioribus,  mollioribusque,&:  caule  multo  altiore,vt  qui  hominis  altitudinem  non  ra- 
ro afiequatur. 

3.  Prarter  hax  vero  & tertiu  eft,  Hippolapathu  didu,quod  etia  folio  eft  ampliore  ac  maiore 

quam  fatiuum  : flofculi  & femina  fimilia.  radix  vero  crafla, interior  pulpadiluterubefcens. 
4.  Oxalis, Oxylapathum  foliis  & reliquis  semulatur , fed  folia  molliora , virentioraque  funt, 

& laporc  acida. 

J.  Huius  vero  & fpecies  quxdam  reperitur, radice  in  multa  rotuda  capitula,  ex  fibrisdepen- 

dentia,extuberante,inftar  Filipendulse:  led  rara  admodum  hax  Oxalis  eft. 

6.  Accedit  &c  alia  quxdam  Oxalis,folio  breu  i, lato, & quafi. rotundo , ex  albido  virenti : cati- 

Iiculis  tenuibus  ac  tenellis,qui  facile  concidunt:  femine  exiguo. 

7.  Iam  & minima  quxdam  Oxalis  eft,caule  palmi  vix  altitudine : foliis  anguftisac  paruulis, 

qua:  frequenter, prxlertim  femine  maturo, tota  rubens  apparet. 

8.  Nec  deeft  vero  & rubens  fiue  nigrum  Lapathum,quod  caule  eft  Oxylapathibreuiore,fo- 
liis  minoribus, faturato  rubore  nigricantibus,  cofta  tamen  media  ac  fibrisdilutiusrubenti- 
bus,ex  quibus  fuccusinftar  vini  rabentis  exprimitur. 

I.  Oxylapathum  autem  in  pratis  locis  humentibus  riguisq;  fponte  gignitur. 

1.  Satiuum  in  hortis  feritur:  folo  gaudet  ftercorato,  & bene  fuba&o. 

3.  Hydrolapathum  in  follis  ac  (crobibus  aquas  habentibus  requirendum. 

4.  Oxalis  1 icet  quandoq;  in  lylueftribus  reperiatur,cultura  tame  melior  ac  Ipeciofior  euadit. 

6.  Rotundi  fol  ij  Oxalis  fylueftris  eft , & in  afperis  ac  montoiis  plerifque  locis  exit : transfer- 
tur verd  &ad  hortos. 

7.  Minimum  genus  in  aruis  ac  agris  occurrit. 

8.  Poftremum  frequentius  in  hortis  quam  alibi,nemine  tamen  ferente,  nafcitur. 

Semine  maturo  plurima  Lapatha  Iulio  & Augufto  turgent.  Oxalis  vero  mininu  Au- 
tumno ac  Septembri  mcnfe  viget. 

“ Lapa- 


glfc 


StIRMVM  Hi 


Quod  vero  G rarcis  A«W9bi>, Latinis  Rumex  nominatur:  Plinius  tamen  lib.xix.  cap.xn. 
Rumicis  appellationem  fatiuo  loli  tribuere  videtur. 

I.  OgbAaWdev  Latinis  Rumex  acutus:  in  Officinis  Lapathium  acutum  dicitur:  A Germa- 
nis Sufrngdirurfr' ^Streijfftrure/^nnbnuur^/^ittenrure:  Italis  Rowbice:  Hifpams  Romazafa- 
radel/a,&c  Lapa^a:  Belgis  ^atitfj/  a Lapatho  voce  deduda ; vel  etiam  ^cerDiifc:  Gallis  Pareilc: 
Anglis  5Doth. 

i.  Alterum  AamtSerSlufgs» , Rumex  (atiuus , Lapathum  fatiuum : Vulgo  Patientia  a Gallis 
nomenclatura  mutuata, qui  hoc  Lapathigcnus  La patience  appellant; quos  & Belgz imitan- 
tes f^atuntte  hoc  quoque  olus  vocant. 

j.  Tertium  genus  quod  reliquis  maius  ac  procerius  eft , Diofcoridi  & Galeno  InwXdmStt 
eft : Plinio  vero  etiam  uJ)iohd7ntdor,a loco  in  quo  nalcitur:  Latinis  Lapathum  magnum,  La- 
pathum aquatile, Rumex  paluftris.Hoc  genus  pleriquc  Rhabarbarum  nominant  Monacho- 
rum,quod  cius  radice  Rhabarbari  loco  quidam  vtantur. 

4.  Quartum  Lapathum  G ricis  ogoA/ccft.&aragueas,  Galeno  etiam  o^uRdmStt,  id  eft,  aci- 
dum  Lapathum, fiue  acidus  Rumex:  Officinis  & vulgo  Acetofa : Germanis  ©cwrampffer: 
Belgis  ^tittfide/Zurincfi:  Hifbanis  Adederas,  Agreltes,Sc  Adedas:  Italis  Acetofa:  Gallis  O^eilli: 
Anglis  £>o;ttf:  Bohemis@jn5iDtjf. 

y Tubcrofam  Aceto (am,&tuberofum  Lapathum  quintum  genus  non  abs  re  recentiores 
nuncupant . 

g'  Sextum  genus  fylucftrc  Lapathum, & ayziao  AetWder  eft,  quod  Diofcorides  tertium  fa- 

cit: & a nonnullis  Oxalis  Romana, & Acetofa  Romana  temere  vocitatur. 

Minima  Acctofellx  recte, &:  Oxalidis  paruulx  nomen  adepta  eft: : Germanis fltjil  StfiW* 
ampjfer:  Brabantis^JcarpjSfurMe/hoceft,  Acetofa  ouilla : a Gallis  petite  0\eille. 

g.  Pofterius  nigrum  Lapathum,&  niger  Rumex  dicitur, aut  rubrum  Lapathum.  Perperam 

autem  faciunt, qui  iftud  Sanguinem  Draconis  vel  efle  fufpicantur, vel  nuncupant:  nam  fuc- 
cus  aridus  qui  Sanguinis  Draconis  nomine  in  Officinis  venundatur , non  ex  herba  hac,  fed 
omnino  ex  alia  ftirpe  colligitur. 

At  Lapathum  omne  temperiem  habet  nonnihil  frigidam;  & quoddam  quidem  exiguam 
ac  moderatam:  aliud  vero  intenliorem.rciiccant  verd  Sc  omnia,  led  non  omnia  arqualiter. 

Satiui 


Satiui  Lapathi  folia, qu?  elculentafunt, frigiditatem  quidem  exiguam. humiditatcm  ve-  u 
rei  maiorem obtineric,aCvnalcntorem:  vnde& facile  ac  cito,  quando  eduntur, per  aluum 
defcendunt.Diofcorides  etiam  omnium  decocto  oIere,aluu  m emolliri  tradit.  Quod  & Ho- 
radusannotauit  Sermonum  libi  z.  Satyra  quarta  fic  feribens: 

Si  dura  morabitur  alum, 

CW ugilut,  & viles  fellent  objlantia  concha. 

Et  Lapathi  bretiis  herba. 

Breuem  autem  appellat  Lapathi  herbam, prius  quam  caulis  enatus  fuerit  decerptam,  quo 
tempore  efui  potiflimum  idonea  eft.Editur  autem  hec  cocta, (cd  minus  quam  Beta  vel  etiam 
Spinachia  fuauis:fuccum  verb  ingenerat  humidum,mediocriter  cra£fum,&  parum  alimen- 
ti conferentem . 

Oxylapathi  autem  folia  cum  frigiditate  reficcant:  Semina  vero  huius , tum  & fatiui , ac 
etiam  Oxalidis  cum  tenuitate  quadam  fubftancie  refrigerant,  valde  reficcant  & adftringunt. 
Contra dyfenterias, coeliacos  afrectus,ventriculi  ex  bile  fubuerfiones  & fallidia : tum  &c  ad- 
uerius fcorpionum  idtus,  vt Diolcorides refert,  bibuntur.  Profunt & tanguinem  ipuentibus 
addita  acacia.auitore  Plinio. 

Oxalis  haud  dubio  refrigerat, & potenterreficcat:  quia  vero  acida,  etiam  lentos  humores  4. 
incidit.  Huius  fuccus  arftiuis  menfibus  multorum  cibariorum  vtile condimentum  eft, ac 
palato  gratum. Ventriculum  a:ftuantem  refrigerat:  appetentiam  ciborum  excitat : Iocinoris 
calorem  contemperat, obftrudtioncs  eiufdem  aperit.  Folia  decodtis  (quorum  aduerfus  fe- 
bres vfus)  vtiliter  adduntur. 

Similis  facultate  Oxalis  rotundioris  folij  eft,quam,vt  diximus,  Romanam  cognominant.  6. 

Nec  inferioris  facultatis  paruula  illa  Acetofella  e(l,qux  etiam  magis  reficeat.  j. 

Radices  Oxylapathi,  fatiui  Lapathi, ex  Oxalidis  ex  aceto  decocVx,  & per  letaccum  tranf-  x. 
mif&jfcabies,  impetigines,  Sc  pruritus  curant, fi  affe&is  partibus  illinantur;prxfertim  butyro 
perdecoflionem  nigrefaclo,aut  oleo  ex  Lauri  baccis,&  Zinziberis  nonni  hilo  additis.  Diofi- 
corides  hoc  & crudas  radices  poiTe  refert:  &earum  ex  vino  decoctum  dentium  auriumque 
dolores  mulcere,fi  eo  os  colluatur.  Deco&um  autem  harum  etiam  fcabies  ac  pruricus  collu- 
tione mitigat,  quod  & balneo  radices  pradlant.  Feruntur  vero  e.-edem  ex  vino  decocta:  po- 

HH  z tione 


S40  Stirpivm  historu 

tionc  regio  morbo  mederi , & corporis  colorem  emendare  : ex  aceto  co&as  lieni  impolitas 
prodefic:  cum  vino  vero  drumas  ac  parotidas  difcutcre:  Quod  &c  vinculo  collo  appelas  pue- 
llare quidam  nugantur.  In  peffo  muliebres  fluxiones  trica;  & appoficx  fidunt. 

Hydrolapatlu  autem  radix  aluum  fumpta  nioucrc  fertur : quod  tamen  nobis  comper- 
tum affirmare  nequimus. 

Cap.  xxvi. 

'T'  O t a bona  rcccntiqribus  ditia , Lapathi 
* ab  iifdem  generibus  annumeratur,  caules 
hxc edit  complures cra(Tos,foliofos, pedales, vel 
pauloaltiores;  cuius  ramulis  furlum  verfus her- 
bacei racemoli  adhxrent  flolculi , ac  deinde  fe- 
mina Atriplicis  armula.  folia , qua;  longis  inni- 
tuntur pcdiculis,lata  funt  &:  acuminata,  forma 
quodammodo  foliorum  Ari,fed  candida, &ve- 
luri  tenui  farina  rclperfa.  radix  craffa  m plures 
qu  andoque  diuaricatur, colore  veluti  Oxylapa- 
thi  interius  lutea. 

Incultis  locis, ac  (ape numero  ruderatis, (ecus 
vias,  veteres  muros, &:  agrorum  lcpimenta fre- 
quenter reperitur. 

Iunio  ac  Iulio  prxeipueeum  flore  viget. 
Recentiori  xtati  Tota  bona  dicitur : Belgis 
KI  tjocQc  & Hatnmc&enjS  ooic:  Anglis  €ngitf(j mer* 
turp.  Suntqui  fufpicenrur ^t/raAapjttov ,id eft, 
aureum  Olus  e(Tc:fed  Chrylolachanon  Atripli- 
ce efle  diximus,niii  quis  velitPlinij  illud  Chry- 
(olachanon  efle,quod  in  Pineto  Lactuca  iimile 
na(ci  refert  lib.  xx  v n.cap. v 1 1 1. Germanis 
0c^mcrhcl  vocatur, &©uter  Jocmricf  / id  eft,Bo- 
nus  Henricus , a lingulari  quadam  vtili  faculta- 
te: veluti  & pemiciofam  quandam,MaluHen- 
ricum  appellant,  quam  Conrardus  Gefherusin 
Quadru  pedum  hiftoria  cap.de  Boue  hisdeferi- 
bit  verbis:  Prouenit  apud  nos  (in  Heluetia)  no- 
xia quaedam  herba , a qua  non  folum  ipli  boues 
abdinent,  fcd  etiam  gramine  circum  circa  nat 
cente, licet  eodem  equi  vcfcantur.  Rudici  quidam  apud  nos  Malum  florem :ahj  Malu  Hcn- 
ricumappellant(^EgolechronelTeexiftimo.)  Caulis  ei  albus , pedalis , folidus,  & fubftantia 
quadam  humida  molliq;  infarctus:  flores  hirfuti , purpurafccntes , in  (picam  congefti , vt in 
Tediculo  canis  fere:  (emine  rorundo  indar  Milij,guftu  fubadringente:  radice  altiffinia,no- 
disquibufdam  exa(perata,&  velu  ti  fqu  amata, longi  Ili  ma,ad  quinque  vel  fex  cubitos  deicen- 
te : quamuis  raro  integra  effodiatur.  Recens  plane  frigida  humidac[5  tadu  percipitur,  vites 
vicinas corrumpit  & frigore  fuo  laedit.  Hxc  Gefnerus. 

Sed  vt  ad  Bonum  Henricum  fiuc  Totam  bonam  redeamus,calida& ficcahzc  moderate 
ed,&:  vna  abdergens  atque  expurgans. 

Folia  cum  oleribus  codta,  atque  efitata,  lubricam  reddunt  aluum.  Eadem  concifaaut 
contufa  recentia  vulnera  impofita  veniunt  :fordida  verdae  vetera,  tum &eiufmodivlcera 
expurgant, & vermes.fi  qui  in  iplis  enati  fuerint.intcrimunt. 

Plinius  Chryfolachanum  quod  in  Pineto  nalcitur , fanare  aitneruosincifos,  (i  confettira 
imponatur.Hoc autem  fi  Tota  bona prxdare  queat, non abs  rc,nec  temere, nomen  luum 
adepta  efl. 

De  tJMalud,  & primum  de  hortenfi. 

Cap.  xxvii. 

A/f  AlvjE  genera  complurafunt:  ex  quibus  fatiua,fiue  hortenfis  vna ed: reliqua: (yl- 
uedres  Malux  funt. 

Satiua  fiue  hortends  Malua  folia  ampla  & rotunda  promit.in  virore  albicantia, afpcriora, 
& maiora, quam  (yluedris:  caulem  fiue  (capum  re£tum,fimplicem,quatuorautquinquecu- 
bitosnon  raro  altiorem,  cui  prxter  inferiora  folia,  flores  e pediculis  breuibus  ad hxrent, ma- 
iores 


?Sfe3w 

I 


Wmm 


Q^lNT  Jf.  LIB. 


Malua  horcenfis  multiplici  flore. 


iotes  multo quam  fylueftris,alioqui formanon  admodum  diflimiles,  quandoque  ftmpliccs} 

& quinque  tantummodo  foliorum;  frequenter  verd  multiplices,colO'reautcandidi,  aut  ru- 
bentes, eoque  modo  faturato,  alias  purpura;  modo  relucente,  non  rard  vero  omnino  diluto. 

His  fuccedit  orbiculus  rotundus  inftar  placentae  ex  multis  tunicatis  feminibusplaniscoag- 
mentatus.  radix  longa,albida,lenta,ac  flecti  facilis,alte  defeendit. 

In  hortis  feritur:  temere  alibi  quaeritur. 

Altero  anno  a quo  feta  eft,caulem  profert,  ac  flores  Iulio  aut  Augufto  facit:  femine  perfe- 
Socaulisinarefcit:  radix  fubinde  aliquot  annis  re  ftat,  Vere  nouonoua  folia  promens. 

MoAa^  Graecis  dicitur, & ad  differentiam  alterius, wrnur «,  id  eft,  Malua  horcen- 
fis: a nonnullis  vero  Rofe  vltramarina,  & Rofe  hyemalis.  Atque  haec  illa  eft  Rofe,  quam  ex 
Maluaceo  caule  fundi,  Plinius  lib.xxi.  cap.  mi.  tradit : folia  oleracea  (perperam  in  plerifq;  tUnijlmu 
exemplaribus, Olea:, aut  Oleacea) habens, quam  Mofceuton  vocant.  Germanis 
poppfln/ ^)frb(lro^0niro^:  Belgis  JBintcrroofen/ i§erf|iroofeu:  GalUsXefe c(outremer,Maulut 
deiardin  o»  cultiuee:  Angli  s ^olp  fjoc&e. 

Appellari  verd  iftam  Maluam  aliis  quibufdafii  nominibus  inter  fpurias  Diofcoridis  Voces 
teperitur:  vt  a Pythagora  a Zoroaftre  SfgJiangi,  ab  Aegyptiis  ^noprw,  ab  aliis  alyot 

®Aj«i,id  eft, capra:  fplen,auta££  (Mo(,id  eft.vrina  muris. 

Calida  autem  moderate  hortenfis  Malua eft,&  humida  quoque,  fed  pauld,  quam  fylue- 
feis,  minus : glutinofem  fimiliter  vt  illa  fubftantiam  habet,  qua:  in  flore,  femine,  ac  radice 
Oanifeftior. 

Florum  huius  Malus  decoctum,  praefertim  rubentium,  fuperfluentes  muliebres  menfes 
in  vino  ru  bro  decoquantur, & alia  quaedam  eo  facientia  addantu  r. 

Folia, radices,&  femina,omnia  poflunt  quae  fylueftrium,  quarum  frequentior  Sc  familia- 
rioreftvfus. 

De  Malua fylueftri.  Cap.  xxvni. 

SYlvestrivm  Maluarum  vna  folio  eft  lato,  roxundo  fimili,(ed  tameri  angulofb,  per  t. 

circumferentiam  leuiter  crenato,  glabro,la:ui,  ac  virente,  caules  fubinde  emittit  plures, 
totundos,  quandoque  bicubitales  vel  alciores;  circa  quos  praeter -folia,  flofculi  inmediocris 
* " HH  3 longi- 


longitudinis  pediculis,  ex  dilute  purpureottt- 
bentes;  quibus  fuccedit  & placenta:  inftar  orbi- 
culus, Lupino  non  maior,  ex  pluribuscongeftus 
feminibus,  radix  albida,  longa,  mediocriscrafli- 
tudinis. 

Altera  humilior  cft  : cauliculi  huius  tenues 
non  erccli  afTurgunt,  fcd  procumbentes  quali  re- 
punt : folia  rotundiora , fed  minora  .ambitu  te-, 
nuiter  incila : flofculi  exigui  & albidi : feminum 
orbiculus  paruulus.  radix  albida,  cralTa,  St  lon- 
ga eft. 

Malua:  item  fpecies  quxdam  procera , & ere- 
&o  caulc.-folia  cuius  rotunda, lamia, dilute  viren- 
tia, per  circumferentiam  crifpa  funt:  flofculi  mi- 
nuti,albidi,  radix  haud  magna. 

Arborefcens vero  & qu ardam  Malua  eft,  ad 
vii  i.  aut  x.  cubitos  aflurgens : caule, aut  potius 
caudice  redio,  foliis  viduo,  brachij  craflitudine; 
quifaftigio  inftar  arboris  in  alasdiuifus, folia  pro-! 
fert  rotunda,mollia,l?uia, virentia, maiora  quam 
prioris  fylueftris  Malux:flofculi  (aturata  purpura 
rubent, medio  nigri, a quo  &ftria:qua:dam  nigrj 
afcedunt.  radice  firmatur  latis  valida, led  fibrofa. 

Sylueftris  Malua  prior  ihcultislocisexit,  folq 
tamen  fcecundo.non  fterili.iuxta  vias, honorum 
fepimenta,  agrorum  margines , locis  nonnihil 
humentibus. 

Proxima  non  rarb  in  ruderibus, ac  aliis  perin- 
de incultis  ac  negleftis  locis  repentur. 

Reli- 


PEMPTADJS  QVINT-*  1. 1 B.  t *4J 

Reliquasduas  non  memini  me  alio,  quam  in  hortis,  loco  videre.  J.  4. 

Malua:  agreftes  a Iunio  menfc  in  multam  arftatcm  flores  proferunt,  interca  Sc  femen  ce- 
tum ad  maturitatem  pcnienit. 

Sylueftris  Malua  Gr  arcis  dyqjst  dicitur:  a Diofeoride  vero  HffXujp  %ptm7a:  a non-  !• 

nullisa*«3B;, quali  doloris  mitigatiua:  item  Sc  «A/ore/po?,  Ofiriaca:  Germanis  pappdn:  Bra- 
bantis  JBalutoc/ItccfbniiS  rrupt:  Italis  Sc  Hrlpanis  Malua : Gallis  Maulue:  Anglis  JDnlfotu : Bo- 
hemis 

Huius  alteram  fpeciem  plerique  Maluam  Pumilam  nominant.  Belgx  elepn  jUaloutoc:  a. 
Galli  petite  e Maulue . 

Tertiam  Crifpam  cognominant.  ?• 

QuartaaTheophrafto^^tfej^Aajjj  vocatur,  hoc  e fi,  arborefeens  Malua.  4* 

Moderatum  autem  & tepidum  quendam  calorem  cum  humiditate  fylueftris  Malua  ob- 
tinet: fuccus  eius  lentus  ac  glutinofuscft.  Satius  autem  hsec  prxfcrenda  eft  ,vtapud  Athe- 
namm  Diphilus  Siphinus  rede  fentit , qui  aperte  agreftem  Maluam  meliorem  cfle  hottenfi 
refert:  tametfi  Diofcorides  hortenfem  prxferat,in  quo  nec  ei  nec  Galeno  accedendu:  Nam 
fylueftris  haud  dubid  efui  aptior,  ac  fuauioreft.  Interolera  autem  hxc  non  poftremo  eft 
loco : Commendatur  ab  Hefiodo : 

tirnmibuS'  Itmovi  o<m  ttXsov  ti/Mtrj  7mvT0f, 

ovS’  oaov  01  T8  i(fj  dgtpoStXcp  f/ty  ovetap.  id  eft. 

Stulti ,ncque  fciunt,  quanto  plus  dimidium  fit  toto , 

Neque  quam  magnum  in  CMalua  & A fphodelo  bonum. 

In  hanc  fententiam  Sc  Horatius  Epodon  Ode  fecunda  feribit: 

& graui  Malua  falttbres  corpori. 

Nutrit  autem  Malua, vt  Galenus  ait, mediocriter:  fuccum  vero  ingenerat  crafliorem : al- 
uum  reddit  lubricam,  ac  duram  emollit,  facile  autem  defeendit , foliim  quod  humida, 

fed  Sc  quia  glutinofa. 

Folia  Malue  aduerfusomnes  aculeatos  idusfcorpionum,vcfparum,apum,&:fjmiIium  ef- 
ficacia funt  li  imponantur:  his  verd  tritiscum  oleo  prius  perundi,ctiam  (vt  Diofcorides  ait) 
non  feriuntur.  Achoras, furfures,  omnesqj  in  cute  afperi taces  cum  vetere  oleo  ('Diofcoridis 
exemplaria  quxdam  perperam  /jf  ou&u  habent)  impolita  fanant.  Eryfipelatis&ambuftis 
vtiliter  quoque  adhibentur.  Inteftinorum  rofiones  ac  dolores,foliorum,  tum  Sc  feminis , SC 
radicum  decodum  perclyfterem  infufum  fedat:  vteri  vero  durities  infeflu  mollit ; quod  Sc 
ipfa  Malua  in  cibo  aflumpta  efficit.  Datur  & fuccus  parturientibus, vt  partum  faciliore  red- 
dat,aut  ex  ?ino  decodum.  Infumma,  vellcam, renes, inteftina,  thoracem,  pulmone  ruuat. 

Dex^ilthaa.  Cap.  xxix. 

MAtvJE  & quxdamagrcftisfpeciesAlthxa  eft:  fed  albida  mollis  &lanuginofa:  folia  *• 
fimiliter  lata  funt, nonnihil  acuminata,ambitu  modice  ferrata : caules  rotundi  eredi, 
binum  frequentercubitorum,vel  altiores:  flores  vt  fylueftris  prioris  Malua: , non  tamen  ru-. 
bentes;  verum  candidi,aut  ex  albido  dilute  admodum  purpurafeentes : feminum  orbiculus 
qualis  Sc  illius,  radix  craffa,  lenta,  intus  albida,  Sc  vifciao  lentoque  fucco  prxdita. 

Pinguibus  ac  humentibus  gaudet:  iuxta  ferobes  & lente  decurrentes  riuulos  ad  pratorum, 
margines  nafeitur. 

Flores  Iulio&  Augufto  menfibus  vigent:  radix  viuax  fingulis  annis  primo  Vere  regermi- 
nat,qux&  vel  tunc,  vel  Nouembri  mcnfe  colligi  poteft. 

A‘A3afs5&eS/cr>£95,autiSiV«oc  Grxcis  appellatur:  a nonnullis  A’ etcuXS-aia : Latini  Altharx 
&Ibifci  nomina  feruant:  Officina:  Bifinaluam  ac  Maluauifcum,quafi  Maluam  Ibifcumdi- 
cunc.Germanis36lfcb:Bclgistofttc  jBalutot/toitten  i?ucnft:  I talis  ac  H lfpanis  Maluauifco Gal- 
lis Anglis  JBatffjemallotoe. 

Althajar  vero  & peregrina  quxdam  fpecies,apud  Belgas  tantummodo  hortenlis, occurrit,  i 
ex  albido  hxc  virefeens, minus  quam  prior  incanefcit.  caules  eius  craffi,  rotundi : folia  mol- 
lia,inferiore  parte  albidiora : quinque  foliorum  flos,  maior  quam  Altharx , dilute  in  rubro 
purpureus,aut  ex  albido  purpurafcens,ftamine,vt  reliquis  Maluis,medio:  frudus  haudqua.  • 
quam  planus,  fed  tuberofus,  rotunda  fereacglobofa,quinquangulari  tamen  fpecie:  radix 
qualis  Althxz . 

Nonnulli  hanc  Sidam  efle  voluerunt , fed  Sida  aquatilis  eft  ftirps , capite  quam  Papaueris 
maiore, vtTheophraftusteftaturjqualisnon hxc  Alrhxa.  Quxautcm  de SidaThcophra- 
ftuslib.  mi.fcripta  reliquit, in  hunc  modum  fe  habent: 

Sida  forma  Papaueri  iitnilis  eft, nam  Sc  Cy  tinodes  caput  fuperius gerit; veriim  maius.ma.-  sMi 

HH  4 gnitu- 


fnitudine  tanta:  amplitudinis  quantx  pomum;  non  nudum, (cd  candidis  iuxta  ipfum  mem- 
ranis,(upcr  qua:  folia  foris  herbacea, numero  quaterna,  fimilia  Rofarum  alabaiiris  adhuc  in 
calyce  contentis,  apertum  caputgrana  rubra  oftendit;  figura  non  vt  mali  punici,fed  orbicu- 
lata,exigua,nec  multo  Milio  maiora  :fuccum  aliquatenus  aquofum  veluti  Tritici  reddit: 
maturefcitxftatc;  pediculo  paruo  anneditur:  flos  Rofij  calyci  limilis,(cd  maior  & duplex  fe- 
re magnitudine.  Hunc  itaque  &c  folium  lupra  aquas  emicare  affirmant:  Sc  mox,vbi  deflorue- 
rit flos, fru dium  formatum  magis  in  aquam  declinare , dcmumque.terram  attingere,  ' 
Naici  autem  hanc  in  lacu  Orchomenio  Athenzus  teliem  citans  Theophraftum  refert,  & 
oues  frondibus  vefei:  germina  veto  fucscomedcrc.Thcophraftus  in  hoc  lacu  tna  frudifka- 
re  proditum  ait, Sidam, Boutomon,&  Phleon. 

Moderate  autem  calida  Althxa  eft,  fed  ficciorquam  carterx  Maluae:  ficciores  vero  huius 
radices  & femen,  ac  partium  tenuiorum,  vt  quidem  Galenus. 

Folia  digerendi,  laxandi, & dolores  mitigandi,&  concoquendi  vim  obtinent.  Fomentis, 
tum  & cataplafmatis  ad  lateris, calculi,ventris,  vellcxque  dolores  ac  cruciatus  vtilirer  admi- 
fcentur:  in  balneo  etiam  dolores  omnes  leniunt.  Decodum  eorum  idem  prxftat  fi  bibatur, 
quod  & non  modo  dolores  ex  calculo  lepit,  verum  & ad  ipfius  faciliorem  defcenfum  ac  exi- 
tum confert. 

Radices&  femina  ad  eadem  proficiunt.  luuat  vero&  dylentericos  radicum  decodum, 
non  quidem  adftringendo.fed  torfiones  rofionesque  mitigando : Non  enim  adftridionem 
vllam  habent;  tametfl  Galenus  aliter  fentiat.  Additis  vero  &C  adftringentibus,  vt  Biftora, 
Tormenti  lix, aut  fimilium  radicibus,  dyfenteriam  curant. 

Muccago  radicum  omnibus  oleis,  vnguentis,  emplaftris  laxantibus  & dolorem  fedanti- 
bus  vtiliffime  admifcctur. 

De  Abutilo.  Gap.  X x X. 

AB  v t 1 1 o n caule  affingit  rotundo , duriufculo , ramofo , duos  aut  tres  cubitos  alto; 

quem  cum  fuisalis  folia conueftiunt  lata,fubrotunda,fed  acuminatajalbidajinGlliajte- 
nuiffimeliirfuta,  Cucurbitinis  fimilia,  e longiufculis  pediculis  dependentia.  Flores  e folio- 
rum ac  ramulorum  finubus  exigui  lutei:  frudus  rotundi,nigri,crifpi,ex  multis  paruisfiliqais 
cohxrentesi  in  quibus  5c  femen  nigricans,  in  ramulos  tenues  radix  diuaricacur. 

' ' - - Peregn- 


Aithsra,IbifcUs. 


HISTORIA 

Althxa  hortenfis  fiue  peregrina. 


jfl 


PEMPTADIS  Q_V  I-N  T JE  L I B.  r.  64J 

Peregrinum  Belgio  cft , nec  alibi  quam  in 
hortisconfpicuum  olim  fuit. 

Solet  (ub  finem  xflatis  florere,  quod  erat 
Martio  aut  Aprili  fatum. 

Abutilon  nomi  nant, nec  repugnat  ei  quod 
Auicennacap.xxix.  fimile  Cucurbita-  ( fci- 
licct  folio)eflcfcribit,&  Abutilon  ac  Arblu- 
tilon  dici. Videtur  vero  & nonnullis  Althxa 
hac  e fle  illa,cui  Theophraftus  lib.ix.Dchi-  Tbeopy,. 
ftoria  ftirpium, florem  tribuit  hoc  eft,-f?‘ 
Melini  flue  lutei  coloris:  Nam  vulgo  nota:" 
AIthxx,non luteus, fed  albidus  cft  flos.  Sed 
poteft  Thcophrafti  exemplar, quod  multis 
locis  vitio('um,&  hiatusmultos.  habet, & hoc 
loco  mendo  non  carere : quamobrem  no  fa- 
cile fuent  hanc  Theophrafri  Althxam  affir- 
mare, pra-fertim  cum  tantum  lentoris  etiam 
Altbxx  radici  Theophraftus  tribuere  videa- 
tur,vt  aquam  condenfare  queat,  fi  trita  huic 
inficiatur,  quod  vulgaris  Altharx  radix  om- 
nino poteft;  Abutili  vero  minime. 

Abutilon  autem  Auicenna  ait  vtile  ha- 
beri vulneribus  recentibus , Sc  conglutinare 
" acconfolidareeaftatim. 


De  ilicea.  Cap.  x x x i. 

CYl  vestris  quoque  Malux  Ipecies  r. 
‘--'Alcea  eft.caules  huius  rotundi, ere<3i,cor- 
tice  conueftiuntur  lento, &:  qui  inftamina 
etiam  diduci  queat,  veluti  Cannabis : folia 
circa  hos  vireria,profundis  incifuris  in  quin- 
que particulas  difle&a.  flos  qualis  fylueftris 
Malux : orbiculus  placenta:  inftar  &c  confi- 
milis.  radix  prolixa,  mediocris  craflitudinis, 
intus  albicat. 

Huius  verb  & alia  quxdam  fpecies  minor,  a. 
fola  magnitudine  differes:  extera  refpodent. 

Inculta  amant  loca,  agrorum  margines, 
ferobesque  aquas  non  habentes. 

Vnacum  fylueftribus  reliquis  Maluisflo- 
rent,ac  femen  proferunt. 

Alceam  Grxci  eadem  quoque  voce  A’A- 
yAuf  nominant:^  nonullis  noftrx  xtatis  Her- 
ba Hungarica , & Herba  Simeonis  dicitur: 
Germanis  0lgntacrf6fraut : Italis  Malua  fal- 
ttatica : Hifpanis  Malua  momefina\V>c\^\%§>iqf 
macrtSmipt:Gallis  Guimaulue  fauluage. 

Diciturvcro  & eadem  xJvvaGicdyo/a, duc  camabii 
Cannabis  fylueftris,  quod  videlicet  ex  corti 
cc  eius, Cannabino  perfimili, funes  intorque- 
ri queant.  Defcribitur  tamen  & quxda  Can- 
nabis fylueftris  a Diofcoride.  Sed  qui  volet 
diligenter  expendere  & Alcex&  Cannabis 
fylueftris  deferiptiones,  mox  vtramque  vnius 
effe  ftirpis  facile  agnofeet: 

Cannabis  fylueftris , inquit , virgas  habec 
Althxx  fimiles,  minores  & nigriores:  folia 
nigriora  &afperiora:  florem  Lvchnidis : fe- 
mina & radices  Altlnex.  Qux  deferiptio  ipfi 
Alce* 


tf4<?  STIRPI  V M HISTORIA 

Alcea:  vel  maxime  rcfpondet:  caule  foliisq;  non  albicat,fed  viret , atque  idcirco  vtraque  ni- 
griora quam  Altlixx:  Hos  qui  cftagrcftis  Maluar  prima-,  &:  Lychiiidisfatiua:,  & fylueftriRo- 
fx comparari  poteft:  reliqua  Althxarfimilia  perhibentur.  Quid  ergo reflat,  nili  ve  Cannabis 
fvlueflris  8c  Alcea eadem  lic  flirps , a Diofeoride  bis  fub diuerfis  nominibus  deferipta  ? pra:- 
lertim  cum  & iplii  Alcea  cortice  conudliatur  Cannabino  fimili,vt  prius  fcripfimus,&Diof- 
corides  etiam  referat. 

Alcea  au  tem,vcluriglurinofum  lentorem  quendam  obtinet , ita  quoq;ad  Maluarum fa- 
cultatem accedit,media,vt  apparet,  inter  fvlucftres  Maluas&Alchxam.  Radices  dy  (entericis 
& ruptis  cum  vino  aut  aqua  pota:  medentur:  Diofeoride  & Paulo  Aigincta  auctoribus. 


De  Alcea  veficaria. 
Alcea  veficaria. 


XXXII. 

Sabdatifa. 


i#  "p\  I ff  ert  lixcaprxcedente  Alcea:caulicul  is  autem  cxicrotundis,ramofis,haudfirmis, 
fed  facile  collabcntibus:  foliis  vero  altis  incifuris  diffe&is,  per  margines crenatis,  teuo- 
re,fplendore,ac  colore, tum  & quadamtenus  forma  ad  latiui  Acanthi  accedentibus,  fed  ta- 
men minoribus  multo:  flores  pulcliri,Maluaceis  fimiles,('ubalbidi,  fed  medio  ac  vmbilicum 
verfus  eleganti  colore  nigricant,e  quo  auri  lutei  coloris  flamen  eminet:  aperiuntur  hi  tribus 
aut quatuor horis  pofl  Solis  exortum:  horavna  aut lelquihora  vigent,  relinquitur  poft flo- 
rem folliculus  patens,  in  quo  capitulum  rotundo  longius,  hirfutum,femineintu$paruoac 
nigricante,  radix  mediocris  longitudinis  fibras  emitti c. 

In  Atrebatum  ac  Morinorum  finibus  iuxta agrorum  margines  reperiri  ac  fponte  progigni 
fercur:  Italia:  ac  aliis  prouinciis  haud  incognita. 

Eodem  & nalciturSc  perit  anno. 

Alcea  veficaria  haud  perperam  dici  poteft:  plcriquc  Venetam  cognominant:alij  Maluam 
Theophrafti  nuncupant:  Sed  Theophrafti  Malua  a vulgari  haudquaquam  diuerfacft.  Mac- 
shiolusproHypccoo  depingere  videtur,cum  quo  nihil  habet  vel  fimilitudinis  vel  affinitatis. 
Hypecoon  foliis  eft,  (vt  offendimus)  Rura::  huius  vero  longe  ab  iis  diffident, 
i.  Ad  hanc  vero  non  abs  re  pertinere  exifhmatur,Sabdarifa  appellata  herba, Maluacei  quo- 
Sabdarif*.  <jUe  generis.  cauliculi  huius  tcretcs,in  nonnullasq;  alas  diuifi,ere£ti  per  fe  confiftunt:folia  in 


PEMPTADIS'  tjV  INTiJ  1 1 B.  t. 

aliquot  partes  diflefla:  flores  (picato  ordine  digcfti,Alcex  V clicarix  xmuli,  medio  videlicet 
eleganter  nigricantes. 

Aliunde  autem  in  hortos  Belgicos  olim  illata  fuit.  Sed  vt  ad  Alceam  veficariam  reuerta- 
mur:  folium  huius  lxue , lento  (iicco  prxditum , adMalux  temperiem  hanc  accedere,  & 
emollientis  quoqj  facultatis  efle  participem,  oftendere  videtur.  Sed  tamen  cum  mhil  com- 
pertum  habeatur,  quid  affirmandum? 


De  Mercuriali.  Gap.  xxxiii. 

Mercurialis  mas.  Mercurialis  femina. 


MErcvrialis  duum  eft  genefum : Mas  & femina.  V trique  caules  teretes,  lxues;  fc 
internodiis  aliquot  geniculati, dodrante altiores,fubinde  cubitales,  in  ramulos  diftri- 
buti:  folia  circa  hos  complura, lata, oblonga,acuminata, ad  Parietanx  accedentia,  fcd  tamen 
kuiora,virentiora,ac  per  margines  ferrx  modo  incifa,Ocymi  foliis  fatis  fimilia.  radices  fub- 
funtfibrpfe. 

Mafculx  e finu  foliorum  in  breuibus  ac  tenuibuspediculis  bina  cohxrentia  prodeunt  fe- 
fflina,ad  Aparines  & forma  &:  afperitate  accedentia,comprelfiora  tamen;  in  quorum  fingtt- 
lisvnicum  femen  paruum  ac  rotundum. 

Feminx  velutiexigux  fpic<£,in  quibus racematim  mufeofi  tenues cohijrent  flofculi,abfq;  i, 
fru&u,  nulloq;  fucceaente  femine  pereuntes. 

Reperitur  Mercurialis  in  hortis  olitoriis,  in  vinetis,  aliisque  locis  humentioribusae  vm- 
brofis,  fecus  hortorum  aruorumq;  (epimenia. 

Tota.xftate  vtraqueviget,  hyeme  plurima  parte  intefeidit. 

Grxcis item  &C mp^iviov , rjj  (p/xoo  /Sorano» : vnde  Latinis  Mercurialis : a Theo- 
phrafto  pvfaov:  Eft  tamen  & aliud  Parthenium  ,&  apud  Diofcoridem  quoque  aliud  Pkyl-p“fhrM‘ 
lon:  Germanis  6mgcftraut/.£urourf5/2)?crcuriu6  frauf:  Italis  Mercorel/a:U\i'^zms  ac  Gal- 

lis  Mercuriale:  Belgis  fimiliter  j®rauriariI/&  Cambingclcrupt:  Anglis  JrrentfUBnrurp. 
Mas.Theophrafto  Grxceapps5.0r05;  femina  vero  StXiybvoi;  appellatur. 

Plinius  A»»6£a>sj»  Mercurij  inuentum  efle  refert : ideo , inquit,  apud  Grxcos  Ip/^C^hcu 
Ululti  vocant,&  apud  nos  omnes  Mercurialem. 


At  Mef- 


#48  S T I R V I V M 

Cynocrambe,  Mercurialis  lylucftris. 


HISTORIA 

Ac  Mercurialiscalidaquidem  &ficca  tem- 
peratura, neutra  tamen  primum  gradum  ex- 
cedit: abftergeritem  vero  prarterea  obtinet,  & 
(vt  Galenus)  digerentem  etiam  facultatem.  - 
Vius  eius  iri  enematis  hac  artate  frequens, 
in  quibus  ad  excrementorum  aliorumque  in 
inteftinis  harrentium  facilem  expurgationem 
abftcrlionemqs  non  exiguu  poteft.Facitetiam 
ad  alui  deiefiione  in  olere  aut  alias  aflumpta-, 
non  modo  excrementa,  led  fubinde  pituitofi 
ac  biliofa  cxpurgans.Diofcorides  etiam  aquo- 
fos  humores  huius  deco&o  duci  polle  refert. 

Mirum, vt  etiam  Plinius,  quod  de  'vtraque 
proditur,  vt  mares  gignantur  malculam  face- 
re, vt  femina:  feminam. 

De  Mercuriali  fjlueUri  ,fme  Cynocrambe. 

C a p.  x x x 1 1 1 1. 

SYlvestris  Mercurialis  alteram  latis 
refert,  fcd  humilior  tamen : cauliculi  eius 
tenelli  dodrantales  funt : folia  quam  alterius 
maiora  : lemina  veluti  mafcula:  Mercuriali, 
radix  fibro fa , candida , late  fub  terra  progre- 
diens lerpit.  Tota  herba  virofi  odorisingra- 
tum  redolet. 

In  fyluis,ac  aliis  perinde  vmbrolisgignitur. 
Viretjvigctqj  eodem, quoaltera  Mercuria- 
lis,anni  tempore. 

Grarcis  xvna & xu/jox^u^ir.  Latinis  Cani- 
na, & Braflica  Canina,  Scpalfim  Mercurialis 
fylueftris. 

Eli  tamen  & alia  xiwox&ufi» , quz  k Iwj- 
xiwor.  dequo  lib.in.Pempt  tertii.  Germanis 
SBalDt  bmgctfraut/.Ijunt>)jfofl:  Italis  Mtrcordla 
basi  arda-.  Belgis  5©il0t  JUrrartiari:  Gallis  Mer- 
curiale fauuage. 

Facultate  autem  harc  Cynocrambe,  fiue 
fylueftris  Mercurialis  alteri  relpondet:!i  folia 
quidem  cum  cauliculis  aluum  moueant,& 
inter  olera  reci  pi  queant,&  decoSi  herbz  ius 
pituiram,bilem,  &c  aquofadetrahat,  vtiDio* 
icoridcs  lcribit. 

De  Impatiente  herba.  C a P.  x X x v. 

AD  Mercurialis  formam  ac  effigiem  ac- 
cedit quoque  Impatiens,  cauliculis  hac 
affingit  teretibus,glabris  ac  geniculatis, cubito 
altioribus.in  alas  ac  ramulos  diuilis.  Folia  late 
acuminata  veluti  Mercurialis, fed tamen  te- 
neriora,ac  dilutius  virentia,  flolculi  e faftigiis 
pediculorum  dependentlutei,  anterius  latio- 
res,in  corniculum  tenue  pofterius  delinentes: 
fucceduntliliqus  teretes,  paruar,  Chelidoni) 
maioris  perfimiles,quar  vel  leuilfimo  Conta- 
(ftu.exiliente  maturo  lemine,  in  Ipirascontra- 
huntur.  radix  tenuibus  fibris  cohxrct. 

In  Germanix,  Bohemix,GaIlizquc  fvluis, 
tum  & alibi  reperitur : adolelcircird, ac  nimis 
facile  in  hortis : locis  gaudet  huraidisacvm- 
brofis,haud  apricis. 


Floret 


PEMPTADIS  QV I N T JB.  L I B,  i.  64  9 

Floret  xftate:annuacft  herba:  hyemem  non  fuftmct; femel  ramen  fata fingulis  facilean- 
nisrenafcitur.nifi  prius, quam  femen  maturuerit,fucritcuuHa. 

Germani  @j)M’tigfraui:Bclga:  Ctutjbdim  m rucrtmp  nfet:vulg6  Noli  mc  tagcrc,quod  vide- 
licet vel  lcuiflimum  manuscontaftum  uliqux  haud  admittant.  Qua  de  caula  Impatiens  di- 
ci poteft,vrpote  qua:  non  patiatur  iiliquas  maturato  femine  attingi.  Plinius  lib.  xxiin.  cap. 
xvn.  difehinomenen  herbam  nominat  licappcllatam,quoniam  appropinquante  manu  fo- 
liacontrahat.  Quod  li  mutare  ledionem  Plinij  integrum  foret,  Sc  pro  didtionc  Folia,  Sili- 
quas recipere.  Impatiens  liate  Aslchinomene  elfet,  nam  appropinquantibus  digitis,  Iiliquas 
inox,vtdiximus,contrahit. 

Cxterum  facultate  liate  herba  fertur  perniciofa,  ac  inter  deleterias  habenda. 

De  Phyllo  Diofcoridis.  Cap.  x x x v i. 

Phyllon  Theligonon.  TY V o r v m generum  Phyllon  eft:  mas, 

; 6 Sc  femina,  vcluti  Mercurialis. 

fAflurgitvtrumqjPhyllon  tribus,  quatuor 
aut  pluribus  rotundis  cauliculis, dodrantali- 
bus:e  cuius  fingulis  veluti  geniculis  bina  op- 
pofita  exeut  folia  obldga,01iu*  foliis  latio- 

dix  defeendit  vnica,no  abfq;  adnatis  fibris. 
Mafi  femina  gemiha  , veluti  Mercuriali 
maleulat:  feminai  vero  fpica:  mutica  ac  fle- 
riles  i vcluti  feminx.  Herbse  veroiplius  Sc 
cauliculi  & folia , perquam  tenui  ac  exigua 
molliq;  lanugine  fubalbida. 

Nec  paflim,nec  vbique  obu  ium  Phyllotl: 
in  Narbonenfi  Gallia  ac  in  Hifpaniis  reper=- 
tum  accepimus:  in  laxofis  Diolcorides  naf- 

Asftiuis  melibus  Sc  viget  Sc  floret  Phyllo. 
Diofcorides  appellat,  Sc 
Ao»;ad  difFeretiam  fortafle  Mercurialis, qux 
Sc  tyfaar  a Theophrafto  vocatur:  Defcnbit 
enim  Theophraftus  <p i/Mor  folio  Ocimi: 
quod  haudquaquam  de  ifto  Phyllo  jfedde 
Mercuriali  veri catem  habet. Maiculum  au- 
tem Phyllo  Diofcorides  apptjmv-,  feminam 
verd  StA/j.oiwnominatjiiidem  videlicetvo- 
cibus,  quibus  edMou  fui  genera  Theophra- 

Facultate  autem  Diolcorides  huic  Phyl- 
lo omnino  eam  tribuit , quam  alteri  Phyllo 
liue  Mercuriali  etiam  Theophraftus:  Arrhegonon  videlicet  malculi  fexus  partum  elficerej 
feminam  vero  feminei  adferre;  Cuius  Crateuam  efle  aubtorem  refert. 


pORTVLAC^E  duxfunt: Maior acfatiuavna:  altera  minor lylucftris. 

A Maioris  caules  non  raro  dodrantales, teretes,crafli,lubrubentes,fuccofi,la:ues,rclpleri-  i. 

dentes,in  alas  quafdam  diftribuuntur.  folia  vncialis  longitudinis,  latiufcula,  crafla,  pinguia, 
glabra,  viretia, a tergo  albidiora:  flofeuli  minuti, pallide  lutei  ad  annexum  folioloru  gignun- 
tur, fiiccedente  conceptaculo  exiguo  herbacei  ac  virentis  coloris,  inftar  fere  dimidij  grani 
hordeacei,  in  quo  femen  pufillum  nigrum,  radix  fibras  habet. 

Altera  minor  cauliculis  fimilibusrubentibus,fed  minoribus  per  humum  fternitur:  folia 
prioriforma, colore, latuore, cralfitudincqj  reipondent,fed  minora muito. 

In  hortisac  eorum  areis  fuba&is  ac  ftercoratis  commode  prior  feritur:  lolum  defiderat  I$-  t. 
tum , pingue,  non  aridum. 

Altera  infemitis  hortorum  ac  vinearum, ac  quandoque  in  petrofis  Iponte  gignitur,  rigua 
& hxc  amat  loca,  femel  lata,fi  ad  feminis  maturitatem  relinquatur,  facile  annisaliquot  poft 
liquentibus  renafeitur. 

II  Seri 


II 


' Seri  poteft  Martio  aut  Aprili, Iunio  vero  ac  deinde  in  Autumnum  vfque  viget  ac  viret. 

Grxce  A’»<f nominant:  Latini  Portulacam:  Eft  came  &c  ctrf&ljn  quxdam arbor fyl- 
ueftris,qux vmuslicerx diuerlitate  Latinis  Potulaca  dicitur.  Germani Galli 
du  Poupier, cMXtourceUaine  vocant:  Belgx  f^ojrclicpne : Itali  Procacchia,  Percellam:  Hifpani 
VerdoltCgfrfftaldroegues:  Angli  ^ojcclain. 

3.  Prxter  has  vero  duas  ciufaem  generis, & aliam  quandam  Portulacam , & quidem  fylue- 
ftrem,aGrxcis  quoque  di$gy.%vmdyedcu  nuncupatam,vctercs  referunt,  qux  alio  nomine  Il- 
lecebra a Latinis  appellata  eft.  Confunditur  autem  hxc  quandoque  cum  minore,  fiue  fylue- 

Dhfcoriits  ftri  Portulaca  modo  deferipta. Neque  ab  hoc  errore  pleraque  Diofcoridis  exemplarialibcra 
rutuur.  Junt.Nam  quod  in  Portulaca:  fylucftrisdefcriptione.  Cauliculos  manducatos bonufuccum 
parere, vifeofos  &c  aliquantulum  fallbseflc  affirmatur,ad  minorem  fylueftrem  referendueft: 
Quod  vero  fequitur:  vis  ei  excalfactoria, acris  exulcerans  Sec . non  huius, fed  Illecebrf  facul- 
tas eft;  de  qua  nos  cap.  x.  lib.v.  Pemptadis  primx. 

4.  Iam  & Peplis, ab  Hippocrate  Pephon,a  nonnullis  quoque  Portulaca  fylueftris  appellatur, 
rlmijtmr.  Diolcoride  teftc.  Quod  nomen  idcirco  ad  Portulacam  etiam  Plinius  lib.xx.cap.xx.  fedmi- 

nus  re&e  tranftulit. 


j,  Rccencior  xtas  & quandam  fuperioribus  marinam  di£tam  Portulacam  annumerat  :.qux 

cum  fruticofa  fit, libro  fecundo  Pemptadis  fextx  requirenda.  C 

At  Portulaca  frigida  eft,  ac  tertio  quidem  ordine,  humida  vero  fecundo,  fylueftrisvcro 
minus  humida.Salfilaginem  quandam  coniunctam  habet,quxin  fylueftricopiofior  apparet. 

Cruda  non  rarb  in  acetariis  etiam  Ibla  editur  cum  oleo,fale& aceto.,  dsftuantem  autem 
ventriculum  fcdat:  appetentiam  excitat : alimentum  autem  ab  hac  corpori  exiguum,  vitio- 
fum, frigidum, crafrum,humidumq;acccdit.Commanducatadentium  ftupores  tollit:  idem 
poteft  &c  fuccus  in  ore  detentus, & aqua  per  organa  extrafta.  Qux  8c  aduerfus  vermes  pueris 
commendatur, & valde  vtiliseft,prxfertim  fi  febris  adfit:Nam  & nimiurri  calorem  contem- 
perat,  & vermes  interimit : Quod  quidem  falfilagine  permixta  efficit  qux  &' vermibus  U 
' putredinibus  aduerfatur. 


Libri  primi  pemptadis  q^inx^ 
Finis. 


■ Vlt  i funt  edules  fruffus  arborum  & fruticum,  herbarum  vero  & nonnulli ; & 
prater frumenta  quidem  & legumina.  Hac  fi  quidem  & fr ullus  funt, frequentius 
tamen  eririp/effim,  td  e fi, femina,  quam  !&p7ro),fiuefruffus  nominantur. 

J>>ui  autem  yjcpm)  (iuefruclus  dicuntur, herbarum  haud  multi  funt-,  & exceptis 
paucis',  non  alij  quam  ad  Cucumerum  naturam  accedentes,  atque  idcirco  Cucumera- 
riis etiam  appellatos,  quos  cum  paucis  aliis, hoc  libro profequi  pra ferit  is  ef  inii  it  ut  i. 

DE  VVLGO  DICTIS  CVCVMERIBVS. 

C A P v T I. 

Cucumis  vulgaris.  Cucumis  oblongus. 


LOngi  s , farmentofis,  ramofis,  &r  afperis  caulibus  Cucu  meres  i di  per  terram  huc  illuc 
reptant : circa  quos  folia  angulofa,  ampla , afpera , ambitu  ferrata ; & fubinde  clauiculx 
quxdam.  e finu  foliorum  flofculi  erumpunt  dilute  lutei:  deinde  fru&us  eradi , femipedem 
longi,  quandoque  fed  raro  dodrantales,  angulofi,  tuberculis  quibufdam  exafperatj , per  ma- 
turitatem lutei,in  quibus  tranfparens  foiidior  medulla, qua;  vna  cum  feminibus  editur,  pau- 
lo antequam  ad  integram  maturitatem  peruenerint.  Semina  autem  oblonga  &c  plana  fub- 
candicant. 

Seritur  in  hortis  Cucumis : pinguia  & aprica  amat  loca. 


«Ji  S T I R P I v M H1STOHU 

Iu!io  & Augufto  mente  fru&us  edules,  ted  Septembri  demum  ad ^erfe£tam maturita- 
tem pcriicniunt.  1 

Pailim  Cucumis,  <j&  in  Officinis  Cucum  er  appellatur,  STpro  eo  habetur  qui  Grarcisc/zi.; 
^est.id  cft,  Cucumis  latiuus  dicitur. 

Galeno  autem  non  Cucumis  aut  trfxvc,  ted  f/tfo&iymv  cti.  Nullius  enim  frudusCucume- 
rarij  medulla  fiue  caro  interior  editur,(ed  omnisabiicitur.excepta  huius  carne,  qua  cum  fe- 
minibus,vt  diximus, eftur.  Quod  de  Melopcponibus  fieri  Gialenus  teribit  lib.i.  De  alimen- 
torum facultatibus:  Homines,  inquit, acarne  intima  Peponum abfti nent:  Melopeponuta 
autem  mandunt. 

Germani  CCutmtietn:  Itali  Infubres,  Concomcro:  Hifpani  Cogombro-.  Galli  Concombre:  Bel- 
gae Contommcrra  vocant:  Boherni  iJBofurfa.  In  Hetruria,  inquit  Matthiolus , Citrulum  ap- 
pellant, a Citri j luteo  colore, qui  in  maturo  frudu  cuidens  cft.  Sunt  vero  & qui  Anguriam 
dici  velint,  ted  omnind  ajius  frudus  Anguria. 

Sunt  vero  huius  generis  & oblongi  quidam  Cucumeres,  quos  ars  &.  cultura  primum  (vc 
fertur)  produxit,naturadeindeconfcruauit:  Primo  enim  fnidus  rudimento  infiftulamaut 
tubum  impofito, oblongus  naicitur.Cucumis,cauitate  fiquidem  anguftiore  impleta,  in  lon- 
gitudinem incrementum  capit:  Et  huiulcemodi  Cucumerum  femen  fatum, non  quales  an- 
tea erant,  fed  quales  cultura:  mangonium  genuit,  profert,  qui  cum  fuopte  ductu,  longi  qui- 
dem,ted  crebro  recurqi  reperiuntur:  quos  & Angu  inos  inde  vocant. 

Omnium  autem  Cucumerum  frigida  achumida  ordine  fecundo  temperies eft: horum 
autem  minus  quam  reliquorum  humida.  atque  idcirco  quando  eduntur,  minus  cito  in  ven- 
triculo corrumpuntur:  fucci  vero  etiam  minus  praui  funt.  Alimentum  vero  corpori  confe- 
runt frigidum  quidem  ncc  non  humidum,ac  omnino  exiguum,&:  fucci  haudprobi. 

Eligi  debet  virides,nondu  maturi, maturi  fiquide  &ia  Citrini  fadi,efui  haud  funt  idonei. 

Semen  frigidum  quidem, ted  multo  minus  quam  frudus.  aperiendi  vim  atque  extergen- 
di prxterea  obtinet:  vrinas  mouet:  iocinoris  obftrudiones  aperit:  pedori  ac  pulmoni  inflam- 
matione laborantibusprodeft:  contulum  forisque  abfterforij  loco  adhibitum, cutim  Iplen- 
didam  reddit. 

De  Melone  fiue  Melopepone.  C a p.  i x. 

Melo  line  Melopepo  vulgo,  Cucumis  Galeni.  Cucumis  fjluelhis. 


PEMPTADIS  Q,V_INT./£  1 1 B.  II. 

Qy  E M rccenriormtas  Melonem  nuncupa:  caulibus  humi  procumbentibus,Iongis,lar- 
mentofis, atque  afperis, vulgari  Cucumeri  fimilis.Folia  latis  refpondcnt,minora  tamen, 
rotundiora, minusq;  angulola:  flofculi  fimiliter  lutei:  fru&uscraffiorcs, initio  nonnihil  pilo- 
ii,quimod6obIongam,  alias  contradiorem  rotundam  figuram  obtinent : fubindevcrd  & 
maiorcs,quandoquc  minores  reperiuntur.  cortex  horum  vt  plurimum  exterius  viret,  lubdi- 
ta pulpa  fiue  caro,quz  editur, e luteo  langucfcit, medulla  lutea,  mulcilaginofa,  humida,  de. 
fluens, in  qua  lemen  veluti  fuperioris  Cucumeris. 

Seritur  locis  cultis,  cumulos  amat  Soli  vel  maxime  expolitos ; terram  vcr6  mediocrem, 
nonnimis  pinguem  aut  ftercoratam. 

In  Germania  ac  Belgio  non  nili  ierd,&  cum  mllas  calens  ac  ficca  fuerit, ad  maturitatem 


peruemunt. 

Vulgo  Melones  appellant:  Itali  Mel/one:  Hilpani  Melon-. Galli  Mclons:  Germani  ac  Bohe- 
niiGUclaumBelga:  jHclomnt.^.NAor  autem  Gnecis pomum  fignificat.  Proinde  redii  us/aiAcOTe- 
OT^hic  Cucumis  appellandus-,  Pepon  videlicet  Mali  odorem  referens.  Nam  huius  frudtus 
odoriferis  malisodorcfxpenumero  vicini  funt, fu binde  vero  & oblcurc  molchum  redolent; 
qui  idcirco  & Mofchatellini  cognominantur.  Galenus  non  illum,  fed  luperiore  capite  de- 
Icriptum  Melopeponem  facit;  hunc  vero  pro  Cucumi  habuHTe  videtur , qui  Grascis  trimi; 

Latinis  Satiuiis  Cucumis  dicitu  r. 

Huius  au  tem  vel  etiam  fuperioris  lylueflre  genus  e(l,quem  <rixov  aye/of,SC  lyluefirem  Cu-  ctuumU 
cumerem  vocant, de  quo  Pempt.  tertias  lib.  a.cap.  2.6 . JyUufiru. 

Frigida  porro  quoque  ac  humida  Melonum  caro  efe  difficilius  quam  reliquorum  Cucu- 
merariorum concoquitur:  in  ventriculo  autem  fi  diutius  hrereat,  corrumpitur,  & malignis 
febribus  occafionem  priebec.  Quod  &c  Aerius  teftatur  Tetrab.  primi  lib.  i . febres  malignas 
inducerecfum  Cucumerum  (cribens;  eft  fiquidem  & huic  Cucumis,  qui  vulgo  Melon.  Se- 
men verd  huius  idem  quod  alterius  ac  fuperioris  Cucumeris  potell. 


De  Auguria.  C a p.  ii 


Cucumeris  Citruli  alia  i 


lucumis  Citruli 


M HISTORIA 

cifuris  diffeda:  flos  aurei  colorisffrudusglobofi, 
flriati, eoiore  luperius  virentes, inferius,  qua  hu- 
mi iaccnc , inalbicantcs , quorum  exterior  curis 
lxuis, interior  caro  mediocriter  dura,  Peponum 
quam  Melonum  fimilior:  medulla  fungola,in 
qua  femen  oblongum , planum,  maius  quam 
Cucumerum,  aut  Melonum,  minus  quam  Pe- 
ponum, exterior cuiuscortcx  nigricans  aut  fiib- 
i rubens  ac  durus  eft.  Non  facile  autem  illius 
Cucumcrarijfru&usc6putrefcut;veluti  vulgaris 
Cucumeris  auc  Melonis  di£ti,qui  decerpti  facili 
corrupuncur)  led  diutine  afferuariqueut,  praier- 
tim  Tritici  aceruiSjVtMatthiolus  ait,  impoliti. 

In  calidis  regionibus,vt,  Apulia,  Calabria, Si- 
f cilia,  ac  limilibus facile  proucnit : In  Germania 
; rard  feritur, rarius  vero  etiam  maturefeit. 
i Anguriam  recentior  artas  appellat : Officinis 
’ Citrulus  & Cucumis  Citrulus  dicitur:  inter  fe- 
mina fiquidem  frigida, Officinis  nuncupata  ma- 
iora , huius  femen  admittitur  nomine  feminis 
Citruli.  Siautem  Cucumis  Citrulus  a Citri  lu- 
teo colore  nomen  habet, vulgaris  Cucumispro- 
prie  Cucumis  Citrulus  eft. 

| Sylueftre  autem  huius  genuseft  KoAoxiirSi?  li- 
| ue  Colochyntis  dicta,  de  qua  cap.  17.  hb.  2. 
, Pcmpt.  3. 

f Cxcenim  Angurix  caro , quz  cortici  fubeft, 

cruda , fed  frequentius  coda  comeditur:  alime- 
tum  autem  confert  exiguum , idq;  frigidum  ac 
humidum,  languinemque  ingenerat  aquolum, 
qui  internarum  partium  inflammationes  miti- 
gat,& bilis  acrimoniam  ac  feruorem  contempe- 
rat. Crudainore  com  manfa  lingua;  in  febribus 
j afperiratem  lenit, Sc  ficim  fedat. 
i,  Semen  facultace  Cucumerum  fimileeft. 


)r  oblongi 


De  Pepone.  Cap.  i 1 1 u 

PE  p o n v m aliquot  reperiuntur  fpecies  vel 
magnitudine  vel  forma  differentes. 

Maior  Pepon  craffos,afperos,  fpinisq;  nonul- 
lis  obliros  caules  promit  prelongos, qui  clauicu- 
lisfiue  capreolis  luis  vicina  comprehendentes, 
perticas,fccnas,ac  fcpimcnta  confcendunc,qux 
nili  iuxra  polita  fuerint , humi  repunt,  folia  am- 
pla funt,  valde  afpera, aliquot  profundis  inciluris 
diuifa, marginibus  ferratis,  flores  admodum  ma- 
gni liint,  calathi  forma, auri  colore  lutei,  per  ora 
quinque  prominentibus  angulis  denticulati, 
fructus  magni, crafli, rotundi,  oblongi, cralliori- 
bus  Uriis  veluti  angulofi , quorum  pulpa  cortici 
lubiacens  candida  mediocriter^;  dura  eft , inte- 
rior medulla  fungofa  : femen  magnum, 'latum, 
planum,  fubalbidum , multo  quam  Cucumeris 
maius;  forma  alioqu i haud  differens,  colorcor- 
ticis  quandoque  obfeure  virens, alias  albidus:vi- 
rentis  aurem  Pepon  is  cortex  durior  eft, ac  veluti 
lignofusjalbidi  ver6  mollior  ac  tenerior. 

Alterum  Peponum  genus  caulibus  ac  foliis, 
vcrilque  alperis , tum  & clauiculis  prio.ti  fimile 


eft;  fcd  foliorum  fiffurx  minus  profundx,cauIesq;  teneriores,  flores  fimiliter  lutei, patenteSj 
^anterius  anguloli  veluti  prioris,  fructusautcm  globofi , rotundiores,  modo  maiores,  fre- 
quenter minores;  & quandoque  virentes,duriorisque  corticis:  fubinde  cute  molliore  ac  albi- 
cante,caro  quibus  fubcft  veluti  prioris:  femina  quoque  eiufde  formx,  fed  aliquanto  minofa. 

Huius  generis  & tertius  eft  Pepon,afperis  caulibus,foliisque  filiis  ac  ferratis  priorem  refe-.  3. 
Kns:  flos  magnus  quoque  ac  luteus  veluti  aliorum:  fruftus  medix  magni  tudinis , cuius  cor- 
tcx  tuberculis  nonnull  is  exalperatur  veluti  mali  Citrij  cutis,  qui  per  maturitatem  fimiliter 
uteis  eft,proinde  &£  Citrium  malum  cum  colore,  tum  afperitate  referens. 

Quarti  generis  Pcpon  formaab  aliis  plurimum  differt:  caules  quidem,  folia,  floresque  4. 
«iorum  fimiles  funt;  fru&us  autem  haud  longus  aut  globofus , verum  omnino  latus , 8c 
quodammodo  planus,fcuto  alicui  propemodum  fimilis;  in  medio  quidem  craffior,  per  cir- 
cumferentiam vero  tenuior, & quibufdam  locis  reflexus  crifporum  inftarxortex  huius  mol- 


lis, tenuis, ac  candidus  eft, caro  interior  fatis  dura  ac  durabilis : femen  quam  Cucumeris  ma- 
ius, forma  8£  colore  conucniens. 

Omnes  Pepones  hortcnleslunt:  lxtum  folum,pinguemque  mediocriter  terram  poftulac. 

In  calidis  regionibus  citius  maturdeunt:  apud  Belgas  omnes  ierotini  funt,&  rufi  aftas ca- 
lida ficcaque  fuerit, vix  ad  perfectionem  perueniunt. 

Grxcis  TiiTruv : Latinis  nmihter  Pepo.  ®-4®-ct’ss  autem  omnes  fruftus  pcrfe&i  ac  maturi 
rnvori-  communi  nomine  dicuntur:  vnde  Medici  quidam,  inquit  Galenus,  fructum  hunc  «miobs- 
rrur.  7rova,  id  eft,  Peponem  Cucumeralem  nominari  oportere  contenderunt.  Plin.  lib.rx.cap.v. 
Cucumeres,inquit, cum  magnitudine  exccflcre, Pepones  vocantur.  Germanis  J5lugcr:Boke- 
m is  Sljnt:  Gallis  Ponpons-.  Belgis  prpoenm  vocantur.  Maiores  a nonnullis  Turcici  cogno- 
minantur: Secundi  vero  Marini  :Tertij  Hifpanici:  Quarti  autem  Latorum  Peponum  no- 
men obtinuerunt. 

Eft  autem  omnium  Peponum  natura  frigida  cum  copiofa  humi  ditate  :habcnt  autem  vim 
quandam  abftergendi, cuius  beneficio  vrinam  ciunt,  &:  aeorliim  expeditius  quam  Cucurbi- 
rxaut  Melopepones  permeant;  vt  Galenus  icriptum  reliquit. 

Editur  autem  caro  Peponum  haudquaquam  cruda,  fcd  co6ta.  Defcendit  autem  ficom- 
nino  faciliter.aluum  facilem  &c  quodammodo  lubricam  reddens.  Alimentum  autem  con- 
fert exiguum, tenue,humidumfrigidumque,(vitiofum,  inquit  Galenus)  idque  potiffimum 
cum  probeconco&a  non  fuerit.  Quo  calu  cholerx  morbo  obnoxios  efficere  folet. 

Durior  caro  Latorum  eft, qui  idcirco  diutius  quam  reliqui  incorrupti  afferuari  queunt: 
eduntur  autem  hi  non  modo  elixi,  fed  Sc  in  pingui  aliquo  fricti.  Defcendunt  vero  &per  al- 
uum  haud  fegniter,alimentum  vero  adferunt quale  aliorum. 

Semen  magis  quam  caro  extergit, vrinas  promouet, renibus  ex  calculo  infcftatis  vtileeft. 

De  Pepone  fylueHri. 

C A P.  Vi 

VE  LV  t i Cucumeribus  & Angurix  Iylueftres  fux  funtfpecies,itaquoque&Pepo- 
nes  quidam agreftes  Sc  tota  natura  iylueftres.  proferunt  hi  caulesafperos  ipinisobfi- 
tos:  folia  alpera : flores  luteos  veluti  iatiui.fed  minora  lingula:  fru&uscraffos,  oblongos, 
ftriatos,  durioris  corticis  ac  colore  virentes,  fed  minores  multo ; quorum  pulpa  &interior 
medulla  vna  cum  ferninc , veluti  fatiuorum;  fed  admodum  amara ; femen  quoque  pau- 
16  minus. 

Alicubi  locis  incultis  fponte  huiufccmodi  Pepones  gigni  dubio  procul  eft:Yerum  in  Ger- 
mania ac  Belgio  non  nifi  fati  proueniunt. 

Tametfi  V eteres  horum  non  meminerint,tesipia  tamen  oftendit  'sri-srovs;  ajei ov;,  Sc  Pe- 
pones fylueftrcs  hos  dici  oportere. 

Sylueftrcs  autem  Pepones  vti  tota  fu  a natura  valde  amari , ita  quoque  temperamentoca- 
lidi  ficciquc , &c  fecundoquidem  ordine  intenfo : expurgandi  quoque  non  minorem  vim, 

quam 


I N T >£  LIB.  I I.  tfj7 

quam (yJuedrcs  Cucumeres, obtinent. 

Vinum  quod  calyci,  excmptacum  (emine 
medulla* infufum,tantilpcr  in eojiadenc, do- 
nec amaritudinem  plene  contraxerit , per  al- 
num purgat,  ac  pituiro(os  biliofosque  educit 
humores,  in  (umma  liuius  (iiccus  idem  quod 
Cucumeris  agreftis  priftac:  reficcatus  vero,Ela- 
terij  loco,  fucccdere  po  te  it. 

De  Cucurbita.  C A P.  v i.  , 
/~'VcvRBirA  oblongos j viticulofos,  &C 
^-'anguiofos  caules  in  alas  nonnullas  didribu- 
tos  profert,  qui  adnatiscaprfcolis  vicina  propeq; 
allidentia  adminicula  comprehendentes,  (ur- 
ium fcandant,&  in  altum  tolluntur : folia ad- 
rnc dum  magna , lata, & nonnihil  aed minata, 
Ba: dante  fer?  magni tudinelimilia,  fed  mollia, 
alboqjveluti  tomento  vna  cum  caulibus  ac  fo- 
liorum pediculis  candicantia , indat  Althear. 
Flores  foliorum  e finu  albidi  exeunt ; fructus 
fubfequuntur  non  vnius  forma: : quandoque 
enim  lagenarum  formam  quafi exprimens, in 
ventris  modum  turge(cit,(upereminente col- 
lo, quod,  qua  parte  ventri  adharet,  frequenter 
angudius  ; fubinde  vero  &:  ventricola  ac  craf- 
fa,  fed  abfque  collo, &:  inferiore  (ede  latior,  py- 
ri  turbinatam  figuram  quodammodo  referens: 
alias  verb  in  longitudinem  producitur.  Crcicit, 
inquit  Plinius  lib.  x i x.  cap  v.  Cucurbita  qua 
cogitur  forma,  plerumque  & intorti  draconis 
figura.  Libertate  penfili  cocefla  vila  ed  noucm 
pedum  longitudinis.  Omnibus  autem  cortex 
permaturi  ratem  durus, ligneus,ac  flaui  coloris: 
caro  autem  duc  pulpa  interior  candida:  (emina 
oblonga,  plana,ccmprelTa,anteriore  parte  acu- 
minata,poderiore  lata,  duobus  eminetibus  an- 
gulis quad  cornuta;  cortex  quorum  durus  Sc 
candidus,  medulla  dmiliter  albida  ac  dulcis. 

Cucurbitam  hortis  coluntur  ac  feruntur. 

Sub  Autumni  tempus  ad  maturitatem  de- 
mum perueniunt:  in  calidis  tamen  regionibus 
citius, maxime  prxcoces:  Pnecocesautfcm  Cu- 
curbita: , tum  & Cucumeres  dc  redduntur,  vt 
Quintilij  tradunt.  In  cophinos  aut  fictilia  in- 
utilia terra  cribrata  mittenda  dercore  admixto 
liquidior  fada:  & anticipato  confueto  tempo- 
re. Vere  videlicet  inchoante, femina  implantan- 
da,  & ctim  Sol  fuerit  8ccalor&  moderata  plu- 
ma, cophinos  (iib  dio  expones,  circaquc  Solis 
occafus  in  domum  contectam  inferendi:  atque 
hoc  aflidue  faciendum,  aqua  irrorata  quando 
Vfus  podulaucrit : podquam  vero  perfecte  cet 
fabunt  frigora  &:  glacies , cophini  fiue  dolia  in 
locum fubaftum  &c  excultum  defodiendi, ira 
vt  labra  aqualia  dnt  terra:,  deinde  reliqua  cura 
adhibenda:  fic ille. 

G necis  KoAoxwSze , & KoAoxwSb 
item  K oh&xvvdu  dicitur:  Latinis  Cucur- 

bita,Cucurbitaedulis,Cucurbitafatiua:anon- 

tiullis 


Cucurb 


nullis  vero  xohoxurnz  per  Tvltima  fyllaba : ab  aliis  tnxvcovut : a Plinio  Cucurbita  Cameraria, 
quod  cameras,  teftudincs, pergulas, topiarias  hortorum  fcenas  fcandat  ac  operiat.  Huic  vero 
&c  altera, qua;  nullis  prope  allidentibus  fulta  humi  repit.Plebeia  cognominatur. Italis  autem 
Cucurbita  Zucca dicitur:  Hilpanis  Calaba^a:  Gallis  Courge:  Germanis  «Kutfcs : Belgis £au= 
UiooiDm:  Bohemis 

Cucurbita: autem  caro  iiue  interior  pulpa  frigida  ac  humida  temperamento  eft  ,vtraque 
qualitate  lecundi  ordinis.Succus  ad  aurium  cum  phlegmone  dolores, addito  rofaceo,  infu- 
fus  prodeft:  tumores  etiam  omnes  calidos  pulpa  impolita  mitigat,capitis  dolores  puerorum 
& oculorum  inflammationes  hoc  modo  fedac.  Si  infanti  dormienti  paris  longitudinis  Cu- 
curbita vel  etiam  Cucumis  in  ledulo  adiungatur,&  fcbricitauerit,mox  a febri  liber  erit. 

Edicur  vero  & harc  pulpa  cocta, fcd  quia  liiccum  habet  aqueum  ac  tenuem,  exiguum  cor- 
pori prebetalimentum,atquc  frigidum  ac  humidum:  facile  autem  fubfidet  prqcipue elixa, 
qua:  Sc  propter  fubftantia:  lux  lubricitatem,tum  & humiditatem,aluum  emollit. 

Alfa  autem  vel  frixa  in  farragine, quam  plurimum  de  propria  humiditate  deponit,  atque 
idcirco  minusfaciledelcendit,nccaluumadeo  citd emollit. 

Semen  vrina:  acrimoniam  contemperat, & eandem  mediocriter  prouocat. 

De  Cucurbita  fyiueflri.  Cap.  V I i. 

SYlvestris  autem  Cucurbita  & quatdam  preter  luperiores  eft:  hzc  autem  viticulo- 
fis  caulibus, capreolis, ac  foliis  mollibus,  ac  veluti  lanuginofis  fatiuam  zmulatur  .omni- 
bus ac  lingulis  multo  minoribus,  fcandit  vero  & hxc  fcenas, vmbracula,  ac  teftudineshor- 
tenles:  fru&us  Cucurbitis  ventricolis  ac  lagenulas  referentibus  forma  quidem  fimilis,led 
magnitudine  longe  inferior, omnino  videlicet  paruulus,nec  vulgari  pyro  maior  ,vtpotequi 
& manu  concludi  ac  comprehendi  queac.  cortex  huius  exterior  initio  viret , poftea  durus 
fa&us  ligni  quoque  colorem  aflumit.  interior  medulla  humida  &c  admodum  fucculentaeft, 
in  quafemen  latet,  amara  autem  hxc  eft,veluti  fylueftrium  Peponum. 

In  calidis  regionibus  fponte  alicubi  gignitur,fed  in  Germania  ac  Belgio  non  nili  lararepe- 
ritur,vbi  & tarde  ac  raro  perficitur. 


STORIA 

Cucurbita  longior. 


Gtxcis 


Q_V  I NTVE  HB.  It.  659 

Grxcis  xoAoxwSa  dyo/ct:  Latinis  Cucurbita 
fylueftris.  Plinius  lib.xx.  cap.m.  Cucurbitam 
fylucftrcm  Grxcis  crbpQov  dici  affirmat,qux  ina- 
nis  eft , digitali  craffitudine , non  nili  in  faxofis 
nafcens,  cuius  commanducatx  luccus  ftoma- 
cho  admodum  prodeft:  Sed  huiufcemodi  hxc 
Cucurbita  fylueftris  non  eft,  qux  crallitudine 
d igicum  excedit;  nec  inanis , fed  fucci  plena,  ac 
ftomachum  nimia  amaritudine  offendit. 

Sunt  vero  &:  quibus  legitima  hxc  Colocyn- 
this videtur,  fed  a veritate  aberrantibus:  Nam 
koAozovSii;  Angu ria  fylueftris  eft,  cuius  & tenuis 
cortex  facile  adimitur, & pulpa  interior  fungofa 
reiiccatur;dequa  Pempt.  tertix  lib.  tertijeap. 
xxvn.  Huiusautem  Cucurbitx  fylueftris  du- 
rum ac  lignofum  putamen , medulla  verd  aded 
humida.vt  reficcari  fenon,  aut  xgre  admodum 
patiatur.  ' , 

Cxterum  facultate  hxc  Cucurbita  calida  8£ 
ficcaeft,  nec  minus  quam  Colocynthis,  aut  Pe- 
pones fylueftres,  vtriufque  videlicet  qualitatis 
ordine  fecundo:  Eft  vero  &infigniter  amara> 
quamobrem  & obftructos  meatus  expurgatae 
aperit:  purgandi  quoque  vim  per  inferiorem 
ventrem  xque  ac  fylueftres  Pepones  obtinet. 

Vinum  etiam  quod  in  excauatam  hanc  Cu- 
curbitulam node  tota  permanferit,  valenter 
quoque  purgat,  & biliofos  ac  pituitolos  humo- 
reseducit. 


Charanria. 


De  Cbarantia.  Cap.  v i i i. 

CHarantia  tenuibus  aliquot  ac  graci- 
libus viticulofis  cauliculis  vicina  quxqud 
con(cendit,&  capreolis  fuis,ex  alarum  finu  pro- 
deuntibus, apprehendit:  folia  non  magna,  lata, 
glabra, ac  mollia, in  quinque  partes  difle&a, qua- 
rum lingulx  ambitu  circumrofx  : flofculi  ex 
quinque  foliolis  mediocris  latitudinis  ex  albi- 
do in  luteum  elanguefcunt:  frudus  oblongi,ali- 
quantulum  turbinati,oui  fere  forma, fed  mino- 
res, veluti  fpinulis  aut  aculeis  innocentibus  ex- 
af  perati, qui  per  maturitatem  foris  intusque  ru- 
bent, fpontdque  finduntur;  in  quibus  femen  la- 
tum, planum, fere  veluti  Angurix,fubnigricans 
vbi  inaruerit.  ' 

Non  nifi  fataprouenit : Melius  ac  facilius  in 
Italia  calidisque  regionibus  proficit,  quam  in 
Gertnania  vtraque,vbi  rato  & tarde  frudus  ma- 
turefeit. 

Baptifta  Sardus  Momordicam  appellat : alij 
Viticellam,Balfaminam,  Charantiam:  Italis  eft 
Garanza-.  Germanis  S&aljam  opffcIItGallis  A/er- 
iteille,  Latinis  Pomum  mirabile : nonnullis  Po- 
mum Hiero folymitanum:  Belgis  23alfam  appeL 
Balfaminx  nomen  inde  accepifTeexiftimatur, 
quod  oleum  in  quo  maturum  pomum  macera- 
tum ad  multa  vtile,  veluti  Opobalfamum,  ha- 
beatur: Efttame  & alia  Balfamina,de  qua  mox. 
Obtinent  autem  frudus  huius,  tum  & folia 
eximiam 


tS6o  Stirpivm  historia 

eximiam  rcliccandi  vim  cum  moderata  quadam  frigiditate  temperiei  medix  proxima. 

Vulnera  recentia  conglutinare  folia  impolita  feruntur:  cum  vino  vero  alfumptacoli  in. 
tellinorumq;  dolores  lbpire,&ruptisconuullisquevtiliter  exhiberi. 

Oieuminquofru&us.excmpto  lemine.vel  inlblatus,vclin  calentis  aqux balneo deco- 
Qus,vel  in  fumo  equino  maceratus,  vulnerum  inflammationes  arcet:  cadem&facile  accito 
vnit  ac  perlanat.  Doloribus  acvlceribus  mammillarum  auxiliatur  rvtericxulcerationesac 
inflammationes  inie&um  curare  polle  cxiftimatunpundlis  ac  vulneratis  neruisvtiliter adhi- 
betur: aduerluscombuftioncm  ex  aquaoleove  feruente, ferro  ignito, vel ignemultum con- 
fert: cicatrices  extenuat,  ram  ices  quoque  huius  vn£lionelanelcunt,  fi  foliorum  puluisali. 
quot  diebus  interea  exhibeatur.  Steriles  quoque  hoc  fcecundas  reddi  affirmatur,  iipoft  bal- 
nei cor.uenientis  vliim  partes  circa  pubem  ac  vtcrum  illo  vngantur,  ac  demum  viro  mulier 
milccatur. 


De  Bdfamina. 

Balfamina. 


C A P.  IX. 

BAlsamina  hxcaCharantia,qu?&Bal- 
lamina,non  parum  difFerenseft:  caulespro- 
mit  non  tenues  aut  viticulofos , fed  rectas,  craf- 
fos,ab  imo  ramofos,glabros,!arucs,fuccofos,vel- 
uti  PortulacXjinfcriusnonnihilfepe  rubentes, 
circa  quos  folia  oblonga , acuminata.  Salicis  fi- 
milia,per  marginem  tenuiter  ferrata,  equorum 
finu  duo  au  t tres  fubrubentibusinlidentespedi- 
culis  flores  erum  put , anterius  latiores  ac  paten- 
tes,pofterius  in  tenue  corniculum,  velutirecur- 
uam  caudam, delinentes ; colore  eleganti  dilute 
rubentes,  fucccdunt  fru&us  rotundi, afperi  ,ac 
hirfuti,led  quam  fuperioris  minores,  per  matu- 
ritatem lutei, qui  Scfponte  diffinduntur, femina 
fpargentes, Lentibus  latis  fimiJia. 

Et  hxc  llirpsnon  nili  hortenfis  ac  peregrina 
Belgio. 

Autumni  tempore  quandoque  fructus  ma- 
turefeunt:  flos  antea  apparet. 

Vulgo  Ballaminam  nuncupant  ;&quandoq; 
neutro  genere  Balfaminum:  GefnerusBalfaim- 
nam  amygdaloidem : Cordus  maluit  Balfamel- 
lam  appellare : alij  Ballaminam  feminam  qui- 
bus prior  mas:  vnde  lixc  Germanis  <23ai|attt  apf# 
f(U  tveibUill  / & BrabantisSalfam  appdtajftoi. 

De  huius  autem  facultatibus  nihil  afferen- 
dum : Plerique  priori  facultate  limilem  affirma- 
re audent , led  temere , cum  huius  experimen- 
tum a quoquam  faritum  non  conflet. 


De  Tragis.  Cap.  x. 

x.  TNter  herbaceos  fru&us  Fraga  quoque  locum  obtinent.  Horum  herba  nullis  caulibus 
-■•nititur, led  pediculos  tenues  & lanuginolos  a radicibus  promit,quorum  nonulli  folia,  alij 
flolculos  proferunt:  deinde  & fibras  qualdam  prolerpentes edit, quibus  leipfam  multiplicat: 
folia  autem  in  vno  pediculo  terna,oblonga,lata,per  circumferentias  ferra:  modo  incila,  fu- 
perius  virentia.infcriiis  albidiora, quorum  lingula  maiora, latioraque  quam  Pentaphyllhflo- 
res  quatuor  aut  quini  ab  vno  pediculo  exeunt  albidi,  quinquefolij : fubfequuncur  Fragafu- 
perficie  cxafperata, exiguis  Morisquodammodolimilia,  colore  rubentia, quandoque, fed 
raro,  candida, guftu  vinofofuauia, quorum  interior  pulpa  mollis,  humida,  & albida,  in  qua 
femen  pulillum.  radix  diuturna, lubnigricans,multis  fibris  capillata. 

2.  Horum  vero  & alterum  genus, quod  fuperiori  pediculis,fibris, foliis, flolculislimileell, fed 

Fraga  guftu  dulciora:  firmius  etiam  luis  pediculis  adhserelcunt,  nec  ita  facile  decerpi  fe,vt 
fuperiora,  patiuntur:  radix  huius  quoque  rcllibilis,&:  capillis  fibrata. 

In  montibus, non  raro  in  conuallibus,  in  lyluis  ac  aliis  limiliter  aliquantulum  vmbrolis 
Fraga  gignuntur:  proficiunt  & in  hortis.  Priora  paffim  vbique  vulgaria  lunt, led  altera  rario- 
ra,nec  alibi  quam  in  hortis  requirenda. 


Viret 


Viret  toto  anno  herba:  Vere  latius  fibris  iuis  expatiatnr,ac  deinde  flores  facit  : Iunio,  vel 
etiam  prius  fru&iis  maturi  fune. 

Fragaipfi  frudtus  Latine  Virgilio  ac  Ouidio  dicuntur,  nec  aliud  nomen  vulgo  cognitum: 
Germani  (JrD&etren:  Bclgai  «Creibcfim : Galli  Fraifes  appellant.  Herbam  Fragariam  vocant: 
lacobusvcro  Manlius  Fragulam:  Germani  <£r&6cermfraut:  Brabanti  eertbefienmrot. 

! Hallucinantur  autem  nonparum,qui  fructum  hunc  Rubi  Idea  morum  exiftimant : nec 
minus  qui  Comarum  faciunt. 

Cicerum  herba  folia  ac  radices  refrigerant, & cum  adftrictione  reficcant : Fraga  verd  fri- 
gidf  fuiic  & humida. 

Vulnerum  inflammationem  folia  impofica  arcenti  Decoctum  eorum  gingiuas  roborat, 
dentes  firmatj&aduerfus  incipientes  oris&  tonlillarum  inflammationes  vtilirer  gargariza- 
tur.Fluxus  muliebres  eadem  iiftunt,  &C  dyfenterias  curant. 

Fraga  firim  fedant,  & ventriculi  inflammationes,caioremq;  reprimunt : alimentum  con- 
ferunt exiguum,tenue  & aquofum;  & fi  in  ventriculo  ipfa  corrumpi  contingat,etiaprauum. 

Stillaticius  horum  liquor  faciem  fercurexpurgare,  & deletis  maculis  nitidam  ipfam  red- 
derejaduerfusque  calculum  renum  vtiliter  bibi. 

Libri  secvndi  pemptadis  ovint^i 
Finis.' 


“ STIR,- 


STIRPI VM  HISTORIA 

PEMPTADIS  QJ  I N T ^ 

LIBER  TERTIVS, 

DE  ESCVLENTIS  RADICIBVS,  AC 

EIVS  CENERIS  BVIBIS,  AC  N O N^ 

N VL  LIS  ALIIS. 

PniFAIIO. 

BVcvmerariis  frullibus , paucifque  herbarum  aliis  qui  ve  flendo 
funi , radices  edules  oportune  fuccedunt.  Cum  autem  illarum  exiguus  fit 
numerus,  & bulbos,  qui  e fui  idonei  habentur , in  i flarim  focietatem  admit- 
tere operapreciumfuit.  Plurimos  quidem  bulbos  Pempiadis  fecunda  libro  fe- 
cundo defcripf/mus,  fed  quorum  flores  elegantes  ac  venutfi  hortis  gratiam 
ac  ornatum  conferunt,  oculo  fque  magis  quam  ventrempafcunt. 

Reliant  pr/eter  illos  nonnulli,  fed  tamen  non  omnes  edules, quos  tamen  uni 
cum  his profequemur ; ne  qui  unius generis  cenfentur,abinuicem  diueUerentur.  Satis  flt. floriferos 
ab  istis  feparaffe,qui  alio  qui, una  cum  reliquis  flmul  uno  libro  comprahendi  potuijfent. 


De  Rapo.  Capvt 

Rapum  vulgare. 


TJ  A p o oblonga, alpera,  & virentia  funtfolia,vtrimque  profundis  incifurisdiflechtcaulis- 
verd  ramofus:  flofculi  lutei:  filiquz  ac  (emina  qualia  Braflicar.  Rapum , quod  pro  radice 
eft,tuberofum,rard  globi  inftar orbiculatum,  frequentius  in  latitudinem  effufum,rariffime 
oblongius  fupra  terram  extans.inferius  tenuem  quandam  radiculam  demittit,  cortice  velli- 
tur craffo,albicante,Sd  came  interius  albida, qu*  cruda  co&aq;  editur. 


Ferunt 


PEMPTADIS  Q_V  IVT^  L I B.  III. 

Ferunt  autem  nonnulli  & Rapum  quoddam  eflc,  interiore  pulpa  rubens : fed  fortaflis 
i boc  illuti  eft,  quod  inter  Betas  rcpofuimus,&  a nonnullis  pro  Rapo  rubente  haberi  Icripfi- 
mus  Pemptadis  huius  hb.  primo  cap.  vi. 

Eft  vero  & fylueftrc  quoddam  Rapum, cuiusvarias  fpecics  Pemptadis  fecunda:  lib.  primo 
oftendimus. 

Terram  Rapum  mediocrem  poftulat  & Colu  tam,  ac  adeo  folutam,  Petro  Crefeen  no  au- 
dere,vt  fere  in  puluerem  Iit  redacta:  In  agris  & nonnullis  vinctis  quibufdam  locis  gignitur. 

Seritur  Vere,  vel  poftdemeflam  legerem, in  eodem  in  quo  Secale  natum  agro.  Altero  an- 
novn^eum  Braffica  flores  & femina  producit.  Transferri  autem  primo  Vere,  vel  etiam  ci- 
tius Rapa  oportet,  fi  ad  fationem  Raporum  lemen  vtile  Iperatur:  Non  tranflatorum  ad  reli- 
qua qihdem  vtile  femen, verum  exeo  non  extuberans  Rapum,  fed  exigua:  radicis  excrefeic. 

Rapum  autem  Grxcis  ro>/i/Aw,aut  To^/vA}?  dicitur;&  «/^ej^,quod  vulgaris  vliis,in 

Officinis  & palfim  Rapa:  a Lacedemonhs  vero  jafiSp:  apud  Boeotios  vero  £«csATj?,vt  Athe- 
nxus refert:  Germanis  3utbcn:Belgis  Sapen:Gallis  Naueau rond:  Hilpanis  Nabo  redondo1  vel 


Napsredons:  Italis  Rapi:  Anglis  Cuniepc. 

Cxterum  Rapi  tuberola  radix, qux  proprie  Rapum,&ftirpi  nomen  dedir,crudaquando- 
que.fed  frequentius  co&a editur.  Cruda  inflat, & fuccum  craflum  frigidumque  ingenerat: 
Coda  minus  refrigerat,  imo  adeo  exiguum,  vt  refrigerare  non  percipiatur ; humida  tamen 
nihilominus  &flatulentaexiftit.  Refert  autem  non  parum  quo  modo  Rapum  decoquatur: 
iiaquaautiurcaliquodeco£tumhumidiuseft,citoquedefeendir,&aluiim  facilem  reddit. 
Super  carbones  vero  aflatum  iicciuscft,  &c  flatuum  minus  ingenerat, non  omnistamen  ex- 
pers. Quocunquc  autem  tandem  coquantur  modo,  amplius  multo  quam  cruda  alunt,  ali- 
mentum conferunt  nonvitiofum  , temperato  proximum,  fed  non  copiofum : ad  laciis  ta- 
men &feminis  generationem  faciunt.  Eft  vero  & facultas  eorum  nonnihil  diuretica. 

Decoctum  Rapiadtuflim  & vocis  raucedinem  confert,  vclperi  bibitum  addito  facharo 
aut  exiguo  mellis  delpumati.  Diofeorides  hoc  &:  podagras  &:  perniones  foucri  refert.  Idem 
&ipfum  Rapum  tritum  vtiliter  pernionibus  imponi  addit;  tum  & ceratum  rofeceum,  quod 
inexcauato  Rapo  per  cineres  feruencesexcodum  fuerit,  exulceratis  pernionibus  prodefle. 

Alparagi  Rapi  fiue  primaatranfplantationegermina  decocta,  vrinas,  fi  edantur,  mouent. 

Semen  in  antidota recipitur,&Theriacis  admifeetur:in  potu  fuinptu  venenis  aduerfatur. 

Belgx  oleum  ex  femine  cxprefTum  ad  reliquos  a partu  dolores  fubinde  exhibent:  tum  &C 
Napus.  ' ' ipfis  pueris  aduerfus  vermes,  quos  perimit  & ex- 

pellit.Idem  locum  cum  aqua  frigida  calorcs,fet- 
uoresq; , &a(peritudinescutis  illitum  micigat. 
V tutur  vero  &c  hoc  in  cibatu,  fed  no  prius  quam 

J in  'eo  inco£ta  fuerint,  tale  autem  facile,in  vetri- 

culo  innatans,amareieit,&:  bilem  commouet. 


De  Napo.  Cap.  ii. 

NA p v s foliis, caulibus, flore, filiquis, femi- 
neq;  Rapum  refert, fed  radix  qua:  Rapo  in 
orbiculatam  latitudine  extuberat,  Napoinlon- 
gitudinem  exporrigitur.Napi  fiquidem  crafla  8C 
.longa  radix  eft.  Napi  & ipfa  nomen  retinens. 

. Solutam  quoque  terram  haud  aliter  quam 
Rapum  poftulat, in  lxtiori  tamen  etiam  proue- 
nit.  nafeiturin  Gallia,  Bauaria,aliisqj  frequen- 
ter regionibus. 

TScritur,transfertur,  feme  perficit  eodem  qud 
: -Rapum  tempore. 

1 Huius autem,turn  & Rapi;  fylueftris  habetur 
. _.ipecics,quam  Gallia:  rara  Nauetam,Ruellio  te- 
;.ftO,appellant.  Qua: ex  non  tranfplantatorum  fi- 
ucRaporumfiue  Naporum  femine  nafcitur:  &: 
uIfoliis,caule,  reliquisq,  Rapum  ac  Napum  xmu- 
latur,fedradicenoncrafla,oblongaqui'dem , &C. 
■ hiud  magna  eft.  Rapum  etenim  transferri, &£  in 
>Talium  locum  defigi  debere,ex  cuius  femine  naf- 
Kl  i citurum 


SS4  Sium»  immu 

citurum expc&atur  Rapum, ante  di&um:  eodem  modo  &:  Napus  tranflationem  defiderat. 

Seritur  aute  huiufccmodi  llirps  non  paucis  locis  in  agris  (eminis  caufa.veluti&fylueftrior  » 
illa  Braffica,  Crambe  veteribus  nuncupata.Ex  vbcriore  enim  horum  feminum  prouetu  ma- 
gnum f ubinde  lucrum, & haud  mediocris  quxftus  agricolis  accedit : Trufatilibusfiquidcm 
molisex  eo  oleum  excuditur, cuius  non  modbadobionia.autad  luccrnaru  lumina  vfuseft, 


verum  etiam  ad  faponiscom politionem  requiritur:Nam  ex  hoc,&  vna  fortiffimo  exnonul- 
lis  cineribus  lixiuio,fapo  decoquitur , quo  ad  eluendas  expurgandasq;  lineas  veftcsvniuer- 
Rapiftrum.  fam  fere  Belgium  vtitur. 

NapusGrarcis(3ow/a<dicitur;quodtanieno- 
men  Rapo  magis  couenit : Nam  Bouniadis ap- 
pellatio a tumente  figura  diducta  appareuGer- 
manis  Stecfrubc:  Brabantis;§tccliragi/$argfd)t 
raptu : Hifpanis  Nabo  commtin , & Naps:  Italis 
Napo:  Gallis  Naueair.  Anglisj3apc. 

Galenus  mter  TcyFJ/uda  Sc  BomaSa  differen- 
tia nulla  facit,  & reueraNapusa  Rapo  nili  fola 
radicis  forma  diffidet : vt  & ante  feriptum  clt. 

Eft&  Napus  a Rapo  facultate &teperatura 
no  differens, nifi  quod  Napus  paulo  ficcior,mi- 
nusq,  facile  concoquatur  aut  defcedat,paucio- 
resq;  flatus  ingencrec.  in  reliquis  cuRapocon- 
uemr. 

De  Rapiflro.  Cap.  ii  i. 

"D  Apistro  folia  exeunt  lata,  obloga,a£ 
-*-'-pera,veluti  Rapi  ac  Napi, fed lateribus  in- 
diuifa.cauliculi  eius  tenues,  hirfuti,pedalesvel 
altiorcs.  fecundum  ramulos  exiguos  flofculos 
proferunt  colore  fubluteos ; ac  poftea  tenues, 
oblongas, &paruas  filiquas,in  quibus  fcme vel- 
uci  Rapi , fed  feruens  ac  acre  guftu  velutiSina* 
pis, fed  amarius,  radix  non  magna. 

Frequenter  in  agris,dum  requiefcunt,&ara- 
ratro  non  profeinduntur , fponte  nafeitur ; non 
minus  tamen  & fecus  vias , prope  veteresmu- 
ros,&  aliisinculcis  & afperis. 

A Martio  menfe  in  multam  sftatem  cu  flore 
reperitur:  interea  vero  & femen  perficitur. 

Noftra  artas  Rapiftru  nominat : nonnulli  ve- 
ro & Sinapi  fylueftre:  G ermanis  .f>e5ericf>:  Bel- 
gis i^eriefi:  Gallis  Felar,ou  dela  TorteSe : No  effe 
Eryllmum, vtquibufdamvifum, folium  indiui- 
fum,&haudquaquam  Erucas  fimilc.oftendit. 

Carterum  Rapiftri  femen  calidum  &ficcum 
no  minusquam  Sinapis.  Vfurpaturanonnullis 
huius  loco,  qui  condimentu  a Sinapi  nome  ha- 
bens,vel  ex  hoc  componunt,  vel  ei  admifeent; 
fed  palato  tale  minus  gratu,quod  amaricans  fit. 

. De  Lampfana.  Cap.  i i i i. 

LA  m p s a n x.  folia  Napi  aut  Rapi  fundi- 
ter fatis  fimilia  funt,fed  minora,  minusque 
afpera : cauliculi  cubitales , tenues  ac-ramofi: 
flofeuli  in  faftigiis  virgularum  lutei,  minores, 
Hieracij  atmuli,  ex  aliquot  videlicet  paruis  fo- 
liolis cdgefli.  radices  tenues,ac  cohiretesfibre. 
Iuxta  agrorum  & hortorum  latera  ac  mar- 

S' nes,  fecus  vias;  locis  incultis,non  omnino  ari- 
shaud  raro  exit. 

Tota  «flate  cum  floribus  viget. 


Lampfana. 


. _ _ .&  L__ 

t&wfyim  hoc  olus  Graxi  nominant:  Latini  eadem  vocevtuntur:  Inter  nothas  tamen  a 
Romanis  Napium  dici  refertur.  Napio  autem  illi  nomen  a Napi  fimilitudine, quem  fo- 
lio refert. 

Reficcantem  autem  ac  extergentem, nonnihilque  digerentem  facultatem  obtinec.  Gale- 
nus hanc  clam  malos  fuccos.  procreare  feribit : Diofccrides  verb  plus  alere  ait  quam  Rumi- 
cem, Sdftomacho  vtiliorcm.  Coquuntur  autem,  eodem  au&ore , caules  foliaque,  &;  in  ci- 
bum -recipiuntur. 

De  Ra-phantde, [me  Radicula.  Cap.  v. 

'z.  Raphanis  liuc  Radicula  fatiua.  Radicula  fatiua  minor. 


"D  Adicvi.ar.vm  fatiua  vna , fylueftris  altera  .-.tertia  magna  cognomen  accepit.  De 
lingulis  autem  feorilm  agendum. 

Satiua  Radicula  folia  emittit  magna,  virentia,  afpcra,  vtroquelatere  profundis  incifuris 
difltcla,Rapi  foliis  haud  diilimilia,led  maiora : caul.cs.  teretes  funi:  inq;  alasfparfi;e  quibus 
floiculi  quatuor  folioloru  dilute  purpurei;fuccedentibusfiliquiscraffis,  acuminatis,  interius 
fungofis, in  quibus  duo  aut  tria  femina,  maiora  quam  Rapi  aut  Braffics.  radix  foris  intusque 
ftequentiffime  albida,  quandoqueexterius  nigricans  ;cra£fa,  & longa,  fi  conueniens  folum 
nacta  fuerit;  fubinde  vero  crafllor  ac  breuior. 

Diu  beneque  fuba&am  ac  folutam  terram  Radicula  requiri  t,&  mediocriterpinguem:  in 
arenofa  etiam  quandoque  non  infeliciter  prouenit. 

Poft  apftatisfolftitium  Iunio  aut  Iulio  menfecommodiflime  ac  optime  Radicula  feritur. 

Vere  tempeftiue  fata,  parum  radice  probatur  aut  proficit.  Nimis  enim  cito  in  caulem  affin- 
gens, mox  flores,  feminaque  profert:  ferius  fata  radice  grandefeit : hyberriismenfibus  infer- 
tur: Vere  fequente  flores  feminaquedemum  facit. 

Theophraflo,Diofcoridi,ac  Galeno,aliisque  Veterum  Gracepa^ark  dicitur : & qua  fe- 
ritur pzQar/siitte&s:  Pofteriores  pdtpaiov  appellant:  Antiquiores  autem, & Attici,  tefte  Gale- 
no,Brafficam  pettyariv  vocarunt.  Latinis  autem  Radicula,  & fatiua  Radicula  ell:  Offi- 

cinisvero  Raphanus : Germanis  Outltcf}:  Belgis  I3a0ijsf : Gallis  Raifort:  Italis  Radice,  Rafano. 
Hifpanis  Ratiario:  Anglis  fiat>Oiiff)E/i3af)on:  BohemisOvjC&fctC.  Radicula  feme  Cxliusa  Mar- 
cello Empirico  Bacanon  dici  affirmat:  6 c fimiliter  ab  Actio  T etrabibli  lib.nl  cap.n.  Corna-  saemm. 

KK  ; rius 


666  Stirpivm  HISTOHHE 

rius  tamen  non  Bacanon,fed  Cacanon  legit.  Inuenitur  vero  nomen  Bacani  etiam  apud  Ni- 
colaum Myrepfum  compof.  cclv.  lib.  primi. 

Radicula  manifefte  excalfacit  St  reiiccat : attenuandi  & aperiendi  vim  habet,  acti  in  ea 
qualitate  fuperante:  In  tertio  autem  ordine  excalfacientium,  & fecundo  reficcantium  hanc 
Galenus  ftatuit,&  obfonium  magis  effe  refert  quamalimentum. , 

Editur  autem  cruda.  Nonnulli  autem  hanc  cum  pane  alterius  cibi  loco  fumunt:  hoc  mo- 
do eii tata, pauciilimum  confert  alimentum, idque  vitiofum  ac  reprobum.Pleriqueverd non 
iolam  hancmanduntjfcdinter  prandendum,autcoenandum,aliorum  ciborum  veluti  con- 
dimentum,&  appetentia  incitamentum  adhibent : St  minus  vitiofum  fuccum  fic  ingene- 
ratjfedcum  difficilius  reliquis  cibis  concoquatur,  quandoque  St  ventriculo  moleftaipfum 
perturbat:  adeiborum  tamen  diftributionemadiuuat,prafertim  fi  a cibo  fumatur,  ante  vero 
cibum  fumptaipfumfubleuaqruclus  excitat;  ventriculum  fubuertit.  Vomitum  etiam  ante 
cibum  data  promouctjfed  pracipuc  cortex, qui  ipla  interiore  carne  vt  aerio  ruta  quoque  ma- 
iore efficacia  vomitiones  cumoxymelite  datus  facit.  Prouocatverd  St  Radicula  vrinas, ac 
coharcntes  calculos  difloluit  ac  expellit : dccocfo  eius  ad  ternos  cyathos  mane,  yt  Plinius 
ait, epoto,  quod,  &:  au&orc  Diofcoride,ad  veterem  tuffim  confert, St  qua  in  pe&oreaafa 
harent  extenuat.  Huius  loco  noftra  atas  ftillatitio  vtitur  per  organa  extra&o  liquore,  qui  St 
vrinas  potenter  cit , St  calculos  renum  eiicit.  Idem  vero  St  ad  vomitionem  confert , additis 
iis, qua  ipfam  prouocant.  Radicula  vero  tufa , lienofis  impolita  prodeft : fuggillata tollit, St 
contra  viperarum  morfus  auxiliatur. 

Eadem  St  femen  poteft,nam  St  vomitionem  facitrvrinas  limiliter  mouet:& ex  aceto  im- 
politum lienem  extenuat. Galenus  Radicula  cauliculum  Vere  erumpentem  elixum  a non- 
nullis edi  refert, ipfum^ue  magis  ait  nutrire , quam  Radiculam  crudam : propterea  quod  in 
aqua  magnam  decocfionc  acrimonia  partem  depofuerit ; nihilominus  tamen  pauciffimum 
habere  alimentum. 

De  Radicula  fyluettri.  Cap.  vi. 

SYlvestris  Radicula  folio  eft  breuiore,anguftiore,crcbrioribusq;  incifurisdifleiSo, 
propemodum  veluti  Eruca, fed  multo  quam  huius  maiore,  cauliculi  tenues, pedales,  vel 
altiores:  flofculi  lutei  exigui:  liliqua  parua:  minutum  quoque  femen.  radix  digitum  quan- 
doque cralfa,  oblonga,  alba , fapore  acris,  mordaxque  ac  viuax. 

Iuxta  folfas  ac  ferobes aquas  habentes fponte nalcitur : St  pluribus  annis  reflat. 

Flores  eius  Iunio  menfe  potiffimum  vigent:  radix  Februario  aut  Martio  aliquando  effo- 
ditur,&(atiualoco  infertur,  ac  editur. 

Radicula  fy  1 ucftris  Gracis  dye/z : a nonnullis  vero  St  Armoracia  dicitur : Germa- 

nis ttUlDet  Oietticfj:  Belgis  toilDc  fiatnje:  Hiip.Xaramagc.-hdis  Ramolacci:  Gallis  Raifort  fauuage. 
Facultate  au  tem  hgc  Radicula  non  inferior  fati u a eft,fed  calidior  ac  ficcior,quia  & acrior. 
Diofcorides  folium  inter  olera  recipi  feribit:  tum  & radicem  codam,  qua,  vt  ait,excalfa- 
cit, vrinas  mouet,&  aftuofa  eft. 

De  Rapbanide , fiue  Radicula  magna. 

C a p.  v 1 1. 

MAgna  Raphanis  grandia  profert  folia,longa,lata,acuminata,  faturato  colore  viren- 
tia, Hippolapathi  amu la, fed  maiora  St  afpcriora : caulem  (fi  quando  promit)edit  te- 
nuem,atque  in  eo  flofculos  albidos,  paruulos,  & exiguas  filiquas.  radix  magna  St  albida eft, 
guftu  admodum  acris. 

Humentibus  hortorum  locis  gaudet,  atque  in  his  melius,  quam  in  aridioribus  aut  aridis 
proficit,  gigni  vero  &in  pratis  nonnullis  Fuchfiusaudor  eft. 

Aprili  autMaio  quandoque  huius  flores  apparent,(iliquis  poft  fucccdentibus.adeo vero 
rarum  hoc  eft,vt  femen  nullum  hanc  proferre  Petrus  Crefcentius  fcripferit:  qui  Nouembri, 
Decembri, Ianuario, Februario,  vel  etiam  Martio  ait  menfe  radicum  particulas  ferendas, ac 
in  pinguem  folutamque  terram  defigendas,  exque  iis  facile  magnas  craflasque  fubnafcitu- 
ras  radices. 

Raphanum  magnum  aut  Raphanum  Rufticanum  vulgo  appellant:  nonnulli, & fimplici- 
tcr,Raphanum:  Nos  Raphanidem  magnam,aut  Radiculam  magnam, aut  Rulhcanam dice- 
re maluimus:  Germanis  vero  eft  3}?erretticb/aut  Arainliue  £rcn:  G aliis  GrW  rafatn,gnnd 
raifort:  Belgis  frequentius  Raphanus  quandoque  ad  imitationem  Germanorum  JBrerra&gs: 
Bohemis  Q?§jfn. 

Inimicam  autem  hanc  magnam  Raphanidem  fiue  Radiculam  vitibus  eflenonnulli  fen. 
tiunt,&:  tantum  quidem  inter  hac  odium  effc , vt  Raphanis  magna  iuxta  vitem  fata  retror- 

fum 


PEMPTADIS  Q_VINT  jE  L I B.  III.' 

Raphanis  magna.  ium fugiens abcac huius  radix  arida actula in 

vinum  conicda,ip(um  mox  in  acetum  comutet. 
Vetuftilfimi  autem  fcriptores,dilIidium  cum  vi- 
te, Raphano  quidem , fed  non  huic,  fcd  Braflicse 
ailcribuntjquam  antiquiilimos papetyov  nomina- 
re iamante  feriptum  eft. 

Cxterum  Raphanidis  huius  radix  admodum 
acris  eft : calida  tercio  & ficca  fecundo  intenlo: 
Contulie  admodu  frequens  apud  Germanos  pro 
condimento  vfuseft. Valent  ad  eadem  ad  qu$  fa- 
tiuar/ed  & vehementiores  funt. 

Oxymeli  ex  aceto,in  quo  triduu  cortices  ma- 
duerint, vomitum  excitat,& aduerfus  quartanas 
commedatur : Quin  & cortices  ipfi  in  aceto  ma- 
ceratijfi  cum  exiguo  mellis  edantur, deinde  aqua 
fuperbibatur  tcpida,vomitione  quoq;  expurgat. 

Herba:  folia  cum  vino  decoda , additocj;  mo- 
dico oleo , ac  cataplaftnatis  in  modum  impolita, 
iocinoris  ac  lienis  durities  molliunt:  pe&ini  vero 
admota,  vrina:  ftillicidio  auxiliantur. 


De  Paftinacis  tenui  foliis . C a p.  v i i i. 

PAsti  nacarvm  duo  pofterior  stas  gene- 
ra oftendit;  tenuioris  folij  vnu:  latioris  alteru. 
Tenuifoliarum  autem  Paftinacarum  quadam 
fatiutefunt : lylueftris  verb  alia. 

Satiua:  Paftinacse  folia  faturato  colore  virent,  *■ 
ampla  funt,  fed  in  tenuiflimas  ac  minutas  partes 
multiplicibus fedionibus  diuila.  caulis,  quando 
Paftinaca  lati u a rubens. 


KK  4 


aflurgic, 


Thtofhr» 


66%  STIRPI  VM  HISTORIA 

aflurgit,redus  &C  rotundus  cft, forisque  nonnihil  hirliitus, interiore  parte  cauus,  culminanti- 
bus  in  (imuno  rotundis  vmbellis , in  quibus flolculi  paruuli  albicantes,  fucccditferaennon 
magnum,  (cd  afpcrum  hirfutum.  radix  crafia,dodran  talis, lutea,cfui  grata, & ori  iucunda. 

Huius  altera  ipccics, priori  omnibus  partibus  iimilis,  folo  radicis  colore  ab  ea  differt, qui 
huic  non  luteus,fed  (aturato  rubore  nigricar. 

Seruntur  iftx  Paftinacx  in  agris  ac  horcis,in  quibus  Si  alia  olera  habentur:  terram  quoque 
defiderant  non  firmam  &c  bene  fubactam. 

Altero  a latione  anno  caulem  promunt,  & flolculos.  femenque  proferunr. 

Eftverdhxc  proprie  a Grxcis  stttpuXivot  didla : Nam  quam  nos  latioris  folij  Paftinacam 
riuncupauimus,a  Veteribusalio  deleri pta eftnomine:  Huius  autem  fatiuum  genus  swji/A&s 
«/«e??.  Latinis  Paftinaca  latiua  dicitur : Thcophraftus autem  lib.  ix.  Deftnpium  hiftoria 
hunc  Staphylinum  Jhvxor  nominat, & apud  Arcades  nafei  refert:  ac  in  Spartenli  Achaia lau- 
datilllmum, radicemque  ait  ^oiA/mii,id  cft, luteam  c(Te.  exemplaria  quxdam  ix&iwm legunt: 
quod  de  altera  fpecie  veritatem  habet.  Galenus  lib.  De  med.  fimp.  facultatibus  Daucum 
quoque  facit,fed  tamen  non  limplicitcr  Daucum, fed  compoiito  nomine  Daucum  Paftina- 
cam appellat.  Nam  Theophrafto  quidem,  vt  dixi  mus, Daucuscft.  a Diolcoride  vero  pro  Pa- 
ftinaca hanc  haberi,  fylucftris ab  ipfo  deferipta  Paftinaca , huic  foliis,  fiore , femineque alfi- 
milis,  fatis  oftendit.  Nosautcm  hanc  Paftinacam  tenuifoliam,  ad  difterentiam  alterius  la- 
tioris folij,  & candida:  radicis,  vocauimus. 

Priorem  autem  harum  Paftinacarum  Germani  £?atltpe(finafcn/  &geelru6fn appellant: 
Brabanti  geripeen/ged  goottn/  gcrltocjtden:  Galli  Paftinade iaulr.e : Itali Pasiwaca: Hifpanis Ct- 
nnkeriiiyP attindgues & Cenouras. 

Alteram  vulgo  Carotam  vocant.  Iacobus  Manlius  Caryotam, & Paftinacx, cuius  radix  ci- 
tri na  cft,(peciem  facit:  Veteres  autem  Caryotam  inter  palma:  fruclus  numerant.  Carotaau- 
refn  hxc  Paftinaca  dicitur  a Germanica  voce  @ar  rof,  quod  eft  ,in  totum  rubens : qua:  non 
modo  ad  Brabantos, verum  &C  ad  Italos  Gallosque  vox  peruenit. 

Cxtcrum  Paftinaca: lutere  radix  frequetillime  cum  pinguium  carnium  iureco&aeditur. 
temperate  calida  eft, & nonnihil  humida.  alimencum,  non  multum  quidem,  fedminusvi- 
tio(um,quam  alia  pleraque, fuggerix.flatulcntum  quoque  quiddam  obtiner,fedminusquam 
Rapa;  quibus  etiam  minus  cito  defcendit. 

Rubra  fiue  nigra, Si  ipfa  coquitur, fed  raro  curo  carnibus:  cum  oleo  vero , (ale  (quod  pro 
Paftinaca  fylueftris  tenuifolia.  garo  Veterum)  & aceto  frequetius  editur: aceta- 

riorum aliorum  loco  hybemis  melibus  fuccedes. 
Similis  autem  hxc  facultate  Lutex  eft.  Semen 
vtriulauecalidum  ac  ficcum:  flatus  di(cucir,vri- 
nasque  mouet , veluti  fylueftris  Paftinacx,fed 
minus  efficax  eft. 

De  PaJHf/aca  temtfolk  fyluesfri. 

C A P.  IX. 

SYl  v E st  r i s tenuifolix  Paftinacx  folia  te- 
nuiter ac  varie  diffeCla  fuht,  veluti  (atiuarura, 
fed  albidiora,&pauld  hirfutiora:  cauJesfimiliter 
hirfuti  & afperiufculi:  flofculiin  latis  rotundisqj 
vmbellis  parui , albidi,  quorum  medius  faturato 
colore  purpureus  eft : femen  afperum  &hirfutu, 
quo  ad  maturitate  perueniete,  vmbellacotrahi- 
tur.radix  albida, tenuis, mediocrislongitudinis. 

Incultis  locis fecus  agros, ipforum  margines, 
prope  Vias  ac  femit2s:  quandoque  & intuderibus 
fua  (ponte  gignitur. 

Augufto  femen  legi  peteft : flores  Iunio  aut 
Iulio  vigenti 

Grxce  stapvXnot  dyefo^ : Latine  Paftinacafyl- 
ucftris:  Officinx  pro  Daueo  habent,  eiusq;  loco, 
nec  male,  nec  infeliciter  vtuntiir.  Nam  Se  Gale- 
nus fuo  tempore  proDauco  habitum  fuiffetefta- 
tur;  & Dauci  a Theophrafto  didi  (ylueftre  genus 
cft.  Germanis  pflfiencp/  'SJoScIwft:  Braban- 


PEMPTADIS  QJINT/E  L I B.  II!.  669 

risSogcIg  itcft/Ctoonfienji  crupt/ luil&c JJaftcnafitn:  Gallis  Paflenadc  fauuage:  Italis  Paftinaca  fal- 
attica:  Hifpanis  canahoria  faluage.  Athenxus  Diphilum  audorem  citans,  Pallinacam  ait 
qitifor vocari  ,qu6dad  res  promoueat  vencreas.  Orpheus  etiam,  audtorc  Plinio , amaroriu  66 
huic  quid  inefle  dixit:  Sunt  autem  hxc  de  lylueftri  Paftinaca  (cripta,  cuius  radix  clficacior 
eftquam  fetiux:  & venereum  quid,vt  Galenus  ait,  obtinet. 

At  femen  huius  Iylueftris  Paftinaca:,tum  6c  radix  fecundo  ordine  excalfaciunt,  rcficcant, 
& vna  aperiunt  ac  attenuant. 

Radix  decoda,aut  epota  vrinam  cit,  calculos  pellit , fcetus  ex  vtero  detrahit , quod  &C  in 
peffo  appofita  facit,  flatuofum  autem  quid  obtinet,vnde  &ad  Venerem  extimulat. 

Semen  potum  &appoiitum  fimiliter&menfes  ducit : vrinx  difficultati  fuccurrit : flatus 
difcutit:hydropicis  prodeft,&  quibus  venter  tumidus  eft.aduerfus  coi  icos  ac  nephriticos  do- 
lores cum  vino  fumptum,aut  decoctum, plurimum  confert:  muliebres  fuffocationes  Sc  hoc 
modoaflumptumlenir,& conceptus adiuuat.  Cotra  venenatorum  omnium  morfus  ac  idus 
veiliffimum:  fertur,  ait  Diolcorides,ab  his  non  lardi  qui  prxfumpferit. 

De  Paftinaca  latifolia.  C a p,-  x. 

Paftinaca  latifolia  fatiua.  Paftinaca  latifolia  Iylueftris; 


T AT.t  F oli  a . Paftinaca  duplex  quoque  eft:fatiua  videlicet, & fylueflris. 

Satiux  fohaampla  funr,exmultisadvnam  coftamcohxrentibus collecta , Fraxini  £- 
milia^fiuefvt  Diofcoridcs)  vtTerebinthi:  quorum  lingularia  oblonga,  digitos  duos  lata^6 c 
ambitu  ferra:  modo  incila.  caulisredus,ftriatus,ad  hominis  altitudinem  quandpqueartolli- 
tut;comanttbusinfammo  flofculis,in  vmbellis,luteis,&  femine  deinde  plano, rotundoque, 
maiore  quam  Anethi,  radix  candida,oblonga,  dulcis,  elbi  apta. 

In  hortis  ac  nonnullis  agris  & hxc  Paftinaca  feritur:  terram  autem  requirit  pinguem  ,ac 
folutam,alteque  perfoffam. 

Syhicftris  huius  generis  Paftinaca  latiuam  foliis , caule , vmbella , flofculis  luteis , femine 
plano, rotundoq;  refert,fedradix  tenuis, durior, ac  lignolior,  e fui  minus  idonea  elt 

Gignitur  hxc  non  paucis  Belgij  ac  Germanix  locis  incultis , ac  -fubinde  penes  hortorum 
fcpiinenta. 


Vcraqj 


STIRPI  V M HISTORIA 

\ Vtraq;  Iulio  aut  Augufto  flore  profert,  (eme  deinde  pcrficit,&altcroquide  ex  quo  vel  fo- 
ta vel  enata eft anno:  fatiua:  radix  Autiino  &c  hycmevfq;inproximu  Ver  efui  aptiflimaeft. 

Noftra  artas  eam  qua;  feritur  swfvXivov  ac  Paftinacam  quoque  appellat:  Idcirco  & eam  La- 
tifoliam,ad  difleretiam  alterius  tcnuifoliq(qu£  vere  & proprie  veterum  Staphylinus)cogno- 
minauimus:  Germaniseft®?o:en/tUfi^3)?OJfH/jamC9iozm:  Brabantis  J&afhnafccn. 

Sylueftrc  huius  genus, quidam  haditantes  ac  ignorares  quo  referri  pofTet, Panacis  fpeciem 
efle  finxerunt:  Nonnulli  vero  Bauciam,  alij  Brancam  Leoninam  vocarunt.  Baucia autem, 
auclorc  Iacobo  Manlio  in  Luminari  maiore , Paftinaca eft  Diofcoridis  & reliquorum  vete- 
rum, Tcnuifolia  videlicet  dicla.  : r 

A Veteribus  autem, ac  pr^cipue  Diofcoridc, Paftinaca  hrec  Grarce  ix&<Pod,omov  nominatur: 
Id  quod  conferenti  Elaphobofci  deferiptionem  cum  hac  mox  fit  manifeftum. Radicem  ve- 
ro Si  efui  idoneam  cfle,ipfe etiam  Diofcorides  agnofeit. 

"H-  Elaphobofci  iiquidem  caulis, vti  Diofcorides  fcribit,cft  Libanotidis  flue  Fceniculifimilis, 
geniculatus:  folia  digitos  duos  lata,(cd  longiora  multo, ac  vclutiTerebinthn^s^mAos^sa, 
hoc  eft,ambitu  perfradaliue  incifa, aliquantulum  afpcra : caules  vero  liabent 
fiuc  ramulares  adnafeeutias  complures, proferetes  vmbellas  quales  Anethhflores  fiibluteos: 
femen  Anetho  iimile.  radix  trium  digitorum  longitudine,  vniuscraflitudine, candida,  dul- 
cis, & efui  idonea.  — ' 

D icitur  vero  iftud  etiam  iXtt<pt>u>v/i$&AV,  ofiytm v,  oQioxtovot,  htfgn,  Sc  Latine  Cerui 

ocellus,  vt  inter  nothas afleriptum  reperitur. 

Dulces  autem  ac  edules  Paftinaca;  huius  radices, moderate  calidx  funt,&  plus  fieexquam 
humidx.alimentum  conferunt  amplius  quam  Rapa,aut  extera:  Paftinacx,  idqj  etiam  paulo 
craflius,  non  tamen  vitiofum  aut  reprobum. Eduntur  autem  cofte.flatulenti  quoque  aliquid 
obtinent : defeendunt  autem  nec  tarde  nec  citd  ;fed  quod  ad  aluum  pertinet,  mediocriter 
fefe  habent:  vrinasautem  promouent:  ventriculo, renibus, veficx,ac  pulmonibus  vtiles. 

Semen  calidius  ac  ficcius  eft,ad  fecundum  vtriufque  qualitatis  gradum  pertingens. Vrinas 
liocrnouet,&  flatus  difcutit.Famaeft, Diofcorides  ait,Elaphob6fcihcrbx  pabulo  ceruasfcr- 
pentum morfibus refifterc:  vnde  &:  contra  ferpentum  iftus femen  ex  vino  datur. 


De  Sifarc. 


C I s a r i folia  ex  pluribus  fimiliter  advnaco- 
^ ftam  committuntur , quorum  particularia  per 
circumferentias  nonnihil  quoque  crenata,  fed 
minora, virentioxa,ac  leuiora  funt,quam  Latifo- 
folix  Paftinaca-.  cauliculi  breuescu  bitu  frequen- 
ter noq-attingunt.  flofculi  in  vmbellis  albidi,  ra- 
dicula vero  ab  vno  capite  plurcs  dimittuntur, 
palmi  longitudine,  digito  fiepiffime tenuiores, 
duriufculo  in  medio  neruo  , dulces , candidi,  &: 
efui  idonex, orique  fuauiffimx. 

Sifafum  iftud  in  hortisferitur,&radicepotif- 
fimun\.r  nam  maioribus  ac  craflionbus  fublatis, 
minores  iterum  in  terni  defiguntur.quod  Marcio 
ac  Aprili  oportu  nefit.  priufqua  caules  aflufgant: 
atq;  ho^-tepore  Cxemptx  radicula  co&xedutur, 

Sifarum  autem  Grxci  pariter trfragjrf ocant: 
Latini  vero  etiam  Sifer:  pofteriore  nonnulli  Ser- 
ulUum,autCh‘emillum,vdSemiillam:GeRnani 
©icrfrn  7 Tragos  jnm  garf  em  5X!apnnf?«ft*ft  Belgx 
Sotiptfter:  lDorttfoo/ffd  «ft , facdhareasradfttd&y&j 
quandoque 

roi  Gafli  ehem?:  iAtqneSiferfllud 

eftyquoda  Gelduba  ad  Rhcnnmiaftell©  fibff-fb 
beriuiSiitoperiirbiaactferri  inbdsnvvtiseferftpli- 
niuslib.xix.  cap.v.  Inter  ftadjca,pnquit9dl8!ftl 
dum  StferoBtrtpfitmTaibcmispnndepsrioiiBta- 
uit.ftagitansomaibusaqmsicGermamscGeliiu-f 
ba  .appellatur  jcaftellum  I^liBnDuiJxipofnugj^bi 
genero  ficas  prxeipua. 

Serapio- 


PEMPTADIS  QJINTiE  L I B.  Ut.  ^7t 

Serapionis  autem  Sccacul.de  quo  cap.  lxxxix.  vt  nonnulli  cxifhmant,haudquaquam  s* 
cft:  Secacul  fiquidem  folio  deferibitur  Iulbcn,id  cfl,Pifi, interprete  Matthxo  Syluauco : & 
fru&um  fert  nigrum  Ciceris  magnitudine,  humore  plenum,  ac  faporc  dulcem:  qui  granum 
Cuicui  dicitur.  Pili  autem  folium  non  habet  Sifarum, nec  frudum  nec  granum  fertnigrum 
Ciceri  fimile.  Vnde  latis  conflat,  Sifarum  a Serapionis  Sccacul  plurimqm  differre : tajitum 
jbeftvt  idem  fit- 

Sifariautem  radiculx  moderate  calidx  ac  humidx  funt:  facile  concoquuntur,non  tarde 
defeendunt : nutriunt  mediocriter,  nec  praui  funt  fucci : Hatulenti  autem  quiddam  etiam 
obtinent  V enerem  promoucntis.  Eduntur  coftx,  & quandoque  cum  aceto,  falc,  & exiguo 
oleoacetarij  in  modum  : quandoque  vero  in  oleo  aut  butyro  frixx  apparantur  &£  aliis  mo- 
dis. In  Sueuia,ait  Hieronymus  HeroIdus,mulierCspr$parant  maritis  fuis.atqjvfiqn  norunt. 

De  Allio.  Cap.  xii. 

ALlii  fatiua  quxdam  funt  genera  i.fylue- 
flria  vero  alia.  Satiui  Allij  bulbus  tenuilli-  l 
mismembranisexalbido  dilute  admodum  pur- 
purafcennbus  velatus,  expluribuscohxrcnnbus 
nucleis,fiue,vt  vocant,fpicis  feparatim  conu  edi- 
tis coaugmentatur;  a quibus  inferius  tenues  que- 
dam  fibrxpro  radicibus  dimittuntur,  foliis  viret 
oblongis,  Cepx  fimilibus,  inter  qux  caulis, fcd 
admodum  raro.,  nec  primo  aut  altero  anno , fed 
ferius,affurgit : quamobrem  & caule  femineque 
carere  a quibufdam  creditur. 

Prxterveroiflud  & aliud  quoddam  fatiuum 
Allium  Valerius  defcribit  Cordus , cuius  bulbus 
minor  efl,&ex  paucioribus  nucleis,ipfisq;  nudis, 
ac  non  conueftitis  compoficus, membrana  tamen 
tcnuiffima,ac  dilute  purpurafcentb  'bulbum  ip- 
fum  quoque  contegente,  folia  huius  qualia  prio- 
ris,fed  nonnihilo  minora : cauliculus 'vero  teres, 
cubitalis,  glaber,  faftigio  capitulum  proferens  a- 
cuminatum  , candida  membrana  velatum, qua 
per  maturitatem  difrupta, fructus  apparent  indar 
pilularum,  orbicularem  figuram  habentes,  Pifis 
maiores, racematim  coh^rentes, colore  foris  pur- 
purafeentes, fed  pulpa  interiore  candida, fapo re 
& odore, bulbi  nucleis  fimiles,  qui  in  terram  de- 
fixi in  plantas  fuccrefcunt. 

Veteres  vero  &c  aliud  quoddam  fatiuum  AI-  5 
lium  deferiptum  reliquerunt  Vlpico  nomine.  yif 
hoc, Columella  lib.xi.ait.16ge  maioris  eft  incre- 
menti,quam  Allium . habet  autem  velut  Allium 
plurescohxrentesfpicas.Pliniuslib.xix.cap.v.&r  hoc  grandius  effe  reflatur , &prxcipue  A- 
fftx  celebratum  inter  pulmentaria  ruris. 

Nouembri  menfe  aut  Decembri  Allium  bene  feritur,  Palladio  auftore,  & Vlpicum  terra 
maxime  alba  foffa  & fuba&a  fine  flcrcore:  licet  & in  alia  etiam  ftercorata,  addi  t Petrus  Cref- 
centius,proueniant.  qui  feri  poffehxc  menfe  Septembri , O&obri,  Februario  8c  Martio : in 
calidisautem  locis  menfe  Decembri  tradit.  Plantantur  autem,  vt  idem  ait , in  areis  vno  pal- 
mo diftantes. 

Allium  autem  Grxci  <r/oe$Jbv  dicunt:  Officinx  Latinam  appellationem  retinent. Germa-  i 
ni£noMaucf>:  Bclgx  iLootfe:  Hifpani  Aio,Xlho:  Itali  Aglio-.  Galli  AiL,z\n  Aux:  Bohcmi  (£$cf- 
Hrf:  Angli  floarlnfec.  appellatur  vero &fpuriis  vocibus  yti&otrxov,  & e^stipoSoo-zoy. 

Alteru  genus  Cordus2^?i»a'/jOTPappellat,qu6d  duobus  locis  fruftus  fine  nucleis  gignar,  t- 
Vlpicum  Grxeia^ej^-oe?^  nominat, a fpumaquxab  eo  effertur, vt  Plinio  videtur.Tri-  3 
tam, inquit, in  oleo  & aceto, mirum  quantum  increfcat  fpuma:Dicitur  vero  ab  eodem  & av 
vraogjJbrac  Cyprium  Allium. 

Poteft  verd  &c iftud  Allij  genus  effe,quod  pcoAvfy nucupatur,  quo  nomine  Galenus  in  ex- 
politione 


Zjx  . ......  St  I k P I V m historia 

pofitloftc  linguarum  Hippocratis  Allium  appellari  ait  fimplex  caput  habens, &:  nondiuifum 
in  fpicas,cuiufmodi  tamen  & primum  eft  Allium. 

Oetcnim  Allium  acre  admodum  eft  .tduccat  ac  calfaeit  quarto,  vt  Galenus  ait, exccflu; 
fummam  corporiScutcm  vefica5cxcitandi5'exulcerat. 

Incibo  fumptutt)  corpus  inlignitcr  excalfacit, & qbiin  ipfofunthiimores  craffos atte- 
nuat, lentos  tenacesque  incidit,  digerendi  etiam  vim  ac  obltructiones  aperiendi  facultatem 
quocjue  habet.  adueffaturVerd  &:  onlnibiis  venenis  frigidis , &c  virulentorum,  iuiitoaiium 
ictibUsrquamobrem  & d Galeno  Thcriaca  appellatur  nifticqrum. 

Alimentum  autem  corpori  confert  omnirib  nulluin  .fuccuin  autem  ingenerat  prauum 
'ac  acre'm:  ab  eius  idcirco  vfuj  qui  calido  prxditi'  filnt  temperamento  abftincrevei  maxime 
oportet.  Quod  fi  autem  in  aquaciixum  fuerit  edufqutr donec  acrimoniam  depolirent,  vires 
habet  imbecilliores,  &:  fucci  quidem  prauicatem,  vt  Galenus  ait,  non  amplius  retinet  ali- 
menti tamen  corpori  quam  pauci  (limum  cbhfert.  Vtilc  y.cro  in  cibo  fumptum  contra  aqua- 
rummutationcsi  afpcfam  arteriam  clarificat:  veterem  tuffim  lenit  ac  mitiorem  reddit : vri- 
’ nascit:  flatus  dilcutit:  hydropicisex  aqua  frigida  auxiliatur:  ventris  vermes  interimit  atque 
expellit.  Datur  vero  & pueris  lac, in  quo  decoctum  fuerit, vtiliteraduerfus  vermes.  Nonnul- 
li cum  carnibus  ccEtifm  Allium  edunt,  & fic  quidem  minus  quoque  acre  eft ; ventriculum 
vero  frigidum  adiuuat,  flatusque  tum  in  hoc, tum  in  inteftinis  lixrentes  difcutir,  vrinas  me- 
diocriterpromouecj&apcftilcntis  aeris  contagio  tutos  reddit. 

Allijcoma:deco£!;umininfeflionibusmenies&lecundas,Diofcoridesair,traluc:quod& 
fuffitu  poteft.Cum  Origani  vero  decocto  Allium  epotum  pediculos  &:  lendes  enecanvltum 
&c  cummelie  permiftum, illitumque  hypopia  alopecias  fanat.  Cum  nardino  vnguento,  la- 
lc,&  oleo  exanthemata  curat,  aufert  vero  Sc alphos,  impetigines, lentigines,  achoras,  furfu- 
res,& leprascum  meile.  Cum  redii  Sc  thure  decoctum,  fi  in  ore  contineatur, dentium  dolo- 
res mitigat.  Contra  muris  aranei  fiue  ucjaAf:;  mor  lus  cura  fici  foliis  &:  cumino  imponitur. 

De  AUb^fylutHxh:  _Cap.  x i i i. 

Allium  fylueftre  tenuifolium.  Allium  (ylueftre  latioris  folij  fiue  Allium  Vnlnuin. 

* M. 


SYlvestri  a Allia recentioribus duo funt:  vnum folij  ahguftioris:alterumlatifolium. 
Priori  folia  funt  Iuncis  fimilia,teretia,  glabra,  & interius  vacua,  inter  qua:  medius  exit 

caulis 


PEMFTADIS  QVlNTiE  L I B.  III.  f7$ 

caulisnudus,  tcrcS,  glaber,  durus,  ac  folidus, in  cuius  faftigio  poli  flo(culos  (emina  exigua  in 
globum  colle&a, exiguis  nucleis  pcrfimilia,  odore  (aporeque  Allij.pro  radice  vmcusparuus 
cffbulbusinnullosnuclcosdiuilibilis. 

Gignitur  nonrard  in  agris  frumenti  feracibus : non  rard  verb &:  in  pratis  jquod  tamen 
arucnii  magna  ex  parte  minus  eft. 

Alteru  lylueftre  Alliu  folia  emittit  bina  tetnave, palmo  Iogiora,duos  digitos  lata,Ixuia,& 
dilute  viretiarcaulc  dodratalc,  tenue,  comatibusin  lummo  aliquot  flofculiscadidis.pro  radi- 
ce bulbulus eit  oblogus,tcnuis,fibrasquimultasdeorfumdemittit,  Sdmebranis  coueftitur. 

• In  lyluis  frequenter  illud  reperitur:  in  hortis  vero  & quandoque  nafcitur. 

Vtrumque  autem  fatiuum  Allium  odore  ac  (apore  refert. 

Sylueftria  Allia  ambo  quoque  (unt,  fiue  moepJh  aytist:  & prius  quide  Diofeoridi  opomo- 
[ffjbr,id  eft,  Anguinu  m Allium;a  nonnullis  vero  & iteVocxo&JbvfiueCcrumum  Allium  di- 
citur: a Germanis  TOilDer fnoblducl}/  $clt>  (and? : Brabantis  IDilQc  Iccdfc  Hifpanis  Aiofaluage: 
Italis  Aglio [aluatictn  Gallis  Aux  fauuage:  AnglisIDilDcgarluIie. 

Alterum  Allijvrfini  nomen arecentioribus  accepit:  Germanis  333  afDffiuirfj/ tt>3lD(fnp6*  ; 
(aut^/id  eft , Allium  nemoren  (e:  Brabantis  vero  *Dajf  Icorfc:  Allium  Taxi:  exi  (limatur  vero 
illud  & Hippocratis elTc.de  quo  tamen  pauca  apud  ipfum  extant. 

Eftautelylueftre  Allium,&:  pr^cipuc  Ophio(corodon,-auclorc  Galeno,  (atiuovalentiusai 
potentius.  Allij  aurem  vrfini  folia  contufa.nonnulli  in  Belgio  cum  nonnullorum  pilcium 
fiHamentis.pro  condimento  edunt. 

De  Moly . Cap.  xi  ii  i. 

Molyanguflifolium.  Moly  latifolium. 


NO  v vniusmodi  Moly  eft:  differentes  etenim  aliquot  cius  reperiunturfpecies. 

Foliis  autem  anguftis  primum  eft, &:  Graminis  fimilibus,qua;  cuma  fcipfis  robur  non 
habeant,  facile  in  terram  concidunt,  caulis  procerus,glabcr,actenuis,culminantein(ummo 
toufcario  flofculos  proferente  candidos  Leucoiis  minores,  bulbus  paruus  (ubeft , fibris  ali- 
quot deorfum  demiflis. 

Alterum  folia  promit  longa, lata, laruia,  pinguia,  quam  Porri  maiora,  intra  qua:  medium 
jlobolum  quoddam  exilir,  eiuldem  cum  foliis  coloris,  caulis  re&us,  crafliufculus,  teres,  ac 
|labcr,  cubito  alcior, faftigio  vmbellam  fert  latam,in  quaflofculi  purpurei, & capitula  poftea 

L L exigua 


^74  Sti  r n vm 

Moly  Indicum. 


HISTORU 

exigua  triangularia,  bulbus  ccpaceus  pro  radi- 
ce cll.Tota  herba cepacci  generis  fpcciem  prz 
fe  fert , odorem  tamen  nullum , aut  perquam 
exiguum  afedemittic. 

H u ic  fol  ijs, orbiculo  e folioru mfinu  erum- 
pente, caule  ,ibulbo4ue  iimile  eft,quod  Indi- 
cum cognominatur,  fcd  vri>  bellam  floriferam 
iftud  non  habet, fed  veluti  capitulum  jaliquan- 
to  latioris  quam  globo  (a:  forma:,  tenui  conte- 
flu  membrana, in  quo  fructus  gignuntur  ('nul- 
lo apparente  flore } nucleis  aut  exiguis  bulbis 
fimiles,qui  terra:  commifii , incrementum  ac- 
cipiunt, &folia  caulesque  proferunt. 

Solent  hxcquadoq;  in  Belgij  elegarioribus 
hortiscoli.  Theophrafius  Moly  apud  Phenau 
exire  feribit,  & affirmariapud  Cyllena  quocp 
efle.  Ad  Moly.,cuius  Homerus  Odyffeias  k. 
mentione  facit, tria  hec  receutiores  referre  co- 
nantur. In  Galatia  vero  & Cappadoria&  aliud 
Moly  prouenit,non  bulbolum quidem, fed 
quod  Harmala  dicitur : vt  teftis  Diofcorides: 
de  quo  Pcmptadis  prima:  hb.v.fcripfimus. 

Primum  autem, apudDiofcoridem 
extantis  deferiptioni , latis  relpondet;  folia  ii- 
quidem  habet  aypa^ei  fimilia : flores  Ac&wisi; 
perfimiles,  albidos , ni  inores : caulem  teerrit, 
hoc  cft,  tenuem,  vt  Oribafij  exemplar  habet, 
(non  Ad&xor,  vt  in  Diof  perperam  legitur]  Sc 
radicem  exiguam  bulbofam.  Atque lftudeft, 
quod  a Galeno  lib.vii.Delirr.p.med.  faculta- 
tibus appellatur,  fi  non  tranlfcribendum 
errore  pro  puAv  fcriptunrfit  /mjXk. 

Proximum  genus  latioris  folij , Moly  efta 
Thcophraftojib.  De  hiftoria  ix.  deferiptum: 
radice  videlicec  rotunda,  Cepx  fimiii : folio 
Scilla:,  cuius  vlus  vt  Alcxipharmaci  aduerfus 
veneficia  &:  incantamenta,  quod  etiam  non 
difficulter, ; vt  haud  vere  Homcr. ait) effoditur. 

T ertiurii  ad  fecundi  generis  Moly  referen- 
dummonnulli  hoc  Caucafon  vocant, autMo- 
ly  Indicum. 

Ceterum  Moleos  bulbofe  radix  valde  vri- 
lis  ad  apertiones  v teri  cum  Irino  vnguento  tri- 
ta & fubdita:  vt  Diofcorides  audor.Sed  Gale- 
nris  etiam  teftem citans  Diofcoridem,pro  ig/- 
vau  fiu&vfiuc  vngueto  Irino,legita/&i>otjaAii6'- 
epv,hoc  eft.Lolij  farina.  Cum  ferina, ait,a:rina 
apertum  vterum  fenare  feribit  Diofcorides. 

Ve  Alliaria.  C ap.  xv. 

AD  Allij  focietate,  Alliariam  didam  her- 
bam,non  forma,  qua:  differes  eft.fed  odor 
pertrahit;  contrita  fiquidem  Allium  omnino 
redolet.  Folia  autem  huic  lata  funt,  dilute  vi- 
rentia, ambitu  incife,  & acuminata : caulis  te- 
nuis,cubito  altior,  circa  cuius  ramulos flofculi 
gignuntur  candidi,  quibus  fuccedunt  renues, 
pariiZjformx  oblongioris  filiquar,  atque  in  his 
femen  nigrum  exiguum,  radixobloga,  tenuis, 
duriulcula. 

Prope 


Prope  hortorum  fepimcnta,  veteres  muros, fecus  vias,vcl  ad  pratorum  margines  frequen- 
ter fponte  fuaprouemt. 

Flores  huius  Maio  aut  Iunioprxcipue  vigent:  femen  interca  perficitur:  Martio  aut  Apri- 
iifolia  ad  condimenta  adhibentur. 

- Recentioribus  Alliariaac  Alliarisdicitur.Noncft  autem  Scordium.proquoolim  Offici- 
na: hac  perperam  vfx  funt:  Nec  Scordij  Ipccieseft,  de  quo  Pempt.  prima:  lib.  v.  a nobis  feri- 
ptum.  Fertur  vero  a nonnullis  Pes  alinmus  dici.  Germani  ^noblaucfjfrallt/  -Icitcfjd/  & ©of:# 
frautvocant:  Bclga:?LoocI;fatiDct  loorfc  Allium  nonbulbofiim  Latine dixeris:Galli  A/liajre. 

Excalfacitquidem  acreliccat  Alliaria,led  multo  quam  Allium  minus, (ccundo  videlicet 
ordine  intenlb,aur  tertio  rcmifTo. 

In  medicina  autem  vlum  nobis  cognitum  nullum  habet:  foliaautem  contufacumpifci- 
busfalitis  a nonnullis  pro  condimento  ditantur, velutiAllijvrfini,vt  paulo  ante  Icripfimus. 

Suntvero  £c  qui  foliaenematis  incoquant,  qua:  vel  ad  coli, vel  nephriticos  dolores  inii- 
ciuntuqin  quibus  non  modo  Hatus  iniigniter  difeutere , fed  & ex  calculo  dolores  mitigare 
acibpire  feruntur. 


Cepa  rotunda, 


Cepa  oblon' 


E p a r v m,  inquit  Theophraftus,  genera  plura,  qua:  a locis  cognomina  accepere.  Sunt 
'“'vero  & minores  nonnulla:;  maiores  alia::  Item  quadam  rotunda:; oblongiores  vero  &C 
Son pauca:.  Sylueftrcs autem  nulla:  funt, auctore  Plinio. 

Folia  autem  Cepa:  angufta  funt,  &c  intus  concaua : caulis  lingularis,  teres,  inferiore  parte 
crallior,cuiusfaftigio  capitulum  profertur  membrana  tenui  velatum  ;quadifrupraflofculi 
*n globi  formam  congdti  apparent  candidi,  ac  deinde  femen  triangulare  nigrum,  fed  albi- 
cantibus glumis  implicitum,  pro  radice  bulbus  ex  pluribus  compadus  tunicis,  fibrasaliquot 
deorfum  a medio  demittens,  qui  quandoque  latior  Rapi  in  modum  extuberat;nonraro  oui 
modo  oblongus ; lummatim  autem  praetenuibus  conueftitur  membranis,  vt  plurimum 
fubrubentibus. 

Terram  autem  Cepadefiderat  pinguem  .vehementer  fuba&am,  irriguam, ftcrcoratam,vt 
Palladius  ait-.Palfim  autem  per  vtramque  Germaniam  in  hortis  olitoriis  pingui  beneq;  folfo 


Stirpjvm  Hisron  & 

folo  colitur. Subinde  autem  in  areis fbla  feminatur:  quandoque  vero  cum  aliis  herbis  permi- 
xta, vcluti  Laduca.  Palladius  cum  Satureia  feri  probat,quoma  melius, Plinius  ait,  proueniat. 

Seriturautem  Mattio  aut  Aprili:  In  Italia  vero  etiam  IanuarioacFebruario,Palladioau- 
dore:  vei  etiam  Nouembri,vt  per  vniuerfam  Tufciam,  tefte  Petro  Crefcentio.  Bulbi  Vere 
quoque  plantandi  fimt,a  quibus  femen  fpcratur,quod  A.ugufto  menfead  perfectionem  ve- 
nit. Nouellre  autem  Cepx  exadismeffibus  colligi  ac  reponi  poftulant. 

Cepaautem  Grxcis  dicitur:  Latinis, vt  diximus, Ccpa.&  quandoque  Cepe  neu- 

tro genere  :Olficina:  nomen  retinent.  Cognomina  autem  huic  multa  a locis  apud  Veteres 
acccflcrunt:  Quxdamcnim  Cypria:,  Sardix, Gnidise, Creticx, Samothracia: , Afcaloniz ab 
oppido  Iud£r,qux  & Pompeiana.  Iam  & Manica  quxdam , quam  vnionem  vocant  rullici, 
inquit  Columella. atque  inde  effe, quod  a Gallis  Oignon  dicatur, Ruellius  fentir.hincfortafi 
fis  etiam  a Belgis3tijeuijn/Gallica  vecc  corrupta, nomen  habet. 

Sttamc.  Setanix  appellantur  qua:  minima:  funtSc  dulces,  atque  lix  putantur  illae  effe,  quas  Palla- 
dius Cepullas,quafi  paruas  Cepas  nominat. 

schiJU.  Schifix  vero  iiue  fciffiles  aut  fiffiles,  qua:  hyeme  cum  coma  relinquuntur,  quibus & Vere 

noua  folia  detrahuntur,  & aliafubnafcuntur  lifdem  diuifurjs,vtPliniusait. 

Cepx  verd  fpecicsaxspoAo?,  fiue  abfque  capitc,&  quafi  longam  ccruicem  habens, germi- 
nationemque totam  in  fronde  obtinens, quxquefxpiusvt  Porrum  attondetur, i Theoplira- 
•ybSw.  fio  yriSvov  nominatur,  de  hoc  vero  &:  Plinius  iib.xix.  cap.  vi.  Apud  nos  duoprimagenera 
(Gtpx  videlicet)  :vnum  condimentarium,quod  illi  Getliyon,noftri  Pallacanara  vocant:  al- 
terum capitatum. 

Germani  autem  Cepam  nuncupant:  Itali  Cipolla .-  Hifpani  Cebolla,Cebd,$£  Cebola: 
Angli©npcn:Bohemi£p&uIe. 

Cepa  autem  omnis  acris  eft,  & od  ore  lachrymofa, calida  & ficca,  au  d ore  Galeno,  ordine 
quarto,fed  tamen  minus  quam  Allium  feruet.  fuccus  tenuis, aque^  aerexque  ftibftantiz:  re- 
liquum craflarum  eft  partium.  Optima  autem  quxrotundiffima : longa  acrior  quam  rotun- 
da: rufa  fiue  %cuS-ri  quam  candida:  ficca  quam  viridis : cruda  quam  coda,aut  fale  condita. 

Mordicant  autem  omnes  Cepx,extcnuant,fitim  excitat.  Acrimoniam  co&z  deponunt, 
prxfertim  bis  terve  aqua  mutata;  extenuandi  tamen  potentiam  ne  fic  quidem  amittunt:  fla- 
tusvero  etiam difeutiunt:  vrinasmouent:&taluo  quamcrudxvtiliores.alimentumautem 
crudx  corpori  nullum;codx  exiguum  conferunt : Natura  biliofisaduerfantur:his  autem, 
quicrudum  accrafium  fuccum  pituitofum  coaceruarunt,  conueniunt,& quibus menftrua 
ex  frigiditate  deficiunt;  obftruda  enim  aperiunt;  refrigerata  excalfaciunt;  & menfes  prouo- 
cant.  Hxmorrhoides  vero  &c  exdem  appofitx,  vel  cum  aceto  inundx,  prouocant,  vt  Gale- 
nus ait.Diofcorides  vero  aperitiuas  aitelfe  hxmorrhoidum,& aliarum  caxe/c-sav,  fiue  expur- 
gationum, detractis  tunicis  in  oleum  coniedis.ac  glandis  inftar  fubditis. 

Succus  Ceparum  per  nares  attradus  caput  purgat;  crudos  pituitofos  humores  extrahit. 
Frequenter  autem  Cepa  in  cibo  etiam  coda  comefa, capitis  dolores  efficit,  oculos  Ixdit , ac 
aciem  eorum  retundit, & fenfus  ftupidiores  reddit.  Trita  autem  cum  fale,  ruta,  ac  meile,  ca- 
nis rabiofimorfu  i impofita,  prodeft. 

De  Torro.  Cap.  x V i i. 

TMOLIA  Porro  oblonga  funt,latiulcula,fcd  complura, & dorfb  eminentiore  carinata, o- 

dore  faporeque  Cepx  fimilia.  caulis, fi  non  frequenter  folia  fubfecantur,alrero  aur  tertio 
anno  affingit  rotundus, flores  proferens  in  cacumine  in  orbiculum  colledos,  velutiCepa: 
fuccedunt  & talia  femina,  fed  non  nigra,  bulbus  tenuis  & oblongus  eft,  potiffimum  fe&iuo; 
craffior  ac  maior, ei  quod  non  attondetur. 

Mediocrem  terram  Porra  poftulat:  inpingui,ftercorata,  & mediocriter  foluta  bene  pro- 
ficit, habetur  in  Germania  ac  Belgio,in  omnium  fere  hortis. 

Tempeftiueferipoteft:  Martio  aut  Aprili  invtraque  Germania : In  Italia  vero  etiam  Fe- 
bruario. Sediuum  fiue  Sedile  poft  duos  a latione  menfes , manens  in  areis  fuis , defecari  po- 
teft:  Sed  quod  capitatum  vt  fiat  defideratur,  attondendum  non  eft , Sc  Odobri  menfe , vel 
etiam  prius, transferri  debet. 

ts&emv  Grxcis:  Latinis  Porrum : & Palladio  mafculino  genere  Porrus  dicitur : Germanis 
-laucfe:  Brabantis  parerje:  Hifpanis  Puerro:  Italis  Porro:  Gallis  Porre.m : Anglis  %ekt:  Bohe- 
mis  SBofflepdj. 

Quod  frequenter  refecatur&t  attondetur , Porrum  fediuum  fiue  Sedile  Columella:  ac 
Palladio  nominatur:  Sed  quod  non  refccatur  Porrum  capitatum  eft:  Grxcis 
yn$v> wr.  Tor.Iftud  autem  Diphilus  apud  Athcnxum  vocari  ait  ynSu?}uJk : a nonnullis  vero &>*&«> 

dici. 


dici.Gethyum  autem  Plinius  Cepa:  fpecicm  facit , Sc  Thcophraftus  frequenter  veluti  Por- 
rum attonderi  tradit  :vtl'uperiore  capite fcripfimus. 

Excajfacit  autem  Porrum:  reficcat  & extenuat, perinde  ac  Cepa : corpus  excalfacit : craf- 
fosjlentosq;  humores  incidit.Noxium  tamen  fuccum  ingenerat:  tuniultuola  ac  terribilia  in- 
fomniaparit:  oculos  offendit:  vifus aciem  obfcurat:natura  calidiores  ac  biliofosledit.-ingra- 
tum  Sc  ventriculo : inflationes  facit. 

Co&um  minus  nocens, acrimonia:  fua:  paf  re  depolita : &nec  lic  tamen  bonum  fuccum 
corpori  conferr.Cum  frigidis  autem  oleribus  permixtum , qualitatem  eorum  contemperat. 
CumPtifana  cofrum  Sc  comeftum,qua:  in  pectore  crudafunr,concoquit  & educit.Scribitur 
etiam  Sc  iri  delinfru  vtile  efle,  & arteriam  expurgare. 

Succus  cum  meile  potus  contra  ferarum  morfus  prodeft:&  iimiliter  folia  trita  impo- 
rta- Idem  vero  fuccus  cum  aceto,  thure,  Sdade,  aut  rofaceo  inftillatus,  aurium  doloribus 
&fonituiptodeft:  Veteres  (anguinis  reiefliones  cohibent  feminis  drachmxdum  cumatqua- 
li baccarum  Myrti  pondere  pota:.  Idem  in  vinum  coniectum , ipfum  in  acetum  mutari  pro- 
hibet, Sc  iam  conuerfum  emendat:  vt  nonnulli  feribunt. 


De  Schanoprafo.  C a p.  xv-iii. 

pO  r r.  i fpecies  Sc  iftud  eft.  folia  vero  promit  multa  quidem,fed  palriio  raro  longiora,te- 
nuia,tcretia,exiguisiuncisfimilia: inter quxfiibinde  cauliculi  breues  eminent, capitula 
'lisdam  cum  flofculis  proferentes, inftarCepjc,Ied  minores  multo,  bulbuli  fubfunt  exigui 
taulticoha:rentes,a  quibus  fibredeorfum  plurim?  dimittuntur. Odore  autem  Sc  lapore  Ce- 
Pam  ac  Porrum  refert. 

petitu  r in  hortis  Germanis  ac  Belgij . diutine  viget, ac  plurimis  annis  reftat:  hyemis  ac  fri- 
S°tis  patiens:  fubfecatur  Sc  attondetur  frequenter,  veluti  Porrum  fe&iuum. 

Germani  «Sdjnit-iauclj/  & Qxpfjfaucfc  appellant : Galli  petit  Pourreau : Bribantis  Btef 
7’c®/  dicas,  Iunceum  Porrum:  vnde  nomen  illi  facere  aufi , Schcenopra- 

m aPpellauimus. 

L L 3 Facul- 


Facultate  autem  iftud  Porro  fimilcelbcx- 
calfacicns,rcliccans,attcnuans,  aperiens,  vrinas 
prouocansjca! idiorem  vero  & noxium  luccum 
ingenerat : frigidos  humores  contemperat, con- 
coquit .incidit : vapores  craflbs  furfum  mittit, 
oculis  ccrebroquc  moleftos  : tumultuola  in- 
fomnia  adfert : &c  quacunque  Porrum , iftud 
quoque  poteft. 

De  Ampdoprafo.  Cap.  XIX. 

AMpelopkasvm  -foliis  exit  porraceis: 

caule  verd  affingit  bicubitali , aut  haud 
multo  inferiore, in  cuius  faftigio  capitulum  ini- 
tid  membrana  tenui  contectum , qua  tandem 
fpor.te  dchifcente,  flores  & (emina  preueniunt 
Cepa: (i milia,  bulbus  rotundus, durus, acfoli- 
duseft,  qui  plures  afe  remittens , facile  ac  cito 
multiplicatur. 

In  vincis,  ac  iuxta  vites  in  plerifque  regioni- 
bus fua  fponte  nafcitur : tranflatum  ad  hortos 
diutine  viuit,  lingulis  annis  regerminans,  nec  e- 
nim  vlla  vel  aeris  inclementia,  vel  hyemisrigo- 
re  bulbus  eius,ctiam  in  Belgio, corrumpitur. 

i£ftiuisaucem  menlibus  foliacaulesquevi- 
renr,  ac  fuo  tempore  flores,  fructus  procedunt: 
hyeme  bulbi  in  terra  latent. 

A vitibus  ac  natali  loco  A’/o7sA(wres«ro  ap- 
pellationem accepit : Latinis  Porrum  vitium, 
aut  Vitigineum  Porrum  dici  poflet : Officinis 
incognitum.  Sylueftre  autem  tota  fua  natura 
eft : nec  inter  edulia  idcirco  recipitur. 

Plus  autem  quam  Porrum  excalfacit:  ^ua- 
hoc  eft,  ftomacho  magisaduerfa- 
tur : vrinas  ac  menfes  vehementius  cit.  contra 
ferpentum  morfusefum  conuenit:  a udor  Bio- 
fcorides. 

De  Scilla.  Cap.  x X. 

C C i l l a,  priusquam  folia  apparent, caulem 
‘-'profert  cubitalem  ve!  altioiem  ,redum, fo- 
liis viduum,  vt  Bcrytiusait,ac  Ante- 

rico  limilem,a  medio furfum  verfus floribus 
particulatim  prodeuntibusgrauidum,  iisq;  can- 
didis: (quida  luteos  eflelcribit)  quds  excipiunt 
valuube  liue  liliqua:  triangulares compreflie,  in 
quibus  femina  nigricantia  plana  ac  paleacea:fo- 
lia  que  fetius  exeunt  latiufcula  funt, quina  fena- 
ve, lata, pinguia, & elatiore  dorfo  quali  carinata, 
quq  humum  verius  reclinantur. bulbus  magnus 
eft,  albidus,  ex  tunicis  veluti  Cepacompadus, 
lento  fucco  plenus,  multis  fibris  deorliim  capil- 
latus. 

Non  modoin  Hilpania,  verum  & in  Italia, 
aliisq}  prouinciis  Scilla  (ponte  exit,&  frequen- 
tius locis  arenolis  apricis,  haud  procul  a mari 
diffitis. 

Septembri  ac  Augufto  menlibus  floret,  & 
particulatim  quidem : primum  liquidem  infe- 
riores: deinde  medij:  poftremocaulisfaftigmm 
occupantes  vigent;  quos  ternos  florum  exortus 
Theo- 


Scliccnoprafum. 


Scilla  abfque  caule. 


Scilla  cum  flore  aclcmine. 


Xheophraftiis  tria  arandi  tempora  oftendercaffirmat,fic  vtpriimim  arandi  tempus  fitpriori 
kusprodeuntibus:  alterum  medio  tcmporeitertium  cdm  fuperiores  florent.  Odobri  ac  No 

Bembn  femen  perficitur,  pofteaquam  autem  caulis  emarcidusfadusinanierit,  tum  demuni 

folia  in  confpe&um  veniunt, ante  caulis  aduentum  peritura  mum 

Bulbum  Irunc  Gad„l «w : sp Latini  quoque  Suillam;  Officina;  Squillam  nominant- 

.ialli?li;c“n‘ioclloriin'e,Ici&dentiura-&a,lm6dum‘1’d'1'uKmftcultatemobti 

Affatur  autem  palla  aut  luto  oblita,  ( vt  Diofcorides  tiadir ) in  clibanum  deinde  coniifi 
Sn ? ^«"‘bus  obruitur,; do; aec  obducens  trulla  fufficientcr  intolla  fuerit.qua  exempta' 
flSnon  P loto  eircumlinitur,&  eadem  qmepriusifiunt  nam’ 

«mnuimdemittatur.Sumi  etiam  foletfluod  maximi  eftmedium,direptoviuotei.,. sim* 

»*Sofn“ftaTbCO”6a“hCT,'n’Tctlfep”S,‘!"a'do”c,P6“ca™”'»dine£' 

(,*“ 0,u" “^beat.trmcdaqr  Imo  trulla  ficcanturin  imbra,  ita  vt  ne  vlla  quidem  nane 

uncinuanr.  hn  Villa  fcgmmibus  ad  oleum,  v.num.aut  acetum  lotlinum  vcimur  P 


LL  4 ve 


S T1-R.  P I V M HISTORIA 
Dt  Pancratio.  Cap.  XXI. 

CV  m Scilla  fimilicudincm  haud  exiguam 
habet, quod  Pancration  dicitur:folia  huius 
maiora  amplioraque  funt,  &r , vr  Diofcorides 
ait,  Lilij  foliis  longiora,  fed  anguftiora.  bulbus 
vero  etiam  maior  e It  quam  Scillae,  ex  multisfi- 
militer  tbnicis  conftans, exterius  rubens, iiue 
•ustavgj?  n usBTtopiSue??,  fubrubcns,autfubpur- 
pureus. 

In  medicerraneis  Hifpania:  locis reperitur. 
Cum  Scilla  autem  germinat. 

n eux^-nov  Grxcis  dicitur;&  fimiliter  Latinis 
Pancratium : a nonnullis  vero  & Scilla, & ab 
Hifpania:  rufticis , vt  C.  Clullus  refert, etiam 
Cebolla  albarrana. 

Scilla:  autem  fpeciem  efle  fimilitudo  offen- 
dit. Poteft  autem  illud  genus  efle,  quod  a Pli- 
nio feminadiciturlib.xix.cap.v.  Nobiliffima 
eft, inquit,  Scilla,quanquam  medicamini  nata, 
acetoque  exacuendo.  Duogenera  medicaiMa- 
fculus  albis  foliis:  (malim  legere,bulbis)  femi- 
na nigris,  (potius  rubris.)  Meminit  tame&Pan- 
cratij  lib.xxvn.cap.xii.  Pancration,  ait,aliqui 
Scillam  pufillam  appellare  malunt,  foliis  albi 
Lilij  longioribus  crudiori  busque,  radice  bulbi 
magni, colore  rufo:  In  quibus  verbis  &contra- 
dictioquxdam  apparet,  &c a Diof.fentcntiadi- 
uerfa:  Si  enim  radice  magni  bulbi,  quare  Scilla 
puiilla  appellaturrFolia  Lilij  albi  crafliora,  Pli- 
nius: anguftiora,  Diofcorides  habet.  Atque  vel 
hinc  Plmij  exemplaria  plerilquc  locis  corrupta 
a efle,apparet:  proinde  &qux  de  vtraque  Scilla  Icribuntur,  pofle  vitiata  effe. 
cor*?'»-  Cxterum  Pancratij  radix  Scilla:  fimilem  guftum  refert , vt  Galenus  ait : quare  &ca  pro 

Scilla  quidem,  ea  fi  non  adfit,vtuntur,  efficit  enim  omnia  fimiliter , fcd  longe  imbecillius, 
quod  &c  Diofcorides  fentit:  Scilla: ,inquit, vires  & prqparationem  habet.codemque  pondere 
in  morbis  efficaciter  affumitur;  minor  tamen  quam  Scillx  ei  facultas  meft. 

De  Bulbo  Eriopboro.  C a p.  x x i i. 

BVlb  i EriophorimeminitTheophraftuslib.vn.  Deftirpium  hiftoria,&  pofteum  A- 
thenxus  Dypnofophiftarum  lib.  ii.  quem  aiunt  lanam  fub  primis  tunicis  habere , fic  vt 
inter  internum  quod  editur , & externum  media  contineatur , ex  qua  &togx&  alia  vcfti- 
menta  texuntur. 

Hunc  inlittoribusnafci  tradunt.  .i:c 

E’eto!foes5  autem  dicitur,hoc  eft,laniferus,ab  ipfaquam  fub  primis  tunicis  reconditam  la- 
nam habet,  interpres  quidam  Lanofum  cognominat. 

Huiusautem  iconem  olim  virquidammagnificus  ad  me  mifir,  quam  tamen  non  genui- 
nam efle  nonnulli  affirmant. 

Memini  vero  & me  quandoque  in  horto  Ioannis  Brancionis  bulbum  videre  Eriophori 
nomine  inferiptum,  fed  caulem  floremque  non  proferentem;  quem  C.  Clufius  Vienna:  fu- 
perioris  Pannonia:  in  horto  Ioannis  Aijcholtzij  Medicina:  profefloris  florem  fecifle  feribit, 
imaginem  eius  in  ftirpium  per  Hifpanias  obleruatarum  hiftoria  fua  vna  cum  deferiptione 
exhibens. 

Sunt  autem  ei  folia  Hyacinthinis  fimilia.  caulis  cubitalis  vel  altior.vcluti  Scilla:,  flofculos 
proferens cxruleos,inodoros,particulatim  quoque  fefc  explicantes,  bulbus  ex  plunbus  tuni- 
cis contextus,albus,tomentofus,ac  veluti  aranearum  telis  obfitus,adnafcen  tibus  aliis  bulbis, 
quibus  multiplicatur. 

Et fane  hic  bulbus,cum  pidlura nobis  mifla  haud conuenit:  quapropter  fi ifte  Enophorus 
veruseft,  haud  poterit  legitimus  effe, cuius  iconem  accepimus.  Nonpoflumtarnenfacile 

induci, 


'Bulbi  Eiiopfiod  icOn  ab  amico  milia. 


Bulbi  Eriophori  Vienna:  nati  effigies. 


induci,  vt  exiftimemfi&am  ac  ementitiam  imaginem  abhoneftiflimo  acamicilfimoviro 
tranfmilTam,niiiforralIishuicab aliofuifletimpofitum,quod  haud  verifimile:  Citiusidcir- 
co  crediderim,  fi  Eriophori  hxc  icon  non  cft,efTe  tamen  peregrini  ac  rari  alicuius  bulbi,  vel- 
ati , quem  apud  Indos  nafci  Theophraftus  &c  Athenaeus  referunt : nam  flos  qui 

Narciffisfimilis,lanuginofus,accapillaceusei  depingitur:  quam  obcaufam  re&e Trichidn. 
fiue  capillaceus, aut  capillaris  dici  poteft.  V tcunque  autem  eft,nos  & huius  8c alterius  imagi- 
nem coronidisloco  hic  duximus  apponendam,atq;  fic  bulborum  hiftoria:  finem  imponere. 


PEMPTADIS  Q_yiNT.fi  LIBRI  TERTII 

Finis. 


STIR- 


STIRPIVM  HISTORIA 

P E M P T A D I S QJV  I N T JS. 

LIBER  Q_V  A R T V S, 

DE  OLERACEIS  Q_V  & AD  CIBARIO- 

RVM  CONDITVRAM  ADH  IBENTVR. 

PRjEFAT  io. 

BE  l i qv  a Olerum  ac  Oleraceorum  fefe  offert  multi' udo,  eorum  videlicet  ^ua  id 
cibariorum  condituram  magis, quam  ad  alimenti  materiam  faciunt  ac  pertinent. 
Multa  'autem  ex  his  licet  acrimoniam  habeant , & proprie  Olera  idcirco  non  cen - 
beantur, neque  per  fefolaque ,vt  alia  Olera, edantur:  velati  Beta,  Brafica,ac [mi- 
lia: tamen  ab  Olerum  cen  fu  ac familia  nec  excludi  nec  p:  iungi  debuerunt,  cum  plu- 
rimum in  cibatu  vfum  obtineant, & cibos  grato  fapore  condiant,  palato^  vel gratiores,  velfalu- 
bnores  reddant,  id  quod  Apium, Sinapi,Eruca,  Naflurtium  , fimiliajfhis , efficaciter  pr a fiant, 
qua  fiolaifi  per  fe  non  eduntur fed  cibariis  admifeentur:  dr  ipforum  vel  qualitates  corrigunt, ac 
in  melius  emendant-, vel  concoctionem  promouent  5 aut  languentem  appetentiam  excitant. 

DE  APIO  HORTENSI. 

Capvt  i. 

AP  i i genera  complura  funt.  fed  de  lingulis 
feorfim  agendum , ac  primum  dehortenfi, 
quod  familiarius  ac  exteris  norius  eft. 

Folia  autem  hortenfis  Apij  pulchrevirenria, 
cx  multis  exiguis  cohaerentibus, tripartito  ferd 
diuilis, ambitu  etiam  incilis  compolita  funt:  cau- 
lis cubito  altior , tenuis , aliquantum  ftriarus , in 
cuius  faftigio  culminates  vmbellxflofculOs per- 
quam exiguos,ac  deinde  femina  parua  proferut, 
guftu  nonnihil  feruida.  radix  longa  & albida  eft, 
efui  grata. 

In  hortorum  areis  feritur.calida  ac  frigida  fu- 
ftinetloca,modovel  humidum  naturafolum  lit, 
vel  Ixpius  rigetur.  Loca  fiquidem  amat  humen- 
tia,aqua  lxtatur, atque  idcirco  circa  fontes  com- 
mode prouenit.  Fuchfius  in  paluftribus  nonnul- 
lis Germania:  Iponte  natum  reperiri  fcriptum 
reliquit. 

Tempeftiue  feri  poteft,  fed  tardeerupit:  xfta- 
te  Ixpius  attonderi  ac  demeti  poteft:  caulem  al- 
tero anno  profert:lemina  vero  Iuliovel  Augufto 
ad  maturitatem  perueniunt. 

Omne  Apium  Graecis  irsAtfordicituniftud  ve- 
ro oiXttov  jMUTKioVjid  cft,  Apium  hortenfe : Offici- 
nae & vulgo  Petrofelinum  nuncupant:  Germani 
J5clfrjT(gitl/&  pcterltn:  Belgae  fatterfriit : Gallia 
Perfil : Hifpani  Ver  exii,  Iuliuert,  & Salfa:  Itali 
Petro  fello:  Angli^trfclt:  Bohcmi  ptlrujd. 

Non  eft  tamen  verum  aut  legitimum  Petroleli- 
num,quod  in  petrofis  gignitur : vnde  nomen  ac- 
cepit-, & in  Macedonia  prxftantillimum  elEparum  recte  idcirco  lentiunt , qui  hortenfe  A- 
pium  a Petrofelino  genuino  fola cultura  differre  exiftimant.  & nihil  aliud  interefle,quam 
qudd  hortenfe  imbecillius  iit,  fylueftreverd  potentius:  Solent  enim  lylueftria  facultatibus, 
fatiuis  fuperiora  elle. 

Hortenfis  autem  Apij  calida  quidem  ac  reficcans  eft  facultas , fed  magis  excalfaciens  ac 

iiccans 


PEMPTADIS  CLVINT^E  LIB.  IUI. 

fircanslenien,quod  ad  fecundum  caliditatis>Bd  tertium  fere  licciratis  ordinem  attingit,  ra- 
dix  moderatam  etiam  calidiratcm  obtinet; 

Folia  in  condimentis  lingularem  gratiam  habent,  per  iura,vt  Plinius  lib.  xx.  cap.  xi.  lar- 
gis portionibus  mt)  arant, in  quibuspra: ter  quod  grato  lapoteipla  condiunt,  ad  aperiendum 
.obftni£ta,vrinasq;promoucndas,ctiam  non  exiguum  conferunt:  Quod  & radices  mn  iimi- 
licer  incocta:  haud  legnitcrprarftanc:  deinde  &;  ori  vcntnculoq;  gratx  funt. 

: Semina  Medicinxvfui  vtiliora,  extenuant,  aperiunt,' vrinasciunt, calculos  cohqtcntcsdif 
foluuririflatusdiicutiunt,conucniunt  hydropicis, mefes  promouent,  fecundas  Se  fcctusmor- 
. tuos  expellunt:  cOtnmendantor&r  contra  veterem  tuffim  cclcgmatis  permixta, aut  mcocla: 
venenis  etiam  aducr!autur;  aeque  idcirco  Thenacis  admiscentur. 

. De  Eleo  felino,  fiuc  A fio  faluslri.  Cap.  ii. 

T)Alvstre  Apium  foliis  laruibus  ac  refplen- 
dcntibus,ac  in coplures  particulas  diffe&is  li- 
mi  liter  Viret, maioribus  tamc  & latioribus  quam 
hortenlis:  cauliculi  ftriati  in  alas  diffufi,  fummis 
virgulis  flolculos  candidulos  proferunt,ac  dein- 
de leminapaulo  minora  quam  hortenlis.  radix 
multis  fibris  cohaeret. 

Humentibus locis  Api  j iftud  genus  nalci gau- 
det, transfertur  vero  & ad  horcos. 

Cum  hortefi  Apio  viget  ac  viret:  altero  quoq; 
a latione  anno  cauliseiusaflurgit,  ac  femina  ad- 
fett:  quas&poft  folftitium  matura  fune. 

EVtf/wfcuror , aut  potius  iXtiosthwov : Latinis 
paiuftre  Apium  : a Gaza  Paludapium  : Officinis 
abfolute  Apium  nuncupatur:  Germanis 
ftcfe:  Belgis  ‘Gjipe : & nonnullis  fJmiffrouUimerrE:: 
Hifpanisacltalis^p/o:  Gallis  deL’acbe. Extant 
vero  huius& inter  Ipurias  voces  quxda  nomina: 
vt  7riJ)vov,C$z$<rlAnov  uyziov,&C  Apium  rufticum: 
Hydrofelinon  vero  liue  aquatile  Apium  etiam 
a Germanis  Sium  dicitur:  vt  cap.  x.  lib.  v.  Pem- 
ptadis  quarta:  Icripfimus. 

At  facultate  ac  temperamento  hortenfi  qui- 
dem iftud  Apium  fimile,fed  & calidius  ficciusqj 
&ad  plcraq;  efficacius.  In  cibatu  autem  huius 
nullus  vilis , neq;  ad  condimenta  vtile  habetur: 
Medicina:  autem  haud  inutile. 

Succus  eius  ad  multa  confert, extergit,aperit, 
crafla  attenuat, obftructiones  tollit,&vrinas  mo- 
uct;  atque  idcirco  Serapia  dufta,  qua:  hunc  per- 
mixtum habent,veluti  Byzantinum, iocinorislienisq;  obftru&ioncs  aperiunt,  & diuturnis, 
fiue  tertianis, fiue  quartanis  fcbribus,omnibusq;  ex  caufa frigida, tum  &:  obftru&ionibus , e- 
natis,auxiliantur,ac  regio  morbo  fuccurrunt.ldem  fuccus  oris  tonfillarumqj  etiam  maligna 
vlceracum  hordei  decocto, addito  meile  rolaceo,gargarizatu  ad  fanitatem  perducit. prodeft 
vetb&omnibusexternisvlceribus&fordidis  vulneribus  cum  meile ; cancris  etiam  exulce- 
ratis confert:  Nam  tametli  hos  curare  nequcat,putredini  tamen  reiiftit,  aefeetorem  eorum 
reprimit. 

Semen  ad  eadem, ad  qua:  fatiui  Apij,vtile  habetur;  minus  tamen  tutus  vfus  eius  eft:  Nam 
comitiali  morbo  obnoxij, ab  hoc  offenduntur,  vteuidentibus  experimentis  compertum. 

Eleofelino  vis,vt  Plinius  fcribit,priuata  contra  araneos. 

De  Oreo felino, fiue  Apio  montano.  Cap.  iir. 

f\ Reoselino  autem, vt  Diofcorides  ait,caulis  eft  dodrantalis , ex  tenui  radice  pro- 
diens, circa  quem  ramuli  & capicula(Theophraftus  folia:)  Cicute  fimilia,  multo  tamen 
tenuiora,in  quibus  jgtpwo;, id  eft, fructus, fiue  femen,oblogum, acre, tenue,  & odoratum.Cu- 
niino  fimiie.Et  tale  quidem  Oreofelinon  in  notitiam  hac  artate  peruenifle  non  coftat.  Nam 
Chzrephyllon  verum  Oreofelinon  efle  (vt  plerilque  videcur)  haud  eft  verifimile.  Pro  Oreo- 

fclino 


1 


7et!p' 


S TU 

Oreofclirium  fiue  Veelgutta. 


p IV  M HISTORI-* 

(clino  autem  exhibetur  a nonnullis , quam  Si- 
lcfij,olim  Quadi  didi,  Veclguttam  modo  ap- 
pellant. 

Folia  huic  (unt  veluti  hortenfis  Apij,  fed 
maiora  & ampliora , cx  multis  in  tenuibus  pe- 
diculis hairentibus  compofita.  caulis  breuisdfc 
flofcuh  in  mufcariis  albidi:  femen  exiguum.ra- 
dix  mediocris  longitudinis  ac  crallitudinis  al- 
bida , guftu  nonnihil  acris , &i  amaricans,ac  o- 
dorata. 

Nafci  in  petrofis  & montibus  Oreofelinon 
Diofcorides  refert,  prouenit  vero  & in  monti- 
bus Veelgutta , vt  in  iis  qui  Sileiiam  a Mora- 
uia,  olim  Marcomannorum  prouincia,  diri- 
muntjtum  & in  aliis  montibus  accollibus.Me- 
mini  vero  Sc  olim  hanc  ad  me  miflam  a Marti- 
no  Tulemanno,qui  in  montolls  apud  Eburo- 
nes ac  Tongros,nunc  Lcodios,  hanc  reperta^n 
horto  luoTtaie&i  ad  Mofamftudiose  alebat. 

A montibus  autem  0’peetr apud  Gr z- 
cos  nomen  eft,  quod  Latini  & idcirco  Apiura 
montanum  ac  Montapium  appellant.  Dicitur 
vero  & idem,  vt  inter  reiedaneas  voces reperi- 
tur.asrgjo^A/iw  ttyziov,  &c  Latinis  Apium : Sed 
Diofcorides  Petrofelinum  ab  Oreofelino  di- 
uerfum  ftatuit.  Nec  enim,  ait,hallucinari  nos 
oportet, exiftimantes  Oreofelinon  efle  quod  in 
(axis  prouenit : aliud  liquide  eft  Petrofelinum. 

Veelguttam  vero  Latine  Multibonam  quis 
dixerit, hoc  enim  nomen  accepit, qudd  ad  mul- 
ta vtilis  & commoda  habeatur.  Non  omnino  vero  improprie  & haic  Oreofelinon  nuncupa- 
tur, nam  in  montibus,  vt  diximus,  gignitur , &c  Apio  non  diflimilis  eft.  Defideratur  femen 
Cumino  fimile : tale  fi  haberet, Oreofelinon  legitimum  efle,quis  negauerit? 

Oreofelino  autem,  audore  Galeno,  facultate  Apio  fimile,  fed  &c  valentius.  Diofcorides 
vrinas, inquit, cit,femine  ac  radice  in  vino  potis : menfes  mouet:  antidotis,  diureticis,  incal- 
facientibus medicamentis  admifcetur. 

Veelgutta:  radix  excalfaciens  &:  reficcans  quoque  eft,&  fecundo  quidem  ordine  intenfo. 
extenuat, incidit, aperit, vrinas  mouet,calculos  dilioluit&  expellit , menfespromouet,ioci- 
noris  ac  lienis  obftrucliones  aperit,  regio  morbo  auxiliatur,  manducata  dentium  dolores 
mitigat , ac  (aliuam  elicit. 


De  Petro  felino.  C a p.  i i i i. 

T\E  Petrofelino  admodum  pauca  Veteres  feripta  reliquere.  Diofcorides  femine  illud 
■*— ' efie  Atnmios  fimili,odoratiore  vero, acri, ac  aroma  redolente  tantummodo  fcribit:  de 
foliorum  forma,6orum  colore, & radicis  modo  nihil.  Breuior  vero  etiam  Plinius  eft.  Theo- 
phraftus  vero  ne  nomen  quidem  habet:  Apij,  Hippofelini,  Eliofelini,  &c  Oreofelini tantum- 
modo mentionem  faciens. 

temfeli-  Pro  Petrofelino  autem  Leonhartus  Fuchfius  olim  propofuit  ftirpe , non  Apij  modo  (par- 

'Zcum‘'  ac  difle^is  foliis, fed  oblongis  & ex  nonnullis  ambitu  crenatis,  pediculoq;  medio  vtrimq; 
SuchjH.  conexis  compofitis,  Pimpinellx  Saxifragx,eius  qux  minor  eft.primis  foliis  aliquatenus,non 
tamen  omnino  fimilibus.  cauliculus  tenuis  & cubitalis  eft:  flofculiin  vmbellis  albidi:  femen 
fubnigricans,  Ammij  ac  hortenfis  Apij  semulum, admodum  odoratum , nonnihil  acrimonia: 
obtinens,  radix  tenuis,  fibrofe. 

petrofeli-  Pro  Petrofelino  autem  legitimo  aliud  Lobelius  exhibet, a Venetis  Macedonicum  voca- 
tum:  cui  folia  Apij  hortenfis,  vel  potius  Pimpinellx  Saxifraga: : caulis  cubitalis : albicantes 
‘rcntismm.  vmbellx:  femen  pufillum,euanidum  (vt  ait:)  facultate  & viribus  quam  (atiui  Apij  inferius. 
An  autem  iftud  verum  ac  legitimum  fit,  nefcirefe  addit. 

In  prxruptis  locis  ac  petrofis  Petrofelinum  gignitur , apud  Macedones  vero  przftantilli- 
mum:  vnde  illi  Macedonico  cognomen  accernt. 

A petrofis 


A petrofis  autem  locis  mreptnXivov  dicitur : Latine  Petrapium  ac  Petro  felinum  Macedo- 
nicum: Officinis  incognitum  eft.Hallucinanturnon  parum  quia  Fuchfio  depictam  Amo- 
mum eiTe  volunt:  multum  enim  ab  hac  differens  Arnomu  eft,  vt  ex  eius  apud  Diofcoridem 
defcriptione  vel  luce  clarius  conflat.  Nos  ver6  & hanc  pro  Petrofelino  amplectimur , do- 
nec aliquis  aliud  nobis  oftenderit,  Apiis  folio  fimilius,  & femine  tali,  quale  Petrofelini  effe 
oportet.  Ec  potefl  vel  folum  femen  in  hac  fentetia  nos  retinere;  adeo  defcriptioni  refpondes 
vt  nullum  magis:  acre  nempe, Sequam  Ammios  odoratius , aromaque  redolens : non  repu- 
gnantibus interim  foliis.qua:  lieet  exquifite  aliorum  Apiorum  formam  non  referant.no  om- 
nino tamem  diffimilia  funt. 

At  Petrofelini  femen,quod  maxime  vfui  eft , calidum  ac  ficcum  eft , vna  cum  incidendi 
cffeftu:  vrinam  &c  menfescit:  contra  ventriculi  Se  coli  inflationes,ac  tormina  prodeft : d<pv- 
«trfiquidcmjVt  Galenus  ait,hoceft,flatusdifcutieseft.  Laterum, renum,S£  veficar  doloribus 
auxiliatur :roifcetur8e  antidotis:  Diofcorides. 


De  Hippo  felino.  Cap.  v. 

TJO  l i a Hippofelino  in  plures  lacinias  diffecta,Eleofelini quidem  fimilia,  fed  multo ma- 
ioralatioraq;,  lxuia  quoque,  Se  faturato  colore  virentia:  caulis  craffus,  fubinde  cubitalis: 
ex  vmbellis  flofculi  prodeuntes  albidi:  femen  vero  cratium, oblongum,  nigrum.amaricas,  Se 
aroma  redolens. radix  craffa, foris  nigricans, intus  alba,Raphanidi  exigua:  fimilis.efui  idonea: 
qua  vulnerata  aut  prxcifa.fuccus  profluit  cito  concrefcens,acri  afnantudine.Myrrham  fapo- 
re referens-, quod 8e Theopliraflus  annotatum  reliquit : Lachryma  exeo  Myrrha:  fimilis, 
inquit,  defluit. 

Apud  Arcades,Theophraftus:  in  vmbrofis  ac  paluftribus,  Diofcorides  inquit,nafcitur< 
Semen  altero  anno  in  Belgij  hortis  maturefeit,  Augufto  mehfe. 

A magnitudine, qua  reliqua  Apia  fuperat , Grxcis  hr7toa'tXivov  dicitur : a Gaza  Equapium. 
Appellatur  verd  &c  Olus  atru;8c  a nonnullis  ye/nXov,&£  dy£ioo-'tAivov,[-ioc  eft.fylueftre  Apium: 
Galeno  vero, Si  aliis  quibufdam  etiam  <r/Mpwy  eft, propter  fuccum  ab  ipfb  profluentem»  qui 
Myrrham, hoc  c9c,er/j.vpta.v  (vt  diximus)  refert:  Eft  vero  &C  aliud  Smyrnium  Amani  montis.de 

MM  ftua 


HISTORIA 

quo  fequente  capite.  Officina:  Petrofelinum 
appellant  Macedonicum  :alij  Petrofelinum 
Alexandrinum:  Germani  @:o(;  (Ppfficfc:  Bel- 
ga:  |5rtrrfdic  Unn  JBnrcBor.ini  / ^ctcrftfte  toan 
lcrauti?icn:  Itali  Macer  rene  : Hifpani  Per  exii 
Macedonico-.  Galli  & Angli  s>  lex  an  dr  e. 

Excalfacit  autem  & reficcat  Hippofclini 
femen  ac  radix  no  minus  quam  Apij  horten- 
fis:  expurgant  vero  & extenuant : ordine  ter- 
tio calida  %c  ficca. 

Diofeorides  folia  cum  caulibus  decocta 
manducari  ait,&  per fe, vel  cum  pile  ibus  pre- 
parari:  eadem  etiam  cruda  muria  condiri:  ra- 
dicem fimiliter  &:  crudam  & codtam  edi ; & 
Its-o/^^ci-jfiucori  gratu  effe.  Inferturautcm 
acmenfa:  apponitur, haC  etiam  a:tate  cruda 
huius  radix , acetarioru  alioru  locum  exples. 
Semina  remorantes  menfes  prouocant,  fe- 
cundas expellunt , flatus  difeutiunt , vrinarn 
ciunt,eiusqucftillicidio  auxiliatur.  Idem  ra- 
dicis poteft,prad'crtim  ex  vmo, decoctum. 

De  Smyrnio  montis  Amani.  Cap.  vi. 

SM  y r n i i huius  inferiora  ac  ex  radici- 
bus prodeutia  folia  lata  &c  ampla  quidem 
funt  ,&  in  complures  particulas  multiplici- 
ter difficta,  quarum  Angulares  ambitu  ferra- 
ta:,ab  vno  pediculo  fere  ttrna:coha:rent:rcli- 
qua  rotunda,  veluti  Ariflolochia: , cauliculos 
fic  ambiunt,  vt  per  medium  eorum  quodam- 
modo tranlire  appareant : funt  autem  hi  ra- 
mofi,  in  quorum  aliscomantes  vmbelkflof- 
culos  edunt  luteos : fem  i na  vero  rotunda, glo- 
bofa,  Braffica:  fimilia,  fubnigricantia, intus 
candida,  radix  foris  nigricat,  odorata. 

In  Amano  monte  prouenit : in  faxofis,  & 
collibus, & aridis,ac  incultis  terra:  angulis,  vt 
Diofeorides  refert,  nafeitur. 

Zuvpviov  & iftud  dicitur : differenstamen 
ab  Hippofelino,quod  etiam  Smyrnioneft,vt 
fuperiore  cap.  feriptum.  In  Cilicia  vero  olim 
Petrofelinum  nuncupatum  fuit:  vt  Diofeo- 
rides & Galenus  teftantur. 

Viribus  autem  non  longe  iftud  a Petrofe- 
lino , Galeno  auctore , abelt : Pctrofelino ta- 
men ac  Apio  minus  acre,  vlceribus  imponi 
poteft,quia  videlicet  citra  moleftiam  defic- 
cat:digerere  vero  Scquq  indurata  funtpoteft: 
reliqua  vis  Apio  ac  Pctrofelino  limilis:  quo- 
circa & femine  cius  vtimur  ad  menfes , vri- 
nas,  & afthmata : ha:c  Galenus. 

Vis  radicis,  herba: , & feminis  excalfacere, 
radicem  autem  contra  ferpentum  ictus  bibe- 
re conuenit : tufles  & orthopnoeas  mitigat: 
vrina:  difficultati  medetur:  partus  abortu  vi- 
tiat fi  feruefacta  f ubiiciatur.  Semen  lienis,re- 
num,ac  vefica:  vitiis  prodeft:  mefes&  fecun- 
das pellit:  peculiariter  hydropicis  in  potu  da- 
tur^ cotra  febriu  circuitus:  Diofcor.  auctor. 

De 


PEMPTADIS  (^VlNTJE  E I It.  1 1 1 1.  <587 

De  jlpio  fyluetiri  , fue  Tbyffelio. 

Cap.  vii. 

MVlt  1 p l 1 c 1 foliorum  fe&ione,turn 
& magnitudine;,  Apii  illud  genera  re- 
fert : funt  etenim  ampla , in  pluresqup  partes 
diflccla : caules  vero  rotundi,  ftriati,  geniculis 
aliquot  articulati,  interius  concaui,  cubitales, 
vel  altiores,  ab  vna  radice  ("ubinde  biniterni- 
ve,  inferiore  fede  quandoque  obfeurcfubru- 
bentes:  flores  in  rotundis  nnilcariiSalbidi : fe- 
men rotundum, planum,  Anethi  fimile.  radix 
in  ramulos  ac  appendices  diftributa  in  rectum 
& obliquum  fpargiturytnterius  candida.  Tota 
autem  hxcftirps  laclco  redundat fuceo,  qui , 
quacunque  tandem  parte  vulnerata  , ex  ea 
profluit. 

luxta  lacus,  vliginOfis  Achumidisiocis , in 
fcrobibus  aquas  refedes  habentibus,  quandoq; 
iuxta  Alnoru  etiam  veteres  truiicosreperitur. 

Iunio  ac  Iulio  merifibUs  flores  ac  femen 
profert.  '* 

Officin?  Belgij  olim  perperam  Meum  nun- 
diparunt , ac  legitimi  Mei  loco  in  vfu  habue- 
runt. Germanis  .iMfeittcS; : Valerio  Cordo  Ol-  olfimchrn. 
fenichium  dicitur : apud:  Belgas  a nonnullis 
5BilDC  cppe,  hoc  e 11, Apium  (ylueftre : non  de- 
fuerunt vero  &:  quv UJattt  «jjjjf/  id  eft,  Hvdro- 
felinon  fiueaqmtilcApitimhorninarent.Hy- 
drofelinori  autem, vt  ante  lcriprum,&  Elcofe- 
linum  £c  Sium  quandoque  appellatur:  Sylue-  SybuSn 
. fere  Apium  reclius  dici  potelL  Apum. 

Meminit  lylueftris  Apij  Diofeorides  cap.dc Dauco:  &Thcophrafeuslib.vn.vbi  Apio- 
rum cum  in  foliis, tum  in  caulibus  di ferimen  conftare  refert:  & quasdam  caule  candido : alia 
purpureo,  vel  verficolore:  lylueftre  etiam  quoddam  Apium  efle  oftendit:  Nam  qux  purpu- 
reum caulem , aut  verlicolorem  habent,  fylueferi  Apio  proxima  efle  refert.  Atque  idcirco 
cura  Olfenichium  cauleinferius  effiet  fubpurpureo,ac  foliis  Apio  accederet, olim  maluimus 
ipfum  Apium  lylueftre  appellare,  quam  cum  Officinis  in  errore  verlari  ac  pro  Meo  habete. 
Pofteaquam  vero  nunc  pro  Plinij  Thvffelio  recipi  cognouimus,nec  haberemus  cur  aduerla- 
remuq  facile  quoque  in  eandem  lentendam  deuenimus:  prxfertim  facultatibus  etiam  con- 
uenientibus. 

Thyflelium,inquit  Plinius  lib.xxv.cap.xi.  eft  non  diffimile  Apio:  huius  radix  purgat ca-  TfyffiOm. 
piris  pituitas,  quod  & Olfenichij  radix  efficaci  ter,  vt  mox  dicemus, prxftat.  Relpondet  vero 
&nomen:  diclum  fiquidem  SvoysAeisr.  videtur,  quia  fe  per IaWovc,  liue  loca  paluftria 3vasy, 
hoc  eft,  extendit. 

Eft  autem  huius  radix  calida  & ficca  tertio  ordine : commanducata  multam  ex  ore  pitui- 
tam elicit,&  dentium  dolores  lopit.  Non  dubium  vero  eft, quin  & eadem  extenuct,incidar, 

&aperiat:  vrinas  & menfes  moueat:  & quae  Apij  genera  reliqua,  eadem  & nec  fegnius,  ftd 
etiam  efficacius  prxftet. 

De  Caucalide.  Cap.  v i i i. 

COli  a Caucalidi funt alpera,  veluti  Paftinacx  lylueftris,  variisque  modis  diffecta,  mul- 
toque  quam  Apij  tenuius  djuifa.  cauliculus  raro  cubitalis , in  cuius  alis  vmbellx  culmi- 
nantesflolculos  edunt  fuaue  olentes, albicantes,exiguos,  per  circumferentiam  tamen  maio- 
res: femen  afperum,oblonguij)>npn  mimis  quam  fylueftris  Paftinacx,  maius  quam  Cumini, 
radix  nullius  momenti. 

Incampeferibus  folo  inculto  per  Italiam  frequenter,  veluti  in  Hetruria,  occurrit,  reperi- 
tur&  quandoque  in  agris  haud  procul  T raicdo  ad  Molam,in  Tongrorum  finibus. 

Floret  in  Belgio  Iunio  fere  menfe:  femen  deinde  fuccedit. 

MM  1 


Caucalis, 


R P I V M historive 

Caucalis,  Graxis  (imilitcr  dicitur  :a 

nonnullis  vero  Sc  cTtt.vxosayeios,  hoceft,  Daucus 
lylueftris:  Sc  (punis  vocabulis  ^uj£ov;(iu/in?:a  De- 
ni ocri  toPetov:  Latinis  Pes  gallinaceus, Pes  pulli: 
^Egvptiis  Sefelis : Hetrurix  rura  Petrofello  fd- 
uatico  nominant. 

Caucalidem  autem  Diofcorides  olus efle af- 
firmat, quod  crudum  acco&um  editur,  v linas  q; 
^ moueat.  Plinius  Caucalidem  inter  olera  quo^ 
^ enumerat:  Galenus  vero  muria,  adrepofitio- 
' . nem,  lianc  condiri  adiicit. 

Semen  autem  Caucalidis  euidenter  excalfa- 
pSjjJ'  cit  ac  rcliccat,  nec  minus  quam  fecundo  ordine: 
y vrinas  Sc  menfes  cit : calculos  & arehulas  diffol- 
u i t ac  expellic  ; a iocinoris , lienis , Sc  fenum  ob- 
s|||r  ftrudionibus  liberat : crudos  pituitofosquehu- 
mores  incidit,  Sc  concoquit : ventriculum  frigi- 
dum  adiuuat  : flatus  diflbluit.  fertur  a ieiuno 
® fu  mptu  m,  aciem  oculorum  intendere, cordique 

^ prodefle. 

De  Ch  are  folio.  Cap.  ix. 

CH^re  folio  tenuia  ac  multipliciter  di- 
uifafunt  folia,  nonnihil  hirfuta , ex  albido 
virentia:  cauliculi  breues,tenues, teretes,  intusqj 
concaui,qui  initio  vna  cumfoliis  dilute  virent, 
(ed  feminibus  perfeftis  fubrubent:  flolculiin  la- 
xis vmbellis  albidi : (emen  vero  oblongum,  an- 
guftum,  tenue,acuminatum.  radix  fibrola. 

Inhottis  cumahisoleribuscolitunterrafter- 
corata,&  aliquantulum  humente  Ixtatur. 

Vere  latum  celeriter  in  caulem  affingi  t,efuiq; 
cito  parum  idoneum  redditur : SedquodAugu- 
fto  (eritur,  per  totam  infequentem  hyemem,ac 
etiam  ferius, vtile  eft. 

Cerefolium  vulgo  dicicur,&,  vt  nonnullis 
placet , Cerofolium  per  o fecunda  fyllaba:  Co- 
lumella: vero  Ghxrephyllum,fiue 
N ominari  au tem  fic  pu  tatur,  qudd  nilutis  foliis 
» gaudeat:  vel  potius,  quod  gaudium  achilarita- 

f tem  excitet.  Germani  .Korffelfraut/aut 

fraul:  Belgx  Serud:Itali  Cerefoglio-.Galli  du  Cer- 
I fueil:  Angli  Cfierud  vocant, 

cjh  Non  eft  autem  Gingidium  ,vtpleri(quc  vi- 
fum  fuit,  haud  amarum  fiquidem  ,fed  grato  iu- 
* cundoque  fapore  commendatum.  Oreofelinon 

quoque  haud  eft;horcenfe  etenim  eft,non  mon- 
tanum ; femen  etiam  non  acre,  aut  Cumino  gu- 
ftu  fimile,  veluti  Oreofclini  efle  feribitur.  Pli- 
nius  lib.  x i x.cap.  vm.  inter  ea  qux  Autumni 
xquino&io  feruntur , Chxrefolij  meminit,  fed 
quemadmodum  Cornarius  admonet,  locusad- 
modum  corruptus  eft : qui  Sc  Macro  imponere 
potuit. 

Cxterum  Chxrefolium  inter  familiaria  ole- 
ra recipitur : ventriculo  ac  ori  gratum  eft : tem- 
perate excalfacit,  modiceq;  deficcat , m ultoque 
minus  quamApij  genera.  Vrinas  vero  etiapro- 
moueCj&potiffiraiim  in  vino  decorum, & pubi 


Caucalis. 


Chsrefolium. 


PE  MPTADIS  QVINTA  L I B. 


a 9 


deinde  calens  admotura,  vino  vero,  in  quo  dc- 
coiiium  fuerit, haufto.  FJatuJcntum  vero  etiam 
aliquid  obtinet,  quamobrem  & Venerem  pro- 
mouer. 

De  Myrrhide.  Ca  i>.  x. 

MYrrh  is  caule  foliisque  Cicuta:,  ve 
Diofeorides  fcribic , iimilis  elt.  funt  ete- 
nim huius  folia  magna,  ampla,  & admodum 
difle&a  veluti  Cicuta;,  fcd  &:  nonnihil  hiriiira, 
eoiore  verd,  fapore , & odore  Charrefolium  re- 
ferentia : caulis  vero  quandoque  binum  cubi- 
torum ,cra£fus , geniculatus : flores  in  vmbcllis 
candidi:  femen  vero  magnum,oblongum,c'raf- 
fum , nigricans.  Cumino  maius,  radix  longa, 
candida, mollis,  qualique  fungofa,  dulcis.cibo, 
vt  Diofeorides  quoque  fcripiit,  idonea , fapore 
. fere  Paftinacat  al  bar. 

Fertur  apud  Germanos  in  pratis  alicubi  na- 
‘ fci:  apud  Belgas hortenfis  tantummodo  cft. 
Maio  menfe  flores  profert : iunio  aclulio 
femen  maturefeit.  radix  fingulis  annis  primo 
Vere  regerminat , poft  feminis  perfectionem 
reflans. 

Grarcis  ut/fp/sdicitunnec  aliud  nomen  apud 
Latinos  habet : nonnulli  verd  & Myrrham  aut 
Conilam  vocant, vt  inter  fpurias  voces  annota- 
tum cft.  Germanis  triiDer  ^ciffdfraul:  Braban- 
tis  luiltie  Sortiet. 

Meminit  vero  & huius  Plinius  lib.  xxmi. 
cap.  xvi.  vbi  8c  Smvrrhizam  appellari  refert: 
Myrrhis,  ait,  quam  alij  Smyrrhizam , alij  Myr- 
rham vocatjfimillima  eft  Cicuta:,  caule  foliisq; 
& flore,  minor  tantum  & exilior,  cibo  non  in- 
fuauis.  Occurrit  verd  & mentio  huius  lib.xxvi. 
cap.  xi.  fed  ibi  ctltn  Geranio  confunditur : Vt 
Pempt.primxlib.m. feriptum  eft. 

Myrrhidis  aute  folia  non  minus  quam  Ch?- 
refolij  edulia  funt,in  eorundemq;  locum  quan- 
doque afTumuntur. 

Radix,  auctore  Galeno,  ex  fecundo  eft  ordi- 
ne excalfacientium , & tenuitatem  fubftantix 
adiunciaiti  habet.Diofcorides  hanc  in  vino  po- 
tam aduerfus  phalangiorum  morfus  auxiliari 
refert:expurgarc  verd  & menfesac  fecundas:in 
forbitione  verd  codam  phthifxcis  vtiliter  ex- 
hiberi. 

DeScatidice.  Cap.  xi. 

EX  fyliieftrium olerum  numero Scandix  eft: 

folia  habet  tenuiora  quidem  quam  lutea^ 
radicis  Paflinac&latiora  verd  crebriusque  difTe- 
da;  nigriora  item  minuscj;  odorata, quam  Che- 
tefolij : cauliculus  dodrantalis  rvmbellxangu- 
ftx:  flofculi  candiduli:  feme  longum  in  mucro- 
nem extenuatum, roftellis,aut  citius  craflis  ma- 
gnisque  acubus  fimile.  perquam  exigua:  radi- 
cula: fubfunt. 

In  aruis  pingui  lxtoquefolo  exit:  Sinon  ra- 
ro inter  ipfas  fegetes,  non  modd  in  Italia,  ve- 
rum & in  Belgio. 


Scandix, Pecten  Veneris. 


MM  _? 


Maio 


690  SrtRPlVM  HI  ST  O M M 

Maio  ac  Iuniomcnfibusprxcipuc  viget.  Scandicctn  Latini  appellant,  a Grxeis mu- 

tuato nomine, quibus  2xdW>£eft.  Inter  nothas  autem  voces  reperitur  Romanos  Scanariam 
herbam  & Aculam  vocare:  Acula  autem  a femine  acum  referete  apte  dicitur. Rucllius  hanc 
peiimVc-  fub  Pectinis  Veneris  nomine  deferibit.  Apud  Hifpanos  alicubi  in  forum  venalis  infertur, ac 
nnis.  editur:  J^uixones  vocant:  Bclga:  fiadbc licrucl : Angli  fMnlie  ::c!Cc/ &c  a>toiliC£ bpll  nuncupant. 
Harceft, Plinius lib.xxii.cap.xxn. ait, quam  Ariftophanes Euripidi  Poetas  cibiicit  ioculari- 
tcr:  matrem  eius  ne  olus  quidem  legitimum  venditafle  olim.lcd  Scandicem.  , 

Scandix  autem, vt  Galenus  ait,  olusfubacreeft& amarum,  adeo  vt  in  ficcando  & excal- 
faciendo'aut  fecundi  ordinis  intenfi,  aut  tertij  fit  incipientis.  Crudum  &co£tum,Diofcori- 
des  ait^nanditur:  ftomacho  Sc  ventri  vtile.  Decodti  eius  velicas,  renibus,  & iocinori  confert. 


De  Gingidio. 
Gingidium  primum. 


xir. 

Gingidium  alterum. 


Z'’"'  I n g i d i v M,  Diofeorides  ait,  /3 oranor  fiue  exigua  herba  cft,  Paftinaca  (ylueftri  limi- 
* lis,  tenuior,  Sc  amarior:  radicula  fubalbida  amaricans.  Duo  autem  Gingidianoftra 

xtas  exhibet. 

j_  Primum  folio  eft  Paftinacas,  cauliculo  rotundo, ftriato,  geniculato,  ac  quandoque  fubni- 

gricante,  Sc  hirfutulo  in  ramulos  diftributo  : in  quorum  faltigiis  eminetes  vmbellx,aliquot 
eircumambientibusfoliolisftipatas.flofeulos  edunt  albidos,  luccedente  femine;  quoad  ma- 
turitatem perueniente,  vmbellx  limiliter,vt  Paftinacx  fylueftris,  contrahuntur, & tactu  ali- 
quantulum glutinolas  fentiuntur.  radix  patua  & albida.  Amara  autem  huius  herbas  folia, 
tum  Sc  radix  eft. 

2.  Alterum  Gingidium  Paftinacam  lylueftrem  quoque  latis  refert,  teneriora  tamen,  lxuio- 
ra,minusqj  pilofa  huius  apparent  varie  di  flccta  folia,  caules  geniculati  latis  refpondent : flol- 
culi  fimiliter  albidi:  contrahuntur  Sc  huius  vmbellas  femine  maturo,  quarum  pediculi  non- 
nihil odorati.adeb  duri  tandem  redduntur,vt  ad  expurganda  ea,  quse  dentibus  a cibo  in  lia- 
rent,dentifcalpiorum  vicem  fuppleant.Ethuiusquoque  foliaac  radices  amaricant. 

Vtrumque  in  Syria  nafcitur,&  plerumque  in  Cilicia:  poftremum  verti, & in  Hifpania ali- 
cubi feperiri  fertur. 

Quod 


PEMPTADIS  Q_V  lNTit  I.  I B.  1 1 1 1.  dpi 

QuodGrxcisriyffJiov,  Latinis  etiam  Gingidiumeft : in  Syria  verd  etiam  Lepidium:  6c 
aliud  tamen  Lepidium  cft,de  quo  pofterius  agetur.  A Romanis  Bifacutum  dici  inter  nothas 
ac  reie&as  voces  extat,  cuius  nominis,  apud  Syros,rcliquum  vcftigium  cft:  quibus  alterum 
Gingidium,vulgd  Vifnaga  dicitur. 

Gingidij  autem  maximus  eft,  Galenus  in  lib.De  alimcnt.facult.  ait,  inSyria  prouentus, 
manditurquenon  aliter, quam  Scandix  apud  nos  Pergami.ftoinachumque  admodum  luuat, 
'fiue crudum,  fiue  elixum  ipfummandere  velis.  Perfpicuum  autem  quod  medicamentum 
potius  quam  alimentum.  Sicuti  autem  guitu  amaritudinem  & adllriftionem  prx  fc  fcrtjfic 
& temperie  caliditatem  &rficcitatem:calidita:cm  verd  non  admodum  confpicuam  obtinet, 
duobusautem  numeris deliccat: Idem  in  lib.De  (smp.mcdic.facult. 

Diofcorides eadem  quoque  habetiOlus  hoc  crudum, ait, codum,conditumqueeftur  ma- 
gna ftomachi  vtilitate:  vrinam  cit:  decoctum  ex  vino  potum  velicarprodeft. 

De Afparago.  Cap.  x i ii. 

Afparagus  hortenfis.  Afparagus  fylueftris  fiue  Coitu  da  prior. 


ASparagi  duo  funt:  hortenfis  fiue  altilis  vhus : fylueftris  alter. 

Hortenfis  Afparagicaulispofteaquamadoleuitcraflus,  durus,  ac  rotundus,  bicubita-  j. 
lis,acnonrardaltior,in  multosramulosdifFunditur;qui  foliolis  conueftiuntur  mollibus,  vi- 
rentibus, copiofis quidem  ,fed  exiguis, & capillamenti  inftar  tenuibus.  Flofculi  fecundum 
ramulos  exeunt  minuti,  fuccedunt  baccz  per  maturitatem  Corallijfimilitudine  rubentes, 
rotunda:,  Ochri  magnitudine, in  quibus  aliquot  nigra  femina  conduntur  radices  funt  mul- 
te, craffc, molles,  fpongiofeq;  fibra:;  ab  vno  capite  dependentes,  & in  omne  partem  fparfe. 

Seritur  autem  huiufcemoai  Afparagus  in  hortis,  pingui,  humido,  beneque  fubaifto  loco. 
Hyeme  vel  ftercus,ait  Colu  mella,  vel  cinis  inficiendus, vt  fficcus  eius  pluu  iis  manans  ad  radi- 
cem perueniat.  Palladius  folum  quoque  ftercore  tegi  pra:cipit,fed  per  hyemem  fuper  ftrami- 
naiaciendum,& primo  Veretollenda. 

Contingit  verd  & huiufcemodi  Afparagum  quandoque  fponte  & citra  culturamproue- 
nire,&  locis  quidem  humentibus  ac  herbofis,  veluti  in  pratis,  in  quibus  haud  procul  Mo- 
guntia  frequens  reperiri  fertur.Exiguum  hic  ab  liorterifi  differt,  nec  ab  eo  genere  aut  fpecie, 

M M 4 eed 


fcd  cultura  tantummodo  differens  cft.  qn*  fpedoCora  K ampliora  omnia  reddit 

Cauliculorum  prima  rudimenta  Aprili  erumpunt,  Sc  dum  adliuc  tenera  luntjCmda^d 

l*piusco£laedunrur,quqnificitd  decerpantur  in  caulem  affingunt:  cmadnalcentesfniffus 

fub  finem  afflatis  rnatutitatem  confequuntur.  ...  . ■ 

, Sylueftres  Afpatagi  caulibus  ac  ramulisfat.num  referunt,  fcd  quathinc 

‘'nui  aqnevclnticapilfanlenra.acutrefylueftribus.durxKpungentesfca, 

lpinte  funt.  differentia  Vero  & inter  hos  :vm  ctemm  fprnar  taquent.p«.ataram«a 
pauciores : bacca:  rotunda:  funt,  huic  quidem  ntgr* , priori  veris  anetino  colore  loraentes 
radices  ambobus  quales  fatiuo,aut  breuiores  paulcr.  ramulosa!- 

3.  Tercium  vero  & quendam  fylueftrem  defcnbit  C.Clufius,  acutis  fecu  jb  circa 

terno  ordincdifpofitis.duris.horrentibus^  candicantibus  fpinisdeorfum nuant» 
quos  quina  fenave  cohaerentia  foliola  longiora, molhoraqs  quam  prioris  y > ^ ex  lon. 

manducata fubdulcia fint,&  lenti  aliquid  habeant.  Flofculi  huius:  deinde  _ rorundusqui- 
gis  dependet  pediculiscarnofus, initio  virens, fed  per  maturitatem  rubeic  > 
dem, ied  tricocci  fpeciem  referens,  radix  multiplex  veluti  aliorum.  _ Granatx 

1.  Sylueftrium  horum  prior  locis  petrofis, tum  in  agris,ac  iuxta  lepesm  a 
regnis  a C- Cluiio  repertus : nafeitut  verb  & idem  in  Narbonenn  Gallia. 
i.  Alter  in  petrofis  quoque  in  B^ticainuentus.  . , ■ rretanafeentis 

3.  Tertius  vero  in  Lulitania  locis  fabulofis.  Meminit  vero  & fylueftns 
Petrus  Bellonius  Singularium  lib.primo,cap.xvi  11.  > / - ^^Tan- 

Appellatur  autem  qui  hortenfis  eft, Graecis  quidem  acara^ty;, nonnu  1 ^Gallis  A$ir' 

nis  fimiliter  Afparagus:  Officinis  Sparagus,  & Speragus:  Germanis  top<*  9 ,‘baCClS  coralii 
ges\  Belgis  fimiliter  «fpcrgesS,  & quandoque  Coratlcrupt/  id  eit,  herba  > «.fltraSJf aUC 

inftar,vtdi&umeft, rubentibus:  Italis  JJparago  :lh(pznis  Ejpanagos : g 
<§>petac8e:Bohemishjomot»efoJfnii.  , ,,  • huius  >rel1' 

Per  eminentiam  autem  fiue  cfefiyirt  Afparago  nomen  datum,  quo  vi  s pri® unl 

quarum  omnium  ftirpium  Afparagis  praeferantur.  Proprie  fiquidem  P ^utefcat:  « 
germen  cuiufquc  ftirpis , praefertim  tenerum  ac  prius  quam  in  caulem  a >un 


• PEMPTADIS  QJINTiE  UB.  I I I I.  69] 

furit Lupuli primi  turiones,  item  Vitis  fylueftris,Bardanx,  Rubi, Oxyacanthx acidx, Sam- 
buci, Se  aliorum  fimilium. 

Sylueftris  Afparagus  proprie  /MaiytvSu,  hoc  cft,  muris  lpina,&  icard^yie,  7nrefuo$,  fi  ue  pe- 
trxus  Afparagus  dicitur:  Latinis  etiam  Afparagus  fylueftns,  Se  Corruda:  Officinis  inco- 
gnitus cft. 

■ Reccnsautem  enati  turiones  fiue  Afparagi  quandoque  in  pinguium  carnium  iure  deco- 
Sieduntur : vel  in  aqua  codi,  cum  oleo,  aceto,  & exiguo  faleacetarij  loco  inferuntur.  Ori 
autem  grati  funt:  facile  concoquutur:  aluum  leniter  molliunt:  vrinas  nonnihil  promoucnr: 
renibus  &Veficxvtiles : alimentum  vero  corpori  exiguum,  & liumidum,  non  tamen  vitio- 
fumadferunt,  Semen  genitale  augere, & ad  Venerem  excitare  exiftimantur. 

Radices  autem  cum  latiui,tum  fylueftris  Myacanthx  citra  manifeftam  caliditatem  ac 
fecitatcm  extergendi  vim  habent : renes  & iecur  ab  infardu  liberant:  pedori  ac  pulmoni- 
bus profunt.  Decodum  earum  dentium  doloribus  mederi,  Diolcoridis  cft. 

Commendatur  vero  &:  femen  ad  eadem.  ' 


a p.  x 1 1 1 1. 

Crithmum  fpinofuir 


P R 1 T h m 1 fiue  Crithami  aliquot  genera  pofteritas  obferuauir. 

^ Primum  fruticofum  Sc  vndequaque  foliofum  eft:  caulibus  quandoque  cubitalibus:  i. 
foliis  pinguibus, numerofis,  in  particulas  difledis,  quarum  lingulares  longiores  quam  mino- 
ris Portulaca:, guftu  cum  exigua  falfilagine  aroma  referentes,  vmbella:  in  fummo  culminan- 
tes  flores  proferunt  candidos,  femen  fuccedens  ceu  Libanotidis  eft,  &:  odoratum,  tres  aut 
quatuor  radices  cohxrent  grati  ac  iucundi  odoris. 

In  rupibus  ac  fcopulofislittoribus  maritimis  I tal  ix,  H i Ipan  i x,  & Gallia:  nafcitur,&  abun- 
di frequens  eft. 

Proximum  genus  priori  fimile  eft,  fed  caulis  geniculatus, procerior:  folia  in  anguftiora  fc-  2. 
gmenta  diuifa,  duro  mucrone  pungentia  ac  fpinofa.  femen  maius  eft , oblongum , & fpinis 
oblitum,  radix  oblonga, Paftinacx  albx  fapore  & figura,  efui  apta. 

Tertium  Crithmum  compluresab  vna  radice  cauliculos  promit, foliis  circumdatos  mul-  5. 
fisoblongis,extrema  parte  difledis,  craflioribus,  latioribusque  quam  Abrotoni , in  < 


faftigiis 


<5  4 S r i 5 p i V * 

Crihtmum  Chryfanthcmura. 


Sinapi  fatiuum  prius. 


HISTORIA 

laftigiis  flos  cxitChryfanthcmiqmulus,tncdio 

videlicet  difco  Sc  orbiculato  ambitu  luteus. 
Hxc  duogcncra  rariorafunt : gignuntur  taine 
alicubi  haud  procul  a mari;  &£  lpinofum  quide 
in  Narboncnfis  Gallix  fabulofis  maritimis. 

K pJSksiv  liuc  y.°j.SuHs*,z  Galeno  vero  xptB/wi 
Grxce  dicitur:  Latinis  eadem  vox  manet : a 
nonnullis  vero  &c  Bati:In  Belgij  Officinis  Cre- 
ta marina:Petro  Crelcentio  Crctamu  & Rin- 
cum  marinum:  Germanis  OJfccrfcnclkU:  Italis 
Fccniculus  marinuSj  Pcnocchio  murino , Herba 
di  San  Pietro vnde  & a nonnullis  Sampetra: 
Hitpanis  Pcrcxilde  la  mar,  Hmoio  marino , Pe- 
nol  mari > 8 1 Puncbo  marinho : Gallis  Bacille,  & 
Penoil  marirr.  Et  hec  quide  prioris  nomina  liat. 

Reliqua  duo  reuera&  Crithma  funt:fed 
reccntiorum  pleriq;  alio  pertrahere  conantur: 
nam  fecudum , Paftinacam  marinam  quidam 
appellat : tertium  verb,  Aftera  Atticum  mari- 
num facit. Nobis  vero.ficuti &c  Matthiolo, in- 
ter Crithmi  genera  recipere  magis  placuit:  & 
alteru  quidem  Crithmum  fpinoium , tertium 
vero  Crithmum  Chryfanthemu  nuncupare. 

Ceterum  Crithmi  vis,vt  Galenus  aiqexiic- 
catoria  eft  8£abfterforia.Diofcoridcs  radicem, 
femen  ,&c  folia  vino  inco&avrinx  difficultati 
ac  regio  morbo  auxiliari  tradit : menfes  item 
& ciere,  edi  vero  & crudum  8c  codum  oleris 
modo, tum  & in  muria  afferuari. 

In  muria  autem  conditum  quandoque  in 
Belgium  infertur,quod  codum, veluti  Cappa- 
res cum  oleo  & aceto  manditur.  Gratu  autem 
admodum  ciborum  condimentum  eft : verri- 
culo benefacit:  iocinori,lieni,renibus,acvelI- 
cx  prodeft:  vrinam  moderate  prouocat:  vilcc- 
ra  ab  obftru&ionibus  expedit : appetentiam 
ciborum  excitat. 


De  Sinapi.  Cap.  xv. 

SI  n a p i o s tria  funt genera:  fatiuaduo:& 
lylueftre  tertium. 

Satiuo priori  Rapo  fimilia  funt  folia,  afpe- 
riora  tamen  Sc  minora:  caulis  rotundus.afper, 
&C  hirfutus , bicubitalis  vel  altior,  ramulis  ali- 
quot brachiarus;circa  quos  flofculi  ordine  di- 
gefti, colore  lutei:  illiqux  demde oblongx,  te- 
nues , alperx  , in  quibus  lemen  globofum, 
maius  quam  P.api , colore  luteum  ,guftil  acre 
ac  mordax. 

Alterum  fatiuum  foliis  , ramoiis  Caulibus, 
vtrilque  afperis,floribusquc  luteis  prius  refert, 
fed  lemen  huius  non  luteum , fedemgrofub- 
ruffum,  interiore  medulla  e luteo  virelcens: 
quod  &:  fimiliter  no  paru  acre  aut  mordax  eft. 

Sylueftrc  a fatiuis  minore  procericate  diffe- 
rens eft : flolculi  quoque  lutei  lunt,  quadrifo- 
lij : femen  in  filiquis  fubrubet , nec  minoris  ta- 
men, quam  reliquorum,  acrimonix. 

Satiuainagrisac  hortis  feruntur.  Terram 
diligunt. 


diligunt,  vc  inquit  Palladius,  aratam,  8c  fi  fieri  poteft  congeftitiam  : gaudent  humore. 

Sylueftre  vbique  fponte  nafcitur , afperis , petrofis , Si  ruderatis  locis,  quandoque  vero 
etiam  humentibus.  % 

Primo  tempore  Sinapi  feri  poteft : Iulio  aut  Augufto  femen  maturum  reddit ; perficitur 
fiquidem  eodem  anno. 

Grxcorum  quidem  reliqui  crhmr-  Atticorum  vero  nemo,  vtapud  Athenarum  legitur,  tr/- 
irai,led  vam  dixit:  Latinis  Sinapi  eft:  Barbaris  Sinapium:  Germanis  0Ctt|f:  Gallis  Seneue,&c 
mousitrde:  Belgis  JBoftatrt  fact:  (quod  autem  ex  femine  condimentum  conficitur,  jBoftaert 
fimpliciter  appellatur)  Italis  Se%ape:Hi(pan\sM(>ffa%a,7r2i)/la//a,Sc»tos?tirda:An°lisJBiii)1tttt)/ 
§mijep6:Bohemis/)0!Ctcc.  Plinius  Sinapi  etiaaquibufdaThlafpi:  ab  aliis  Saurion  dici  refert. 

Satiui  femen  quod  luteum  & maius  Belgij  Officinae  pro  Eruca:  femine  exponunt  & ven- 
dunt: vulgo  tamen  Imtmoftaert  faet  nominatur, id  eft,Sinapios  albi  femen. 

Alterum  Sinapios  nomine  cognitum:  & ex  hoccondimetufn  conficitur, quo  ad  ciborum 
intin&us  vtuntur.  V trunque autem  Sinapi hortenfe,& ohnm xnmTovcfr. 

Tertium  dicitur, & Sinapi  fylueftreiGermanisttnlOcr  0cnff:  BrabantisttrilOnt 

3SoHaert:Gallis  Seneue  faunage:  Hifpanis  MoFtaza.  faluage-.  Italis  Senape  faluatica. 

Sinapios  autem  femen,  quod  praecipui  vfus,  calfaciendi,  extenuandi,  & extrahendi  vim 
habecExcal  facit  verd,vt  Galenus  ait,&:  reficcat  ordine  quarco. 

Commanducatum  pituitam  elicit, & dentium  dolores  mitigat:tritum  naribus  appofitum 
fternutamenta  cit,  & feminas  ab  vtero  ftrangulatas  excitat:  epilepticis  prodeft.  Lethargicis 
derafocapite  emplaftri  modo  imponitur,  cum  ficis  admiflum,  &c donec  locus rubefeat ad- 
motum Ifchiadicis:  ad  omnes  item  diutinos  ex  frigida  caufa  dolores  cofert.  conducitquoq; 
cum  ex  alto  aliquid  in  fupcrficiem  attrahendum  eft.  Extrahentibus  emplaftris  necnon  fca- 
biem  extenuantibus  vtiliter  admifeetur.  Alopeciis  impolitum  auxiliatur.  Suggillata  cum 
ffielle, adipe,  & cerato  delet : cum  aceto  contra  lepras  &c  feras  impetigines  illinitur:  tum  Sz 
contra  fcorpionum  ac  ferpentum  iiftus.  Breuiter  Sinapios  feminis  magna  vis  cft,non  modo 
ad  nares,  fcd  & ad  cerebrum  etiam  penetrans:  Quod  facile  percipitur, quando  nimium  con- 
dimenti ex  Sinapi  cumciboafllimitur,moxenim  nares  impetutur,  cerebro  etiaconfentiete. 

Fit 


Fit  autem  ex  (emine  Sinapios,  quo  Germania  & Belgium  frequenter  vtitur,  condimen- 
tum,quod  &c  Sinapi  dicitur,vt  plurimum  cum  accto,quandoq;  vero  &c  cum  vino  mullo. 

Palladius  vero  ex  Sinapi  condimetum  componere  docet,cui  preter  acetum, mcl  & oleum 
adduntur:  Sinapis  femen,  inquic,ad  modum  iextarij  vnius  &c  lemis  redigere  curabis  in  pul- 
uerem,  cui  mellis  pondo  quinque, olei  Hifpani  vnam  libram,  aceti  acris  vnum  iextarium 
mifees,&  tritis  omnibu  s di  ligcntcr,vteris. 

Columella  autem  lib.xi  i.cap.Lv.multb  alium  modum  oftendit:  Semen  Sinapis,  inquit, 
diligenter  purgato  &c  cribrato:  deinde  aqua  frigida  eluito, &cum  fuerit  bene  lotum, duabus 
horis  in  aqua  linito,  poftea  tollito,  &c  manibus  expreflum  in  mortarium  nouum , aut  bene 
emundatum  coniicito,  & piftillis  conterito,  cum  contritum  fuerit , totam  intritam  ad  me- 
dium mortarium  contrahito,  & comprimito  manu  plana,  deinde  cum  comprefleris, laetifi- 
cato,& impolitis  paucis  carboni  busviuis,aquam  nitratam  feffundito,vt  omnem  amaritudi- 
nem eius,& pallorem  exaniet.  deinde  ftatim  mortarium  erigito,  vt  omnis  humor  eliquetur, 
poli  hoc  album  acreacetum  adiicito,&  piftillo  permifeeto,colatoque.  Hoc  ius  ad  rapa  con- 
dienda optime  facit.  Cxterum  li  velis  ad  vfum  conuiuiorum  praeparare,  cum  exaniueris Si- 
napi, nucleos  pineos  quam  recentillimos , & amygdalum  adiicito , diligenterque  conterito 
infulo  aceto.  Ca:tera,vtfepra  dixi,  facito.  HaScnus Columella. 

De  Eruca.  C a p.  xvi. 

Eruca  fatiua.  Eruca  lylueltris. 


T\  V p l e x Eruca  eft:  vna  hortenfis  & latiua:  altera  agreftis. 
j ■*— ' Caule  cubitali  latiua  alfurgit  Eruca:  folio  longo,  angufto,  vtrimque  profundis  inci- 

’ feris  laciniato:  flofeulis  fecundum  ramulos  quadrifoliis  feblutei:  femine  in  liliquis  oblongis 
Rapi  ac  Napifimili.  radix  candida  ac  reftibilis  eft. 

2,.  Agreftis  liue  fylueftris  Eruca  caule , foliisque  fatiua  minor  eft  : flores  lutei : filiqux  vero 
etiam  tenuiores,  extera  refpondent. 

Satiua  in  hortis  colitur,quandoque  verb  & inter  rudera  veteru  xdificioru  fponte  gignitur. 
Sylueftrisfecus  vias  incultis  locis  nafcitur. 

Viget  ac  florem  vtraque  profert  Iunio  ac  Iulio  menlibus. 


PEMPTADIS  QUINTAS  1 1 B.  III I.  C97 

Erucam  autem  Grxci  tv£o>Msv  nominant:  Germani  'Jvaiirfoi/OviiUffnifMllf : Galli  Roqutt- 
tc:  Belgx  QaTifttc:  Itali  Ruchetta,&c  Rucola:  Hifpani  Oruga,  &£  Arugua:  Angi  i C5rrat  Cloriictt: 
A Poetis  quandoque  Herba  falax  appellatur.  Differt  autem  Eruca  herba  ab  /Eruca  per  diph- 
thongum:hxc(iquidemaTiscorruptela,  qua:  &: /Erugo  dicitur.  Effvcr6&  Erucainfectum 
animal  oleribus& maxime  Bralficisinfcftum,  Grxeis xdu7ni , cuius  varias  fpccies  &c  meta- 


morphofes,  non  intereft  huc  referre. 

Excalfacit  autem  ac  rcficcat  Eruca  tertio  ordine- proinde  ipfam  folarti  edere , vt  Galenus 
ait , non  eft  facile , nec  vero  vfu  receptum.  Additur  cruda  in  acetariis  Laftucx  aut  Portula- 
caijaliisve  frigidis  herbis,  vtnimio  frigori  par  feruor  immixtus  temperamentum  a'quct;  ve 
Plinius  redte  ai  t.Semen  generare  creditur, & Veneris  concitatrix  clfe. Capiti  autem  dolorem 
infert, prxfertim  (I  quis  (ola  ea  vcfcatur, auctore  Galeno. 

Semen  eius  vrinam  quoque  mouet,&  fcorpionum  ac  muris  aranei  venenis  medetur.  Be- 
ftiolasomnes  corpori  innafeentes arcet : vitia  cutis  in  facie  cum  meile  illitum  emundat; 
lentigines  ex  aceto:  cicatrices  nigras  traducit  ad  candorem  cum  felle  bubulo:  Plinius. 


De  Dracone  herba.  Cap.  x v i i. 


Dracoherba.  T^Racon  i dicta: herba: oblonga  &angufta 

•*-'  funt  folia,  obfcure  virentia,  maiora,  longio- 
raq;  quam  vulgaris  HyfTopi:  cauliculi  tenues , ac 
rotundi,  cubitales  vel  alti  ores : circa  quorum  ra- 
mulos rotundi  exigui  flofculi  nunquam  integre 
patentes  dependent  lutei  nigro  permixti,  radice 
ferpit  tenui  Graminis  modo , qua  progerminan- 
te multiplicatur. 

In  hortis  colitur,fxpius  ramulis  quam  (emine 
feritur:  Mirabili  modo  hxc  , Ruellius  inquit, 
nafei  prxdicatur  ,ex  femine  Lini,  Raphanis  aut 
Scyllq  bulbo  inclufo,  &:  in  terram  obruto.  Mat- 
thiolus  facto  periculo  nihil  feribit  fuccefiifle , 
atq; idcirco  eos, qui  eo  modonafei  tradunt, falli. 

Totaxftate  in  multum  Autumnum  viret:Iu- 
Iio  autem  flofculos  facit. 

Draconem  noftraxtas  appellat:  Itali  Dragon- 
cellum:  Gallia:  olitores  Dragon , quo  nomine  Bel- 
gis ac  Anglis  innotuit.Exiftimatur  verd  Auicen- 
nq  Tarcon  illud  effe,de  quo  cap.DCi.xxxvi.Sed 
breuisadeode  hoc  Auicenna  eft,  vt  certo  affir- 
mari nihil  queat.  Fertur  & Dracone  herba,  qua: 
& OTAv/s/b?,  Glaucus  olim  in  vitam  reftitutusj  de 
quo  in  Erafmi  Chiliadibus.  Differentem  verd 
hanc  a vulgari  Dracone  vcrilimillimum  eft. 

Acria  autem  huius  Draconis  folia  funt:  fali- 
uam  dum  manduntur  ciunt:atque  idcirco  valde 
calfacientia. 

In  acetariis  autem  eduntur  non  fola , fed  Ld- 
dtucis addita, quarum  etiam  frigiditatem  tem- 
perare non  minus, quam  Eruca,poffint.Nec  alium  huius  herba:  vfurn  nouimus. 


De  Dracone  fylueflri,fnie  Ptarmica.  Cap.  x v i i i. 

AD  Draconis  herba:, fi  non  ablolutam  fimilitudinem,  facultate  certepfoxitfie  accedit,'!.'; 

quam  Draconem  fylueftrem  nominant,&  Diofcoridis  Ptarmice  efle  creditur.  Cauli- 
culi huius  cubi  tales  vel  aItiorcs,alis  nonnullis  brachiati  -.foliis  conuefliuntur  oblongis,fot- 
ma&  magnitudine  01eaginisfimilibus,fed  iharginibus  crenatis.  flofculi  in  fumniis  virgulis 
inediodifcofublucei,fedcircumambientibus  plurimis  foliolis  albidi , minores  quamGha- 
rnameli.  radici  multx  adhxrent  fibrae. 

. In  montofis,faxofis,iam  &c  circa  margines  quandoque  agroru  m vel  pratorum, locisq;  vm- 
brofisnafeitur:  ad  hortos  vero  etiam  trahsfercur,in  quibus  cito  multumque  luxuriat. 

Ciim  flore  Maio,  Iunio,ac  Iiilio  menfibuS  viget.  1 

Alterum  vero  & huius  genus  habetur,foliis  quoque  oblongis  & angu  ftis  veliiti  Olea:  : cd-  z. 

N N liculis 


.liculis quandoque  cubitalibus, faftigiante  in  fingulis  flore  eleganti  mediocris  magnitudinis, 

. medium  cuius dilcum  xn  n.aut  xv.  oblonga  orbiculariter  cingunt  foliola,  diluto  rubore 
purpuralcentia,e  capitulo  hic  prodit  fquamolo.  radix  reda in  altum  defcendit. 

In  campeftribusluperioris Pannonia:  fiueAuftrix, ac  in  Morauianon  rard  occurrit. 

De  priorisautcm  nomine  non  omnino  conucnit:  Sunt  qui  velint  Pyrethrum  dici  fylue- 
ftre:  aliis  vero  Draco  fykicftris  au t Tarcon  videtur  cflefylueftrc , quod .magis  placet : Nam 
Draconem  foliis  referre  potcft, cum  Py  rethro  autem  fimilitudinem  habet  nullam. 

Leonhartus Fuchfius  hanc  Diolcoridis  Ptarmicen  efle  iudicauit : quadrant  caules, folia, 
& floris  forma : fed  florem  odoratu  vel  acrem  efle , vel  fternutationem  excitare , nondum 
. Belgis exploratum.  Ptarmice  fiquidem,  vtDiolcorides  a.it,9-a'/M/Kff)Ciue  exiguus  eft  frutex-, 
ramulos  habens  tenues,  multos,rotundiorcs,fimiles  Abrotoni,  atque  circa  hos  folia 

obloga, qualia  Olear, multa, in fummo capitulum  veluti  Anthcmidisparuum, rotundum, 
odore  acre  &c  fternutationem  excitas.  Poteft  autem  in  frigidis  regionibus  ignauiot  vis  huius 
efle.quam  in  calidioribus:  In  calidis  fiquidem  omnia  odoratiora  & efficaciora,vtThebphra- 
ftus  ait, gignuntur.  Ptarmices  autem  Plinius  & Theophraftus  non  meminerunt,  quod  lufpi- 
cionem  nonnullis  adfert,  nullam  efle  ■ffapy.r/.h  proprie  didam , & eandem  cum  Struthio 
hanc  efle. 

turrmea.  Ti-mp,uixd  fiquidem  generali  voce  Grarcis  dicuntur, quarcunquc  fternutationem  excitant: 

inter qux  & Struthion.  Quod  fi  ita  fe  habct,eademq;  fit  Ptarmice  cum  Struthio , fylueftris 
. Draco  nequaquam  Ptarmice  erit:  nam  Struthion  fpinoia  ftirps  eft , caule  ferulaceo , tenui, 
jlanuginpfo;  foliis  01ex,vt  Plinius  lib.xix.cap.ii  i.lcribit.qualis  modii  defcripta  non -eft. 

...  Alteram  Matthioluspro  Ptarmicequandoque  etiam  habuit, (cd  poftea  mutata  fentetia, 
Fuchfij  iudicium  amplexus,priorcm  quoque  pro  Ptarmice  habet, & hanc  quafi  alteram  eius 
Ipecicm  facit. 

Facultate  autem  & viribus  Draco  {ylueftrishortcnfi  non  eft  inferior : excalfacit  &:relic- 
cat:guftu  acris  & feru ens.  Adduntur  vero  & Laducis  aliisq;  acetariis  huius  folia quorum 
• frigiditatcm,veluti  Eruca  &Draco„corrigunt  quoque  ac  temperant. 

De 


! s T I R p I v M 

Draco  fylueftris  fiue  Ptarmice. 


PEMt>TAt>lS  Qg/  t N 7 VE  L I B.  I Z 't  J.  &99 

De  7\aSiitrlio.  Cap.  X i x. 

; Naftnfiiarn  hortcnfe. . ^ ^ ^ ^ v^t  a , ladniata^,  ac^i^c^a , non  ta- 

lationem  cius  com  modum : celeriter  enafcitur: 

' cit.  quod  tamen  ferius  latum  eft,  noa-ica  cito 

vlsr^  A,  /oyr.yz  inter  nothas  voces  habetur. • Latinis  Na- 

I f >M|a  ^ fturtium : nonnullis  vero  mutuata,  a Germani- 

manis  £ie$/  & qarten  frefi : Belgis  jfecrfTf  i Sc  jjoff* 
fecrffe:  Italis NaSturtio , Sc  Agretto:  Hilpariis  Ma- 

^ | Creffon  ^ar^‘n  '■  Analis  <©ar&pn  trtfipjr/  aut 

■ Nafturtium  autem  Latinis  appeflatum ,- v£\ 
Varro  Sc  Plinius  Icntiunt,  a naribus  torquent 
- dis,  quodque  odore Sc  leminis  acrimonia fter- 

Nafturtij  autem' herba  acris  & mordax :‘eft: 
i 4pl|||s^  Poienter  idcirco  excalfaciens  ac refkCans  tfed 
Y minus  camen  cum  adhuc  virens  & tenella  eft, 

■(p,  momam  eius  obtundente,  adeo  vtcum  pane 

veluti  obfonium,  vt  Galenus  ait,  hoc  vti  liceat : vcluti  non  raro  apud  Belgas,  qui  Nafturrio 
Cilni  pane  & butyro  mehle  Maio  frequenter  velcuntur.  Acetariis  verd  & inditur, veluti  Dra- 
co & Eruca : atque  huius  caufa  maxime  leritur.  Facit  eadem  ad  graue  illud  malum,  quod 
Germani  Scorbutum  appellant : nec  minor  eft  huius,  quam  vel  Cochlearia,  aut  Nafturtij 
aquatilis, in  hoc  morbo  vis  Sc  facultas. 

Semen  Nafturtij  multo  acrius  eft  quam  herba.  calfacit&  deficCat  ordine  propemodum 
quarto : adurentis  facultatis  particeps,  & inter  rubefacientia  fiuevomyuo-Jt;  non  paftremo 
eftloco:  proinde  ad  coxendicis  dolores, aliosquc  veteres,  qui  rubefieri  poftular^r,  Conducibi- 
le.  Lienem  curri  meile  impolitum  extenuare  Sc  reprimere  Diof.  ait:  Cum  aCeto  autem  ac 
polenta  ilchiadicis  auxiliatur, Sc  oedemata  ac  inflammationes  dilcutit:  lepras  Sc  impetigines 
abftergit: furunculos, quos  GrzciVbSjw<«,  cummuriaad  fuppurationem  ducit.  Sorbitioni- 
bus admixtum  qua:  afthmaticis  exhibentur,  cralfos  thoracis  humores  valenter  incidit  ac 
educit.  Stomacho  autem^eferente  Diolcoride, inimicum  eft:  aliium  turbat:  lumbricos  pel- 
lit: lienem  imm  inuit:  menfes  cit : fcetus  enecat:  venerem  tamen.excitat. 

Exalto  delaplis  aut  prxcipitatis  datum  confert : fanguinem  coagulatum  difibluit,  & ne 
alicubi  in  corpore  coeat  aut  coaguletur  praxauct : fudorem  etiam  mouet,  vt  recentiorum 
experientia  inuenturh  ac  comprobatum . 

DeBarbarea.  Cap.  xx.  ’ 

"D  Arbauea  Rapum  ac  Napum  foliis  atmulatur,  qua:  tamen  Ixuiora,  ac  minus  alpera 
■*-'  funt.  caulis  rectus, ftriatus, cubitalis,  qui  a medio  fere  ad  faftigium  vlqye  tam  iple  quam 
eius  ramuli  flores  promunt  luteos,  ac  liliquas  oblongas,teretcs;  ip  quibus  ex  iguu  m Sc  colore 
luffum  lemen.  radix  mediocriter  cralfa  &:  oblonga  eft. 

In  campis  ac  hortis  in  quibus  olera  ferutur,  tum  Sc  alibi,  veluti  lecus  lemitas  ac  vias  quan- 
doque nalcitur. 

Tota  hyeme  viret:  flores  Maius,  Iunius  femen  largitur. 

Germani  @a|Jt  nominant,  Latine  Barbaream  idcirco  vocauimus:  Belgis 

N N z UDintet 


St  i x 


700 


Barbarea. 


p I V M HISTOXIj* 

TOintrr  fictae  dicitur, hoc  cft,CardamumfiueNa- 


frfcudobu- 


fturtium  hybcrnu,qudd  videlicet  Nafturtij  loco 
acetariis  hyeme  addatur  : a nonnullis  vero  & 
j&tcrocrupt/  a facultate  qua  aduerfus  calculum 
pollere  fertur. 

Diolcoridisautc  ~\djJo(hovtio  v,  hoccft,falfum 
Bunium  elfe  videtur,  folia  fiquidem  &c  ramulos 
cum  floribus  ac  iiliquis  Napi  fere,  &guftu  acre 
cft,quale  Pleudobunium  efle  iple  fetibit.  Noeft 
autem  Sideritis,aut  aliqua  eius  (pccies,  vel  Sco- 
pa regia, vt  nonnullis  vifum. 

Cxccrum  Barbarea  valde  cxcalfacitac  relic- 
cat,vtpotc  fapore  acris,&:Nafturtio  facultate  af- 
limihseft.  Acetariis  vero  & additur,  hyeme  pr?- 
fertim  , ciim  Nafturtij  copia  deeft:  in  quibus 
quod  illud  poteft. 

Medetur  vero  & eadem  Seorbutononminus 
quam'  Nafturtium.  Semen  admodum  quoque 
acre, calidum  ac  ficcum  , adeoque  ccnuium  par- 
tium,vt  vrinaseuocet,5c  cohxrcntcs  calculolas 
harenulas  diflbluat  ac  expellat. 


DeThtajpi.  C a p.  x xi.  \ 
T”lj”,os  tria  genera  noftra  oblerua- 

Primum  latioribus  eft  foliis  atque  oblongis, 
vtroque  margine  nonnihil  incilis:  caule  pedem 
alto  non  abfque  adnatis  ramulis;  circa  quos  fiof- 
culi  primum  albidi,poftea  vero  plana:  rotudiub 


- Tlilafpi  latius.  Thlalpi  alteram. 


i 


Thlaipi  n 


Draba  Ii ue  Arabis  aut  Thlaipi  Candiar. 


qVItfTjE  Lib.  iui.  701 

cula;  valuul.r,fupcriore  parte  filfx  ac  infr.idte; 
in  quibus  lemcn  nigricas,  acrc,  & fe  ruens  gu- 
ftu, allium  etiam  limul  nonnihil  re/ipienS.  ra- 
dix tenuis  eft. 

Alterius  folia  minora  funt  & acuminata:  z- 
caulis  limilitcr  ramofus  Sc  paris  altitudinis: 
cauliculi  quoq;  ramofi:  llolculi  albidi.-valuu- 
lx  planx , rotundx  aciufradtx , led  minores 
multo:  leme  acre,  mordax,  Nafturtiolimile. 

Tertium  cauliculis  tenuiflimu  eft, fedma-  }■ 
gis  ramoliim:  foliaexiliajvaluulx  minim?:fe- 
men  valde  exiguum , non  tame  minus  quam 
fupcriorum,acre  autferuens. 

Iuxta  vias,  Ixpc  in  agris,  locis  non  rarb  fa- 
Xofisac  incultis  Thlaipi  gignitur.  In  Bohc- 
miaac  Germania  frequentia  funt:  Rheni  fa- 
xolam  amant  ripam . Galenus  Thlaipi  in 
Cappadocia  ac  Creta  natum  commedar,  fed 
peculiariter  ex  Sauro  alportatum,  quod  opti- 
mum e (Te  ait,  &ncc  Cretico,  nec  pailim  na- 
fcenti  ii  mile.  lib.i. De  Antidotis. 

Thlaipi  cum  maturo  iemine  a menle  Iu- 
lio  vfque  in  Augufti  finem  repetitur. 

HocherbxgcnusGrxci  Sedari , a frudtu 
qui  Icutum  exiguum  infardtum  refert,  nomi- 
nant.Extant  vero  & ali?  eius  inter  nothas  vo- 
ces appellationes:  vt,  &AaaniJ:o'.',Friti7n  rnpcr.- 
xov,  chvTn  a^icv,ui/I'rn( 

^or,Scandulaccum,Caplclla,PesgaIhnaccL's. 

Nec  defuntrecetioribus  fuanomina,  quibus 
Nafturtium  tectorum,  & Sinapi  rufticum  di- 
cirunGermanis  'Sntirnfcnff  Ki  urr.frcf / nailocc 
frtfj:  Brabantis  30ilQc  fctrffc/  forren  BeriTt  /Gal- 
lis Seneuefauuage. 

Primu  m genus  a nbnndllis  in  Belgio  ©iffc b 
ttupt/Sc  Scorodothlalpi : tertium  i Germanis 
^tpffmfraut/hoc  eft  Brabantis  Seffcmrnipt, 
quandoque  nuncupatur. 

Dioicoridcs  Sc  aliud  prxterea  Thlaipi  a ThUjpi 
Crateua  traditum  refert, foliis  latis,  magnis Crlt,““- 
radicibus,  quod  efle  videtur  vulgo  Bolbonac 
dictum,  ac  lib.i. Pcmpt.fecundx  Violflatifo- 
lix  nomine  delcriptum  extat. 

Tlilafpios autem  lemen facultatem  habet, 
vt  Galenus  ait, acre:  Internos  ablcefliisrum- 
pitunehfes  mouet : fcetus  enecat : per  fedem 
- infufum  fanguinolenta  cuacuans  ifehiadicis 
prodeft : bilem  per  inferna  8c  fuperna  aceta- 
bulimenlura  potum  expurgat;auctore  Diofe. 
Admilcctur  vero  Sc  antidotis  veluti  Tlieria- 
ce,&aIiiseiufmodi. 

De  Draba  fi  ue  Arabi. 

Cap,  xxii. 

DRaba  caule  afiurgit  pedalis  altitudi- 
nis, aut  proceriore , in  tenues  ramulos 
Iparfb:foliis  oblongis,anguftis:  faftigiantibus 
mufcariis  cuflofeulis  ccxruleorubroq;  per- 
mixtis, vtrifq;  dilutis,elegacer  purpuralcenti- 
bus.  fuccedunt  thecx  paruxinfradx,  alterius 
N N 3 Thlafpios 


702.  StIRPIVM  HISTOM-t 

Thlafpios  magnitudine  s in  quibus  femen  fimiliter  acre  veluti  Nafturtij. 

H u iu s vci  o &: (pecies quxdam  flofculis  in  vmbelliscandidis, veluti  Sambuci. 

In  Pannonia  iupcriore,Auftria  nunc  di&a,locis  incultis, & lccus vias  hsec nafeitur. 

Iulio  ac  Augufto  menfibus  florem  ac  femen  profert. 

Grxcis  dicitur,  vel  A’&PU facili  lapfu  ex  A.  in  A:  Latinis  Arabis  Se  Draba:a Plinio 
lib.xxvn.cap.ix.Dryophonon:  vulgo  Tlilafpi  Candiar. 

Fcruentisguftus  sac  potenter  idcirco  excalfaciens  huiusnon  minus  quam  Thlafpios  fe- 
men cft.  Admifeeri  vero  idipfum  aridum  obfontis, maxime  in  Cappadocia,  Diofcoridesait: 
herbam  vcr6  vna  cumptifana  coqui, cui  incocta  ad  crudorum  humorum  pedori  inhxren- 
tium  concoctionem  Se  expurgationem  conferre  potell. 

C A P.  XXII  I. 

TRio  foliis  ab  vtraque  parte  profundius  inci- 
lis  Erucam  vel  potius  Sinapi  refert,  cauliculi 
tum  & ramuli  tenues  funt,  lenti  admodum  ac 
obfequiofi, ac  flecti  faciles;  quibus  adherent  flof- 
culi  lutei,  ac  deinde  filiquae  teretes,  tenues,  ob- 
longa:, graciliores  quam  Fcenogratci , in  quibus 
femen  exiguum  veluti  Nafturtij,  feruentioris 
guftus. 

Locis  faxofis.iuxta  rudera  ,fecus  femiras,a- 
liisque  incultis  ac  de!crtis,fubinde nonnihil  hu- 
mentibus  reperitur. 

Flores  femen  Se  haec  Iulio  & Augufto  per- 
ficit. 

Irionem  Grxcifpvcnyj»  vocant: nonnulli  ve- 
rd  Se  Chamarplium:  Defcribitur  au- 

tem iftud  a Diofcoridc . Thcophrafto  autem 
aliud  cft  Eryflmumtillud  videlicet  quod  Diofco- 
rides  Myagrum  appellat , vt  lib.  z.  cap.  xxm.  . 
quartos  Pcmpt.  latius  fcrlptum  eft.  Hallucinan- 
tur  autem  non  parum , qui  Irionem  Verbenx 
fpeciem  exiftimant,  Se  Vcrbenam  feminam  no- 
minant. 

At  Irionis  femen  ficuti  guftu  Nafturtio  appa- 
ret fimile,  ita , Galenus  ait,  & facultate  igneum 
eft  Se  excalfactorium  : cft  vero  Se  fimul  exte- 
nuans. Facit  autem  ad  thoracis  rheumatifmos, 
fuppurationes,  tuffes,  icterum, & coxendicum 
dolores  cum  meile  delinctum . Vbi  autem  in 
eclegmate  vti  eo  expedit,  prarftat  aqua  macera- 
tum refrigerari, aut  linteo  inuolutum,&  mafla  piftoria  oblitu  m ,peraffari. 

Bibitur  vero  Se  aduerfus  mortifera  venena,  addit  Diofcoridcs,  quod  cum  aqua  & meile 
cataplafmatis  in  modum  impofitumoccultisprolitcancris,  parotidibus, duritiis, & mamma- 
rum teftiumque  inflammationibus. 

De  iberide.  Gap.  x x i i i i. 

Ayf  V lti  s tenuibus  ramulis  a cubitali  cauliculo  prodeuntibus  Iberis  luxuriat:  foliaci 
paru a,  oblonga,  angufta  veluti  Nafturtij:  flofculi  fecundum  ram ulos albidi,  exiguaoq; 
valuulx,in  quibus  femen,  radix  longa,  fcnfim  attenuatur,  intus  forisq;  candida, fapore  acris. 

Iuxta  veteres  muros,&  inculta  itinerum  in  Italia  alibique  prouenit : apud  Belgas  ften  nili 
hortenfis  cft. 

G necis </3se/c  Se  >&pfa.f&vTMk a nonnullis  Se  Galeno  MmJtDoy.z  Plinio  Latine  Hiberis, Na- 
fturtium  fylucftre,  & fimiliter  etiam  Lepidium.  Aliud  tamen  & Lepidium  latioris  eft  folij 
Phnianum,proximo  capite  deferibendum.  Exiftimatur  vero  Se  iftud  herba  efle  Grias  dicb, 
de  quo  Apuleiuscap.XL.cuiusad  ifchiadicos  vfusquoque  eft  commendatus. 

Iberis  autem  ex  quarto  eft  ordine  excalfacientium,  fimile  Nafturtio  tum  odore,  tum  gu- 
ftu,tum  viribus, fed  minus  eo  deficcat,au£tore  Galeno. 

Radices, inquit  Diofcoridcs,  calfacientes  Se  adurentes,  qua:  vtiliter  cum  pinguedine  por- 


De  Irione. 
Irio  fiue  Eryfimum. 


jL  . ‘TADIS  QJV  INT£  L I I,  IIII.  7°J 

1S*  cina  lalla  cataplalinatis  in  modum  ifchiadieis 

«horisquatuorimponuturjli  deinde  in  balneum 
delccndatur,&  poftcalocusolco  cum  lana  per- 
ungatur. Qux  & latius  a Damocratc  aliquot 

De  medie,  lecud  um  locos  his  verbis  extan  tibus: 

CMonumenta  luxtaantiqua, muros  & veteres. 

Florentibus  ('ere, attamen  maioribus. 

Paulo  minorem  aut  rurfus  ampliorem, ab  hoc 

Deieffa  & exiccata  depereant  gelu.  • 

Adnata  radici  tamen  cernes  alia. 

Multum  tenuem  variumf  valde  cauliculum. 
Odorem  habet  radix  at  inde  acerrimum, 

A esi  at  e, nam  tunc  optima  & fortifima  esi 

Cruri f toti  & maxime  coxendici 
^Adhibebis , & ligabis,  & fines  duas 
Horas  mulieribus , viris  fedquatuor. 

Hinc  balneo  induclos,  nec  vllo  exvnguine, 

2{ec  fmegmate  vllo  pinguiore  collines. 

Sudore  fed  modico  exiliente,  in  folium 
Merges,  iubens  perferre,  nam  mordacitas 
Ingens,  caloris  fenfies  atque  exoritur. 

Verum  hinc  rigatos  leniter  producito. 

Illati  enim  quamuis  manibus  fint plurimum. 

Exibit  attamen  fu  is  pedibus  valens 
Quicunque  con filium  hoc  bonum  fufeeperit. 

Qid multum  oleum  mifcebis  hinc  vinum  modicum'. 

Et  concuties , & illines  lotos  eo. 

c mox  madore  ter  fo  & pinguitudine, 

T otum  teges  crus  mollibus  tu  velleribus, 

' Iubens  obire  affueta  vita  munia, 

Quacunque  vult,  & nongrauatim  fufeipit. 

Hoc  auxilium  certum  atque  conflans  integre  efl. 

Et  nullo  alio  adiiciendo  ei  fimul  indigum. 

Quare  dolore  ablato  adora  radiculam. 

Cuius  beneficio  tibi  fanitas  data  efl. 

Quod  fi  tamen  inde  affeci  ion  is  vefligium 
Quoddam  fuperfit,posl  repetes  hoc pra fidium. 

Diebus  iit  multum  decem  his  pr at  eritis. 

De  Lepidio  Pliniano.  Cap.  xxv. 

~fn>io  huic  folia  lunt  oblonga, lata, e cxruleo  virentia, Laurinis  maiora,  molliorqtie, 
atnbitu  verb  etiam  crenata:  caules  cubito  altiores,teretes,  ac  lenti;  quorum  ramulisflol- 
ladnafcuntur  candidi, feruenque  exiguum,  radix  albida,  ferpic  & non  nullibi  progermi- 

N N 4 nans 


Capdcum  oblongioribus  ftliqiris. 


HISTORIA 

nansflirpem  multiplicat  .vcluti  Rhaphanidis 
magnx. 

Apud  Belgas  temere  fuerit  alibi  quam  in 
hortis  requirere,  in  quibus  diutine  radix  viget: 
vmbrofa  autem  amat  loca, & no  omnino  anda. 

Vere  folia  erumpunt:  lunio  aclulio'  appa- 
rent flofculi". 

Delcribituriftud  Lepidiu  a Plinio  lib.xix. 
cap.  ix.  Exit,  ait,  in  cubitalem  altitudine  foliis 
Laurinis, fcd  mollibus.  Dicitur  idem  & a non- 
nullis Raphanus  lylueftris,aut  potius  Raphanis 
fylueftris:  item  5 c Piperitis. Eft  tamen  Piperitis 
etiam  Capficum.dc  quo  mox.  Germani  pfcp 
ferfraut  nominant:  Bclgx©cperttupt:GailiP<jjC 
ferage:  Angli  ©ittamiticr. 

Huius  autem  folia,  fed  prxeipue  radices, 
vehementer  quoque  cxcalfaciunt,vtpotefer- 
uidaSi  acria  guftu. 

Inter  vrentia, inquit  Plinius  lib.xx.cap.xvn. 
intelligitur.  Sic  &:  in  lacie  cutem  emendat  ex- 
ulcerando ; vt  tamen  cera  & rofaceo  facile  fa- 
netur. Sic  & lepras  & pforas  tollit  femper  faci- 
le, cicatrices  vlccrum. 

De  Cap  fico.  Cap.  xxvi. 

CAvlicvlvm  promit Capficum viren- 
tem, nonihil  ftriatum,  cubito  quandoque 
longiorem: folia  oblonga, laciufcula, lxuia, hor- 
teniis  Solani  fere  fimilia,fed  angulHora,acma- 

CapGcum  recuruis  Gliquis. 


: :•  - 


’TA  D I S 


gis  acuminata:  fecundum  ramulos  flofculi  c foliorum  alis  apparent  candidi,  vt  plurimum 
qainquefolijjvmbilico  medio  afteriici  inftar  virente  : filiqua:  forma  & magnitudine  diffe- 
ientespofteaiequuntur;  initio  quidem  virentes,fed  per  maturitatem  eleganti  rubetis  Coral- 
lijcolore,ac nitore  reiplendentes;  in  quibus  exiguum  planum  ,ex  diluto  luteo  lubalbicans 
fcmen,guftu  Piperis  modo  acre,veluti  &c  ipfa  eft  filiqua:  Sunt  autem  ha:  quandoque  oblon- 
g z,Sc  inftar  digiti  recta:;  alias  oblong£quidem,fed  corniculi  modo  rccuruata::  nonunquam 
kiiores,& Cordis  turbinatam  figuram  referentes:  rotunda  &:  iphteroides  etiam  quardam  ac 
minima:;  acredinis  autem  vehementia  omnibus  fimilis. 

Aliunde  & ex  Indiisadueclum  apud  Germanos  ac  Belgas  in  hortis  feritur : fed  frequetius 
in  fictilibus  colirur,fic  etenim  commodius  transferri, & hyeme,qua:  huic  inimica  eft,  fub  re- 
doni deferri  poteft. 

Tarde  admodum,&  fub  finem  Autumni  demum  fructus  in  Germania  maturitatem  con- 
feqauntur. 

Appellatur  au  tem  iftud  ab  Actuario  Grace  exiftimaturvero  &illudefle,quodab 

Auicenna  Zinziber caninum  dicitur:  a Plinio  vero  Siliquaftrum,quod  Piperis  iaporem  ma- 
gisquam  Panax  refert;  Piperitis  idcirco  & nominatur, vtlib.xix.cap.xn.feriprum  reliquit: 
Panax, inquit,Piperis iaporem  reddit,magis  etiam  Siliquaftrum,obid  Piperitidis  nomine 
accepto . 

Recenciores  iubinde  Piper  vocant  Indianum,aut  Indicu:  aliquando  Piper  Calecuthium, 
tel  Piper  Hifpanum : Germani  ^n&Ktnifcfccr  pfcffcr/^alccfjutifcbcr  Pfeffcr : Belgce  frequetius 
Safilit^qrcr/  Brefilianum  Piper : quandoque  tau  2fntiim : Galh  Guinee  ,aut  Poture 

tlrdcfiLdeBrefil. 

Ceterum  excalfactorium  vehementer  ac  parirer  reficcans  Capficumcft,  ad  quartum 
^triuique  qualitatis  ordinem  accedens; multo  videlicet calidiusaciiccius, quam  Zinziber 
Ominum  cile  Auicenna  rradic.Vtuntur  autem  nonnulli  huius  femine  Piperis  loco  ,fed  non 
mde:  nam  malignum  ac  venenofum  quid  obtinet, quo  iocinori  aliisque  vifceribus  incom- 
modat. Auicenna  Zinziber  caninum  canes  feribit  interimere. 

ve 


Libri  q^akti  eemetadis  q^ista 
Finis. 


De  P feudocapfico . 
Pfeudocapficum. 


Cap.  xx.vn. 

pSsvcocAPSicvM  altius  ac  fruti- 
^ coiius  eff  quam  Capficum : caules  eius 
quandoque  bicubitales, lignoli,  ramoii:  fo- 
lia oblonga,  latiulcula,  lamia,  longiora  an- 
guftioraque  quam  hortcnfis  Solani : flores 
candidi:  fru&us  rotundus,  rubens,  dilutius 
tamen  quamCapfici:  femen  in  hoc  planum 
nullius  aut  exigui  gultus. 

Peregrina  etiam  ftirps , qua:  & in  ficlili- 
bus  a Belgis alitur.Diuturniorisautequam 
Capficum  vita:  cll,8£  pluribus  annis  luper- 
cflepoteft,  fi  hybernis  menlibus  a frigore 
caucatur. 

A Capficifimilitudine  Pfeudocapficum 
nomen  inucnit  : Sunt  qui  Solanum  ru- 
brum , aut  Solanum  lignofum  cfle  velint: 
Sed  Solani  non  cft  fpecics.  Hifpani  Guin- 
dasdelas  Indas  appellant. 

Temperie  autem  Pfeudocapficum  cum 
Capfico  non  conuenit : non  excalfaciens 
fiquidem  eft , fed  refrigerans.  Qus  autem 
pra:terca  eius  fint  facultates  nondum  ex- 
ploratum . 


ST1R- 


Ardvorvm  varia  e fi  materia,  ad  olerum  genera  referri  potefl : Cina- 
ra,Scolymus.  Car  lina  radix  ad  multa  utilis  medicamentis  annumeratur . In - 
a ter  medicas  herbas  Carduo  etiam  Benedicto  locus, veluti  & Eryngio,ac  aliis 

iKgB-S  nonnu^‘i-  Venenatis  accedit  Chamaleon  niger. 

Cum  igitur  ad  vnttm  aliquod genus,' vel  clajfcm  aliquam  a nobis  insiitu- 
j£Kjv|j2fis']SSf  tam  referri  hac  de  caufa  nequeant, nec  feparan  eos  conueniat , in  quintum  hu- 
imfPiTfr^TSSSSs  ius  Pemptadis  librum  digejlos,veluti  Parerga  olerum  hi  flor  ia  fubiunximus , 
atque  in  hunc  recepti, firpium  earum  hi  for  ia, qua  ad  herbarum  cenfum  pertinent ,_ finem  impo- 
nunt. Reliqua  enim  fexta  P emptas  frutices  & arbores  proponit  ac  profequitur. 

DE  ACANTHO, 


Acanthus  fylueflris. 


Acanthus  latiuus* 


A C.a.n  t h i-  duo  genera:  vrium  aculeatum  & fpinofum,vereq;  drjtvdaSi;  .-alterum  \x- 
•b  AUe,fpinis carens,  quod  a fimilitudine  cum  priore  Acanthi  quoque  nomen &appellatio- 
nemaccepit.  liichortenfis  ac  fatiuus  ;ille  lylueftris. 

Satiuo  Acantho  ampla,la:uia,fu  bnigricanria  funt  folia, profundis  ab  vtroque  margine  i & 
frequentibus  incifuris  iinuofa;  inter  qua:  medius  ere&usaifurgit  caulis  craflus,  compluribus 
floribus  a medio  ordine  digeltis  adornatus, colore  candidis,  formaoblogis,quiduobus  v eluti 

nucamen- 


708  Stiruvm  historia 

nucamentis,  Vno  rupetiore,alccrO  inferiore  muniuntur.  fcquunturvaluul?,in  quibus  femen 
latum,  radices  foris  nigricant, intus  candida;, lcntocp  fucco  plenx,in  plurcs  diuiduntur  pro- 
pagines,qux  vti  late  ferpunt, ita  fubinde  progerminant.  Tam  pertinacis  autem  hx  funt  vice, 
vt  quantulacunque  earum  relicta  pars  (lirpem  non  raro  etiam  progignat. 

Sylueflris  Acandius caule,  faltigio acuminato,  floribusq;  cincto,  Horum  coloreae  fpccie, 
tum  & femine  fatiuum refert, fed tamen  breuiorac humilior:  folia  fimilitcr  ampla, multis 
incifurislaciniofa.fcdhaudquaquam  lxuia,  verum  frequentibus  afperis , duris  fpinis  circa 
marginum  crepidines  horrentia. 

Satiuum  Acanthum  Diof.in  pctrofis,riguis,ac  etiam  in  hortis  nafei  tradit : invtraq;  Ger- 
mania temere  fuerit  alibi  quam  in  hortis  requirere. 

Sylueltris  in  maritimis  quibuldam  Italix  locis  rcperitur.Huius  folium, flores,ac  femen  o- 
lim  ad  me  in  Belgium  mifit  Clariflimus  vir  Alfonlus  Pandus  Ferrarienfis  Ducis  Medicus, 
& fimplicium  ac  Medicinx,dum  viueret,profeffor. 

Vterque  Acanthus  xfliuis  floret  menfibus:  femen  fub  Autumnum  perficitor,  radix  refti- 
biliS;  fubinde  tamen  hyeme  in  vtraque  perit  Germania, fi  rigidior  fuerit. 

Grxci  ayjivdw  nominant:  Latini  nomen  feruant : Acanthus  tamen  generaliter  omnem 
ipinam  figmficat:  Per  Antonomafiam  autem  ille  Acanthi  nomen  accepit. 

Satiuus  fiue  hortenfis  Acanthus  prraiAgjcquoque  appellatur, & /ua^d/a<pu>7\  05  Galeno, Ori- 
bafio,&  Plinio  auctoribus:  Plinius  vero  & hunc  Acanthum  lxuem  nominat,  ac  topiariam  U 
vrbanam  herbam  cfTe  refert.Dicitur  a quibuldam  Branca  vrfina:  (alij  Spondylium  Brancam 
vrfinam  vocitant:)  Italis  A cantho, & Branca  orfwa:  Hifpanis  yerua giguante. 

Huius  Acanthi  folia  in  epiltiliis  columnis,  ac  aliis  operibus,  poculorum  etiam  anfis  vete- 
res fculptores  olim  imitati  funt : vti  inter  alios  Virgilius  vel  ipfe  reflatur  Bucolicorum  Eclo- 
ga tertia: 

Et  nobis  idem  Alcimedon  duo pocula fecit. 

Et  molli  circum  esi  an  fas  amplexus  A cantho. 

Item  Sc  Theocritus Eidyllio  primo: 

7mtri  £’ct,up'i  Si7ra.c,  sdkaczrtnf xraa  CysSc  cb&VSoG. 

Alter  Acanthus  fpinis  horrens  dyeioi;  &:  fylueflris  Acanthus  nominatur,  atque 

hic  proprie arjtvSzt  fiue  fpinadici  pote lb;  quo  nomine  Acanthus  plerifque  dictus  reperitur. 
Efl  tamen  & alia  Acantha  frutex  fpinofus,  cuius,  vt  Herodotus  &c  Theophraftus  aiunt, la- 
chrymagummi  efl.  ad  cuius  fortaflis  differentiam,  Herbacantha  hoc  Acanthi  genus  anon- 
nullisdictum.  Reperitur  & inter  Acanthi  appellationes  Mamolarix  vox,  item  & Crepulx, 
fed  cui,  fylueflrine  an  fatiuo,debeatur,non  expreffum. 

Cxterum  Acanthi  fatiui  folia  temperie  in  calidi  & frigidi  medio  quafi  confi fiunt, nonni- 
hil humida,emollientem  ac  leuiterdigerentem  facultatem,  veluti  Malux , obtinent.  Ene- 
matis idcirco  nonminusquam  Malux  vtiliter  incoquuntur.  Radix,auctore Galeno, refic- 
catoria  magis  efl. 

Diofcondesait,ab  igne  vflis&  luxatis  artubus  Has  impolitas  fubuenire  : potas  vrinas  cie- 
re, & aluum  cohibere:  ruptis, conuulfis,  tabidisque  prodefTe.  Profunt  autem  tabidisfangui- 
nem  fpucntibus,tum  ex  alto  delapfis,ab  idu,aut  conatu  aliquo  fupra  vires  lxfisnoh  minus, 
quam  Symphiti  maioris  radices, quas  fubflantia,lento  fucco,&: qualitate  proximereferunt. 


De  Acanthio.  Cap.  ii. 

A Cakthio  magna,  longa, lataque  funt  folia,  vtrimque  incifuris  dilfecla,&  acutis  du- 
-*■  risque  fecundum  marginum  crepidines  fpinis  horrentia,  qux  molli  lanugine  tota  can- 
dicant; e quibus  medius  caulis  affurgit  procerus,  fupra  duos  cubitos  altus,  adnatis  membra- 
nis angulo fus  ac  fpinofus.  capitula  fimiliter  fpinofa,  ac  acanaceain  caulis  ac  alarum  fafligiis 
eminent;  flores  ex  multis  purpurei  coloris  flaminibus,hxc  proferunt,  femen  fuccedenslanu- 
gine conditur, oblongum, glabrum, diluti punicei coloris,minus quam  Cnici.radixalta.can- 
dida,dura,ac  lignofa, fibris  non  deflituitur.  --  J 

Nafcitur  in  vtraque  Germania  fccus  vias,  tum  &c  alibi. 

A Iunio  in  Auguflum  vfquc  floret ; altero  a quo  enatum  efl  anno : interea  & femen  ma- 
turitatem confequitur,  quo  maturo  perit,  vt  plerique  &alij  Cardui,  quibus  non  diuturnior 
efl  vita, quam  ad  feminis  vfque  perfectionem.  - 

Huic  autem  & fimilis  Carduus,  foliis  quoque  candicantibus,  &:  fecundum  margines 
angulos  fpinofis , fed  anguflioribus,  tenuiorequeae  nonitadenfa  lanugine  oblitis  i caules 
alti  veluti  prioris,  capitula  minora  quam  fuperioris,  longioribus  pediculis  infiflunt,'&  inno- 
centioribus  fpinis  horrent,  flores  purpurei  ac  flaminci  funt,  veluti  prioris. 

Habe- 


Habetur  autem  iftcGarduusproeO,quiGrxcis  dxavStor  dicitur,  quod  Dioicorides  foliis 
deferibit  per  extremitatem  aculeatis,  & araneola  lanugine  obductis,  ex  qua  collecla  & neta 
velles  flruiles  bombycinis  parariqueant.Germanis31$a(;  wege  Cljicfl:  Belgis  IDute  tuccf)  Difrcll: 
Gallis  Chardon  argentin:  Anglis  >©tetfji|tell/vel  Cottou  tfjtftdl. 

Dioicorides, folia  vel  radices  huiusad  remedia  Opillhotoni  bibuntur, ait.  Galenus  excal- 
factoria: facultatis  h«ec  efle,  ex  eo  fentit. 


De  Carduo  Leucographo.  Ca  p.  Iit. 

C V ptRiom  Acaiithio  foliorum  magnitudine  non  cedit  Carduus  Leucographus.  fo- 
l-'lia  liquidem  eius  magna,  lata,ampla,  ambitu  crenata,  multis  duris  ac  afperis  fpinulis  lli- 
pata,  veluti  Acanthii,fed  lanugine  carent,  omnino  glabra, dilute  virentia, notis  ac  lineis  va- 
rie ductis  iisque  candidis  ac  lacie  i coloris  maculata-  caulis  altus, digito  craffior : flores  c capi- 
tulis Ipinolisllaminei  ac  colore  purpurei:  femen  lanugini  implicatum  Acanthij  fimile. 

In  hortis  in  quibus  olera  leruntur, non  rard  82  fecus  vias  locis  incultis  exit. 

Floret  femenque  facit  eodem  quo  Acanthium  tempore. 

Vulgo  Carduus  lacteus,  82  Carduus  Maria:  nuncupatur:  Germanice  SWuttfttCIjM/  frou* 
IWl bijldh  Belgice  <©nfer  UjouUjm  trifidi: Gallice  chardon  de nosire Dame:  Anglice  ©ur  ILa» 
ip  tfjxfieil. 

Leucographus  autem  haud  improprie  dici  poteft,  a Candidis  foliorum  notis  ac  lineis. 
Meminit  Pliniuslib.xxvii.cap. xi.  Leucographidis  herba:,  fed  qualis  ea  fitnoncxpreflit; 
difficile  idcirco  fuerit  hanc  cum  Carduo  Leucographo  eadem  efle  aflerere.  Exiftimatur  ve- 
ro hic  Carduus  efle  Spina  alba,  Graxis  A<s6x«dida,quxa  AaG^xavSadifferenscft, 82 c 

fpuriis vocibus etiaa^gMx/i' a°ct  Jb?ax?n$,  ig/cnMoiwfgji', Carduusramptarius  vocatur, ' 
ab  Arabibus  Bedoard  flue  Bedeguar  Matthao  Syluatico  tefte.  Defcribitur  aurem  harc (pina 
aDiofeoride  foliis  Chamadeonis  albi  angultioribus  82  candidioribus, -dzro  A*  crsois  iiue  fubhir- 
futis:  talia  au  tem  cum  Cardui  Leucographi  non  £int,legitimam  Spinam  albam  efle,non  fetis 
etiam  conflat. 

Casterum  Cardui  Leucographi  folia  tenera,  demptis  Ipinis,  aliquando  oleribus  non  in- 

O O com- 


commode  adduntur,  ad  qua; pr^terea  vtilia, in- 
cognitum cft. 

Galenus  Spinee  alba’  radicem  ddiccatoriam 
efle  inquit,  Se  modice  adftringcutem;Calia- 
cos&  dy  (entericos  idcirco  adiuuare;{anguinis 
reicdiones  cohibere : oedemata  cotrahereiden- 
tium  dolores  lenire,  (i  dccofto  eius  colluantur. 
Semen  eius  tenuis  edentia:  ac  calida  facultatis 
effe;  itaque  potui  datum  conuenireiis  qui  con- 
uclluntur.  Diofcorides  autem  epotum  lemen 
conupUis  infantibus,  & a lerpente  demorfis 
Icribitauxiliari:  &gcftatuin  pro  amuleto, tradi 
ferpentes  alsigere.  ' 

De  Carino  fpharocepbalo.  - 
Cap.  x i x i. 

CP  hjIrocephaii  reperiuntur  ccm- 
L Mplures  Cardui. 

Vnus  caule  eft  prxalto:  foliis  lacinioiis,  ma- 
gnis, longisjlatis,  profundiusincifisjgraueolen- 
tibus,  (uperiorc  parte  virentibus,inferiorevcro 
candidioribus  ac  lanuginolis.  flofeuliegloboio 
&abfolutre  rotunditatis  capitulo  in  caulicuk^ 
rum  fafligiis  exeunt  candidi, exigui,  flamine  in 
medio  ca'ruleo.  lemen  oblongum , nonnihil 
hirlutum,  mediocris  longitudinis,  crafla  &ra- 
mo(a  radix. 

Alter  acutusSphcroccphalusfoliahabetmi- 
nora,at  lpinoliora:capituiaquoqjglobata;&de 
quibus,  pr.rrcr  flores,  longa;  quadam  & dune 
eminent  fpinx. 


Carduus  fphsrocephalus  acuras. 


PEMPTADIS  QOVTMTVE  I I B.  V.  7II 

Tertius  primo  forma  figuraque  fimilis,fed  longe  minor, &:  flofculi  cius  ad  cxrulcutn  nia-  j. 
gis accedunt  colorem. 

Minimus  elt  quartus, foliisqucacutiflimis  ac  fpinofifEmis:  capitulo  exiguo ; cuius  flofeu-  4. 
li,vtprimi, albidi  funt. 

Referri  huc  & alius  quidam  pofTe  videtur, fed  tamen  capitulo  minusglobofb;comprefTio-  j. 
K videlicet  ac  fuperius  latiorc.e  quo  flofculi  cxrulci.  tenuis,huic  caulis  eft , exilique  lanugi- 
ne candicans:  folia  oblonga  ,vtrimquc  fimiliter  laciniatim  diuifa,&adfingulos  angulos 
fpinis  munita. 

Shafponte  nati  in  Germania  Cardui  ifti  non  reperiuntur.  Memini  vero  olim  hos  videre 
in  horto  Petri  Coudcbergi  Pharmacopcci  Antuerpienfis:  Prior  vero  & in  aliorum  hortis 
frequenter  feri  (olet. 

Priorem  Fuchfius  quandoque  Chamxlebnem  nigrum  facere  ftuduit , fed  poflca  rccftiiis 
fentiens, Spinam  peregrinam  nuncupauit.  Valerius  Cordus  Sph^rocepljalum  appoiite  appeU 
lauit.-conuenit&reliquisidem  nomen, nam  orbiculatum  1'phxrce  inftar  capitulum  habent 
Quintum  autem  pleriqueeffe  volunt, quem  Matthiolus  pro  Spina  alba  proponit. 

Cfterum  de  temperatura  &C  facultatibus  Sphqrocephali  Cardui  nihil  compertu  habetur. 


De  E rio cephalo  Carduo. 


Cap.  v. 


Carduus  Eriocuphalus.  P ? 1 ° ” 1 » * \ V S Cndms  caulibus  at 

' f u rgit  cralus  & altis:  folia  erus  lacimofa,ma~ 
gna,fpmofa,prona  parte  candidiora.capitula  ro- 
tunda multa,  tenui,  candida,  molliq;  lanugine 
conuelliuntur : emicantibus  vndequaque  exi- 
guis pungentibus  aculeis  j fuperius  vero  ftami- 
neis  purpureis  floribus,  femen  fplendcns  Si  ob- 
longius, vti  multis  Carduis. 

Aliunde  in  Belgium  hic  venit:  fertur  coplu- 
rimis  Hilpania:  incultis  locis  reperirijfed  tamen 
breuior,humilior,ac  minor,quam  in  Germaniq 
inferioris  hortis,  in  quibus  luxurians,  altior  atq; 
omnino  amplior  nafeitur. 

Eriocephalus,a  capitulo  lanofb,  alio  deft; ru- 
tus nomine  appellatur.  Videtur  nonnullis  el&i 
quam  Barprolomteus  Vrbeveneranus  8i  Ange- 
lus Palea  Francifcana:  familix  fratres  Coronam 
fratrum  nominari  referunt : Sed  ab  Eriophoro 
mulnim  differens  hic  Carduus  eft,vt  ex  iis,qu5 
de  Corona  fratrum  abipfisfcripta,manifeftum. 
Qua;  fic  habent : In  confinibus  Regni  Arago- 
nia:,verfus  Regnum  Caftella:  reperimus  aliud 
Cardui  genus, quod  copiose  ibi  iuxra  viarum  fe- 
minas, Sc  in  triticeis  campis  nafeitur. 

Quod  quidem  habet  folia  fuper  terram  ex - 
panfa,fimilia foliis  Carlinx.  Careccaule omni- 
no , & producit  capita  plura ; taliter  ordinate- 
compofita:videlicetvnum  magnu  caput,  echi- 
no marino  fimileeft  in  nredio,ac  immediate 
radici  annexu m,& circum  cjrca  ipfum  cclo, no- 
tem,vel  decem, &:  aliquando  plura,  pauciorave  capitula.  Nucis  Iuglandis  & ampliore  ma- 
gnitudine  fic  contigua, quod  vnumtangitaliud.omniaq;  terne  adha:rentia,&c.  Et  dum  ba- 
culo effodiebamus  ex  ipfis  plantam  vnam,tran{cuntcm  quedam  ruflicum  interrogauimus, 
an  fciret  nomen  illius  planta;.  Qui  vulgari  fuo  idiomate  nomen  indicans,  iderh  elt  quod  La- 
tine Corona  fratrum.  Quod  nomen  nobis  vifum  eft  non  difconucniens  efle  rei.  Quia  caput 
magnum ftattanquam  pater, capitula  vero  tanquamfihj  eius,  & fratres  in  modum  coronx 
ftantcircundanres  ipfum  patrem, &cc.  Demum  effofla  ex  parte  radix , baculi  groiTiticm  ha- 
bens,tenera, alba, & cum  quadam  adftri&ione  iucundi  faporiserac : hxc  illi. 

De  Eriocephali  vero  facultatibus  nihil  quoque  adferri  poteft. 


De 


OO  a 


De  Cinara.  C a p,  yi. 

Ciogra,  Inara  nulla  quidem  vere  genera  funt: 

r ^~ynam  aculeata  & (pinofii  ( Carduum  vocant) 

non  mfi  degenerans  Cinaracft, ex  eiuldcm  fiqui- 

Folia amem  Cmarxampla,  magna, oblonga, 

ladniata, (pinis  carentia,  automnino  paucisobfi- 
ta,c  viridi  cineritio  colore  candicantia.cauliscu- 

Pmi  cono  initio  fimilc,cx  muUisvidelicctcom- 

'jFCl ' 'C- _' loluuntur  ac  fupenus  virent .intenus  vero  acm- 
- fcriuscarnolx  (unt&  albida::  pandente  vero fc 

^ C”n° *»°S Pr‘Hl:,>t ^ara|ncuscx kj*5C*n,k® 

mollibus  ac  lanofispihsfubeft, qui  mtrafraclum 
' continentur  radix  crafla,  mediocris  Iogitudinis. 

' fert,nifi  quod  foliorum  huius  omnes  anguli,  ac 

coni  lquamx,duris, pungentibus  (pinis  armetur. 
vndc.&  Cardui  nomen  meritd  accepit. 

Colitur  autem  Cinara  in  hortis : ftercoratam 
& folutam  terram  diligi  1 5 quamuis  & in  pingui 

^crcndacft  circa  Caledas  MartiasLunaaef- 
ccntc  fi  fieri  potcfblemina  in  area  (patiofemipe- 
— -x^7a  (N.  *^gnaigTrrm  ai  disdifereta,nonalceimprimendafunt,fedtriDus 
digitis  comprehefa  mergantur,  donecad  primos 
articulos  terra  peruenerit:  tunc  leuiter  terra  operiantur,  & herbis  liberentur  aflidue.  Cacu- 
mina feminum  fi  confrada  fuerint  (pinis  carebunt. Circa  Calendas  Nouembris,  (vel  etiam 
citius  in  Germania,)  planta  deprimenda,mulcoq;  cinere  ftcrcoranda:  Id  enim  genus fterco- 
ris  huic  oleri  videtur  aptillimum.  Singulis  annis  a caudice  auferenda:  funt  planta:  fiue  fobo- 
lcs, cum  aliqua  tamen  radicis  parte  vellenda:, qua:  circa  Autumni  xquinoctiumditponcndz 
funtjColumella  8c  Palladio  audoribus. 

Acinere,quo  ftercorari  amat, Cinara  dicta:  Galenus  Ki/ro©®  quoque  Grxee  appellat, fed 
per  x &cv  prima  (yllaba:  Italis  Carcioffi,  A rchiocchi : Hifpanis  Alcarrhefa:  Gallis  & Belgis^r- 
tichaux-.  vnde  & Articocalus,&  Articoca  a nonnullis  nuncupatur:  Germanis  ®trobilDo:n. 

Spinofa  Cinara  non  medo  vulgo, verum  & a Palladio  Carduus  vocatur:  Italis  Cardo : Hi- 
fpanis Cardos:  a Gallis  Chardos.  Scolymum  autem  hunc  cfle  Diofeoridis,  Letmfeario  Fuch- 
fio,&  plerilque  aliis  vifumfuit.Scolymus  autem  Diofcondis  folio  cft  ChamzIeonis  aut  Spi- 
nee albx:  caule  multum  foliofo:  capite  fpinofo. Cinara  autem  huiufeemodi  non  eft,&ncc 
illa  quidem  qua:  fpinola:  Nam  tametfi  caput  (pinofum  illi  (it, caulem  tamen  nonhabet  mul- 
tum foliolum, fed  fepe  foliis  viduum,vel  vno  aut  altero  tantumdem  folioornatum. 

Conucnit  magis  Cinara  cum  eo  qui  xdx^i  a Thcophrafto  acPlinjo  dicitur,tametfipet 
terram  repentes  caules  a radice  non  emittat,  folia  habet  lata  & Ipinola:  defquamata:  fiue  de- 
trado  cortice, foliorum  media:  coftx  edules  funt, &frudus, exempta  cum  (emine  lanugine, 
vcfeendus ; quodq;  fu beft, Palma: cerebro  teneritudine  haud  inferius.  Qua:  de  Cado  Thco- 
phraftus& Plinius  referunt.  . 

Quod  autem  de  caulibus  feribunt  mox  in  terram  a radice  mi(Iis,qui  efui  funt  idonei, for- 
tafiis  foliorum  funt  coftx,qux  fublatis  vtrimque  foliolis  additamentis  (quemadmodu  men- 
fis  inferuntur)caulcm  referre  poflunt.Nifi  vel  in  Sicilia, vbi  tantum  Theophrafti  xtate  naf- 
cebantur,& caules  quoldam  &hyeioufiuc  in  terram  procumbentes,  & alium  eredum  quo<p 
proferat:  poftea  vero  in  Italiam  aut  Germaniam  tranflatus  '^hydon  illos  emittere  delinat: 
Solum  fiquidcmaccxlumad  llirpium  mutationem  plurimum  pofle,non  modoTheophta- 
ftus  audor;  fed  &C  ipfe  rerum  experientia  oftendit.  De  Cado  vero  hxc  Theophraftus. 


PEMPTA  DIS  QVINTA  L I B.  V.  > 7}i 

K«*to5  in  Sicilia  tantum  nalcitur,ftatim  a radice  caules  in  terram  procumbentes  emittit, 
folio  lato  atque  fpino(b,caulcsdcfquamati  cibo  idonei  funt,  paululum  amaricantes,  qui  in 
muria  afleruari  queunt,  alium  vero  & caulem  producit, quem  -nTipv/i^  vocant,  is  quoque  ei-  '{, 
boapcus,fed referuari  nequi liuc  ftu&us  fpinoia  facie , exemptis  lanuginofis  fe- 
minibus,vefccndocf},&  Palma: cerebro  (imilis,o-<jtAya»  appellant,  (Plinius  Alcaliam  legit:) 
Athenxus  Koxibm&i. 

Iplius  autem  Cinara:  fru&us  exteriorum  fquamarum  vngues,  hoc  cft,  inferiores  albidae 
craflioresquepartes.tum  & iplius  medius difcuscui  pappofum  femen  inlidct , &: cruda  cum 
pipere &lale;  frequenter  verd  cum  pinguium  carnium  iure  addito  pipere  deccda  eduntur, 
acinterdelitiashabencur,gulxq;  venerisq;  incitamenta.  Sic  &:  foliorum  medix  Ipinx  fiue 
coftx  culturx  mangonio  candidx  tenerxqj  fadx magno  apparatu  mcnlx  vna cum  bellariis 
inferuntur:  manduntur  verd  falc  Si  pipere  additisveluticrudx  Cinarx.Vtraque  autem  pra- 
uifunt  fucci. 

Cinara fiquidem  fuccum  in  fe  continet  biliolum  copiofiorcm  , fubftantiamvcro-habet 
duriorem, adeo  vt  ex  hac  fuccus  melancholicus, ex  illo  vero  tenuis  ac  biliofus  gignatur : au- 
dorc  Galeno  in  lib. De  alimcnt.facukatibus.  Prxftat  autem  iplam  elixam  mandere.  Folio- 
rum autem  coftxomnino  durioris  fublhntix,  crudum  &:  melancholicum  luccum  corpori 
conferunt.  Si  flatulenti  multum  obtinent. 

De  Carduo  Chryfantham , fiue  Scolymo  TheophraZH. 

Cap.  vir. 

Carduus  Clirylanthenius.  Cardui  Chrylamhcmi  altera  icon. 


PH&y.s  asthemo  Carduo  caules  a radice  fiibinde  complures  efferuntur  rotundi  ac 
V-framoli.  folia  autem  hos  conueftiunt  oblonga,  pulchre  virentia  , vtroque  lateie  profun- 
dius incila,  ac  fpinis  per  angulos  horrentia,  flores  a foliorum  alis  e paruo  acanaceo  capitulo 
folioli  prodeunt, Cichorij  floribus  perilmilcs,(ed  auri  colore  lutci,latum,planu,paleaceumqi 
femen, non  magnum,nulla  lanugine  implicitum  fuccedit.radix  longa.digitaliscrafUtudinis, 
dulcisacniollis.efuiq;  idonea;quaS£  lues  delc&antur.  Effluit  autem  cx  hoc  Carduo,  qua- 
cunque parte  vulnerata, albidus  &ladeus  fuccus. 

In  Belgij  hortis  latum  cogriouimus.  Petrus  Bellonius  in  Creta  frequentem  efle  Icribir: 

60  ? 


7T4  STIRPIVM  H1STO  RI<t 

tum  & in  Italia:  plcrifque  locis  gigni.  Clufiusin  Hilpanisc,  &c  prxfertim  regni  Caftclla:  agris 
a fe  repertum  refert:  & circa  Monfpcliunv,  paucioribus  tamen  ramis  & altius  adurgentem. 

Diutine  & fero  in  Bclgij  hortis  floruit;  a mcnfe  videlicet  Iunioad  Autumnum  vique. 

Chryfanthemus  autem  ifte  Carduus  a Theophrafto  otcoAv^c  nuncupatur.  Qua:  etenim 
dcScolymolib.vi.  &C  vn.  apud  hunc  leguntur , ea  Chryfanthemo  huic  omnino  quadrant: 
Thec”hr»  Scolymus, ait, folftitio floret : pulchre  diuque  floret:  radicem  vcfccndam  cum  decoctam 
ra  tum  crudam  obtinet. & durcfccnsladcum  emittit  iliceum.  Gaza  Carduum  nominat.  Me- 
minit vero  & huius  Plinius  lib.xxi.cap.  xvi.  Scolymos,  inquit.  Carduorum  generis  abiis 
(Acorna  videlicet  & Atractili)  diftat,  quod  radix  eius  vefcedo  eft  decocta.  Item  lib.xxn. 
cap.xx  i i.Scoly  mu  in  cibos  recipit  Oriens,&  alio  nomine  Aa/Wr/o?  appellat.  Quod  & Theo- 
phraftuslib.vi. innuere  videtur,  vbi  etenim  4vMa'^Sa,hoc  eft,foliis  fpinola  rccenfet, addit: 
axoXv/asi;  m An^wr/a. 

Facit  tamen  Plinius  &c alterius  Scolymi  metionem,quem  ait  florem  mittere  purpureum, 
& inter  medios  aculeos  celeriter  cancicere,  &c  cum  aura  abire:  lib.xx.cap.xxm.  Qui  haud 
dubio  differens  eft  a Carduo  Chryfanthemo,  hoc  eft,Theophrafti  Scolymo,  atque  illo,  de 
quo  prius.  Ita  duo  apud  Plinium  Scolymi.  vnus  radice  eduli : alter  flore  purpureo  pappofo, 
& celeriter  canefcente. 

Scolymus  vero  &c  a Diofccride  defcribitur,fed  hic  cum  Thcophrafti  Scolymo  haud  con- 
uenit:vnus  autem  eorum  eft  qui  a Plinio  referuntur:  vt  infra  latius  oftendetur. 

Sed  ad  Chryfanthemum  conuertatur  oratio!  Hunc  Cretee  inhabitatores,  veteris  veftigia 
nominis  retinentes , Afcolymbros  vocant:  Itali  Anconitani  Riuci:  Romani  Spina  horda:  ab 
Hifpanis  Cardon  Lechar:  a nonnullis  vero  & Glycyrrhizon,id  eft,  dulcis  radix.  Sunt  qui  ve- 
lint Eryngium  effe  a Vegetio  in  arte  veterinaria  nuncupatum,qui  falluntur.Nam  Eryngium 
illud,dequo  Vegetius,Marinum  eftEryngium:  dequopaulbpoft  agendum. 

Porro  Scolymi  huius  radix  &c  tenera  folia,qux  fubinde  eduntur,ftomachum  mediocriter 
iuuant,fed  nutrimentum  habent  pauciflimum,ip(umque  tenue  & aquofum,Galeno  au&o- 
re.  Plinius  radicem  huius  Eratofthcni  laudatam  effe  ait  in  pauperis ccena:  vrinam  vero  & cie- 
re prxeipue  tradi : lanare  lichcnas  & lepras  ex  aceto : venerem  ftimulare  in  vino,  Heliodo  & 
Alcxo  teftibus : item  graueolentiam  alarum  emendare  radicis  emedullate  vnciam  in  vini 
Falerni  heminis  tribus  decodam  ad  tertias, &c  a balneo  ieiuno , iremque  poft  cibum  cyathis 
lingulis  potam.  Que  pofteriora  verba,  Diofeorides  quoque  de  fuo  Scolymo  habet ; ex  quo 
Plinius  hec  tranferipliffe  videtur. 

De  Car  Una  fiue  Lcucacantha.  C a p.  v i i i. 

1.  f-1  Arlin£  valde  fpinofafunt  folia , veroque  margine  frequentibus  fedionibus  pro- 

'fundius  incila, 8£  per  angulos  duris  multumq;  pungentibus  fpinis  communita,  (piorum 
medie  cofte  fubinde  rubent:  caulis  dodrantalis  aut  altior,  vnicumvt  plurimum  proferens 
capitulum, exteriore  circuitu  ac  ambitu  echini  Caftanceinftar  fpinqfum.iquofuperius  pa- 
tente,flos  exit  latus, medio  difeo  ex  multis  flaminibus  far&us;  quem  paruula  oblonga  folio- 
la cingunt, faipe  albicantia,rariflime  rubentia:femcn  tenue  & anguftum  fubeft.radixoblon- 
ga,digitalis  cralficudmis,fubnigricans,adc6  rimofa,  vt  Icilia  videatur, odorata,guftunonni- 
hilamaricans. 

2.  Huius  ver6&  altera  fpecies  caule  carens;  foliis  quoque  valde  fpinofis,  alterius  fere  fimili- 
bus,circumquaquc  per  terram  procumbentibus ; inter  qux  medium  orbiculatum  erumpit 
capitulum,exterius eodem  fpinofum  modo,fedmaius,cuius‘flos  medio  ftamineus rubenti- 
bus foliolis  , quandoque verb  candidis  ambitu  circumfeptus  eft.  Sereno  autem  coelo  cum 
huius, tum  & fuperioris  flos  explicatur  lateque  pacet:  nubilo  vero  veluti  fe  recludens  contra- 
hitur. radixhuiusoblongaquoque  & odorata, led  albida, (olida, non  rimofa,  autfiffa,  fapore 
verb  etiam  minus  acris  aut  amaricans;  atque  idcirco  Medicina:  minus  expetita. 

Nafeuntur  ambo  in  montibus  altis,  locis  defertis,  ac  quandoque  fccus  vias : feifquai  cau- 
lem fert  Germania:  frequentior. 

Iulio  &c  Augufto,tum  & ferius  quandoque  florent  ac  femen  maturum  proferunt. 

i.  Prior  Carlina  & Cardopatium , ac  a nonnullis  Carolina  dicitur;  a Carolo  Magno  primo 

eius  nominis  Romanorum  Imperatore,cuius  exercitus  huius  radice  liberatus  &prxferuatus 
a pefte  olim  fuiffe  fertur:  Germanis  ^bertuurlj:  Belgis,Gallis,  ac  aliis  quoque  Carline.  Dioi- 
Lcucacan-  coridis  eft  conueniunt  radices  valida:  & amara: : refpondcnt  quoque  facultates, 

,hl-  vt  mox  referetur.  Appellatur  vero  Leucacatha  Sc  aliis, fed  nothis  vocibus^Av^svai^^uMor, 

a Romanis  Gniacardus,a  Thufcis  verb  Spina  alba.  Differens  tamen  ab  eafpiria,quam 
Diofeorides  axdvdw  Mur.w, hoc  eft, Spinam  albam  facit:  De  qua  etiam  feorfim  ftriberis,  vires 
quoque  cuique  fuas,&difSmiles  quidem, tribuit*  : 

* Alteram 


Alteram  verd  Sc  Carliriam  recenciores faciunt:  Si  Carlinam  humilem,  vel  minorem  ap-  2. 
pellant.  Falluntur  autem  non  parum,  qui  ambas  ad  Chamadeones  referre  ftudent:  In  Italia 
fiquidem,Germania aut  Gallia  nulquam  Chameleones  nafcuntur,vtvnus,promalris,teftis 
eft  Petrus  Bclloniuslib.fingulariumprimoi  qui  quantum  diferiminis  inter  Carlinasac  Cha- 
roadeones  fit , fatis  oftsndit , quod  Si  ex  Chamaeleonum  fubfequente  deferiptione  manife- 
ftum  fiet. 

At  Carlinx  radix,cuius  prxeipue  vfus eft,  fecundo  ordine  fetis  intenfo  excalfacit:  8icum 
panium  ac  fubftantix  tenuitate, tertio  ordine  reficcat.  ludores  vero  etiam  mouet:ventris  ti- 
neas ac  lumbricos  pellit:  venenis  omnibus  refiftit : peftis  contagia  non  modo  arcet, fed  & 
eandem  curat  fi  tempeftiue  propinetur:  commanducata  dentium  dolores  fedat:  iocinoris  ac 
lienis  obftructiones  aperit:  vrinas  cit:  menfes  promouet:  hydropicis  confert:  datur  Si  ex  alto 
delapfis  ac  cadis. 

Atque  his  fimilia  de  Leucacantha  Diofeorides  habet:  Leucacantha , inquit,  prxdita  eft 
radice  Cypero  fimili,  amara  ac  forti,  qua:  commanducata  dentium  dolores  fopit.Decodtum 
eiuscuro  vim  cyathis  tribus  auxiliatur  aduerfus  veteres  laterum  doloresfifchiadicis  item,ru- 
ptisaeconuulfis.  Succus  vero  Si  eadem  poteft  epotus. 

De  Carlina  fylueBri.  Cap.  i x. 

PAvle  affingit  fyliieftris  Carlina  dodrantali  vel  altiore  in  ramulos  aliquot  diftributo:  j. 
'“'foliis  oblOngis,niarginibusalperis  ac  valde  (pinofis,  Carlinx  xmulis:  flore  e ipinofisfi- 
militer  capitulis  in  medio  ftamineo,  ambitu  verd  foliolis  fubluteis  circumfeptO.  radix  te- 
nuis, 8i  acre  refipit; 

Paflim  in  locis  incultis  ac  delertisper  vtramq;  Germania,8i  quadoq;  in  motofis  tepentur. 

Huius  verd  8i  alteram  quandam  fpeciem  Carolus  Cluiliis  defcribitycauliculo  vnico,  te-  i. 
nui,breui,8i  palmum  non  fuperante:  foliis  fpinofis  velutiprioris,  fed  minotibus,vtri!que  la- 
nugine quadam  incanefcentibus : capitulis  fere  binis;  flos  media  lanugine  pallens  ^'foliolis 
verd  circumambientibus  rigidiufeulis  ac  luteis:  radice  tenui  ac  ruffefeente. 

Hanc  in  aridis,  petrofis,  ac  defertis  quibufdam  circa  Salmanticam  Hifpanix  vfbem  fe  re-* 
periflememorixpWdidit.  -V  ' ! 

O O 4 Germa- 


Culina  fylueftris. 


Carlina  fylucftris  minor 


Germani 23 Jf i fVauwm  biffctl/  & Sctltt&tfM  fubinde  nominant:  Bclgz^jge  bffidfc 

Vulg6  non  inepte  Carlina  fylucftrisdicitur;  nam  flore  Carlinam  xmulatur,nec  foliis  valde 
diffimilis  eft.  Hanc  autem  efle  tfxoptat tanto  eft  difficilius  affirmare,  quo  breuiordehac 
Theophraftus  eft:  Ait  aute  hanc  Cneco  vrbano  fimile, colore  flauefcentem,fucco  pinguem. 
Differt  autem  Acoma  ab  Acarna:  Acarnafiquidem,vt  Hefychius  ait  ,<Ta>ii%  flue  Laurus 
eft:  Sed  tfxopm  a.r&>S£<hc,  Qvrov,  id  eft,  fpinofa  ftirps. 

Excalfacientem  vero  & hanc  cffe,prxfcrtim  radice, fapor  eius  acrimonia: particeps  olten- 
dit.  Scdcumnullius  fit  vfus,facultates  eius  reliqua:  non  explorata:  funt. 

De  chamatleone,  & primum  de  albo,  ex  Diofcoride , Theophrasto, 

CHamaleones  duo  funt:  vnuscandidus:alter  niger,  vires  radicum  inter  fe  diftant: 
&iplx  radices  fpecie  differunt,vt  Theophraftus.  rraiTiori- 

Chamxleon  albus  foliis  Silybiaut  Scolymi  amplioribus,  & per  terram  itrati: s, 
bus,afperioribus,& validioribus, quam  Chamadeonis nigri:caulecaret,led  em  us  - 
put  promit  marino  Echino, Cinara;,  aut  Acano  fimile : flos  purpurafcens,qm  en  - 
pappos  conuertitur:  femen  veluti  Cnici,  radix  magna,  crafla,  mixtis  collibus  in  ,n„ 

cruris.interius  albida, valde  odorata, ficvtodore  facile  cameram  aliquam  totam,  r ,,, 
terim  aggrauans,adimpleat;{apore  vero  dulcis.  Sub  huius  foliis  circa  radicem  gu 
ritur;quod  a mulieribus  Cretenflbus  non  aliter  manditur,  quam  in  Chio  ab m verd 

In  Creta  infula  a fe  reoertum  Chamxleoncm  album  Bellonius  prodidit,  nu  q 


NIger.  Chamxleon  foliis  eft  Scolymi  minoribus,tenuioribus,&rubro  diftindis:  cau- 
lis dodrantalis, digitum  craflus,  fubrubensiOTj/aAojfiue  vmbellamprofcrt,  in  qua  flores 
fpinofi,  tenues, cxrulei  hyacinthini  coloris,  radix  verd  crafla, foris  nigra, denfa, interdii  excla: 
qux  difledainteriuseft  colore  fufflauo,manducatavero  mordicat. 

In  Lemno,inquitBellonius,  valde  Communis,  vbi  tam  eleganter  caeruleum  florem  pro- 
fert,vt  coloris  pulchritudine  cum  ipio  carlo  certarc,&  Cyanus  floscum  illo  collatus,  pallere 
videatur.  Naici  tu  r & in  campis  iuxta  Abydum,&  prope  flumina  Helielponti,  &c  in  Heraclea 
Thracia:. 

Iconem  autem  Chamxleonis  nigri  coloribus  expreflam  olim  ad  me  mifit  Magnificus  vir  Ch,m 
Iacobus  Antonius  CortufuspatritiusPatauinus, radice  crafla  ac  nigra,inferius  in  pluresdiua- 
ricata,per  lumma  capillata:  foliis  oblongis,  vtrimque  valde  Ipinofis : caule  rubente , in  alaS 
quafdam  diuifo,vmbellisfaftigiantibus;  e quibus  flores  eparuis  vircnribus  acanaceis  capitu- 
lis,dilute  purpurei  rubentis  coloris. 

Accedic  vero  hxc  icon  ad  delcriptionem  propofitam , nifi  quod  flores  non  depingantur 
canulei  hyacinthini  coloris,  quales  efle  Chamxleonis  nigri  non  modo  Diolcorides , fed.&: 

Nicander 


PEMPTAOIS  QTINT^  L I B.  V.  yj  y 

fliuslib.xxn.cap.  xvn  i.aflerit:  Mutat  cmm, inquit,  cum  terra  colores, hic  nigCB,illicvircnsj 
alibi  cyaneus , alicubi  croceus , atque  aliis  coloribus,  quod  Diolcorides  de  nigro  Icriptunv 

reliquit. 

Porro  Chamxleonis  albi  radix  temperameto  calida  eft  &ficca, ordine  ad  minus  liciido. 
Hxc,inquit  Diolcorides,  oxybaphi  menlura  latos  lumbricos  pellit,  fumenda  autem  cum 
vino  auftero  aut  Origani  decocto:  hydropicis  drachma  commode  in  vino  datur, etenim  cos 
extenuat.  Contra  diificulcatem  vrinx  decodum  eius  propinatur : cum  vino  autem  fumpta 
Theriace  eft,  hoc  cfl,aduerlus  omnium  viruletorum  animalium  morius  & idus  remedium. 
Occiditautcm  canes, fues,  & mures  cum  polenta, addito  hydrclxo.fubada. 

■-  Radicem,  inquit  Plinius, eius  aliqui  concifam  feruari  iubent  Funiculis  pendentem,  deeo- 
quuntque  in  cibo  contra  fluxioncs,quas  Grxci  Rheumatilmos  vocant. 


De  Cham&lcom  nigro. 


y\t  stirpivm  Historia 

Nicander  in  Theriacistcftatur,  in  quibus  nigrum  Chamadeoncm  xvdvtor ; a florum  nempe 

colore  appellat:  nififortaflisalicubialteriuscoloris  flos  ciuscxiftat.  id  quod  di&ionem  mnl- 

poft  tSctxnOifym  fublequentem  ollenderc  plcriquc  (u  1'picantur , led  hoc  non  verifimile. 
Nam  di&io  «ro/xtoss  varietacem  fignificans  cum  vuxiv&iZptm  cohserens,  non  nili  carrulei  va- 
rietatem ofteridit.qui  modo  remiffior  ixuc  dilutior,  alias  intcnlior  efle  poteft. 

Memini  vero  &c  in  hortis  Belgij  olim  me  (pinofum  quendam  humilem  videre  Carduum 
Chamarleonis  nigri  nomine:  folia  huienumerofa, longa, angufta,  valde  fpinofa,  dilute  vi- 
rentia quali  candicantia:  caule  ftriato, pedem  alto, in  ramulos  diuifo ; quorum  faftigiaoccu- 
v&rSal"  pant  aliquot  coharrcntes  flolculi  c fpinolis  acaneis  prodeuntes,  colore  purpurei : radicenigra 
maniiccjis.  ac  dulci.  Delcribitur  hic  a Clulio  in  fuis  Hilpanienlibus  obferuationibus  ChamadeonisSal- 
manticenlis  nomine, a loco  in  quo  ab  iplo  repertus.In  agro  liquidem  Salmanticeli  frequen- 
tem hunc  efle  ait.  Verum  hunc  non  efle  Chamarleonem  nigrum  latis  manifeftum,  nec  Clu- 
fius  quoque  affirmat. 

Sed  vt  ad  Chamxleonem  nigrum  reditum  faciamus:  dicitur  hic 
a nonnullis  vero  Sc  inter  notha  reperitur  7rdy^p-aroy,6u?\l>^ccYov,'i^i!t}xtivof^tt,ov,iiun^Mt: Ro- 
manis Carduus  niger,Vernilago. 

Radix  autem  huius lethale  quiddam , vt  Galenus  ait , obtinet.  Numeratur  vero  & inter 
deleterias  a Nicandro  in  Theriacis.a  Diofcoride  lib.  v i . &c  a PaUlo  iEgineta  j quamobrem  &c 
ad  externatantummodo  adhibetur, veluti  ad  pforas,lichenas,  vitiligines,  Se  in  1’umma  ad  ea 
quadeterflone  polfulat -.prseterea  digerentibus  &c  emollietibus  adnulcetur,Galeno  auctore. 

De  Eryngio.  C A P.  x 1 1. 

Eryngium  marinum. 


"CRysGii  vniusDiofcorides meminit. Pliniuslib.xxii.cap.vn.duo  videtur  agnouifle: 
•*-' vnum  in  alperis  natum:  alterum  in  littoribus  maris.  Pofteritati  vero  & plura funt  obfer- 
uata-.marinum  quidem  vnum:  campeftre  vero  & aliud:  deinde  &alia  qutedam  fpuria. 

Marino  Eryngio  lata  funt  folia, Maluaceis  fere  fimilia,  fed  marginibus  angulofa.durisque 
lpiniscircumlepta,pinguia,  e cadio  candida, guftu  aromatico:  cauliscrafius, dodrante  altior, 
inferius  fubinde  nonnihil  rubelcens:  cacuminibus  vero  capitula  proferens  fpinolaacglobo- 
fa,nucis  fere  magnitudine , fenis  vt  plurimum  Ipinoiis  foliolis  cauliculi  faffigium  orbiculari- 

ter 


PEMPTADIS  QVIHTiE  LJB.  V.  J\9 

ter  ambientibus  incumbentia,  qua:  vna  cum  capitulis  cxruleo  nitent  coIore:flo(culi  autem  e 
capitulis  fimiliter  cxrulci,  ftaminibus  mediis  candidis,  radix  digiti  autpolliciscrafficudinc, 
valde  longa, & adeo  prolixa, vt  tota  extrahi  nequeat, nifi  admodum  raro, aliquot  locis  notlo- 
fi, candicans, fapore  dulcis  &C  grata.  » 

In  tumulis  arenofis  littore  marino  apud  Belgas  na(citur,vcluti&  in  Icaliaacalibi. 

Alterius  Eryngij  folia  multipliciter  in  varias  particulas  diffe&a  (pinis  (ecudum  marginum  z, 
crepidines  horrent:  caulis  in  complures  alasdiuifuscapitula  promit  (pinofa,  (ed  quam  Mari- 
ni minora, a quibus  & flo  (culi  catrulci  exeunt,  raro  lutei:  fubfunt  & lingulis  horum  (ex  alpe- 
ra  pungentiaque  foliola,  vti  prioris,  (ed  tenuiora  minoraque.  radix  huius  oblonga  quoque,, 
foris  nigricans,  intus  albida, digitum  craffa,(apore  & odore  alterius, vcluti  & folia  &C  ipfagu- 
ftu  aromatica, qua:  recens  enata, & ad  huc  tenella,  elui  etiam  apta  funt. 

Locis  incultis, a(peris, etiam  quandoqj  (axofis,  (ecus  vias  per  vniuerfam  Germaniam,  tum  - 
&in  Bohemia  frequens  reperitur. 

Vtrumque  poft  lolftitium  floret  xftiuum:  ac  Iulio  menfe. 

Dicitur  h xc  Spina  Gracis  spiyfiov:  Latinis  fimiliter  Eryngium : a Plinio  vero  etiam  Eryn- 
ge: in  Officinis  Iringus:  Inter  fpurias  verri  voces  8c  hxc  lequentia  extant  nomina: 
mpvov,y>py'mo\\ipi/MV,yXAiova  yUvg^u^trSBr.Capitulum  Martis. 

Prius  Eryngium  marinum:  a Belgis  vulgo  £nipfDi(M/Cin&doo.B/  JBccrtoojtele  dicitur:  An-  x. 
glis^eefiolpe. 

Alterum  & Plinio  lib.  xxii.  cap.  vi  ii.  Centum  capita  vocatur : a Germanis  z. 

5&MCljenDi(Ie(l/raDett  Di|M:  ab  Hiipanis  Cardo  corredor:  ab  Italis  Eringio,&c  Iringo.  Campe- 
ftre  autem  iftud  ad  alterius  differentiam  cognominatur. 

Vtriulque  autem  radix  excalfactoria,  (ed  moderate, ficcitatem  verri  cum  tenuitate  fub- 
ftantia:  non  exigua  obtinet,  Galeno  tcfte.  Vrinas  mouet : menles  pellit;  tormina  &c  inflatio- 
nes dilcutit  in  vino  decocta.  Iocinorofis,aduerfus  venenatorum  ictus, & contra  affumpta  ve- 
nena eodem  auxiliatur  modo.Sacharo  aut  meile  condita  non  modo  nephri  ticisprodeft,  (ed 
& Veneris  concitatrix  eft.  Idem  in  pinguium  carnium  iure  decocta  pote(l,fi  edatur. 

Affirmabatquidam, inquit Aetius, affiduo  Eryngij  v(u, nunquam pofteam inxifle calcu- 
los, cum  prius  eo  morbo  frequentiflime  vexaretur.  Bibitur,  inquit  Diofcorides,  cum  Sta- 
phylini femine  aduerlus  plurima  drachmae  vnius  pondere. 

Foliorum  fuccuscum  vino  expreffus  iis  prode(i,qui  venerea  gonorrhoea  vexantur. 

Aiunt  autem  Eryngium  herbam,  fi  capella  vna  in  os  (umat,  iplam  primum,  mox  totum 
gregem  (ubfiftere,donec  accedens  paftor  ori  eam  eximat, Plutarchus  au&or. 

De fturiis  Eryngiis.  Cap.  xiii., 

SPvriorvm  Eryngiorum  primum  folia  Sc  e radicibus , tum  &c  fecundum  caules  lata  i. 

profert,  rotundis  longiora,virentia,mollia,non(pino(a,  (ed  fecundum  margines  leniter 
crenata,Mali  Cotonei  foliis  maiora:  caules  verri  cubito  altiores  iaaltum  (urgentes,  in  quo- 
rum faftigiis  (pinofe  capitula  quina  fenave  eminent  veluti  aliorum,  colore  vna  cum  floribus 
caerulea,  radices  fubfunt  tres  aut  quatuor  rectz,albiHa:, pedalis  longitudinis. 

In  hortis  Vratiflauia:  primum  iftud  obfcruauimus:  oftendit  verri  Adamus  Zafchfflauw 
ciuis  Glazenfis,a  quo  in  Boruffia  (ponte  nafei  locis  accepimus  maritimis;iuxta  videlicet  ma- 
re Germanicum. 

Matthiolus  verri  & Eryngium  quoddam  pi&ura  exhibet,  Plano  cognomine,  foliis  latis,  z. 
ambitu  ferratis,cauliculis  compluribus,  quod  nullis  ab  ipfo  deferibitur  verbis : Si  autem  hoc 
illud  eft,cuiusP.Pena  & M.Lobelius  in  Aduerfariis  meminerunt,  perquam  caeruleo  arridet 
colore, & cauliculos  promit  re&os  felquicubitales  vel  altiores, per  interualla  geniculatos:  fo- 
lia inferiora  maiora  latioraq; , ambitu  crenata;  (uperiora  verri  minora  (lellatim  articulos  am- 
bientia,molliter  ac  innocencibus  aculeis  fpinofa:  capitula  item  (pinofe,  colore  cxrulea:  radi- 
cem torofem  ,veluti  Helenij, foris  nigricantem, intus  albidam,odoratam,fapore  Eryngij . 

Prouenire  iftud  feribitur  in  lurae  montis,  aliorumque  finitimorum  arduis  iugis,paluftri- 
bus  humentibusque  locis. 

Tertium  verri  &C.  Clufius  oftendit  pumilum  ac  humile  Eryngium,  cuius  priora  folia  » 
ffiaiufcula,  lata,  ac  mollia,  in  orbem  circa  radicem  humi  fparguntur:  caulis  gracilis,  alis  ali- 
quot brachiatus,  foliolis  multifidis,  tenuibus,  aculeatis,  radiarim  circumpofitis : capitula  in 
alarum  cacuminibus  globofa  (pinofeque,  colore  cum  circumambientibus  foliolis  aeflori- 
buscxrulea.  radix  tenuis  & annua. 

In  agro  Salmanticenfi  in  collibus  ii  (e  repertum  Clufius  refert. 

Procter  hxc  verri  & aliud  quoddam,  non  quidem  forma,  fedlaporc  Eryngium  referens.  4. 

Eryn- 


PEMPTADIS  qVINTiE  L I B.  V.  72.I 

folia  huic  ab  vno  mediocris  longitudinis  pediculo  terna  vt  plurimum  coh^rcnt,  raro  quina, 
angufta,obIonga,dura,dilutc  virentia, vtroque  margine  ferra: modo  incila,  faporc  foliorum 
Eryngij:  caulis  cubitalis, ramofus,  geniculatus  difloluta  profert  mufearia,  in  quibus  flolculi, 
ac  (emina  deinde  parua,  longioris  figura:, odorata,  & aliquantulum  acria,  radix  albida,  proli- 
xa, digito  tenuior, gullu  initio  dulcis,  poftea  aere  quiddam  rcfipicns,&  non  ingratum  redo- 
lens; qua:  reficcata  admodum  friabilis  citiffime  conteritur. 

In  planis  ac  campcftribushaud  procul  Praga  in  Bohemiareperiturmafeitur  & in  Flandriq 
quibufdam  fabtilolis. 

Spuria  autem  haec  funt  Eryngia,  ac  poflcrioris  obferuationis : idcirco  &C  nulla  eorum  ve- 
tera nomina. 

Primum  Eryngium  Borulficum,autnon  fpinofum  appellari  poteft. 

Alterum  Matthiolus  Planum  vocat:  alij  Alpinum  Eryngium  dicere  malunt. 

Tertium  recte  Pumilum  nominatur. 

Quartum  Crithmi  generibus  affcripfic-Matthiolus:  alij  vero  Etyngij,  quod  nobis  proba- 
tur: Odore  liquidem  &c  fapore  non  Crithmum,  led  Eryngium  refert. 

De  facultatibus  autem  horum  nihil  adferendum  fele  offert,  cura  in  medicina  vfum  nul- 
lum hadtenus  habuerint,nec  inter  edules  numerentur.  Sed  tamen  excalfacienda  effe  vel  fo- 
lusfapor  oflendit.  . . et  i 

De  Carduo  Stellato.  Gap.  xi-iii. 

■ Carduus ftellatus»  CTellatvs  Carduus .'tametli  Carduus 

appellatus,  nulquam  tamen  fpinas,  quam  in 
folis  capitulis  gerit,  folia  eius  initio  oblonga, 
dodrantalia,  molli  lanugine  hirfuta,  fecundum 
margines  grandibus  incifiiris  laciniofa;inter  quq 
cauliculi  cubitales  in  alas  quam  plurimas  diuifi, 
faftigiantibus  oblongis,haud  magnis,  numero- 
lis  capitulis , qux  longx,acutx , duriffimteque 
Ipinx  in  modum  radiantis  ftcllx  ambiunt:  flof- 
culi  purpurei,  prolixa  radix  &c  tenuis  eft. 

Exit  palllm  in  Zelandi  is 'S:  aliis  maritimis: 
circa  Antuerpiam  frequens: repemur  & in  Ger- 
mania, Italia,  ac  alibi  fecus  vias. 

Iulio  ac  Auguflo  potiffimucum  flore  viget. 

Nonnulli  Stellariam  vocant : CordusPolya- 
canthamjled  tamen  mXvd>a srS»  flue 
Qti  Theophrafti  (Gaza  Aculeolam  vocat)  for- 
taflisab  hac  differt.  Falluntur  autem  qui  Eryn- 
gium,aut  aliquam  eius  fpeciem  effe  autumant. 
Matthiolus  Calcatrippam  Italis  dici  ait:Germa- 
nis  iJBaUenMflcD/SlaDrnbipfll:  Belgis  ,§>  terre  ah 

Facultate  autem  hic  Carduus  excalfacientis 

Semen  ad  vrinse  difficultatem  commenda- 
tur: vrinas  ciere  &calculos  expellere  fertur  cum 

Baptifta  Sardus  aquam. ex  hoc  Carduo  de- 
flillatam  auxiliari  affirmat  lue  venerea  infedis: 


iecuntcm  huius  vfu  adiuuari , obftructiones  cius  tolli , fanguinemque  a vitiofis  humoribus 
emundari,  Sr  aduerfus  diuturnas  febres,  flue  quotidianas,  flue  tertianas,  vtiliter  exhiberi. 


De  Spina  Solftitiale.  C A p.  x v. 

C P 1 n a Soliti ti alis  Cardui  ftellati  altera  quardam  fpecies  effe  videtur : neque  etenim  ali-  x. 
k*'bi  quam  circa  capitulum  fpmofa  effi  fpinareius  ftellatim  quoque  digeruntur,  caules  cubi- 
tales in  ramulospaucioresquam  Stellati  dillribuuntur : membranaceas  fecundum  longitu- 
dinem appendices  habent,quibus  quadrangulares  apparent,  folia  longiufcula  funt,  incana, 
ab  vtraqj  parte  profundis  feftionibus  laciniofa:  flofculi  ex  flaminibus  compadti  lutei : femen 
exiguum,  radix  oblonga, tenuis. 

Juxta  Monfpelium  vulgarem  effe  Gefhcrus  feribit. 


PP  Solftitialis 


Solflitialis  autem  Spina  dicitur,qudd  folflitio  arftiuo  floreat, Gcinero  au&ore : vel  potius 
quod  poft  folftitium  fpina:  eius  maxime  pungant:  alia  eius  nomina,  fi  qua:  habet, incognita, 
i.  Facere  huc  videtur &alialacea:  lutea:  nomine  defcripta  :foliis  vtrimqueprofundiusdif- 
fedis:  floribus  luteis:  capitulis  perquam  fpinolis:  (ed  priore  maior, & caule  ablque  membra- 
naceis appendicibus.  Hanc  autem  in  Salmanticcnfi  agro  iuxta  vincas , arido folo,  a fe  reper- 
tam Clufius  feribit. 


De  facultatibus  harum  qute  incomperta:  funt,  nihil  adferendum. 


DeDipfaco.  Cap.  xvi. 

I p s a c i genera  noftraattas  duo  (latuit:  (atiuum  vnum:(ylueftre  alterum. Non  autem 
' nificulmrx  hxc  mangonio  differunt:  Lxtiora  fiquidem  qua:  excoluntur,  & vfibus hu- 
manis vtiliora  pleraque  reddi  Iolen t. 

Aculeatarum  autem  generis Dipfacos  quoque  eft.  caulem  editre&um,praraltum,genicu- 
latum,&  (pinis  horrentem:  folia  e lingulis  articulis  bina,  non  modi)  contra  fe  polita , fed  &C 
caulem  ample&entia,(imulq;  coalita, atque  ita  cohtcrentia,vt  exigui  labri  modo  rorem  im- 
bremque pluuium  contineant;  longa  autem  htec  funt,dilute  virentia, & La&uca:  fimiha,  ted 
marginibus  fpinofa;  dorfo  vero  eminente  durioribus  etiam  (pinis  rigentiora:  (caporum  fam- 
gia  oblonga  occupant  capitula, mordacibus  fpinis  echinata,  mucronibus  hamulorum  mirar 
reflexis;  e quibus  flolculi  candidi, frequentius  quidem  (atiuo,led  dilute,  purpurei  fylucftn: 
femen  fucceditveluti  fceniculi,guftu  amaricans:  inalbicant  per  ve  tu  flatem  capitula, acm 
ipfis  per  medium  fe&is  fubinde  paruuli  quidam  vermiculi  reperiuntur.  radix  candida,  me- 
diocris longitudinis. 

Nonnullislocisin  agris  Dipfacusferitur,cuius  echinata  capitula  vtiliora  ad  rudes  pannos 
expoliendos  habentur, quam  (ponte  ac  citra  culturam  nati:  Na(citur  vero  fponteiuxta 
morum  ac  ferobium  margines;  humidosac  madentes  tra&us  fequitur  ac  diligit-  - - 

r j**61  Ver°  & tertium  huius  generis  oftenditur, prioribus  foliiscauleq;  aculeato 

le,led  procerius  ac  altius;  capitulis  vero  breuioribus  ac  rotundioribus,magnitudine  vi  e 

tantummodo  nucis.  - - 

Repent"' 


Reperitur  verd  & illud , praefertim  in  Belgio, 
hunudis  etiam  limitibus, ac  iuxta  fluenta  & Icro- 
bes  aquas  habentes. 

Iunio  ac  Iulio  Diplacus  floret : echinata  capi- 
tula Autumno  colligenda  funt. 

Appellatur  alitem  .Diplacus  GratCis  flmiliter 
«T /4aKoc,a’®£5«TiTOC  Ao ofSr.  Latinis  vero  etiam  La- 
brum Veneris,Carduus  V eneris.Diplacus  autem 
quafi  fitiens  dicitur,quod  aquam  in  cohaeretium 
foliorum  finucontineat,qua  ad  litis  iniurias  abi- 
gendas vtatur. 

Labrum  vero  Veneris  a foliorum  etiam  poli- 
tu, peluis  vel  lauacri  Ipeciem  conftituete,  humo- 
rem perpetuo  continente : V ulgo  Virga  palloris, 
& Carduus  fullonum : Germanis  AarDcn  btjtdl/ 
Q5u6tn(lrtU/^Be6crfaricn:  Belgis  €aertieii/©olt)cnJ 
ract&en:  Hi  (panis  Cardencba , &c  Cardo  pent  cador: 
italis  Di(faco,&c  Cardo : Gallis  Chardon  defouBon, 
Vergeabergier:  AnglisCafel. 

Nominibus  vero  & aliis  appellatur,fedfpuriis 
ac  reieclaneis,vt  funt  papuuAuv,  oro- 

xapJho. 

TertiumgenusPlinij  Galedragon  cue  non  te- 
mere exiliimatur, de  quo  lib.xxvn.cap.x.  Gale- 
dragon  vocat.ait  Xenocrates , Leucacatho  limi- 
lem,paluilrem  ac  fpinofam, caule  ferulaceo, alto, 
cui  fummo  capite  inhaeret  limile  ouo.  In  hoc 
crefcente  aetate  vermiculos  nalci  tradunt. 

C§terum  Diplaci  exiguus  quidem  inmedici- 
PP  i na 


i 


714  Stirpivm  historia 

na  vfuseft.  Capita,  vt  diximus, ad  intcrpolicndum  laneos  pannos  vfurpantur.  radix  ad  quqda 
'A  Diofeoride  commendatur.  Galenus  ex  fecundo  ordine  cxiccantium  hanc  cfle  ait, habereq; 
nonni  liilabftcrfbriuni.  Dioicoridcs in  vino decodam& tufam  ad  cerati  craflitudinem, ri- 
mas fiftulasqj  fcdis  impolitam  fanare  rcfert:rccondi  auccm  xrea  pyxide  medicamentum  hoc 
deberi:  ac  prxcerca  dici  formicis  ac  verrucis  penlilibus  remedio  efTe. 

Qua:  aurem  de  vermiculis  in  Cardui  capitulo  repertis  &appenfis  prxterca  adduntur- 
&fimilequoddc  GalcdragoncPlinius,non  refert  huc  transferri , non  enim  nifi  vaniflime 
funt  nugx. 

Cap.  xvii. 

CNici  fpecies  &C  fylueftris  quidem  Atra- 
clylis  eft.  Duplex  vero  & hxc,  Theophrafto 
& Plinio  audoribus:Redicaulis  vna -.Zdvjtioiufu- 
/\oc  liue  procumbentis  caulis  altera,  Carduu  bc- 
nedidum  vulgo  nominant. 

Re&icaulis  Atradylis  rigi  dum,  redum,  ac  fir- 
mum caulem  promit , fuperius  in  alas  quafdam 
diuifum.  foliaautem  habet  oblonga, linuola,  ac 
{pinis  horridula : capitula  in  cacuminibus  ala- 
rum valde  aculeata;  e quibus  flores  ftaminei,ve- 
luci  Cnici  ,fed  dilute  lutei  coloris , quandoque 
vero  & purpurei:  femen  maiufculum, nigricans, 
amarum , Cni.ci  alioqui  iimile.  radix  mediocris 
eft  cralfitudinis. 

Nalciturin  Creta,  nonnullisque  Grjcixpro- 
uinciis  ac  infulis,  & in  Narbonenfi  Gallia : Ger- 
manis ac  Belgis  hortenfis  eft. 

Sero  admodum  floret, & femen  maturat. 
Nominatur  Grxcis  A V©octoA/«, a- 
■yej.ct\  a nonnullis  Soro;  vtTheophraftus  feribit: 
Latinis  Atradylis , Sylueftris  Cnicus;&quod 
olim  mulieres  rigido  eius  caule  pro  fufb  aut  colo 
vterentur,  Fufus  agreftis  &c  Colus  ruftica.  quod 
&hacxtate  apud  Grxcos  mulieres  facere Bel- 
lonius  refert,  qui  voce  deprauata  Arradylidetn 
nunc  Ardadyla  nominant.  Recentiorum  non- 
nulli fylueftrem  Carthamum  appellant, hoc  eft, 
Belgis  ©flben  CartfjamuS.  Nothis  vero  vocibus 
anvz$v,atmi<hov,  &£  Prxfepium  etiam  dicitur. 

At  facultatem  Atradylida  habere  deficcf  ndi 
& modice  digerendi  Galenus  tradit.  Coma,femen,&  folia,  Dioicoridcs  ait,  trita  accumpi- 
pere  &c  vino  pota, a fcorpione  idis  auxiliantur. 

De  Carduo  beneditto, altera  traEljlidis  /pecte. 

Cap.  xvi  1 u 

CA  R d v 1 benedidi  caules  teretes, lenti  ac  obfcquiofi,  & in  alas  nonnullas  effufi , huifli 
accumbunt:  folia vtrimquelaciniata, innocentibus  aculeis  per  margines  fpinofa  funt: 
capitula  in  fummis  virgulis  acanacea,fpinofis&  pungentibus  foliis  ac  aculeis  ftipata, e quibus 
Bos  emicat  luteus : femen  oblongum  fuperius  barbx  modo  capillatum,  radix  albida  in  fibras 
diuidicur.Tota  herba  cum  foliis  ac  caulibus,  nec  non  capitulis,  molli  tenuiquelanuginecon- 
tegitur,&guftu  amara  eft. 

In  Lemno  Mediterranei  maris  infula  locis  campeftribus  frequens  occurrit  Petro  Bello- 
nio  tefte:  apud  Germanos&  Belgas,  tum  Sc  Italos  ac  Gallos  ftudiose  in  hortis  colitur. 

Iulioac  Augufto  floret,  quo  tempore  ad  mcdicinx  vfum  maxime  colligendus  ac  repo- 
nendus eft. 

Carduum  benedidum  paflim  vulgo  nominant : Officinx  Cardobenedidum  compofia 
didione.Atradylidis  alteram  effe  fpcciem’ , vt  ante  diximus, fatis  manifeftum:  Nam  quxde 
hac  Atradylide  Theophraftus.huic  adfunt.  flue  lanuginofus  eft, ac  XhjMicg.uto;, cau- 

liculisque per  terram  reptantibus:  feme  barbx  modo  hirfutum;  & amara  funtfolia.  Quam- 
obrem  Sc  a nonnullis  Atradylis  hirfutior  dicitur.  Valerius  Cordus  CnCcum  fupinum  nomi- 


PEMPTADIS  qVINT  X LIB.  V.  71J 

Carduus  bcncdidtus.  nat:Germani  <£cf«.3nc(CJbi(M/.Rarfco&cncbict: 

quarum  poftrcma  vox  etiam  Belgis  innotuit: 
Hifpanis Cardo  fanclo : Gallis  Chardon  benoisl, 
ou  beneift-.  Bohemis  £iirD  bcneDpf t : in  Lemno 
Garderacanthti . 

Veluti  autem  amara  Cardui  huius  herba  eft, 
ita  quoque  & excalfaciens  ac  reficcans  ordine 
fecundo, Si  fimul  expurgans  ac  aperiens.  Vene- 
nis omnibus  rcfiftit,&  peftilentibus  morbis  au- 
xiliatur,fi  tempcftiue  propineturxurat  & quar- 
tanas, ac  inueteratas  ac  diuturnas  alias  febres: 
vifeera,hepar,ac  lienem  ab  obftrudionibus  li- 
berat: Ventriculo,quem  bilis  infeftat, conferti 
eiusque  dolores , prxfertim  vitio  ventriculi  fu- 
peruenientesjfopit:  verris  lumbricos  interimit 
ac  expellit:  tormina  fedat:  fudoresmouet;  vri- 
nam  cit:  nephriticis,ac  calcuiofis  prodeft : renu 
ac  laterum  dolores  mitigat. 

Optimum  autem  herba:  decodumexvino 
fi  febrisadfic.  Datur  & arida:  puluis  cum  vino. 
Minus  efficax  aqua  eft  per  organa  deftillatoria 
extracta. Contumacia  preterea  ac  rebellia  vlce- 
ra  huius  decodo  aliquot  diebusaflumpto  cura- 
ri  quoque  affirmant : Prodeft  vero  & herba  tu- 
fa impofita,vel  fuccus  eius,  commendatur  & 
eodem  vfurpatamodoaduerfus  virulentorum 
animalium  morfus  ac  idus:  tum  Scaflumpta. 


DeCirfio.  Cap.  xix. 

"C  X Carduorum  & Spinarum  numero  etiam 

Cirfion  eft:folia  eius  oblonga, Laducequa- 
fi  fimilia , verum  acuminata , Sc  pcrcircumfe- 
rentiasaculeata,candidiora,longioraqubquam 
vulgaris  Bugloffi:  caules  redi,  bicubicales,  in  a- 
las  nonnullas  difereti;  in  quorum  fingulis  capi- 
tulum eminet  fpinolum  ac  hilpidu , quod  poft 
floris  vigof em  deorfum  reflexum  nutat,  tan- 
demq,  in  pappofam  lanuginem  reioluitur.  flos 
purpureo  rubet  colore,  femen  lame  refplendet 
aliorum  multorum  Carduorum  inftar. 

Similes  vero  & huic  nonnulla;  aliae  Spina:, 
qua:  ad  Cirfij  genus  non  inepte  referri  pofle  vi- 
dentur . 

Vna  foliis  eft  Cirfio  nigrioribus,  per  circum-  r. 
ferendam  altius  ferratis:  floribus  purpureis:  ca- 
pitulo Cirfij , quod  etiam  aliquantulum  refic- 
dicur.  Altior  ha:c  fpina  eft,&  caules  eius  mem- 
branaceis appendicibus  angulofi. 

Altera  foliis  eft  (pinofioribus:  flofculiscon-  z. 
coloribus, fed  tribusquntuorve  vnitis,  quorum 
minora  capitula  non  refledutur.  Hanc  pro  Cir- 
fio MatthiolusdepinxifTe  videtur. 

Tertia  tota  fuaftirpe  magis  fpinofa  eft  :folia  3. 
profundis  incifuris  feda , duriffimis & acuciffi- 
mis  fpinis horrent, colore  virentia, medio  ta- 
men candicante  neruo : capitula  nutant  quo- 
que: flofeuli purpurei:  caules  craffi, membra- 
nacei, & angulofi. 

Nafeuntur  qua:dam  horu  plurimis  per  Ger- 
P p j maniam 


INter  omnes  fpinas  & Carduosfpinofilfimushic  eft:  caules  eius  pr.Talti,adnatis&^  fo- 
liis demiifis  membranis  angulofi  apparent:  folia  vtrimque  profunde  laciniata  multis  vna 
cum  caulibus  horrent  (pinis:  capitula  (pino(i(fima,ex  (quamis  multis  compa&a, e quibus  flo- 
res purpurei  veluti  aliis,rard  albidi,  radix  fere  recta, fed  non  alte  defeendit. 

Peregrinus  ifte  Carduus  Belgio  eft.  Onopordon  herbarij  appellat: Plinij  tatnen  efle  Ono- 
pordon  affirmari  nequit:  nihil  en  im  apud  eum  de  Onopordi  forma. 

Forcaffis  etiam  Acanos  ell.quem  Bellonius  omnium  carduorum  (pinofilfimum  refert:  Sc 
in  Creta  hac  artate  Aconachiam  vocari. 

Pauca  autem  de  Acano  a veteribus  prodita  extant : pauciora  verd  etiam  de  Onopordo. 
Certius  eft  Acanon  (pinam  efle,quam  Onopordon. 

Huic  vero  & ille  accedere  poteft,quem  Lobclius  ab  Italis  Leonem  & Carduum  ferocem 
dicifcribit:  ab  infelMimis  (iquidem  acdurilfimis  (pinis ; quibus  totus  redundat,cauliculus 
eius  breuisjVix  palmum  sequat:  flos  e capite  acanaceo  pallide  luteus, veluti  Atractylidis,  lon- 
gis, duris  fpinis  ac  aculeis  circumambientibus  horrens. 

Fertur  in  aridis  nonnullis  collibus  haud  procul  ab  Apennino  monte,  in  Italia  quando$> 
fcd  tamen  rard,tcperiri. 


maniam  locis  incultis  quidem , non  rard  faxofis  ac  ruderatis , ac fecus  vias : qusedam  vero  in 
maritimis, vt  in  Zclandia,Flandria,ac  Hollandia  iuxta  Occam  littora. 

Florent  omnes  mentibus  arftiuis:  qu ardam  citius:  alia-  tardius. 

Huiu(cemodi  Spinam  Grarci  x/poior  appellant : Latini  eadem  voce  vtuntur : aliqui  vero 
etiam, vt  inter  (purias  voces, Bugloflum  magnum,&  Spinam  mollem  nominant. 

De  facultatibus  au  cem  Cirlij  nihil  apud  veteres  feriptum  reperitur.  Andreas  quidam,  qui 
nugas  multas  &:  mendacia  in  medicinam  inuexit, radicem  adalligatam  varicum  dolores  (e- 
darc  (cripfit , vt  Diolcoridcs  refert. 

De  Carduo, quem  Onopordon  appellant  recentiores. 

C a p.  x x. 

Onopordon.  Xco,Carduus  ferox. 


SVpersvnt  vero  prater-  eos  quos  hactenus  dcfcripfimus  Carduos  & alij  fylucftrcs 
non  modo  in  Belgio,  fed  & alibi  occurrentes. 

Primus  fupra  cubitalem  aut  bipedalem  altitudinem  raro  affurgit:  caules  promit  complu-  i- 
res,rotundos,alis  multis  ramolos:  folia  Acanthij  temula,fed  minora,  nigrioraque,  & non  la- 
nuginofa.  in  faftigio  cauliculorum  fpinofa  echini  inftar  capitula  prodeunt;  e quibus  flores 
eleganter  purpurei  exeunt;  qui  inpappofam  lanuginem  tandem  commutati,  (emina  alio- 
rum fimilia-relinquunt.  radix  ex  multis  fibris  conimifla  eft. 

Alter  caule  a(Turgitaltiore,fubinde  bicubitali, rotundo,  minus  ramofo,  paucioribus  foliis 
conueftito,  qua:  ficuti  prioris  fpinofa  ac  mordacia  funt,  fed  minora  & anguftiora.  capitula 
quoque  minora, oblongiora,  non  vfque  adeo  fpinofa.  Flofcuii  purpurei  in  pappos  abeuntes, 
radix  nigra  ac  pedem  longa. 

Tertius  altitudine,  alarum  paucitate,nccnon  &:  foliis , irem  & floribus  fecundum  refert,  5. 
fed  caules  multo  fpinofiores:  & radices  magis  fibrofe. 

Paflimfecus  vias  ac  fem  itas  exeunt,  prarfertim  primus:  reliqui  duo  non  raro  in  pratis  re- 
periuntur. 

Iulio  menfe,  deinde  &:  Augufto  prxeipue  florent : Septembri  vero  pappofalanugo  ven- 
to rapitur. 

Sylueftres quidem  hi  Cardui  funt;qui  vero  fecundus  Scolymus  eft;non  quidem  ille  quem 
TheophraftusoftenditladefcenSjdequopriusfcriptum,  fedvnus  illorum,  quos  Plinius  lib.*«>»« 
xx.cap. xxiii. deferibit. 

Sylueftrium, inquit.  Carduorum  genera  funtduo : vnum  fruticofius  a terra  flati m : alte- 
rum vnicaulecraffius:  vtrique  folia  pauca  (alias  plura)  fpinofa,  muricatis  cacuminibus.  Sed 
alter  florem  purpureum  mittit  inter  medios  aculeos,ccleriter  canefcetem  & abeuntem  cu  m 
aura : Grseci  vocant. 

Meminit  vero  &:  alterius  Scolymi  Plinius  lib.xxn.  cap.xxn.quem  ait  in  cibos  Orien- 
tem xecipere;qui  idem  cum  Theophrafli  Scolymo,&  ab  iflo  differens  eft.  Nominatur  vero 

p P 4 ille 


Ewjfori- 


Snjlt![VM  HISTORU 

Carduus  fylueftris  tertius.  ille  & Am/m&m*.  poteft  & lioc  nomen  huic  quo<£ 

conucnire , in  pratis  ac  paluftribus  liquidem  gi- 
gnitur. 

Dcfcribitur  vero  &C  a Diofcoride  Scolymus, 
qui  cum  hoc  Pliniano  coucnirc  exiftimatunfolia 
habet,  inquit,  Chamarlconis  aut  ajcasSz?, 
nigriora  &c  pinguiora : caulem  edit  longum,  fo- 
liolum,capite  fpmolb, radice  nigra  &c  crafla.Qu? 
certe  dclcriptio  a Scolvmo  illo  fylueftri  aliena 
noneft.  Facit  huc  quod  Scolymus  Carduus  in- 
telligatur  fyluefter,&:  agreftium  nomine  veniat, 
vt  Ruelliuslentit. 

Scolymum  autem  hunc  Galenus  ait  calidum 
liccumque  fecundo  ordine  efle  : ab  eflentiz  ta- 
men proprietate  &c  graueolentem  vrinam,ii  m 
vino  cofta  radix  bibatur,  euocare : ac  graueolen- 
tiam  corporis  ac  alarum  fanare. 

Diofcorides  radicem  ait  emplaftri  modo  im- 
politam graueolentiam  alarum  totiusque  corpo- 
ris emendare:  ac  idem  polle  li  in  vino  decofia  bi- 
batur, copiolamque  vrinam  foetidam  expellere. 
Idem  vero  &c  herbam  recentem  adhuc  teneram 
inter  olera  Afparagi  modo  recipi  afferit. 

Plinius, hic  antequa  floreat  contufus, ait, atque 
expreffus, illito  fucco  alopecias  replet.  Radix  cu- 
iulcumque  ex  aqua  dccoGa , potatoribus  fitim 
facere  narratur:  Stomachum  corroborat  ,&vul- 
uis(li  credimus)  etiam  conferre  aliquid  traditur, 
vt  mares  gignantur.Ita  enim  Cheieas  Athenien- 
fis  fcripfit  & Glaucias,  qui  circa  Carduos  diligentilfimus  videtur.  Manducatus  Carduus  hic 
odorem  commendat  oris.  Ha&enus  ille  lib.xx.  cap.xxi  1 1. 


QV.INTI  libri  et  PEMPUDIS  Q3INT.1E 
Finis. 


REM- 


REMBERTI  DODONAEI 

DE  FRVTICIBV  S,  T,''r'*’"“V 

AC  ARBORIBVS, 

STIRPIYM  HISTORIA 

PEMPTAS  SEXTA. 


DE  FRVTICIBVS  SPINOSIS, 

LIBER  PRIMVS. 

PRAFATIO. 

A c t E N v s circa  herbarum  historias  ac  defcriptiones pracipue  ver- 
fati  fumus:  nunc  frutices  fefe  offerunt  ac  arbores , hanc  operis  partem 
posteriorem  ambientes.  In  qua  primi  occurrunt  (pino fi frutices : deinde 
(pinu  carentes-.tertio  loco  arbores  fucccdunt  fruttif  'era. quarum  videli- 
cet fructus  edules  funt  ,&  vfibus  humanis  de feruiunt : quarte  loco  re- 
liqua funt  arbores,  fructu  hominibus  inutiles,  quas  idcirco  fy  lue  fi  res 
appellauimus.  P o feriorem fedem  ac  ordinem  occupant  perpetua  fronde 
virentes, inter  quas  Conifera  funt  ac  Refinifera . 

y^Atque  fic  nofiro  operi  tandem  finis  imponitur  ,quod  animo  diu 
conceptum,  aliquando  attent atum,antehae  ad per  feclionemperuehire  non  potuit:  vel  ocio  defide- 
rato , quod  inter  medica  negotio  fas  agrotorum  curationes  fepe  ac  frequenter  exiguum  conti- 

fit : vel  animo , communi  patria,  tum  & domefiica  clade  perturbatifimo , a J ludiorum  labor i- 
us  nos  auocante. 

A (pino fis  autem  hanc  Fcmptadem  aufpicati  fumus,  quod pracedentis  finem  concludant  /pina: 
Sic  enim  a (pinis  ad (pinas  tranfitus fit, & afimiles  non  videntur  feparata. 


"D  V b i duo  funt:  vnus  fru&u  nigro, vulgaris:  alter  rubro,qui  Idaus  cognominatur. 

Vulgaris  Rubus  tenues, oblongos, lentos,ac  oblequiofos , fed  per  fe  non  confidentes  i 
caules  edit,  duris,  minacibus,  ac  alperis  fpinis  communitos,  folia  ex  pluribus  cohaerentibus 
Cornponuntur,  quaafpcra,dura,&  per  margines  incila  funt,fuperna  parte  virentiora  inferio- 
re vero  candicantia.flofculi  aliquot, finguli in  breuibus  pediculis, in  caulium faftigiis fpica- 
tim  fere  digefti  oriunturalbidi,ex  quinque  foliolis  commifii.  fruftus  ex  compluribus  acinis 
Morisfimilis,iedmult6  minor  eft;  initio  rubens, per  maturitatem  niger, guftu  cum  dulcedi- 
nequadam  fubacidus.  radix fibroia etiam  ferpic,fubindenoua  germina  proferens. 

Huius  autem  duo  genera  Ruelliusftatuic,fcd  fola  magnitudine  differeria.  Fit  autem  non  z 
fatd.vtvno  loco  latior:  altero  tenerior  eadem  ftirpsproueniat,pro  foli  videlicet  inquona- 
fcitur,  conditione.  J ^ 

. Ad  limitesagrorum  Rubigignuntur,ac  in  fyluis,agrisque,qui  coli  deflerunt. 

Maio  menfe  flores  confpicui  funt : fed  Augufto  ac  Septembri  mora  ad  maturitatem 
perueniunt. 

Hic  frutex  G racis  Ba&c : Latinis  Rubus  & Sentis  dicitur : quandoque  & Vepres , vtab 
vJuidio  Metamorphofeon  quinto. 

^Aut  lepori,  qui  Vepre  latens  ho fi  ilia  cernit 
Ora  canum. 

U u‘S  xul'°!r0aTO?:  Sed  Cynosbatus  Rofa  eft  fylueftris,vt  alibi  feriptum.  Germanis  5SV« 
WphirIabanC1Si5?am,m&:S?ec,ntn:  Gallis Ronce:  Italis Rouo:  Hifpams Carca : Anglis B-am* 
8lE^f6c/aucbIacfiberrPttaffjc:Bohem.sq[Bo(Iruama.  ‘ ^ 

fius  £r!t  vGrXC‘  '/*4®r  P*™’  fx!“JV  La,dni  Morum  Rubi  nominant, ac,  vt  Fuch- 

ncit,  vacmiumiquod  tamen  nec  nobis,  nec  alus  probatur : Officina  Mora  bati,&:  qua 

barba- 


barbariorcs funt,Mora balfi: Germani  SSjCttlbftf : 23jannbefien/Sc tjagfjriiefim:  Hilpani  Caret- 
moras:  Bohemi333ojlru}il1!).  - , 

Minorem  Rubum  ^t/oai^enov  ac  humirubum  a Thcophrafto  didum  nonnulli  efle  vo- 
lunt. Frudum  Ruellius  Gallis  C-athtrine  nominari  affirmat. 

Rubi  aurem  germina, folia.flores,  ac  immaturi  frudus  valetcrexiccatoriam  vim  habent, 
&fimuladftr  ingentem  facultatem  obtinent.  Manducata  oris,  tonfillarumque  inflamma- 
tiones reprimunt : aduerfus  dyfcntcriam.alui  profluuia  conferunt,  fanguinisque  emptiones 
qualelcunq;  fidunt.  Idem  poteft&  illorum  decoctu,  quod  & oris  vlceraadditomellecurat. 
OculoS  procidentes,  condylomata,  haemorrhoides  languinem  fundentes  folia  irapo ‘>ta 
nant.Succusex  caulibus,foliis,aut  immaturis  frudibus  exprefTus,ac  in  Sole  denlatusado 
hiaefficacior  eft.  . . , 

Maturus  frudus  dulcis  eft, &non  parum  habet  fucci  temperare  calidi  5efuiiacir  ^ 

infuauis;  adftridionis  vero  nonnihil  etiam  retinet:  V entriculo  idcirco  & gratus  elt.  a’ 

Galenus  ait, largius  eo  vcfcatur,  capitis  dolorem  fentiet:  Reficcatusverodumaa  u 
turuseft,magisquam  maturus  adftringit  ac  exiccat.  rerauam 

Radix  prxter  adftridionem  non  paucam  in  fe  habet  fubftantiam  tenuem,  Pr0P 
& in  renibus  lapides  comminuit : Galenus  ait.  Plinius  Rubi  mora  & flores  vrinam 
fert,&  calculorum  ex  vino  decodum  przfentaneum  efle  remedium. 


De  Rubo  idaO.  Cap.  I i.  . , . c 

TD^vs  Rubus  vulgarem  non  paucis  refert,  fed  caules  & folia  dilutius  virentia, 

_bus  fpinisac  aculeis  exafperantur;  tenelli  verd  recensque  enati  turiones  fpinis  S , jaD3  refi- 
etiam  carent : frudus  acinofi , fed  colore  rubentes , cum  dulcedine  infuaue  qui 
piunt.  radix  valde  ferpit,&  multis  locis  erumpens  germina  noua  profert.  • habetur’ 

Fertur  Sc  in  nonullis  Germani?  ac  Bohemi?  lyluis  reperiri:apud  Belgas  in  0 acnrefcit- 
Floret  eodcm,quo  prior, tempore:frudus  vero  & ferotinus  Augufto  c*er^jrT'  -s 

B*tb$ ykr«:  Latinis  Rubus  Idarus,  ab  Ida  monte  iuxta  quem  nafcitur : Ger 


PEMPTADIS  SEXTA  tIB.  I.  73* 

Rubus  Idxus.  fcjamtn:  Belgis  ijfmtr&cflffi:  Hifpanis  CdrfuBama- 

da  Idea : Gallis  Framboifts : Anglis  rambopfe/ 
&a{j}i0/&c  $tubl>trp< 

Frudum  Matthiolus  a Tridcntinis  ac  Ana- 
nienfibus  Ampouccle  nominari  refert.  ■ 

Viribusauccm  ac  facultate  alteri  Rubo  ifte 
fimilis  videtur,  fed  tamen  minusadftringcnsauc 
reficcans.  Eadem , Diolcorides  ait,  pratftat  qua: 
fupradidus. 

Flos  cum  meile  oculorum  inflammationibus 
commodilfime  illinitur:  eryfipelatareftinguit; 
ftomachicis  ex  aqua  bibendus  datur. 

De  Anonide.  C a p.  1 1 r. 
Avi.icvi.is  Anonis  dodrantalibus  aut 
'paulo  altioribus  exit,  geniculis  aliquot  arti- 
culatis ramofis,  obfequiofis,duris  acutiflimiscp 
fpinis  horrentibus:  iuxta  quas  folia  pariia  Hypc- 
ricoidis  Ruta:  magnitudine  & forma  fimilia, 
particularibus  Lentis  foliolis  maiora  , colore fa- 
turato  virentia  : flofculi  fecundum  cauliculo? 
quoque  enafeuntur, forma  veluti  Ochri,  fed  co- 
lore vt  plurimum  purpurei, raro  albidi, rariffime 
verblutei:fubfequuntur  valuulf  exigux, in  qui- 
bus femina  plana,  radix  longa  lateper  fumma 
terra:  progreditur,  lenta  admodum  ac  frangi 
contumax. 

In  agris  ac  iuxta  limites  flue  margines  lieto 
pingui  ac  reftibili  fologigniturreperitur  in  Ger- 
mania ac  Belgio,  ac  in  Italia,  tum  & alibi,  ftirps 
autem  admoa  um  viuax  eft,qua:  nec  facile  perit, 
fed  nec  extirpari,  nifi  difficillime,  poteft.  Agri- 
colis fiepe  molefta  eft,  quando  dura:  ac  lentse  ra- 
dices aratrum  remorantur,&  boues  fiftunc. 

Noua  fub  finem  Veris  germina  emittit.  Au- 
tumno perficitur,  & tunc  quidem  fpinofiffima. 
Iulio  & Augufto  cum  flore  videtur. 

AW)?  fiue  O ‘tark  Gr^cis  quide  appellatur,ac 
fimiliter  Latinis  Anonis  & Ononis:  Vulgo  aure 
faerbarioru  Arrefta  bouis,Refta  bouis,&  Remo- 
ra aratri, quod  arantes  boues  in  opere  h^rerc  ef- 
ficiat,&  quo  minus  aratrum  progredi  queat,fre- 
quenter  radices  eius  impedimento  fint.  Dicitur 
vero  8C  Acutella,  aduris  acutis  fpinis, quibus 
tranfeuntes  pungit. 

A Crateua  vero  A iyhm&s  fiue dsgipyrusiGer- 
manis  eft  -£auirfiecfjeU',Ocf}ferifraitf/  ©talfraut: 
Bel  gi  s ^ranglDortele/^talmipt:  Italis  Bonaga:  Flif- 
panis  Detiene  buey  & Cattilhos : Gallis  Arrefie 
beuf:  Anglis  Camoffje&pett  JBpne. 

Anonidis  autem  radix  excalfaciens  eft;  &,vt 
Galenus,  tertio  quadantenus  ordine;  extenuans 
verd  ac  incidens  quoque  eft.  Cortex  eius  cum 
Vino  epotus  vrinam  cit,  calculosque  diflbluit  ae 
pellit;  cruftas  verd&abftergit. 

Decofta  radix  in  pofca  dentium  dolofes  mi- 
tigat , ore  fiepius  colluto.  Plinius  comitialibus 
deco&am  in  oxymelite  ad  dimidias, dari  refert. 
Matthiolusfibi  notum  hominem  affirmat,  pul- 
ucre 


731  STIRUTM  HISTORfif. 

ucrc  huius  radicis  pluribus  mcnfibus  aflumpco,  carnofo  ramice  curatum. 

Primos  huius  fruticis  turiones  iiue  alparagos,  priulquam  fpinofi  fiant, muria  condiri, & 

Cap.  jui. 

HV  m i l i s ftirps  Rulcum  eft,cauliculiaut 
potius  pediculi  eius  rotundi,  lenti,  viren- 
tes, Si  ramofi , (cmipedem  alti : folia  parua,la- 
tiufcula.  Buxi,  aut  citius  Myrcinis  fimilia,led 
pungenti  cacumine  mucronata:  baccx  e mediis 
dependent  foliis,  per  maturitatem  rubentes, 
maiores  quam  Afparagi.  radices  albidx,raroo- 
fx, Torpentes,  mediocris  craflitudinis,gu!tu  dul- 
ce quiddam  refipientes. 

- In  nonnullis  regionibus  heluci  in  Burgun- 
dia,  Sc  Italia;  tum  & alibi  locis  afpctis  frequens 
nafeitur.  In  Belgij  hortos  transferri  iolet. 

Primo  Vere  virentes  ac  teneros  admodum 
turiones  promit,  qui  edi  aliorum  afparagorum 
modo  poliunt.  Autumno  femen  perficitur. 

O&ptupo-ivv, quali  acuta  Myrnis,&  pivptr'mii- 
j£/a,id  eft,fylueftris  Myrtus  Grxee  dicitur:  La- 
tinis Rulcum  aut  Rulcus : Officinis  Brulcus : a 
nonullis  Scopa  regia,  vt  reflatur  Marcellus  Em- 
piricus vetus  feriptor  : Germanis  $SJ?lKfj£>0!tt: 
Belgis  ,§>te6enbe  JSalm : Italis  Rufcofic  Pougotopi: 

. Hilpanis Gilbarbepra.  Reperiutur  vero  & huius 
fpunaquxdam  nomina  ac  no  th  § appellationes, 
'n1fAi/Tcci(^.y0a.Js^iu,jpTz'J,/Mai(cft9alayjOf1mlyxii, 
&ray jitof,  avayyt^of,  Ayti^t , pa/isupuip-m , iC 
tales  alis. 

Inueniuntur,inquitPliniuslib.xxv.cap.xm.' 
qui  Oxymyrllne  radicem  Acaron  vocat:Ideoqj 
quidam  Acaron  agrion  vocare  malunt.  Sed  po- 
tuit Plinio  vocum  affinitas impofuifle,&pro  A- 
tarnr.  ca:ron,qux  voxinter  nothas,  Acaron’aut  Acoron  legi  (Te. 

Serapio  cap.  cclxxxviii.  Myrtum  agriam  eandem  cum  Cubebiseffefentit, rationem 
adducit, quod  Galenus  Myrtum  agriam, hoc  cft.Rulcum  non  defcripferit , necDiofcorides 
Cubebas.  Qua:  vt  nullius  momcnci  ratio  cft,  ita  nec  veritatem  habet : Galenus  etenim  nu£ 
quam  Cubebarum  mentionem  facit;  &:  vt  feciflet,  non  confequeretur  idcirco  Rufcum  Cu- 
Csrptfimn  bebas efle.  Meminit  aurem  Galenus  Carpefij,quodAuiccnna  cap. cxxxvii.  Cubcbasfacit. 
Carpefium  autem  a Rufco  multum  differens  efle , oftendunt  ea  qux  de  hoc  lib.  primo  De 
Antidotis  Galenus  feripta reliquit. 

Eft  Carpefium  herba,inquir,  Phu  appellato  genere  fimilis, validior  tamen  & aromaticum 
quiddam  pluslpirans:  plurimum  hxcin  Sida vrbePam philix nalcitur.  tenuia  autequxdam 
Carpcfij  farmenta  Cinamomi  virgultis  fimilia  funt.Eius  duo  genera  reperiutur.  vnutnquod 
Laertium:  alterum  quod  Ponticum  nominatur,  a monte, in  quo  nafcuntur,  vtraque  nomen 
habent;  fed  Ponticum  melius  eft:  quod  cum  plurimum  haberem  permultis  medicamentis 
admifcuijin  quibus  Phu  vocata  imponi  debuerat.  Eft  enim  Carpefium,  vt  dixi , Phu  fimile, 
validius  tamen,&:  qualitatem  quandam  aromaticam  guftatum  odoratumcp  remittens : Ha- 
dlenus  Galeni  verba. 

Ex  quibus  manifefte  conftat, Rufcum  non  efle  Carpefium , hoc  eft,  Auicennx  Cubebas; 
Serapionis  & hallucinatum  Serapionem  qui  tale  aliquid  fufpicatus  fuerit.  Sunt  vero  & frudtus  fiue  gra- 
trror.  na  quxdam  Cubcbe  nomine,non  farmenta;  verum  nec  illa  cum  Rufco  quadrant,  nec  Gale- 
cubebe.  no  cognita  extitere. 

Rotunda  fiqu idem  grana  funt.Piperis  magnitudine, fed  oblongo  angulo  eminente,  quafi 
caudata,guftu  aromatica,  & acre  nonnihil  refipientia.  Yfaac  Pradlicx  fux  lib.  fecundo  inter 
grana  numerat:  &c  fimiliter  Hali  Abbas  Pradlicx  etiam  lib.  fecudo,numero  clxii.  Pofterio- 
res  Grxcijinterquos  Nicolaus  Myrepfus,Combebas  appellant. 

Cxtenim 


cibis  gratiflimos  efle;  audior  Diofcoridcs. 

De  Rufco. 

Rufcum. 


PEMPTADIS  SEXTA!  L I B.  I.  73} 

Cxterum  Ru(ciradices,quirum  prascipue  vfus, temperate  calida:  funt,  ac effentia:  tenui- 
tate mediocriccr quoque reliccanres.Vrinam ciunt;  renum  calculos,  ac  arenulas  expellunt: 
vrinasftillicidio  fuccurrunt,dccodo  earum  ex  vino  affumpeo.  Eadem  Diofeoridesae  foliis 
ac  baccis,qua:  prxterea  & menfes  pellere, capitis  dolores, ac  regium  morbum  fanare  ait.  Pro- 
fimt  vero  t$£  radices  ad  crafforum  pulmoni  pedoriqj  inh^rentium  humorum  facilem  expur- 
gationem, ac  concodionem  eorumdempromouent. 


De  Mppogtojfo.  C a p.  v. 

Hippogloflum.  TT Ippoglossvm  cauliculos  erigit  do- 

A -i- dr  an  tales , rotundos : folia  circa  hos  ob- 
longa,lata, acuminata,  fed  non  pungentia,  Lau- 
rinis quidem  fimilia,  fed  multo  minora;  maiora 
vero  quam  Riifci,e  quorum  medio  neruo  alte- 
rum exit  folium  acuminatu etiam,fedparuum, 
nec  Rufci  folio  maius : deinde  & bacca  Ochri 
magnitudine , colore  per  maturitatem  rubens, 
qua:  ipfb  exiguo  foliolo  quali  tota  fubinde  con- 
tegitur. radix  albida, longa, &fuauis  odoris. 

In  Ligurite  Alpibus,  ac  Pannonia:  fuperioris 
motibus  rcpcritunBellonius  circa  Athon  mon- 
tem valde  frequentem  effe  feriptum  reliquit.  ; 

Sub  Autumni  tem  piis  frudus  maturus  eft. 

Gratcis  iWoj.Aaoros’  dicitur:  a nonnullis  vero 
&c  ’£%r!yX cessov:  ab  aliis  'dzsoyheoosov  : a recentiori- 
bus  Bonifacia,  Vuularia,  Biflingua,  Lingua  pa- 
gana, Victoriola.  Eadem  vero  &C  ScLlpm  uAituv- 
JpeM&fdqm  Uuia,  ab  Ida  T roadis  monte,  qua: 

&:  Alexandri  T roas  dicla  eft. 

Nec  refert  quod  Diofcorides-  de  Hippoglof- 
Ib  vno  loco;alio  vero  de  Lauro  Alexandrina 
fcripferit : autqudd  Ruellij  verlio  habet,  femi- 
na inter  folia  exire : auc  quod  talem  iconem, 
Pvuellianenempe  interpretationi  refpodentem, 
Matthiolus  exhibuerit,  fructu  videlicet  in  lon- 
gis pediculis  e cauliculis  inter  folia  dependente. 

Nam  de  vna  ftirpe  quandoque  fubdiuerfis  ap- 
pellationibus, feparatisque  locis  Diofcoridem 
agere,  & alibi  oftendimus:  veluti  cap.de  Tuffi- 
lagine.  Ruellij  autem  conuerfioncm  non  effe  fidelem  & ipfe  Matthiolus  pofteaagnouit.  Rmtii/ ver- 
Gnscum  exemplar  habet,  >(ctp7rct>  cr  ^eas/?  (fcilicet  Ipi/dejVjhoc  eft,  frudum  in 

diis  foliis  rubentem.  Quod  & fic  fe  habere  Theophraftusetiam  teftis,  qui  Laurum  Alexan- 
drinam & Rulcum  lib.ii  i.  oMwjst/wa,  hoc  eft,  frudum  folio  ferentia  effe  refert.  P nerer 

hsc  duo  nec  alia  'fhzi /Moi&pm  nominans,  innuere  volens,  non  reftare  epiphyllocarpa  alia. 

Quod  fententiam  noftram  adftruit,  &c  Hippogloffum  Laurum  Alexandrinam  fiue  Idxara 
efle  confirmat.  Huc  vero  etiam  facit,  quod  inter  appellationes  Lauri  Alexandrina:  nomen 
•US0J.AMT70J  afferiptum  quoq;  fit.  Mattiiioli  verd  falfam  effe  iconem, & ad  infidelem  Ruellij  Muthhii 
verlioiTem  excogitatam, ex  his,  qua:  hactenus  fcripfimus,fatis  apparet.  Mirum  autem  quod SKlS*icmu. 
cum  ipfe  errore  Ruelliana:  interpretationis  animaduerterit;tam  falfam  & imaginariam  ico- 
nem in fuis commentariis  relidam  voluerit. 

Ceterum  Hippogloffum  fiue  Laurus  Alexandrina  a Germanis  quidem  gapfTififraut/ &c 
gungenblaCf  dicitur:  Belgis  Congfjenblabt : Hifpanis  Lengua  de catiallo :Ang\\s  tDouble  tonge. 

Superfunt  vero  & alia  quasdam  eius  apud  veteres  Grascos  nomina:  vt,  Jbvcfti,  Qavti, 

ac  inter  nothas  2 /usS-e/ov,  SiyAoasov;  apud  Grascos  vero  noftri  temporis  Cora- 
co  Votano. 

Porro  Laurus  Alexandrina  temperatura  cuidenter  calida  eft.  Radix  pondere  drachma- 
rum fex  cum  dulci  vino  difficulter  parientibus,  & ftillicidio  laborantibus  fuccurrit ; & fan- 
guinem  quoque  menftruumelicit,vtaudor  Diofcorides.  Similia&t  Plinius  habet:  Celeres 
partus, ait, facit, radice  pota  trium  denariorum  pondere,  in  vini  dulcis  cyathis  tribus.  Secun- 
das etiam  pellit  menfesque  eodem  modo  pota. 

Q . Baptifta 


734  Stirpivm  historia 

Baptifta  Sardus  ad  fuffocationcsex  vtero  hanc  vehementer  commendat:  Exhibendo,  in- 
quitjcochlcarparuum  pulucris,  vel  herba:,  vel  radicis  mulierem  fufFocatiene  ex  vtero  labo, 
rantem  mox  liberat:  Eandem  verd  &ad  inteftinorum  ramices  extremum  effe  feribit  reme- 
dium, puluere  videlicet  radiciscxigui  cochlearis  menfura  cum  iuiculo  carnis  aliquotconti- 
nuis  diebus  propinato. 


De  Cappare.  Cap.  vi. 


ACvleatvs  frutex  Cappariseft, cuius  ra- 
muli non  minus  acutis  & hamorum  inftar 
aduncis  fpinis  horrentes  quam  Rubi,  per  terram 
orbicularitcr  ftcrnuntur,fi  non  pedamentis  qui- 
bufdam  fulciantur,  folia  circa  hos  lata,veluti 
Mali  Cotonea:,  fed  tamen  rotudiora;  e finu quo- 
rum tenues  exeunt  pediculi  capita  rotunda  pro- 
ferentcs,quibusdehifcetibus  flos  candiduspan- 
ditur,quemfequunturfrudus  oblongi, Oiiuisfi- 
miles,in  quibus  femina  parua  & albida  condun- 
tur. radix  lignofa , grandis , numerofa , crafliore 
cortice  conueftitur,  cuius  in  medicina  frequens 
vfus. 

In  Ita!ia,Hi(pania,aliisq;  calidioribus  regioni- 
bus abfque  cultura  Capparis  nafcitur, tenui  folo, 
afperisque  locis, &£  iuxta  rudera,  vtDiofcoridcs 
feribit  Theophraftus  natura  fua  fylueftrem  effe, 
& cultum  non  admittere  referr : noftra  tamen 
artate  anonnullis  colitur,  ac  ficcis  lapidofisqs  lo- 
cis feritur. 

Capparis  arftate  floret : viget  vero  in  Autum- 
num vfque:  rudimenta  florum  antequam  dehiC- 
eant  colligenda, & muriaaut  fale  condienda. 

Nomen  apud  Grarcos  idem,  quod  apud  Lati- 
nos obtinet;  xaVwaet?  fiquidem  dicitur : a non- 
nullis vero  & xMw&nrs , fed  proprie  Cynosba- 
tosfiue  Canirubus,eft  fylueftris  Rota :vt alibi 
oftenfumeft:  Germanis  Sappcm:  Belgis  €ap< 
perjS:  Italis  Cappara:  HilpznisJlcaparras:  Gallis 
Cappres : Anglis  Cappcr. 

Capitulafiue  rudimenta  florum, hoc  eft, nondum  completi  flores,  Cappararum  nomen  in 
Officinis  acceperunt. 

Cappares  itaque  fiue  flores  nondum  completi  temperamento  calidi  funt  ac  tenuium  par- 
tium.Ii  recentes  edantur  exiguum  admodum  alimenticonfetunt:  fale  vero  macerati  multo 
etiam  minus:  non  tam  edulia  idcirco, quam  ciborum  obfbnium  & mcdicamentofum  con- 
dimentum. collapfam  ciborum  appetentiam  excitant:  humido  ventriculo  conferunt : fali- 
uationem  eius  reprimunt;  pituitam  vero  & in  eo  hatrentem  detergun t: iocinoris lienisq;  ob- 
ftrudtiories  expu  rgant:  quartana  laborantibus  ac  lienofis  cum  cibo  profunt.Eduritur  autem, 
fale  prius  eloto,deco£ti, addito  oleo  Sc aceto,acetariorum  aliorum  inftar , aut  vna cum  cibis 
coquuntur. 

Cortex  autem  radicis  ex  diuerfis  facultatibus  conftat:  excalfacit, extergit, purgat,  incidit, 
digerit,contrahendi  adftringcndiq;  quadam  potentia  coniunfta. 

Lienes  induratos, fi  quod  aliud  medicamentum,iuuare  valet,  cum  foris  idoneis  remediis 
admixtus, tum  intra  corpus  affumptus,&  quidem  vel  in  aceto  aut  oxymelirc  deco&us;  vela- 
ndus contufus,aliisfy  permiftus.  hoc  etenim  modo  craffos  lentosq;  humores  euacuat,&eos 
per  vrinaSjfepc  etiam  per  ventrem  fanguinolentos  defert,  vnde  & lienes  adiuti  & coxendi- 
cum dolores:  menfes  vero  etiam  promouet,&ex  capite  pituitas  purgat  detrahitque,quod 
)&TD$htjt(sirifyiv  vocant:  auctor  Galenus.  Idem  cortex,  vt  Diofeorides  feribit,  vlcera  vetera 
fordida,&  qute  occalluerunt  expurgat:  lienofis  cum  Omclyfi  imponitunmaducata  dentium 
doloribus  auxiliatur;  cum  aceto  vero  vitiligines  abftergit.  folia  verd  & radices  contrita,  du- 
ritias &C  fiue  ftrumas  difeutiunt.  Succus  aurium  vermiculos  infufus  enecat. 


PEMPTADIS  SEXTAE  1 J B.  V.  7jj 

De  Cappare  Fabagine.  Cap.  vi  i. 

Capparis  Fabago.  A D Capparcm  autem  &C  referre  rc- 

-^centiorum  plerique  ftudcnt  Cappa- 
'mj  rem  Fabaginem  nuncupatam,  non  fruti- 

harc  promit  teretes, laues,ramofos;&  cir- 
ca  hos  folia  lata, oblonga, crafliufcula,mi- 
noraquam  Capparis,  Portulacz temula, 

1y Jn/r/  ab  vno  pediculo  bina,  feturato  colore  vna 

W T (iV?)  cum  cau^cu^s  virentia:  flores  ver  6 priufr 

quam  pateant  rudimentorum  Capparis 
florum  fimihtudinem  referentes ; com- 
pletos autem  inalbicantes,ftaminibusa- 
liT-ty"  ^9uot^ure's  mediis:  fuccedunt  filiqua:  in 
^U'^US  ^mina'  ra<*‘x  tenu*s  ‘n  diuerli 

tur  non^um  accepimus : in  hortis  Belgij 

\\  R Nominatur  ha?c  a recentioribus  Cap- 

. y/?  \\  Capparis  leguminola.  Veteribus  notam 

ff  Y|  0 fuifle non  condat :Cepcam  fiquidemcfle 

1 no  fuerit  facile  affirmare,  breuiacfuccin- 
/0$  fta  admodum  apud  Diofcoridem  deferi- 

idi'  /3  >"  ptione  extante.  Defcribitur  vero  ab  Aui- 

's^'  cenna  cap.  xxvm.  herba  quasdam  Ardi- 

^ = fr'£‘  nomine , cum  qua  Capparis  Fabago 

FSS^  melius  refpoderet,  fi  tam  graui  eflet  odo- 

re , quam  fapore  amaricat : Ardifrigi  fi- 
quidem  valde  acuti  8c  grauis  odoris  eft,  vt  Auicenna  feribit: 

Eft  herba,inquit,fimilis  Cappari,acuti  odoris  valde  & grauis, habens  frudum  in  vaginis.  HrdiJHp, 
Quod  fi  autem  errore  tranflcribentium,pro  faporis,  odoris  vox  luppofitaeffet,  Capparis  Fa- 
bago cum  Ardifrigi  conuenire  poffe  videretur.  Sed  quis  hoc  temere  affirmauerit ! Sit  ergd 
Capparis  Fabago,  lua  contenta  appellatione, nec  aliam  expetat  aut  requirat. 

De  facultatibus  vero  nihil  occurrit  icnbendum. 


DcVua  crifpa.  Cap.  vi  ii. 

BIcvBiTAi.isaut  altior  hic  frutex  eft,  8£  admodum  ipinofus:  multis  tenuibus  ligno- 
fis  aculeatis  &c  albicantibus  ramulis  luxuriat : folia  non  magna,  lata,  rotunda  quoque  e fi- 
lent, nifi  profrmdius  incila.  Vitiginea  quodammodo  referrent , ambitu  verd  reliqua  etiam 
crenata.  Colore  autem  pulchre  virent , mollia  verd  8c  vna  funt  ac  modice  pilola : flofeuli  ex 
herbaceo  albidi,aut  perquam  exiguum  purpurei : frudus  acini  rotundi,  non  racematim  co- 
hasrentes,fed  fecundum  ramulos  Iparfim  baccarum  aliarum  modo  dependentes,  colore  ini- 
tio virentes,  guftuque  aufteri,  per  maturitatem  verd  fubflauefeentes,  vinolb  filcco  pleni,  fe- 
pore  aliquantulum  dulces,in  quibus  femen  candicans,  radix  lignofe  fibris  non  deftituituf. 

Ad  limitesagrorum  & hortorum  hasc  Ipina  collocatur , Sc  non  raro  ipfe  hortorum  eft  fe- 
pimentum. 

Citd  admodum , & frequenter  ante  Veris  axjuinodium  folia  erumpunt : acerbi  frudus 
Aprili  ac  Maiomenfibuscolliguntur:  maturi  verd  fub  finem  Iunij  demum  decerpuntur. 

. Nomen  frutex  hic  apud  Veteres  non  habet, qui  eum  non  cognouerunt,  vel  ncglexerunc: 
Recentiores  quandoque  Groflulariam,frequentius  verd  ab  acinis  V uam  criipam,  Vuam  Ipi- 
nam,Vuam  fpinellam,  Vuam  crilpinam  appellant:  Germani  .foufj&teraut  Aujfcfeecn  Belgz 
*§>tefedbeficn / Jumefelen  &C «rroefbtfint : Hifpani  Vua  crejpa,  fiue E/pina : Itali  Vua [pina-.  Galli 
GroifeSes:  Angli  <6oes  berrpe.  Non  eft  autem  Rhamni  lpecies,vt  ex  iis, qua:  de  Rhamno  mox 
feribenda, latis  conftat.  Non  eft  etiam  Ipina  GtJetis  at^da  mcucoS bs  dida,quam  Theophra- 
ftus  Graminis  fere  modo  germinare  feriptum  reliquit. 

Sunt  autem  huius  fruticis  baccse  nondum  quidem  matura:  temperamento  frigida:  ae  fic- 

Q_g_,  «. 


Vua  crifpa. 


M HISTORIA 

cj.&orime  quidem  fecundo  intenfo,& 
rateadftnngcnces.  In  cibatu  harum  vfus  ,.nf 
phacijlocoelh  Iufculajn  quibus  inco&e  mi 
grata*  febricitantibus  ttilia.  Eduntur  vetb  » 
aliisdecoaamodisiquociiiiqiie  autem  tandem 
roodo.fcm percrudum  ac  frigidum  fuccum  in 
generaut.quiad  alimenti  fubftantiam  n.hil 

cxigunmadmodumcmfctatiafeuvcro  etiam 

ffllunt, 8c  ianguims  fluores , ac  menCum  purea- 
tiones  reprimunt, n,f,  in  debilem  admodim  « 
frigidum  incidantventnculum.quem  oonad- 
luuant.fcd  vel  aggrauant,  vel  aluo  quoque  vni 
permota  conturbant.  ^ 

Maturi frudus  vti  dulciores  Tunt^c Sipa- 
rum aut  nihil  adftringunt,  & caloris  exiguum 
quid  obtinent:  alimenti  vero  & paulo  amplius 
quam  immaturi  conferunt,  idqs  non  adeo  cru- 
dum j verum  rard  hi  vel  ad  condimenta  deG- 
derantur,vel  eduntur. 

De  Ribefio.  Ca  p.  i x. 

"D  Ibesivm  non  fpinofum  quidem  eft, 
AV fed  certis  de  caufis  abVua cnfpa non  vide- 
bitur diuellendu  m.  Eius  fpeaesdua: funt, fru- 
dus  colore  & fapore  differentes  5 vnius  enim 
rubet:  alterius  niger  eft. 

Fruticofa  autem  ftirpseft , lentos  ac  flexibi- 
les ramos  profert  cortice  fubnigricates,  quibus 
adnafeuntur  folia  lata , ambitu  &crenata , & 
Vitisfoliorum  modo diiTe&a,  fed  minoramul- 
tb,e  quorum  finu  pediculi  dependent  oblongi, floribus  initio  onufti,  deinde  baccis  vua:  non 
racemofae  modo  digeftis, colore  per  maturitatem  rubentibus,fapore  grato  acidulis. 

i.  Altera  fpecies  priorem  ramis,  foliis,  floribusq;  refert,  fed  frudtus  niger  eft,  & ingrati  fapo- 

ris,&  idcirco  nullius  prerij  ac  inutilis  habetur. 

1.  Ribeflum  rubentis  baccae  in  multorum  hortis  habetur : ad  fepimenta  vrile , tum  & ad  to- 
piarias (cenas,  quas  nondifficili  opere  conueftit  ac  omat. 

2.  Alterum  in  hortis  habere  nemini  vel  paucis  cura:  eft  : iuxta  foflas  & ferobes  agrorum  aut 
pratorum  quandoque  reperitur. 

Floret  Ribefium  Aprili  ac  Maio  ,fub  finem  vero  Iunij  quandoque,  fiepius  vero  Iulio 
menfe  bacae  maturae. 

Noftraxtas  Ribefium  appellat,  & GroiTulariam  rubram,ac  Groflulariam  tranfmarinam: 
Germani  ©ant^atis  freubef  fiue  treubim  / @ant  beerlin:  Belgx  Beficfecne  ouerjcn 

Itali  Vuetta  roffa:  Galli  Groi ffelet^ Groifelles doutre mer-.  Bohemi  ©°.3ah<J.  Offici- 

nis Ribes  nomine  cognitum  quod  fru&u  rubet.  Defcribitur  verdiftud  a Serapione  cap. 
ccxLi.Scd  Fuchfius  &:  Matthiolus  noftrum  negant  idem  cum  illius  eflfe : facultates  tamen 
conuenire  diffiteri  nequeunt;  At  defcriptio,aiunt,non  refpondet. 

Ribes  eft, inquit  Serapio, planta  habens  capreolos  rubros  ad  viriditatem  tendentes,  & fo- 
lia magna,lata, rotunda, viridia : grana,quorum  eft  lapor  dulcis  cum  acetofitate , & ipfa  fune 
frigida  Sc  ficca  in  fecundo  gradu.  Quid  autem  in  hac  deferiptione  repugnans  ? Plantam  efle, 
ait,hoceft,fruticem,  habentem  ramulos  (interpres  capreolos  nominat)  rubeos,  ad  viridita- 
te1^ tendentes, & talia  funt  Vere  noua  erumpentia  cum  foliis  germina, qua:  vetuftate  fubni- 
gricant.  folia, fi  cum  aliorum  minorum  nonnullorum  fruticum  multo  minoribus  compa- 
renturfoliis,  magna  funt;lata  eadem  & virentia  efle , manifeftum : rotundavero  etiam  diri 
poflunt.Quid igitur defideraturinifireflumiudicium: ldli adhibeatur , Ribes noftru  idem 
cum  Serapionis  ac  reliquorum  Arabum  eft.  Quod  fi  in  aliquo  verbo,  veluti  in  di&ione , Ca- 
preolos, hae  fi  ratio  aliqua  occurrat, interpreti  imputandum, qui  nofidiflimus  Serapioni  con- 
tigit, vtexcap.de  Mummia  fatis  conftat.  Nfiquam  Serapio  Mummiam  exiftimauitefle  mi- 
xturam ex  aloe  & myrrha  & eo  quod  his  admifeetur  ex  humiditate  corporis  humanr  Inter- 
pretis lftud  eft  commentum.Iu  eum  hic  pro  Ramulis,Capreolosfcripfifle,  quid  vccape£rus 


Penus  Bellemus  ,n  Iib.Dc  atbofibps  Coni  feris, pro  Ribdio  aliam  oflendit  (lirpem  S fe  i„ 
labano  monteloas  fnmdiffim.s  repertam^bi  fere  toto  annonix  vidniriftliis  LarathiEran-  „J„w. 

dio.ibusacrocundioribusifenisieptenifveab  vna  radice,  baccis,ubenribus,emediolimjfb-/“”S'  ^ 
horum  veluu  Lauro  Alexandrinas &Rufcoexeuntibus,racematimquedcpenderibus  auod 

legitimum  e(Te  Ribes ex  eo  colligit,  quia  Serapio  Ribes  in  niuofis  prouenire  feriptum  reli- 
querit : verum  & aha:  ftirpes  in  niuofis  non  raro  nafcuntur,  qua:  tamen  idcircd  Ribefia  non 
lunt. In  lu  m ma  autem  Arabum  breuitate  nihil  temere  affirmandum,  pnefertim  cum  Ribes 
vulgare,  defcnptiom  quam  ex  Ylaaco  Serapio  adfert , non  repugnare  queat,  Sc  facultate* 
conueniant,  vt  oftendimus. 

Ribefij  autem  noftratis  rubentes  baccx,  quarum  vfus&  non  aliarum  eft,  frigidje&ficcz 
“5™““  fiunt, ordine  fecundo  fiatis  intcnfo,&  cum  partium  tenuitate  nonnihil  quoq-, 
aditridhoms obtinent.  Ardores  febriles  reftinguunt ac  mitigant ;bilem  reprimunt, fangui- 
nem contemperant; putredinibus aduerfantur;fitim  vehementer  fedant;  ventriculi  fubuer- 
uonesi&  choleram  morbum  fiftunt:  dylentcricis  ex  calida caufa  laborantibus  vriles. 


De  Spina  acida  fiue  Oxjacantha.  Cap.  x. 

tR  v t e x acida  Spina  eft  procerus,plurimis  virgultis  ac  ramis  afTurgens,aculeis  candican- 
tibus & valde  pungentibuSj  admodum  fpinofis,  quorum  cortex  lamis  ac  tenuis  eft,  ligni 
vero  materies  lutea;  foliis  hxc  conueftiuntur  paruis,oblongis,  dilute  virentibus,ambitu  cre- 
nans,  & nonnihil  afperis,  fapore  acidis,  flofculi  ex  oblongis  pediculis  cohjerent  lutei:  baccz 
lucceduntparuas, oblonga:, tenues,  colore  per  maturitatem  rubentes, ofleo  intusexiguonu- 
c'eo,fapore  acid?;quz  vbi  inaruerunt  nigra:  funt.  radices  lignofk  in  diuerfa  iparguntur,Iutee 
SuPque,{ed  coloratiores  quam  fit  ligni  materies.  ' 3 * 

In  pluribus  regionibus  in  incultis  ac  defertis, non  tamen  arentibus, (ed  nonnihil  humenti- 
‘«cis  gignitur,  tum  & in  fyluis : quandoque  vero  & iuxta  agrorum  limites.  Transfertur 
ero  & ad  hortos,ad  quorum  (epimenta  vtilis  eft. 

Apnli  folia  ei  fubnafcuntur  nou  a, atque  eodem  tempore  ex  veteribus  caudicibus  turiones 

Q^_  3 eruni- 


H [ S I O K IiE 

erumpunt  oblongi, molles,  Myacantha:  A- 
fparagisfimiles,  qui  clui  idonei  fune, nec  ci- 
to lignofi  tiunt  aut  durefeunt.  Maius  flores 
adfert:  (ed  September  frudus. 

Galenus  hanc  Spina  Grxei  tfgwtord» 
vocat,  & ab  o^oa-aavQ-u  differentem  inlib. 
De  fac  u 1 1.  f i mp.  med  ic.  faci  t:fed  & manife- 
ftius  in  hb. De  facul. aliment.vbi  Oxyacan- 
thae  Afparagos  inter  edules  refert, quales 
non  Oxyacanthus,  fcd  Oxyacantha  flue 
Acida  fpina,  vt  iam  fcripfimus, profert. 

Diofeorides  huius  Spina:  non  meminit, 
nam  quaiple  Oxyacantham  feminino  ge- 
nere nominat,Galcni  eft  mafculini  generis 
Oxyacanthus;  vt  fequente  capite  etiam  di- 
cendum. 

Auicena  vtrumq;  frutice  fub  Amyrberis 
nomine  complexus  videtur : ait  enim:Ecex 
eo  eft  rotundum, rubeum, campeftre:&  ni- 
grum , oblongum , arenofum  [lego  aceto- 
f iim)  & montan  u m.  Quibus  verbis  vtriufq; 
frudum  expreflit:  nam  rotundus  ac  rubens 
Oxyacathi  cftmiger  vero  & oblogusOxya- 
canthx  ,quem  fcripfimus arefadu nigrum 
effe.  Officinis  aute  hic  frutex  Berberis ap- 
pellatur, ab  Amyrberis  voce  deprauata:  re- 
centioribus  Crcf  pinus : Italis  fimiliter  Cre- 
jpino-.  Hifpanis  Efpine  demaiuclM-.  Germa- 
nis Pdiflflbccr/  0‘auriclj  / (Jrffrtl/  #fr|K&.' 
Belgis  .Saufcbcom,  -Sucrbocm : GsllisEflinc 
vinette,  atque  inde  Latino  nomine  Spini- 
uineta:  Anglis $au0d)inntrt/&  /BarcBohc- 
mis  iD:acf/  SripaU. 

Folia  aute  Sc  frudus  huius Spineordine 
fecundo  refrigerantac  reficcant : &,vt  Ga- 
lenus queq;  affirmat,  tenuiii  funtpartium, 
ac  incifiuum  quid  obtinent. 

Foliaad  ciborum  condituram &obfonij 
loco  a nonnullis  vfurpatur,veluri  Oxalidis. 
Decodum  eorundem  aduerfus  ardentes  Sc 
biliofas  febres  confert:  fanguinis  fcruorem 
& iocinoris  nimium  calorem  cotemperat. 

Frudus  ad  eadem  conferunt,  qui &cce- 
liacis  ac  dyfentericis  vtiles  habetur,  & om- 
ftes  fanguinis  fuperfluos  fluores  cohibere 
poffunt. 

De  Spina  acuta.  C a p.  x i. 

AC  v t a Spina  magnus  eft  frutex,  non 
raro  in  arborem  Pyri  altitudine  ex- 
crefcens,pra:fertim  cultu  accedente,  caudi- 
ces ei  funt  craffi,  rami  duri  ac  lignofi,  oblo- 
gis  acutis  & duris  fpinis  horrentes : folia  la- 
tiufcula,  profundis  incifurisdifleda  , heuia, 
cum  virore  refplendentia : flores  in  vmbel- 
lis  albidi, fuaue  odorati:  baccx  rotund?,per 
maturitatem  rubentes,  in  quibus  mollis  ac 
dulcis  pulpa, &femina  aliquot  albida.radix 
alte  in  terram  defeendir. 

In  fyluis,  fecus  vias  , agrorum  horto- 
rumque 


PEMPTADIS  SEXTA  L I B.  I.  735» 

ruraque  fepimenta  ac  limites  nafcitur:  ac  non  raro  hortos  lpfos  fepit,vbiquc  frequens. 

Hu  ic  vero  &:  altera  quasdam  annumeratur  acu  ta  lpina,cuius  folia  anguftiora,fed  oblonga  x 
funt:  flores  quoque  in  exiguis  mufcariis  candidi  &C  odorati , prioris  fimiles : bacca:  forma  8C 
magnitudine  pares, (edlutco  Croci  colore  rubentcs.Humilior  autem  liasc  fpinaeft  ,nec  ita 
facile  arborefeit,  rara  quoque,  & in  paucorum  tantummodo  hortis  apud  Belgas  reperibilis. 

Vtraquemcnfc  Maio  floret:  folia  paulo  prius  erumpunt:  bacoj  Augufto  aut  fciiusmata- 
refcunt,efca  futura;  turdis,fturnis,  merulis, ac  aliis  per  hyemem  auibus. 

Diofcorides  hanc  dcfcribit,&:  o^ua-aarSav  feminino  genere  nominat:  Galenus  vero  in  lib. 
De  fimp.mcd.faculr.mafculino  genere  ogt/a;;uwSsi\Oxyacanthus,ait,  arbor,  vt  Pyri  fylucftris 
habet  fpccicm:  ita  & vires  non  diflimilcs.&c.$ic& Diofcorides  de  Oxyacantha:  Arboreft 
Pyraftro  fimilis, valde  fpino(a,&c.Serapio  hanc  Amyrberim  appellat.  Sun,c  vero,  vt  & Diol- 
coridcs  Icribit, quibus  nus/acc  dicitur  aut  mvjctvSn.  Pyrina:  autem  nomen  alteri  ac  minori  Spi- 
na: proprium  efle  videtur.  Germanis  -f)«g&o:n:  Belgis  l?agcDoicn/&  tottte  iaagrDoitn  prior  Spi- 
nadicitur:  Italis  Bagaia,  Amperlo:  Hifpanis  Pirlitere:  Gallis  Aubefrine.  Nuncupatur  vero  & 
a nonnullis  Spina  vallaris,&  Spina  fepicularis. 

Ceterum  huius  baccas,vt  Diofcorides  feribit,  alui  profluuiu  &c  menfiu  abundantiafiftut. 


De  Tragacantha, fiue  Hirci  Jpina.  Cap.  x i i. 

TTR ac * V H A 1't‘miliirpinaeft, 

• iurcuIoseditbreues,robuitos,Jatedi- 

fperfos:  folia  vero  circa  hos  complura , ex 
multisadvnum  neruum  flue  coftam  co- 
li£erentia,inftar  foliorum  Lentis,  quorum 
Angularia  tenuia  funt  6c  angufta ; iub  his 
autem  durx,  albicantes,  re&xque  fpin^.ra- 
dixlignola  in  obliquulate  fpargitur,  fum- 
mo  terra:  cefpite  hxrens.  ex  qua  vulnerata 
lachryma  flue  gummi  effluit  albidum,  fa- 
cileque  concrefcens. 

Theophraftus  iponte  lachryma  efflue- 
re atque  f [5  i flari, nec  opus  efle  vt  radix  vul- 
nercturjib.ix.  fcriptum  reliquit.  Prasftat 
autem, Diofcorides  ait,pellucens,  gracilis, 
lxuis,(yncera,&  fubdulcis. 

In  Creta  infula  copiofam  reperiri  Bello- 
nius  lib.primo  Singularium  refert, & qui- 
dem non  nifi  in  motium  iugis.  Theophra- 
ftus:  hzc antea  nafei  tantum  in  Creta,  ait, 
putabatur:  nunc  vero  in  Achaia,Pelopon- 
ndo,&:  aliis  locis, ac  in  Afia  circa  mediam 
comperiri  certum  eft.  In  Arcadia  etianaf- 
citur , qua:  Cretica  non  deterior  exiftima- 
tur.  Nollraatas  in  Gallia  Narbonenfi  hac 
etiam  obfcruauit. 

Gr^ci  hanc  Spinam  fayaxatdur  vocant, 
Latine  Hirci  fpinarn  dixeris.Lachryma  fl- 
ue gummi.  Tragacantha:  quoque  nomen 
habet:  in  Officinis  gummi  Tragacantha:, 

aut  gummi  Dragaganti  barbare  vocatur. 

Tragacanthaautem  flue  Lachryma  Tragacantha:,  emplafticam  vim  obtinet,  quare  acri- 
moniam humorum  obtundit, reficcat  vero  etiam  nonihil.  Ad  tufles,  arteria:  exafperationes, 
raucedineSjOmnesq;  acriores  ac  tenues  deftillationes  plurimum  in  eclegmate  prodeft.  Lin- 
gua: fubdita  afperitatem  cius  colliquefcens  tollit:  renum  doloribus, vefica:  rofionibus,ac  vri- 
nx  ardori  bus  auxiliatur  cum  paflo  aut  glycyrrhiza:  decodo  epota.  V fus  quoque  eius  ad  ocu- 
laria hiedicamenta. 


De  Acacia.  Cap.  xiii. 

■p)V  a r v m Acaciarum  Diofcorides  meminit,quarum  prior  vera  aclegitimaeft. 

Eft  autem  hxc  frutex  arbore fcens,non  tamen  opSo?!/«?,hoc  eft,re*te  aflurgens, profe- 
rens ramos  lignolbs,  duris  Sc  oblongis  fpinis  aculeatos,  circa  quos  folia  funt  ex  pluribus  ad 


HISTORIA 

vnam  pct%v  (iuc  codam  lixrcntibus  compofita, 
vcluti  funt  Lentis:  flores  albidi :lobi  iiuc  iiliqu<£ 
planx  lunt,&  latx  quidem  inftar  Lupini  qua 
parte  femen  continent : quod  modo  vna, quan- 
doque duabus  lobi  particulis  anguftiore  collo 
cohigrcntibuscomprchenditunfemcn  glabrum 
'Scrclplcndcns. Exprimitur  autem  ex  hisfuccus, 
qui  in  vmbra  iiccatus:  niger  ex  maturis  elbvsa- 
x.uppo;iiuc  fubruffus  ex  immaturis:  aliqui  vero 
ex  tolus  8c  fruflru  fuccum  colligunt. 

Gummi  vero  & ex  liac  ftirpe  profluit. 

N a(citur,ait  Diofeorides, Acacia  indigypro. 

Inter  frutices  autem  ac  arbores  perpetuo  vi- 
rentes Acaciam  etiam  numerat  Petrus  Bello- 
nius  Singul.lib.i.cap.XLiin. 

Hanc  (pinam  Grxei  etiytxiiu etiam  noftra  x- 
tate  vocant:  Latinis  fimihter  Acaciaeft:  Dici- 
tur & dsgyptia  fpina. 

Succus  Acacix  quoque  nomen  habet.  Offi- 
cinx  Germani?  huius  loco  fuccum  ex  lylueftri- 
bus  Prunis  expreflum  fubftituunt : quem  & A- 
caciam  appellant. 

Gummi  in  Officinis  Arabicu  gumi  dicitur. 

Matthioluspro  Acacia  Arborem  Iudx  rece- 
tioribus  didam,  piciura  exhibet, cui  prxterve- 
ritatem  (pinas  addidit, vt  Acaciam  mentiretur, 
fcd  tamen  nec  (ic  Diolcoridis  deferiptioni  re- 
(pondentem  reddidit. 

Acacix  autem  (iiccus,vt  Galenus  ait,non  eft 
partium  limilarium,  fed  cum  fubftantia  frigida 
& terrca,cui  &c  quxdam  aqucacommifta,quafc 
dam  etiam  in  fele  dilperfas  partes  habettenues 
&c  calidas.  Eftitaq;  ternj  ordinis  cxiccantiura, 
refrigerantium  vero  non  lotus  primi  .-fecundi 
vero  vbi  lotus  fuerit.  Lotione  enim  acrimonia 
ac  partes  calidiores  deponit. 

Coducit  aurem,  inquit  Diofcprides, ad  ocu- 
lorum medicameta,$i:ad  eryflpclata,  herpetas, 
chimetla, pterygia, oris  vlcera:  proptofes  oculo- 
lorum  reprimit : menfium  abundantiam  fiftit: 

1 procidentem  vterum  contrahit:  alui  fluorem 
, fupprimit,tum  potus , tum  per  clyfterem  indi- 
tus: capillos  denigrat.  Ad  oculorum  autem  mc- 
, dicamenta  lauatur. 

’ Gumi  adftringens  8£  modici  refrigeraris  eft: 

. cmplafticam  vero vna  facultate  habet,qua acri- 
moniam medicametoruin,  quibus  admifeetijr, 
retundit.  Ambuftis  cum  ouo  illitum, veficas  ex- 
citari prohibet.-Diofcorides; 

1 De  Acacia  altera.  Gap.  XI  i ii. 

ALtera  AcaciafpinxaEgypti^ affimilis, 
vt  Diofcorides  ait, (ed  longe minortene- 
riorque,ftirps  humilis, aculeatis  (pinis conualla- 
ta : folia  habens  Rutx : lemen  in  (aliquis  trium 
aut  quatuor  capacibus  Lente  minus.  Et  pto  hac 
quidem, exhibita  olim  a Matthiolo  fuit,  ftirps 
lignoffs  & aculeatis  ramisjfoliis  ternis  cohxren- 
tibus,Rutx  graueolenris  non  valde  diffimili- 
bus; 


PEMPTADIS  'S  EXT  JE  IIB,  I.  741 

bus;  (emine  minore  quim  Lentis,rribus  autquatuor  in  vna  filiqua,qu£  per  maturitatem  co- 
lore fune  luteo, &fub  radiis  Solis  auri  colore  refulgent.  Si  vero  & ha-c  eadem  cfl  quam  An- 
guillara  fecundam  Acaciam  efle  indicat:  flos  ei  quoque  luteus,  veluti  filiquaeft. 

Nafcitur altera  Acacia  in  Cappadocia  ac  Ponto,  vt  Diofcorides  refert : repetitur  vero  & 
in  Corfica,ac  nonnullis  Italia  montibus;  tum  & alibi. 

Autumno  femen  maturum  cft. 

Hanc  d^y.lcw,liae  alteram  Acaciam,&  Ponticam  Acaciam  nominant:  Officinis  & 
inultis  incognita  cft. 

Huius  autem  fuccum  Diofcorides  adftringere  etiam  ait,  fed  viribus  quam  alterius  infe- 
riorem,& ad  ocularia  medicamenta  inutilem. 

De  Pruno  fylueBri,  fiue  A cacia  Germanica. 

C a p.  x v. 

SY  l ve  STR  i s Pruntisliumilis  ae  fpinofus 
frutex  cft , Pruno  multe  bi'cuior„ac  minor, 
ramis  tenuioribusdurisqjhinc  inde  (pinis  acu- 
leatis: foliis  vero  & angGdibribus,durioribus,ac 
minoribus : flofculi  fimi  lirer  albidi : fru£lus  ro- 
tundus, paruus  indar  magni  vua:  acini,  e c*ru- 
leo  vire(cens,ofle  intus  exiguo,gudu  admodum 
aufleroaddringes.radix  lignofa  in  diuerfa  redit. 

Aggeres  agros  fepientes,aliaq>  eiufmodi  edi- 
tiora & inculta  loca  fylueffris  Prunus  occupat. 
Apud  Germanos  & Belgas  frequens,  tum  Sz 
alibi. 

Primo  Vere  floret , Autumno  exigua  Pruna 
colligi  poflunt,  & expreffus  fuccus  reliccandus: 
reficcari  vero  & ipfbs  expediens  ac  vtile  quoque 
fuerit. 

Fruticem  hunc  dyeaoxox,xi/au^ia> , aut  tuxxi- 
/anAct»  djetw  nominant:  frudum  vero djej.o- 
xczxifj.*Acv>hoc  ed,  fyluedre  Prunum. 

Succum  ex  his  expreflum  &c  reficcatum  Of- 
ficina: Acaciam  appellant, & deficiente  legitima 
Acacia, hanc  eius  loco  fubdituunt:vnde  '6c  Aca- 
cia: Germanica: dirpi  nomen  factum. 

Germani  fruticem  0c^(e§ebom : frudum 
Scljlfljcn  vocant: Belga:fimiliter  J>Irije&oien/ & 
dicunt:  Galli  Prunier  fauuatge-.  Angli 
£>Iootro:Bohemi  <£mfa. 

Refrigerant  autem  & reficcant tertio  prope- 
modum  ordine  Pruna  fyluedria  , ac  prafertim 
ipforu  den  fatus  fiiccus:&:  vna  valide  addringue. 
Proded  fuccus  ad  omnia  qua:  adftridione  podulant:  (anguinis  vndequaque  fluores  repri- 
tnif.empladris  ac  cataplafmatis  qua:  reprimendi  vim  habent  vtiliteradmi(cetur,tum  &c  cce- 
Iiacorum  ac  dy  (entericorum  medicamentis. 

Frudus  pod  maturitatem , vt  Diofcorides  ait,  reficcati,  & cum  palTo  decodi,  ventriculo 
vtiliores,aluumque  magis  addringunt,quam  hortenfia  videlicet  Pruna. 

De  Rhamno.  C a p.  x v i. 

RHamsi  Theophrado  duo  funt,albus  & niger,  vterq;  dy.aaS-otoe$e,fi  ue  (pinas  ferens. 
Plinius  funditer  lib.xxnii.cap.xini.Rhamnosduos  recefet-Intergenera,  inquir,Ru- 
borum  Rhamnos  appellatur  a Grxcis  candidior  ac  fruricofior:  alterum  cdfylueftre,  nigrius, 
ac  quadantenus  rubens:  fert  veluti  folliculos:  huius  radice  dccoda  fit  medicamentum  quod 
Lycium  dicitur.  Horum  duorum  Rhamnorum  meminit  & Diofcorides,  fed  tertium  addic, 
quem  reliquis  proponit,  priore  loco  ipfum  enumerans : candid  ura  fecundum : nigrum  vero 
tertium  facit. 

Primum  autem  fruticem  efle  refert  iuxta  fepes  nafcentem,  8C  ramos  ferentem  redos  ac  i 


fpinas  duras  veluti  Oxyacanth* : foliis  parilis,  oblongis , fubpinguibus  & mollibus.  Et  hanc 

tibus  candidis,validis  ac  bimis  aculeis  horientlbusifohis,  quin  plerumque  quaternaaur  quo 

madWolaiumfpiiiatumexortusiuftuntorioblongis.fubpinguibus,  Oleas  CmilibBMuo. 

albidis  Ibd  tenens, & fucculentis.qua:  Autumno, nonis  luctrekcntibus, interdum  dettuunt.  . 
flores  Autumno  longiufculi,candicantes,extremisons  in  quinque  crenas  dimfi  i qmwsoe- 

cidentibus, quoddam  feminis  rudimentum, vt  inlafmino relinquitur:  nunquam  tamen  cius 

^frudum  videte  mihi  contigit:  crafla  muldplicih;  radice  firmatur. 

Iftiusverd  generis  Sc  alium  fe  obferualTe  addit,fcre  affimilem.fed  humiliore,  Ktreq 
tioribus  ram  is  ftuticanicm, ac  candidiorem:  minoribus  fbliis.magiscarnofisiBonbus 
dem  format  ,led  colore  purpureis.  . j ,,  . e,locis-alte- 

Horum  triorcm, nafei  ait, multis  Hifpamar.Lu  ii  tanias,&  Galbi  Narbonenlis  locis. 

rumverb  tatiorem.ae  non  nifi  vno  loco  in  Regni  Valentini  finibusa  fe  repertum. 

Alter  Rhamnus  multis  albidis  ramulis,  ientisac  frangi  contumacibus, acutarum 

rumqi  fpinarum  vallo  communitis  late  diffunditur : folia  oblonga , auguitiora,  . 
sminorabsqulm  Olear:  flos  herbaceus  circa  ramulos  frequens:  bacea:  deinde  rotUDnw, 
matlm  quafi  cohirentcs.Afparagi  minotes.colore  flauefcentes  .fuccomtet  us  ut  ( ^ 
Non deefthic  Rhamnus  in  Hollandia,  ac  potiflimum  Flandn  as marmmi  mm"  dc. 

peritur  vero  & alibi  inconuallibus,ac  iuxta  profluentes  amnes : veluti  mxta  w 
lici*  fluuium  ,vbi  eum  frequentem  efle  Valerius  Cordus  fcribit.  ^ virenti' 

Vterque  autcm-hic  Rhamnus, prior  videlicet  ac  fecundus, perpetuo  cum  1 
&us  flue  baccx  fecundi,etiam  hyeme  frutici  adhaerentes  permanent.  cn,bentibus:»' 

, Tertium  Rhamnum  Diofcondes  deferibit  nigricantibus, & quadantenu  hab^bus: 
5‘  mis oblongis, quinfim  cubitorum,  fpinofis,fed  minusduras  ac  infirmiore  P w verb* 

fruftu  lato, tenui, folliculari,  a^avSiXm  fiue  verticillo  fimilem.Exiftimanni  .^hpE,^ 

a nonnullis  doftis,& quidem  haud  temere,  non  ad  tertij  Rhamni,  led  acu 
nem  facere, qua:  mutila  & imperfefla  apud  Diofcoridem  eft.  fla® 


Nam  Theophraftus  Si  ipfus  Plinius , non  videntur  inter  fecundum  Si  tertium , hoc  eft, 
inter  album  & nigrum,  aliud  quam  coloris  difcrimen  agnouifle.  Quod  11  ita  eft,Paliurus  ter- 
tia Rhamni  fpecies  eflc  non  poterit, qui  pro  tertio  Rhamno  a multis  habitus  fuit : fed  omni- 
no ftirpem  aliam  tertium  Rhamnum  efle  confequetur, Rhamnis  exteris  no  abfimilem:qua- 
liseftCIuiij  Rhamnus  tertius. 

Fruticofusaucem  hic  admodum  eft, frequentes  habet  ramos,cortice  veftitos  nigro  ,fpi-  sbamtm 
nisq;  longis  aculeatos:  folia  oblonga, angufta,craffiufcula, aliquot  fimul  enata  ac  coharrentia/*”’"’' 
colore  vifcntia,guftu  adftringente:  flores  exiguos  iuxta  folia  plurimos,coloris  herbacei : fru- 
ftus  nigri , rotundi,  ac  acerbi. 

Perpetuo  Si  hic  viret:  fructus  verd  xftate  ad  maturitatem  peruenit. 

Spinam  autem  hanc  Grxci  fet/xtov  appellant:  Latinis  fimiliter  Rhamnus:^ nonnullis verd 
Si  mpwpoviov,  id  cit, Spina  alba, Spina  Cerualis:  vt  inter  nothas  voces  afleriptum 

eft.  A Marcello  vero  etiam  Spina  falu  taris, 8i  Herba  (alutaris,qux  velut  vuam,inquit,habct. 

Italis Marruca,  8i  Rhamno : Hi  (panis  Scambrones.  . 

Valerius  Cordus  alteram  Rhamni  fpeciem  Oleaftrum  Germanicam  facit. 

Ac  Rhamnus,  vt  Galenus  ait,  deficcat  Si  digerit  ordine  fecundo  : refrigerat  verd  primo 
completo,  ac  fecundo  incipiente. 

Omnium  folia,  Diofcorides  ait , cryfipelatisac  herpetibus  efficaciter  in  cataplafmate  ad- 
hibentur: fed  teneris  adhuc  vtendum : Galenus  addic. 


De  V alturo.  Cap.  x v i i. 

D A l i v r v s frutex  prxdurus, quandoque  in  arborem  tranflens, ramis  longis  & aculeatis,  t. 
A fed  fpinis  iuxta  folia  minoribus  ac  minus  nocentibus:  foliis  vero  paruis,lacis,quafi  rotun- 
dis,acuminatis,c  virenti  nigro quafi  lubrubentibus:flofculis ad  faftigia cauliculorum  coacer- 
uatis, colore  luteis:  lobis  planis  ac  latis  fpondylis  fiue  verticillis  affimilibus;  in  quibus  femi- 
na terna  quaternave  lxuia, pinguia  vt  Lini,liue,vt  Diofcorides  ait,A/ife>ia. 

Nafciturin  humidis  Si  aridis  veluti  Rubus, Si  pluribus  in  Grxcia  locis. 

£ft  vero  Si  alius  prxter  hunc  Paliurus,fruticofior  Loto:  folia  cuius  qualia  prioris,fed  fru-  t. 

&us 


HISTORIA 

<ftus  differens;  qui  non  planus,fed  rotundus 
ac  ruber, magnitudine  qua  Cedri  baccaauc 
paulo  minor,nucIei  cuius  nonlimul  edun- 
tur.frudus  fuauis  cft,&:  efui  per  le  iucudus: 
fi  quis  autem  vinum  infundit , tum  & ipfe 
fuauior,&  ipfum  vinum  fuauius  reddi  afle- 
ueratur.Quod  &Pliniuslib.xm.cap.xix. 
Fruticofior  hiefruduq;  magis  rubes,  cuius 
nucleus  non  fimul  manditur:  iucundusper 
fc  (frudi»)  atque  fuauitere  vino, quin  divi- 
na fucco  fuo  commendans. 

In  Libya  hic  nafcitur . Poflponit  huic 
Cyrenaica  regio  Loton  fuam,vt  Plinius  af- 
firmat. 

HuiusPaliuri mentione  quoq; facit Di- 
philusSiphniusapud  Athenqum  lib.xtm. 
referens  Impius  in  fecudis  menfis  in  pulchra 
Alexandria  appofitos  fe  comediffe  frudus. 

Folia  autem  Paliuro  decidua  funt,non 
quemadmoduRhamnis  perpetua.  Ceptiuo 
Vere  germinat  Paliurus : Plinio  tefte. 

Spinofusautehicfrutex  Grxcis  tra/Ww- 
esi  dicitur:  Latini  ac  Itali  eandem  retinent 
vocem.  Plinius  feme  Zura  appellari  refert. 

Porro  Paliuri  folia  & radix  no  obfcuram 
habent  adftringendi  vim  : femina  ver6  in- 
cidcndi,qua  calculos  vcfica:  comminuunt, 
&c  ad  pedoris  pulmonisque  excretiones  au- 
xiliantur: vt  Galenus  ait. 

Foliorum, inquit  Diolcorides,  & radicis 
decodum  aluum  fiftit,vrinas  mouet,'cdtra 
venena  & ferpentum  morfus  auxiliatur. 

Radix  phymata  &c  cedemata  dilcutit  tri- 
ta &c  impolita. 

Semen  tufli  opitulatur , & vcfica:  calcu- 
los comminuit. 

De  Rhamno  foluttuo.  Cap.  xvi  i i. 

QV  e m Rhamnum  folutiuum  appel- 
lant,frutex  eft  facile  arborelcens,  cau- 
dice mediocris  crafiitudinis,  cuius  exterior 
cortex  qualis  Ceralo  ; interior  vero  ligni 
materies  fublutea,&  rami  aliquot  acutis 
(pinis  velu  ti  Pyraftri  (epiuntunfolia  viridia, 
lata,tenuiffime  per  margines  (errata, mino- 
ra quam  Pomi : flofculi  exigui  iuxta  folio- 
rum pediculos  aliquot  exeunt  herbaceia 
fuccedunt  bacca:  initio  virides,  per  matu- 
ritatem nigra: , vno  aut  altero  intus  exiguo 
nucleo . 

Iuxta  limites  agrorum,  in  fepibus,  in  fyl- 
uis,atque  aliis  incultis  exit  locis, amat  riuu- 
los  & ferobes  aquas  habentes. 

Maio  menfe  flores  promit : Autumno 
bacca:  maturefeunt. 

Rhamnum  folutiuum  recetioresnomi- 
nant,quod  videlicet  indar  Rhamni  fpinofa 
Iit, &expurgandi  facultatem  bacca:  obtineant.  Matthiolus  Spinam  infedoriam : Valerius 
Cordus  Ceruifpinam  facit:  nonnullis  vero  & Burgifpina.Germams 

Italis 


; 


PEMPTADIS  SEXTA  L I B.  I.  74f 

Italis  Spino  merlo, Spino  perlino, Spino  Ceruino : Belgx  frudum  I3f)tjiibcfiett/id  eft,  quafi  dicas, 

Baccas  Rhenanas  vocitant. 

Baccar  autem  huius  Spin?,vt guftu  amaritudinem  cum  adftri&ione  nonnulla  refcrunt,ita 
& calida;  ficcarque  fune  ordine  fecundo.  Purgatrices  eredem  (unt,  craffam  pituitam  & bilio- 
fos  quoque  humores  peraluum  educunt.  Datur  aridarum  inpuluerem  tritarum  a drachma 
ad  fefquidrachmam : nonulli  baccas  numerant,  qui  a x v.  ad  xx.  exhibent,  vel  etiam  plurcs 
duris  hominibus.  Praftat  autem  ipfas  confra&as  in  iufculo  pinguis  camis  abfquefalc  inco- 
quere,atque  iufculum  ebibere:  fic etenim  minore  cum  moleftia,ac  paucioribus  ventrisdo- 
loribus  ac  torfionibus  euacuant.  Incoquuntur  autem  baccar  axi.,  ad  LX.prorobuftiffimis 
etiam  plures. 

Baeca:  nondum  matura  rcflccara,  in  aqua  temperata:,  luteum  prabent  colorem;  fed  ma- 
tura virentem. 

Exprimiturexmaturisfuccus,  qui  cum  modico  aluminis  deco&us,  piftoribus  pro  fatura- - 
to  virenti  colore  in  vfu  eft:  quem  ^afftgruen  appellant. 

De  Pyxuctntha.  & Lycio  ex  Diofcoride. 

Cap.  xix. 

PYxac  ant  ha  fpinofa  eft  afbor,  ramu- 
lis trium  cubitorum  aut  longioribus,  cortice 
luteo, & colore  diluti  Lycij;iuxra  quosfolia  Bu- 
xi a:mula,  nvxrd,  denfa  fiuc  crafla.  Frudum  ha- 
bet Piperis  magnitudine,  nigrum,  amarum,  w 
x«v,denfum  fiuefucci  plenum,  &laruem : radi- 
ces multas  obliquas  lignofas. 

Nafciturin  Cappadocia  Sc  Lycia,  &:  aliis  re- 
gionibus plurimis:  loca  amat  afpera.  Bellonius 
in  Pal^ftina  a fe  repertam  feribit. 

Pro  Pyxacantha  a Matthiolo  pidiira  exhibe- 
tur ftirps foliis  Buxi , frequetibus  admodum  ra- 
mulis,fpinis  aliquot  intermediis , fed  hanc  non 
efTe  legitimam,dodift  Apguillara  aliorumque 
fententla,cui  quoque  & nos  accedimus. 

Extrahiturautem  ex  Pyxacanthse  foliis  ac  ra- 
mulis, aut,  vt  Plinius,  ex  ramis  & radicibus , per 
decodionem  fuccus  , cui  Lycio  nomen . 

Folia,inquit  Diofcorides,  cum  ramis  tundutur, 

& multis  diebus  macerata  decoquuntur:  poftea 
lignofis  reiedis,  quod  reliquum  rurfus decoqui- 
tur, donec  mellis  habeat  confiftentiam.  Plinius 
fic  habet:  Coquuntur  in  aqua  tufi  rami  radices- 
que fumnra  amaritudinis  xtco  vale  fere  per  tri- 
duum: iterumque  exempto  ligno  donec  mellis 
craflitudo  fiat:lib.  xxlm.  cap.  xvni. 

Quam  Graci^aJKtrSzsr  vocant:Latine  Bu- 
xeam fpinam  quis  dixerit:  Nominatur  vero  &£ 

Adx/o»  afucco,  qui  ex  eacoquitur. 

Succus  proprie  Ai/xw  dicitur , apud  Latinos 
idem  nomen  retinens.Officinis  Lycium  incognitum  eft , qua:  eius  loco  fuccum  fruduu  Pe-  offUi/iarH 
riclymeni  fiue  Caprifolij  perpera,  & cu  grauiflimo  errore  iubftituut:  vt  fuo  loco  feriptu  eft.'""' 

Diofcorides  ex  Rhu  facere  docet,ad  eadem,  ad  qua:  Lycium  conueniens.  quod  fueie- 

deficientisacdefiderati  Lycij  fuccedaneum  eft,&  in  omnibus  medicamentis  eius  loco  adhi-‘““C!""' 
beri  ex  re  eft. 

Lycium  autem,audore  Galeno, exiccatoria: eft  facultatis,  &corqpofitum  ex  diucrfi  ge- 
neris fubftannis:  vna  quidem  tenuium  partium  digerente  atque  calida:  altera  terrcftri  ac  fri- 
gida, ex  quaadftriclionem  obtinet:  in  calore  autem  mediis  ac  fymmetris  proximi!  eft.  Pro- 
inde ad  varia  eius vfus.Caliginem , inquit  Diofcorides,oculorum  difeutit : palpebrarum  fca- 
biem, pruritus, veteresq;  fluxiones  fanat:  facit  ad  aurium  putredines,exulceratas  giqgiuas,  &£ 
tonfillas4abiorumfifTuras,fedisrimas,attritus^  illitum.  Coeliacis  &c  dyfentericis  potum  Sc 

RR  P« 


74<»  Stirpivm  historia 

per  clyfterem  inditum  prodeft.  Datur  fanguinem  excreantibus  & tuffientibus  ex  aqua : mu- 
liebria etiam  appofitum  fiftit.  Contra  rabiofi  canis  morfus  in  catapotio  dcuoratur,aut  in 


C A P.  XX. 

AGrifouvm  frutex eft,quandoque, 
cultura  pra:cipuc , in  arborem  excrefces. 
caudices  arboribus  mediocris  craffitudinis-, 
fruticibus  non  valde  craffi , quorum  ramuli 
lenti  funt  ac  flexibiles, & cortice  contegun- 
tur lxui  ac  virente,  materies  ligni  duraacfo- 
lida,  ac  interius  nigricans , qua:  &c  in  aqua  fi- 
dit; veluti  Lignum  Indicum,  quodGuaia- 
cum  dicitur  : folia  pulchre  virent,  lamia  ac 
glabra , Laurinis  fere  fimilia , fed  minora  ,ac 
pungentibus  aculeis  per  margines  angulofa ; 
quos  tamen  fenefeente  arbore  pauciores  vel 
nullos  habent,  flores  albi  &C  odorati : bacca: 
rotunda?, Ochri  magnitudine , vel  non  multd 
maiores  , colore  rubentes,  fapore  ingratz, 
nucleo  intus  albido  , qua?  non  facile  deci- 
dunt , fed  diutine  ramis  adhalent,  radix  li- 
gnofa . 

Fit  ex  huius  arboris  aut  fruticis  cortice, 
qui  lamis  eft,  Vifcum,  quo  in  capiendis  aui- 
bus  aucupes  & ruftici  vtuntur.  Corticem,  in- 
quit Ruellius  ,detrahunt , &c  facfa  humilcro- 
be,  locis  vliginofis  maxime,  obruunt, frondi- 
bus arbomm  inuoluentes , & inibi  putreicere 
patiuntur,  quod  fere  duodenis  diebus  fieri  fo- 
let.  T unc  marcidum  eruunt,  & tantilperpi- 
la  contundunt , donec  in  vifcum  lentefcat: 
demum  in  profluente, vt  adherentes  corti- 
cum reliquia:  lordesque  fluitent,  proluunt, 
& adie&o  olei  nucum  momento , fictilibus  recondunt. 

Exit  Agrifolium  locis  incultis  ac  defertis,  tum  &C  quibufdam  locis  iuxta  vias,acinfyluis. 
Perpetua  autem  ac  immortali  coma  viret : Autumno  fere  bacca;  maturantur,  que  non 
raro  etiam  hyeme  ramulis  adhxrent. 

Agrifolium  hunc  fruticem  arborefeentem  Latini  vocant : Itali  Agrifoglio  ac  Aguifo- 
glie:  Hifpani  A^ebo  ■■  Germani  QBalDMJtcU/  & nonnulli  @tfdjpalmfn : Belge  §ul|t : Galli 
Hout&CHouffon : Angli  i^olp. 

Creditur  efle  a Theophrafto  i^a.  di£fa  ,quam  plerique  Latine  etiam  Aquifolium  aut 
Aquifoliam  dici  volunt.  Plinius  autem  lib.  xxvn.  cap.  xxvm.  Aquifolium  interpre- 
tatur xgstraijov : Sed  Cr  a tegus  folio  eft  oblongo  Mefpili  fimili , quem  Atheneuslib.  fecun- 
do  eundem  cum  Cerafoefleiudicat.  Theodorus  Gaza  ip/AvW  Theophrafto  nuncupatum 
Aquifolium  interpretatur.  Philyce  autem  ex  perpetub  virentibus  quidem  eft,  fed  candor 
ei  qualis  Celaftro , cuius  materies  albida : & in  alendo  pecore  honor , fronde  femper  redun- 
dans. At  tale  Aquifolium  non  eft, cuius  materies  neque  albida,  neque  frondes  pecori 
vtiles  priebcc. 

Agrifolij  autem  bacca:  temperamento  calida:  funt  ac  ficcx : tenuiorum  item  partium: 
& flatus  dilcutiunt.  Ad  colicos  dolores  vtiles  funt : craffos  fiquidem  pituitolos  humores 
per  aluum  educunt, x.  aut  x 1 1,  numero  aflumpra:,  vtab  his  accepimus, qui  earum  ex- 
perimentum quandoque  fecerunt. 

Vifcum  autem  ex  huius  cortice  facium  non  minus  nociuum  eft, quam  ex  arboreo  Vifco 
prarparatum  :tenaci(IImum fiquidem  eft: interanea  omnia  conglutinat:  excrementorum 
exitus  contrahit  ac  claudit,  atque  hoc  modo  perniciem  homini  adfert,non  qualitate  ali- 
qua, fed  glutinofa  fua  fubftantia. 


aqua  bibitur,,  aut  ex  meile  fumitur. 

De  ^Agri folio. 

Agrifolium. 


■11 

■H 

; ds  .sJlfl 


MI 

kkli 


Geniftella. 


IN  totum  Spina  ha:c ftirps eft,denla fpinarum 
du  a umacutarumq;  agmine  circumquaque 
circumlepta:  foliis  caret,  mu  Vere  & quide  exi- 
guis ac  mox  deciduis,  fruticola  autem  eft,&  no 
raro  cauliculis  lignofis  pluribus  adurgens, humi- 
lior quandoq;,  lubinde  altior,pro  loci  natura, 
flolculi  e fpinofis  ramulis  erumpunt, qualesGe- 
niftx,lutei,  qui  in  calidis  regionibus  fub  feruen- 
ti  Solis  seftu  adeo  rufo  colore  intenfo  funt,  vc 
purpurei  appareantifiliquxfequunturallimiles. 
radix  lignola  ac  lenta  , modd  reda  delcendit, 
alias  per  obliquum  fertur. 

Huic  accedere  poteft  & altera  fpinofeGeni- 
ftx  fpccies,qu£ virgulas  qualdam  admodum  te- 
nues promit,initio  minutulis  foliis  ac  innocen- 
tibus exiguis  (pinulis  circumuallatas  : poftea 
vero  cum  annute  fuerint,  defluentibus  foliolis, 
fblis  durioribus  (pinulis  communitas,  flolculi 
huic  pallide  lutei , minores  quam  Genilfce : lili- 
quteparuulte,  in  quibus  (emina  exigua  rotunda 
&fubrubentia:  radix  lignola  & lenta  quoq;  eft. 

Prior  in  pluribus  reperitur  regionibus  ,vtin 
Germania,Belgio,  Italia,  Galiia,  Hilpania,  An- 
glia ,&  locis  quidem  incultis  quoq;  ac  neglectis. 

Altera  pluribus  per  Brabantiam  locis  occur- 
rit , nonnihil  humenribus,  led  incultis  quoque 


748  STIRPIVM  HISTORI-* 

Flores  harum  Maio  confpicui : & prioris  quidem  in  Hifpania  Autumno  etiam : vt  Clu- 
fius  refert. 

. Harum  priorem  BelgxGeniftam  nominant  fpinofam:  vulgo  <6nfpcl6inen.  Habetur  autem 
hxc  pro  Theophrafti  Scorpio, quem  Gaza  Nepam  nominat.  Duo  fiquidem , Thcophraftus 
ait, ex  toto  aculeata  e£Te,&:  difficulter  alia  praeter  hxc  reperiri  poffe.  In  totum  aculei  lunt.in- 
quit, Corruda  Scmop&ioe.  deinde  pdft:  Quod  ex  toto  (pinolum  exiguo  eft  numero,  & diffi- 
cile quicquam  inueneris  prxter  Corrudam  &c  Scorpium.  Corruda  autem  nota  eft:  relinqui- 
tur Scorpius  idem  cum  Geniftafpinola.  Scorpij  autem  nomen  apud  Plinium  quidem, mhv- 
cyi/jsv  , &:  aliquot  ftirpibus  commune.  Prxter  enim  hunc  Scorpium, cuiuslib.xxv.cap.v. 
mentionem  facit,  Theophrafti  verba  referens , & Aconitum  Theliphonon  Scorpiusilli  eft 
lib.  x x V.cap.  x.  Iam  &c  Scorpioidcm  di&am  herbam  Scorpium  quoque  nominat.  Ex  ar- 
gumento nomen,  inquit  lib.x  xii.  cap.  x v.  accepit  Scorpius : lemen  habet  ad  fimilitudi- 
nem  caudx  Scorpionis:  folia  pauca.  Qux  de  Scorpioidc  Diolcoridisfunt  verba. 

. Altera,  Geniftella  paflim  vocatur : Germanis  tirEHpfrimmcn  / 0tcdjcnO  pfrimmftt:  Belgis 
(gitEtobebirm : Gallis  Genesi ficquant. 

De  fpinofi  autem  Scorpij  facultatibus  nihil  apud  Theophraftum  extat.  Plinius  eafdem 
quas  Scorpioidi  vires  ei  tribuere  videtur.  Eft  &£  alia,  ait,  eiufdcm  nominis  effe&asquefinc 
foliis : lib.  x x 1 1,  eodem  quo  fupra  loco. 


Libri  primi  pemptadis  sexta 
Finis. 


STIR- 


.i&HMf-o  s i S fruticibus  ad  non  (f/inofos  tran feundttm , quorum  non  exiguus  numerus  occtir- 
•f.tll  Sed  tamen  non  omnes  Veteribus  cognitos  defcnbere  infiituimus,fed quorum  notitia  ad 
ritaterh  peruenit , vel  quos  cognofcere  refert.  Superiori  autem  Libro  f nem  impo fuit  C enisi* 
ifa,  huius  vero  initium  non  ftinofa  exhibet  Geniffd. 

De  Genista.  Cap.  i.  < 

■ Genifta  cum  rapo.  Genifta  Italica. 


FRvticos  A ftirps  Genifta  cft:  caules  aut  potius  tenues  caudices  habet  lignofos,  a qui-  i. 

bus  plurima:  tenuesfparguntur  virgule  angulofe, virentes, lencx;&  fiedi  nedique  faciles, 
hon  raro  quoque  in  alasdiuife;circa  quas  folia  exigua, obfcure  virentia,  & flofculi  eleganti 
colorelutei,  8c  tandem  iiliquz  plana:  per  maturitatem  nigricantes,  veluti  Fafeli  fiue  Banx 
didz,  in  quibus  femina  plana,  dura,  (ubrufFa,  Lentibus  minora,  radix  dura  & lignoia  fibras 
quafdam  obliquas  fubinde  a fe  dimittit.  Attollitur  autem  Genifta  frequenter  in  fatis  ma- 
gnam altitudinem,  hominis  flaturam  attingens:  floribus  hxc  multis  fzpe  grauida;quandoq; 
veto  humilis  permanet,  qua:  raro  florifera.  Huius  vero  radicum  fibris  adnafeitur  quod  Ra- 
pum appellant  Genifta:. 

Eft autem  hoc  tubcrofum quoddam, turbinatum, fubnigricantibus  fquamiS opertum,  Rppum 
pulpa  interiore  fublutea,  aqua  caulis  affingit  dodrante  breuior,floribus  circa  faftigiumfub- 
candidiSjLamy  fere  xraulis/uccedentib  us  oblongis,craflis, teretibus, non  tamen  magnis  lo- 

RR  3 culis. 


. x r ■ s T I R P I V M HISTORIA 

culis,  m quibus  lemma  minucillinia  & fqpcruacanj-a.  Ts»ta  autem  facie  illud  Orobanchcn 
Diolcoridis  refcrt>lib.iu.Pcmpt.im.dcfcriptam:  hoc  li»lo  ab  ea  differens,  quod  non  inter 
Leguminaexeat:  fed e fibris  radicum  Genifta:.  quibus  acfliaAblcic. 

Nalcitur  Genifta  in  Germania, inferiore  pra:lertim,frequcntillima  aridis, incultis,  ac  de- 
fertis locis:  tum  & iuxta  fyluarum  & agrorum  lifoitcs:&  qtaai  humilior  elt  rapumque  ferens, 
macro,  tenui, ac  arenolb  folo  gaudet. 

a.  Prarter  vero  hanc  &C  aliaclegantior  Genifta  eft,  ramuli  fiuevitgaj  cuius  virentes  quoque, 
lene*  fimiliter,&  ad  vinciendum  accommod*,paucis  aded  foliis  conueftiuntur,  vt  nuda:  fe- 
re appareant:  circa  harum  autem  faitigiii  flotesfpicato  ordine  exeunt,cleganterquoqj  lutei, 
odorati, maiores  quam  prioris;  filiqua:  vero  & nigrx,planx,&  longiores. 

Hoc  Italio  indigena  eft:  fcrtur&  in  Hifpania  prouenire:  apud  Belgas  vero  horrentis. 
j.  Iam  & hirfuta  quqdam  Gcniftacft,candidioribusac  mollioribus  foliis, qualiSiiiHifpanif 

nonnullis  regnis,  & profertim  iuxta  Calpem  naicitur.  Meminit  huiusTitus  QdphurBius 
Bucolicon Ascloga fecunda,  ficfcribcns:  • ■ > 

Cernis  vt,  ecce  p At  er,  quas  tradidit  Orni  te  vacca 
<JMollefub  hirfuta  latus  explicuere  Genista ? 

Floret  Germanica  Genifta  fub  finem  A prilis,aut  Maio  mcnfe, atque  tunc  rudimenta  flo. 
rura  adhuc  virentia,  prius  videlicet  quam  lutea  fiant,  decerpta,  muria  aut  fale  condiuntur, 
qui  poftea  elota  8i  decocta  Capparorum  in  obfoniis  loco  habentur,  nee  minore  cum  fuaui- 
tate  manduntur. 

Siliquascum  maturis  feminibus  Auguftus  menfis  probet.  Rapum  Iunio  procipiiemenfe 
apparet  acconfpicuumeft. 

Italica  Genifta  ferius  quidem,  fed  diutius  in  Belgio  floret. 

Appellatur  autem  hic  frutex  a Latinis  quidem  Genifta, aut,  vt  quidam  volunr,  Genelta: 
Italis  Ge/tefira:  Hifpanis  fimiliter  Gencitra  aut  Giejlra : Germanis  Pfnnwicn:  Belgis  33jniu 
Gallis  Gehest-.  Anglis  23joome. 

At  Genifta:  virga:,  flores,  ac  femina  excalfaciunt  ac  reficcant  fecundo  ordine:  tenuis  quoq; 
funtcflcntio,&  expurgandi  ac  aperiendi  vim  obtinent:  procipue  lemeh  quod  ficcius  eft, 
minusque  excrementitiis  humiditatibus  redundat. 

Decoctum  virgularum  & cymarum  Genifta:,  hepar,  lienem,  &c  renes  expurgat  acaperit: 
per  aluumaquofos  humores  detrahit,  hydropicis  idcirco  auxiliare;  profertim  ex  vino:  reli- 
quis £X aqua  vtilius.  Ad  eadem  commendatur  & femen. 

Paratur  vero  & ex  Genifta:  ramulorum  ac  virgultorum  aridoru  & combuftorum  cinere 
cum  vino  tenui  albo,cuiufmodi  Rhenanum  eft,lixiuium.  quod  ad  Cachexiam  ^Leuco- 
phlegmatiam a nonnullis  valde  commendatur : &c  potenter  quidem  hocaquofbsacferolbs 
humores  cum  vrina  &c  per  veficam  expellit:  fed  &C  acrimonia  lua  interna  vifcera  quandoque 
& laedit  Sc  exedit. 

Mefues  floribus  ac  ramulis  humiditatem  ait  incidentem  adefle,  fed  cxcrementofam,  &: 
ob  id  vomitorianv.Si  ftirpem  omnibus  fuis  partibus  c6turbare,prouocare,  incidere, attenua- 
re: pituitam  & crudam  materiam  a luncturiscum  violentia  vomitione  ac  deieftione  expur- 
gare. Videntur  autem  ifta  non  dc  Genifta,  fed  de  Sparto  feripta,  quod  per  fupernaHellcboti 
ritu  purgare, auctores  funt  Diofcorides  & Plinius.  Addit  vero  & Mefues  Gemftam  calculum 
frangere  renalem  atque  vefico,ncque  permittere  vt  in  his  materia  diutius  hzreac,autin  cal- 
culum durefeat. 

Flores  exigui  muria  conditi,  & pro  oblbnio  manfi, languentem  excitant  appetentiam  , & 
hepatis  ac  lienis  infarctus  expediunt.  Iidem  completa:  maturitatis  cum  axungia  porcina  tri- 
ti ac  permifti,  dolores  podagricos  lenire  feruntur.Mefues  verb  hos  cum  meile  rofato  aut  ouo 
ftrumasferibit  refoluere. 

Rapum  Genifta:  in  vino  decoctum  ad  renum  & vefico  dolores  commendatur, vrinaspro- 
mouet, calculos  di  Abluit  & expellit.  Succuscrecenti  rapo  Genifta  expreflus,  recentia  vul- 
nera glutinat,  vetera  & fbrdida  expurgat : vlceribus  quoque  malignis  ac  diuturnis  prodeffe 
tccentiores  affirmant. 

De  Geni  fi  a tihtforia.  Ca  p.  i i. 

FO  l r o s a hoC  Geiiifta  ampliuseftquam  procedentes,  humilior  tamen  & raro  recte  af 
furgens,fed  ad  latus  declinans:farmentofas  quoque  ac  tenues  herbaceas  virgulas  acau- 
dice  exiguo  & lignofo  promit,  foliis  circum  ueftitas  multis  virentibus , latioribus,  longiori- 
busque  qukm  vulgaris,  flores  circa  faftigiaeopiofi,pulchrc  lutci,quales  Genift?:filiquoquo- 
que  eiufmodi:  femen  non  abfimile.  radix  lignofa. 

Pluribus 


Pluribus  per  vtramque  Germaniam  prouenit 
locis  incultis,  quandoque  humenribus  autvm- 
brofis:  lyluas  quoque  ac  montofa  non  raro  fubir. 
Itali*  quoque  haud  incognira. 

Iulio  & Augufto cum  flore  reperitur : atque 
tunc  ii  nonnullis  ad  tin&ur*  vlitm  colligitur  ac 
fubfecatur. 

Clufius  &C  alteram  huius  fpecidm  exhibet  i- 
magis  fruticolam  &altiorem,5c  ad  duorum  cu- 
bitorum altitudinem  re&e  aflurgentem : cuius 
caudex  enodis,  digitum  craflus,  candicante  ob- 
ducitur corticei  ramosque  multos  fpargit  fragi- 
les, circa  quos  folia  Lini , fuperne  virentia,  infe- 
lius  incana  ac  refplendentia:  flores  fpicati , Ge- 
niftx  tindiorixxmuli.  Hanc  autem  in  Murcia- 
no  Hifpanite  regno  fecusvias  a fe  confpectam, 
&menie  Martio  cum  flore  repertam, referr. 

Eftvero  & inter  Geniftas  qu^da  omnino  hu-  j. 
milis,ac  terrx  fuperficiei  incumbes, cuiuscauli- 
culi  in  membranofam  latitudine  extcfi.folia  ob- 
logareferut,a  quibus  & deinde  alij  ena(cutur,&: 
ab  his  rurfus  alij,  nec  finis  donec  ad  faftigiu  pcr- 
iientum:foliaautem  nulla  habet  alia, ex  horum 
faftigiis  emicant  flofculi  lutei  veluti  Genift*, 
fed  minores;  & iiliqute  exigua:.  radix  tenuis  eft. 

HarumautemGeniftarum  priorem  plerique  i, 
florem  appellant  tindtorium:  rectius  vero  Geni- 
fta  tindtoria  dicitur-  Meminit  huius  Plinius: 

RR  4 Tin- 


7jt  STUflVM  HISTOUlit 

Tingendis,  inquit,  veftibusnafcentes  Genifta::  lib.  xvi.cap.xvm.  Germanis  ^crWftmten/ 
-f)Ci)Dcn(mucf : Belgis  '3lt&cviunn:  Italis  (ni  fallor)  Cerre: ta,  Braglia,gt  Co farta,  vt  Cap.  de  Ly- 
timacliia  Mattliiolus  feribit:  Anglis  *©toce6. 

2.  Altera  ab  HilpanisScoba  nominatur. 

3.  Tertia  a nonnullis  Genifta  humilis  vocatur:  a Germanis  (Jr&fpfrittlltKn/hoc  eft,  terrcftris 

Genifta , flue  Chamxgenifta.  . ; 

Sapore  autem  Genifta  tindoria  amaro,  Geniftam  priorem  refert,  proinde  & fecundo  ex- 
ceflii  calida  ficcaquc.  exiftimatur  vero  & reliquis  facultatibus  ei  affimilis. 


De  Sparto  frutice. 
Spartam  frutex  maius. 


Cap.  'iii. 


Spartum  frutex  minus. 


DV  p l E x Spartum  eft:  vnuiri  frutex:  alterum  herba. 

Spartum  frutex  Genifta:,  quam  Itala  terra  producit,  virgulis  finiilis eft; qu£  viren- 
tes, ftriatK,  tenues,  & ad  nexum  flexumque  faciles  ac  expedita;  funt.  Folia  ei  nulla, niii  pri- 
ma germinatione, quz  paruula  & cito  defluunt:  flores  in  lateralibus  pediculis  fpicato  exeunt 
ordine  lutei:  lobi  qui  fucccdunt  rotundis  oblongiores , minoribus  Boinis  flue  Fafelis  ( quos 
Diofcorides  Phafiolos  nominat)  adeo  fimiles,vt  iublato  pediculo,ab  huiufmodi  Fafelis  non 
mox  difeernantur-,  inquibusfemen  durum  ac  nigrum,  radix lignofa. 

In  Hifpania:  prouinciis  Spartum  na(citur,&  vno  loco  altius  ac  fruticofius:  altero  vero  hu- 
milius,cuius  tamen  lobi  maiores  funt. 

Grarcis  azrdpnv  ac  cwdpuov  dicitur : Latini  iifdcm  vocibus  vtiintur,  modo  Spartum , alias 
Spartium  nominantes:  Hifpani  Retama  vocant. 

Sparti  autem,quo  vites  alligantur, tum  frudus,  tum  virgarum  fuccus  non  inftrennue  tra- 
hentiseft  facultatis:fic  Galenus. Diofcorides  verb, Semina, ai r,&  flores  cum  melicrato  quin- 
que obolofum  pondere  pota, purgant  per  fu periora  vehementer, veluti  Hellcborum;fedcu- 
td,ac  citra  periculum.  Semen  per  inferna  purgat. 

Ramorum  in  aqua  maceratorum  ac  tuforum  extradus  fuccus,  ifchiadicis  & angina  labo- 
rantibus auxiliatur,fi  quantu  cyathus  mane  bibatur.  Quidam  vero  hos  ramulos  marina  aqua 
liiacerantes, ifchiadicis  per  clyftcrem  iniiciunc:  educunt  autem  languinea  &c  ftrigmentofa. 

De 


FEMPTADIS 


De  Sparto  herba. 
Spartum  herba. 


AL  t e R v M Spartum  herba , vt  inquit  Plinius,  fponte  nafcens.  tenuia  ac  iuncea  hxc  e 
radice  numerola  emittit  folia,  cubitalis  fubinde  longitudinis,  lenta  quoque  & obfe- 
quiofa,quxxtate  duriora  redduntur;  culmi  inter  hxc  aflurgunt  altiores , paniculam  fere' 
arundinaceam  proferentes,  nonnullorum  Graminum  affimilcm,  in  quibusoblongumna- 
fcitur  femen.  radices  fibrofa:  funt  ac  perpetux,  qua:  facile  luxuriantes  atque  inter  fe  implici- 
ta: latum  conftituunt  cefpitem,duorum  quandoque  pedum  fpacium  occupantem. 

In  compluribus  Hifpanix  Bxticx  locis  hoc  Spartum  prouenireClufiusfcribit,fed  tamen 
omnium  frequentiflime  ab  initio  Granatenfis  regni  ad  Murgim  vfque  vrbem , qua:  modd 
Murcia,in  quo  terne  fpacio  & N oua  Carthago,nunc  Cartagena,fita  eft:  Reperitur  vero  & in 
Valentino  agro,  vbi  lxtiusSc  vberius  exit. 

Conueniunt autem  h zc  Cum  iisqux  de  Sparto  herba  Plinius lib.xix.cap.n.fcriptum  re- 
liquit: & quidem  his  verbis:  Herba  hxc  fponte  nafcens, & quxnon  queat  feri.  Iuncusq;  pro- 
prie aridi  folijVni  terrx  dato  vitio : namque  id  malum  telluris  eft : nec  aliud  ibi  feri  aut  nafei 
poteft.  In  Africa  exiguum  ac  inutile  gignitur.Carthaginienfis  Hifpanix  citerioris  portio.nec 
hxc  tota,fed  quatenus  parit,montes  quoque  Sparto  operit.  Hinc  ftrata  rufticis  eorum,  hinc 
ignes  facesque,  hinc  calceamina, & pallorum  veftes : animalibus  noxium  prxterquam  cacu- 
minum teneritate. 

. Conficiuntur  vero  ex  hoc  &hac  xtate  aulqa, corbes  in  quibus  vux  paflx  &C  caricx:tum  8c 
alia  conduntur:nec  alius  huius, quod  fcitur,vfuseft:nec  nomen  prxterquam  Sparti,aut  Spar- 
ti herbx. 

De  Tamarice.  Cap.  v. 

f J 1 Amarix  frutex  haud  magnus  eft,  hominis  fere  altitudine : caudices  habet  ligoofes 
quidem , fed  nequaquam  craffos : ramulos  vero  ab  his  complures : folia  vero  circa  hos 
frequentia, parua,oblonga, teretia, ac  tenuia,  quali  lineolis  tranfuerlis  ac  obliquis  iiue  incile- 
ris fuperficietenusexafperata,indiuifa  tamen:  flores  mufcofi.numerofi, albidi,  aut  ex  albido 
purpurafeentes  tenuium  furculorum  faftigia  occupant;  quibus  femen  fucccditpappofum, 

quod 


Germania, Vindclicia, Italia,Hifpama,ac  lnGrarcia  quoque.  „m_.intlir:TnTylover5 

In  ^Egvpto  autem  ac  Syria,  vtDiofcondcs,  Tamarices  quoqu  ? = U(lnosGtiCOs 

& Arabi»  infula, vt  Theophraftus  Icnbit,  quarum, inquit.hgnum,  nonvtap 

mafel  didas, fubinde  adeo  multas  e ramis  dependentes  ferrent.vc  one  ^ 

Gracis tmtbm UBtth  verb  etiam  MyrKai in  O&cmisTzmvJ™ ‘J^aa 
'OCtauio  Horatiano  Murica.DiolcondesinGrascia&:  Italianafcntem  / 
ficit:  Germanis  eft  Solli  & $(*  Belgis 

Hi(p. Tamargucira  & Gallis T amam : Anl;1;®‘m“  deficcarione : ta- 

Myrica  autem  abftergentiseft  ac  incidentis  facultatis  ablque  peripi  deft  geni  indu- 

bcc  veto  Se  adftriftionem  nonnullam.  Atque  ob  has  facultates  admodum  p uctorGalen' 

tatodeeoaacum  aceroautvinoiliue.adice.iiue foliis uf.ueeictremismmute^^  de„ 

Decoctum  foliorum  ex  vino  lienem  abfumere  Diofcondes  quoq,  jdiciilis* 

id  dolorem  collutione  prodeffe : Sead  muliebtesmenfesinfelfur  Scapteusq 
lentibus  abundant  affundi.  _ , . , . ..kiWaendi  facutaC 

Cinis  combuftxadmodum  deficcatori»  eft  facultans,  plurimam  g ftvC 

habens, pauxillum  adftringendi.  ftadft iiOn&^^Lxfc 

Frudus  autem  flue  galla  maioris  T amaricis  non  paucam  iortita  e gai 


ER  1 c A humilis, fed  tamen  lignofa  ac  fruticofa  ftirps, rare) i dodrantalis  altitudinis:  virgu-  i- 
las  promit  complures,  ac  circa  has  foliola  duriufculaac  aiperiufcula,  Tamaricis  aut  Cu- 
preffi  quodammodo  fimilia:  flolculos  fecundum  virgulas  ordine  digeftos, exiguos, diluto  ru- 
bente colore  purpurafcentes,raro  albidos:  radicem  lignofam  perfummam  terram  fparfam. 
Ethxc  vere  ac  proprie  Erica  apud  Veteres  habetur. 

Sunt  vero  &alij  humiles  lignoli  frutices,  qui  inter  Ericas  numerantur.  Quarum  Vni  vit- 
gula:  quoque  lignofa:  a radicibus  complures, fed  tenues,  fubrubente  colore  nigricantes,  non 
raro  fefquipedales  vel  altiorcs,  foliis  qua:  admodum  exiguis  circujnueftiuntur,  quam  vulga- 
risThymi  minoribus:  flofeuli  in  faftigiisac  cacuminibus  virgularum  quini  fenive,aut  plures 
cohxretjdeorfum  dependentes, forma  oblongi, in  tus  caui,  dolioli  alicuius  effigiem  referen- 
tes, colore  diluto  purpurafeentes.  radix  ferpens , pluribus  germina  locis  edit.  Ex  hac  Erica 
feopa:  fiunt,quibus  domus  verruntur,tum  & alia;, quibus  veftesexpurgantur. 

Vtraq;  inferiori  Germani^  flue  Belgio  fatis  vulgaris, locis  aridiffimis, Herilibus, ac  incultis. 
Floret &vtraq;xftate,fed  prior  diutius,ficvt&  Autumno  cum  flore  reperiri queat. 

Memini  vero  &:  aliam  quandam  me  obferuare  Ericam , humilem  quidem,  fed  lignofis  J. 
virgulis etiamluxuriantem,cuius  exigua  quoquefunt  foliola, fed  angufta,&  oblongioris  for- 
mze.huic  fpicato  ordine  ad  faftigia  virgularum  ,vnico  tamen  tantummodo  latere,  exeunt 
flofeuli  eleganter  rubentes,  nigris  prominentibus  apicibus. 

Nafcitur  hasc  in  Germania;  illo  traclu,qui  ex  Bohemia  Norinbergam  ducit, locis  aridis  SC 
incultis, ac  iuxta  fyluas. 

Mcnfe 


PEMPTADIS  SEXTA  .LJB.  II.  7JJ- 

gallzomphacttidifiucimmatur^  proxima fic,nifi  quod  acerbitas cuidcnriorcftin  galla: My- 
rica autem  fru&us  tcmperaturainxqualiSiimmiftacftcnim  naturx  cius  multa  partium  te- 
nuitas, atque  vis  abftergendi,  quod  fime  galla:  haud  incft,vt  Galenus  ait. 

Conuenienter  hoc  vtimur,  inquit  Diofeorides,  vice  galla:  in  medicamentis  oculorum  ac 
oris:  ad  fanguiniscxcretioncs:prodcft  verd  & cceliacis, fluxui  muliebri,i£lero,acaphalangio 
demorfis.  Cortex  ad  cofdcm  vius  adhibetur.  Conficiuntur  ex  ligno  ad  bibendum  pocula,vt 
ex  his  potus  fumptus  lienofis  profit. 


De  Erica. 

Erica  prior. 


HISTORIA 

Mcnlc  Aprili  cum  elegantibus  flolculi» 
reperta . Dclcribuntur  vero  & multa:  alia:  $ 
doctils.  C.ClufioEricar,  quas  ex  luis  per  Hif- 
paniam  obferuationibus  requirendas  relin- 
quimus. 

Ericaautcm  a G racis  ipetiui  diciturmonulli 
perperam  Myricam  nuncupant:  Germanisac 
Belgis  l)njbcn:  Italis  Erica:  Hifpanis  Brt(o, 
gueiro:  Gallis  Bruyre:  Anglis^etf). 

At  Erica:,  vt  Galenus  fentit  .digerendi  per 
halitum  facultatem  obtinet.  Flore  eius  ac  fo- 
liis vtendum. 

Auxiliantur,  inquit  Diolcoridcs,coma  & 
flores  ferpentium  moriibusimpofita.  Ex  flo- 
ribus autem  reprobum  mei  apes  colligunt. 

De  V ncciriiis  nigris.  Cap.  vm. 

VA  e e i n i a , de  quibus  hoc  loco  agit 
mus , a Violis  differunt : nec  flores  funt, 
fed  bacca: : illorum  autem  Vacciniorum  ali- 
quot reperiuntur  fpecies,Nigra  videlicet, Ru- 
bra, & qua:  Paluftria  dicuntur. 

Vulgatiffima Germaniae  funt  nigra,  quo- 
rum fruticem  Myrtillum  quidam  appellant, 
ell  autem  hic  exiguus,  vix  dodrantalis , cauli- 
culis & ramulis  tenuibus,  virenti  cortice  con- 
uclhtis : foliis  maioris  Buxi,  tenuioribus  ta- 


Vaccinianigra. 


men  Se  ambitu  leuiterferratis,ad  Myrti  vnius 
generis  accedentibus : flolculi  fecundum  ra- 
mulos rotudi  .concaui : bac cx  Iuniperis  ma- 
gnitudine latis  refpondent,infummitatecon- 
cauum  veluti  vmbilicum  habent,  perinde  fe- 
re vt  Taxi;  colore  c cxruleo  faturato  nigricat, 
fapore  fubacido  ac  adllringente , in  quibus 
complura  tenuia, parua, albicantia  lemina.ra- 
dix  lubeft  lignofa , tenuis , &c  fubinde  pro- 
ferpens. 

Macro  llcrilique  folo,  ac  incultis  fyluofisqj 
gaudet : fubinde  in  editis,  vento  expolitis,  ac 
montanis  teperitur : non  raro  etiam  ad  plana 
delcendit. In  Germania  vtraque, Bohefflia,&: 
nonnullis  Gallia:  locisfrequens. 

Subnatis  Vere  nouis  foliolis,  paulo  poft 
flolculi  apparent : bac  cx  fub  finem  Iunij  ac 
Iulio  perficiuntur,  reperiuntur  vero  nonnun- 
quam  & Septembri : tametfi  enim  matura, 
non  facile  tamen  corrumpuntur. 

Baccas  illas  Germani  JQfyMUftttt  appel- 
lant: Brabanti  Crafcebcfim/  quod  llrepitum 
quendam,  dum  dentibus  franguntur,  edant: 
nonnulli  ^auerbefinr.Galli  Airelle  aut  AureHe, 
vt  Iohannes  de  Choul  feribit:  Bohemi  CEjemt 
fe§Ot)J).Germania:  pleraque  Officina:  Myrtil- 
los;  proprie  autem  Myrtilli  frudlus  funt  Myr- 
ti,prout  hoc  tempore  Pharmacopcei  loquun- 
tur. Apud  Gracos&  veteres  Latinos  nomen, 
qudd  Iciamus^ion  habet;  nam  quodplerique 
Vitem  Idxam,a  Plinio  Alexandrinai&cogno- 
minataropexilliment,  veritati  repugnat.  Vitis 
fiquidem 


PEMPTADIS  SEXT/E  1 I B.  II.  >')7 

fiquidcm  Idxanon  modricum  Vite  vinifera  fimilitudincm  aliquam  habet,  ied  Vitis  etiam 
(pecicscft.  Siquidem  Thcophraftus,qui  huius  meminit,  nullo  addico  epitheto, cfycnAor  fim- 
plicitcr  nomihat  (Vtpaulri  priftoftendetur)  quod  haud  dubienon  fuiitet  fa&urus, fi  aVite 
vinifera  differentem  habuiiiet. 

Quxcunque  enim  ftirpis  alicuius  nomen  acceperunt,  addito  aliquo  epitheto  exprimun- 
tur, vt  ab  ea,  cuius  nomen  mutuata:  fune , differentes  agnofeantur : vt  Laurus  Alexandrina: 

Vitis  alba:  Vitis  nigra:  Vitis  iylueftris:  Sc  tales  alix.  # 

Iatnqux  & a ftirpe  aliqua  appellationem  mutuantur,  fi  non  in  vniuerfiim,  tamen  vel  fo- 
lio,vel  fructu,  vel  alio  aliquo  ipfas  referunt.  Vitis  alba  & nigra, fiue  Bryonia  vtraque,folia  cla- 
uiculasquc  habent , vt  V itis  vinifera,  reput  & eodem  modo.  Vitis  iylueftris  (armenta  Vitis 
modoemittit,&  fructu  exiguis  vuis  fimilem  profert.  Laurus  Alexadrina  Sc  Chamxdaphne, 
item  Sc  Daphnoides  Laurum  foliis xmulantur.Sycomorus  fructu  Ficum,  foliis  Morum  re- 
fert. Chamxdrys  folio  eft  Quercus  fimilirPeucedanus  Peuces.  Ita  de  aliis  qua:  ab  alia  aliqua 
nomen  acceperunt.  Frutex  autem  ifte  humilis, nec  vllo  modo,nec  vlla  parte  Vitem  refert. 

Naicitur autem  Vitis,quam  modo  Idxam  cognominant,  non  inaltiifimis  acniuofis  Idx 
traftibus,(vt  quidam  interpretari ftuduerunt)iea  circa  Idam  prouenit:  Idam  quidem  mon- 
tem non  CretXjfed  Troadis  in  Afia  minore, qux  a Ptolomxo  Geographia:  Iib.~v.cap.  n.  Ale- 
xandri Troas  appellatur.  Vnde.&  non  temere  aPliniolib.xiin.cap.nl.  Vitis  Alexandrina 
diclaeft:  haud  (ecusquam  illic  enata  Alexandrina  Laurus  a Theophrafto  nominatur : Pro- 
pria rm  i/b v,  id  eft,  circa  Idam  effe  feruntur,  inquit,  Alexandrina  dicta  Laurus,  & Ficus 
quxdamj&raf/OTAoc, id  eft, Vitis.  Huic  autem  Viti  fimiles  apparent,quasPhiloftratusinvita 
Apolloni)  apud  Mxones  Sc  Lydos  (haud  procul  a T roade  fitos)  nafei  refert , cum  iis  vitibus 
illas  comparans, qux  apud  Indos  vitra  Caucafum  gignuntur.  Vitesautcm,ait,  parux  admo- 
dum, quales  apud  Mxones  Lydosque  ibi  nafcuntur : vinum  tamen  ex  illis  expreflum  gufta- 
tu  ac  ore  iucundiffimum. 

Traditurautemhxc  Vitis,  iuxta  Idam  nata,  S*,i«a)<Ai5,  id  eft,  fruticis  inftar eGe, pa(3fiois  ritii U*i'. 
Aun^jideftjVirgulisparuis,  ramulis  vero.ad  inftar  cubitum  extenfis,  circa  quos  pa£}«$,fiuc  aci- 
ni, ex  7&aylou,  fiue  obliqui,  nigri, magnitudine  Fabx, dulces;  intus  habentes  ytjapraAi  r),  id 
eft,vinaceum  quoddam,  molle:  folium  autem  huius  rotundum,indiuifum, ac  paruum. 

Deicribitur  haec  a Plinio  Iib.x  u 1 1 .cap.i  n.iifdem  fere  verbis:  Alexandrina  appellatur,  in- 
quit. Vitis  iuxtaPhalacram  breuis,ramiscubitalibus,acino  nigro,  Fabe  magnitudine, nucleo 
molli  Sc  minimOjObliquis  racemis  praedulcibus:  folio  paruo  ac  rotundo  fine  diuifuris. 

In  quibus  verbis,  pro  eo  quod  Thcophraftus  habet, petyts  «e»  dx  ‘faaylov, Plinius  non  aci- 
nos, ied  racemos  obliquos  legit:  quod  Viti  magis  conuenit. 

Cura  deicriptione  autem  hac,fruticulum  Germanix  Officinis  Myrtillum  di£tufn,haud- 
quaquam  conuenire  iatis  manifeftum.  humilis  enim  eft,  vix  cubitum  altus,  paucis  breuibus 
& nequaquam  cubitalibus  ramulis ; haud  racemos,  ied  necvuarum  acinis  fimiles  fructus, 
fed  veluti  Taxi  baccas  profert ; non  dulces  , fed  fubacidos  Sc  adftringentes  ; in  quibus 
quoque  non  yyapTcoJit;  t!  molle  , ied  multa  exigua  candida  plana  iemina  : folium  ve- 
rri non  rotundum , ied  rotundo  longius ; non  vt  Vitis , fed  ad  Buxi  accedens.  Iam  Sc 
credibile  eft  hunc  in  Italia , Grxcia , ac  minore  Afia  non  reperiri , cum  Germania:  Sc  Bo- 
hemix  proprium  Matthiolus  atterere  videatur : tantum  abeft  vt  Vitis  Idxa  aut  Alexan- 
drina dici  authaberi  queat. 

Vaccinia  autem  huius  fru&uspoilc  non  abs  re  nominari  videntur,cum  baccx  fint : nam  a 
baccis  Vaccinia quafiBaccinia  dici  poflunt.Sed  tamen  & alia  Vaccinia  effe  non  repugnat: 
Vaccinium  etenim  di&io  pluribus  communis.  Violas  Vaccinia  dici  cap.de  Vio- 

lis icriptum.Hyacinthum  feriptum  Sc  Vaccinium  Latinis  appellari  innuit  VirgiliusBucoli- 
con  primo  ^Ecloga  x.Theocritiverficulum  Latine  reddens,qui  eftEidyllio  x.  . 

K«*  7s  iov  wf  a yeyMa  vaxivSv/;. 

Virgilius : 

Et  nigra  Viola,  funt  & Vaccinii  nigra. 

Vitruuius  Archite&u.rx  lib.  vn.  Vaccinium  quoque  a Viola  diftiiiguit,&  ex  ea  purpuram 
elegantem  fieri  refert,adquam  cum  HyacinthusIcriptUs  non  conferat , aliud  omnino  iftud 
Vaccinium  ab  Hyacintho  effe  oportet, quod  ad  tingendum  purpureo  colore  faciat. 

Meminit  & Plinius  lib.  xvi.cap.  xvm.  Vacciniorum,quxad  veftesferuitiorum  purpu- 
ra tingendas  adhibentur. 

Sintautemhxc  eadem  cum  noftris  Vacciniis  difficile  fuerit  atterere : prxfertimcdm  Pli- 
nius Vaccinia  inter  eas  ftirpesrecenieat,qux  in  aquofis  gignantur : noftra  verri  in  montanis, 
editis  ac  vento  expofitis:nec  conftat  deinde  in  Italia  cognita  eile.Vtcunque  eft.  Vaccinia  hxc 

S S noftra 


7*8  Stiipivm  uisiorii 

noftra  dici  poliunt, & cum  Vacciniis Plinij  ac  Vitruuij  in  co  conucnuint  ,quod  vcftcstelxq; 

linea'  tingi  purpureo  colore  his  queanr. 

Carectum  Vaccinia  liare  facultate  fecundo  ordine,  eoq;  fatis  intenfo  frigida  funt  ,&vna 
cum  manifefta  adftri&ione  reficcant.  Ventriculo  arftuanri  conucniunt:  fitim  (edant • arden- 
rium  febrium  calores  mitigant:  aluumreprimunc:  vomitum  liftut:  dyfenteriam  ex  flaua  bi- 
le natam  curant:  aduerlus  choleram  morbum  prolunt. 

Excoquitur  horum  (iiccus  <|pnec  craflelcat,&:  addito  meile  & facharo  confcruatur , Rob 
Officina:  appellant:  quod  ipiis  crudis  baccisad  omnia  prarferendum : nam  fubinde  ,dum  ha: 
cruda:  eduntur  aut  aflumuntur,  ventriculum  debilem  ac  frigidum  offendunt, & cantum  ab- 
eft  vtaluumadftringnnt,aut  fluentem  reprimant,  vt  etiam  eam  fua  frigiditate  ac  cruditate 
perturbent:  quod  fuccusco&us  (lue  Rob  haudquaquaitfefficit. 


De  rubris  Vacciniis.  Cap.  vi  i i. 

Vaccinia  rubra.  TJ  Vbrorvm  Vacciniorum  frutex  quo- 

que  humilis  eft , nec  quam  nigrorum  al- 
tior:  virgulis  tenuibus;  paucis  ramis : foliis  du- 
rioribus,perpetuo  virentibus,  maioris  Buxi  ii- 
milibus, aliquantd  maioribus,  flofculi  non  fe- 
cundum ramulos,  led  in  faftigiis  virgularum 
aliquot  limul  proueniunt,  forma  oblongi,  ro- 
tundi,diluto  colore  rubentes : fuccedentibus 
baccis,quq  maturq  rubent,  lapore  acidz&ad- 
ftringentes.  radix  tenuis  ferpit. 

Syluolis  & interdum  opacis  quibufdaBra- 
bantiz  locis  reperitur.  Gefnerus  in  altis  Hel- 
uetiorum  montibus  gigni  feriptum  reliquit. 

Nomen  a nigris, quibus  forma  latis  relpon- 
dent, Vaccinia  rubra  habent.  Germanis 'AOO? 
ter  -f)Ci)Dflbecrf:  Belgis fiooDe  CraMefieniGaU 
lis  AureUes  rettges : Conrardus  Gclnerus  Vi- 
tem Idxam rubrisacinis dixit,  (edmulto mi- 
nus quam  nigram  cum  Idara  Vite  hanc  con- 
uenire  ipfarum  baccarum  exortus  oftendit: 
non  etenim  ad  latera  cauliculorum  veluri  ni- 
gra ( quod  exiftimantibus  vitem  Idxam  efle 
impofuit)  fed  e ramulorum  cacuminibus  co- 
rymborum inftar  dependent. 

Facultatem  autem  rubra  Vaccinia  & frigi- 
dam ficcamque  habent,  & limul  adftringendi 
vim. 

De  Vacciniis  falusiribus. 

Cap.  ix. 

T)A lVstribvs  Vacciniisgracilesac fe- 
■*  re  inftar  fetarum  tenues,  nonnihil  fubru- 
bentes  coliculi , dodrante  breuiores  exeunt ; 
circa  quos  parua  foliola, velutiThy  mi  aut  vul- 
dli.  flofculi  in  extremis  virgis,  dein- 
Vaccinia  referen- 
per  maturitatem  rubentes, 
quandoque  punctulis  purpureis  conlperfe,fa- 
pore  acid^.radix  inftar  tenuis  bacilli,  obliqua, 
ex  qua  futium  complures  coliculi,  & inferius 
fibra:  aliquot  demittuntur.  Talem  enim  ob- 
letuare  me  memini, quando  virens cefpesvna 
cura  baccisolim  ad  memilTusfiiit,fublatali- 
quidem  vndcquaq;  terra  ac  herbis, radix, qua- 
lem delcriplimus,reli£h  eft. 

In  humidis  & vliginofis  locis  proueniunt  Ixpenumero  apud  Hollandos.  Valerius  Cor- 
dus quafdam  hisfimiles  baccas,  fi  non  cardem,  in  macris,  humidis , putridis,  mufeofisque 

quoque 


Vaccinia  palullri3. 


PEMPTA  DIS  SEXTIE  LIB.  II.  759 

quoque  repetiri  refert,  &c  plurimum  circa  Wittenbcrgam  Saxoniz  oppidum. 

Sub  finem  Iulij,  ac  Augufto  mcnfe  baccz  ad  maturitatem  perueniunt. 

Hollandi  Braibeficn:  Germani  id  cll,  acinos  autbaccas  paluftres  appellant: 

Oxycoccon  Valerius  Cotdusmos  Vaccinia  paluftrianominauimus,  a fimilitudine,quam  ab 
aliis  habent  Vacciniis. 

Frigida  autem  Sc  ficca  huiufmodi  Vaccinia , vna  cum  quadam  partium  ac  fubftantiz  te- 
nuitate, quz  tamen  quandam  adftridionem  coni  undam  habeat. 

Ardentium  febrium  calorem,  atque  in  his  fitim,  mulcent:  bilis  ardorem  reprimunt:  vo- 
mitum iiftunt:  ciborum  appetentiam,  per  biliofos  corruptosque  humores  deiedam,  rcftau- 
rant:  peftiicntibus  morbis  aduerfantur. 

Coquitur  verd  & horum  fuccus , donec  craflior  fadus  addito  facharo  conleruari  queat, 
qui  ad  omnia,  ad  quz  baccz,  etiam  vtilior  eft. 

De  Portulaca  marina.  C a p.  x. 

Portulaca  marina.  Portulaca  marina:  ramulus. 


MArina  dida  Portulaca  non  herba  velutihortenfis,fed  exiguus  eft  frutex : cuius  ra- 
muli duri  ac  lighofi:  folia  pinguia,  camoia,  forma  Portulaczzmula,  fed albidiora  ac 
duriora:  flofculi  cauliculos  parte  fuperiore  ainbiunt,quales  Blito  aut  Atriplici  fere;  nec  diffi- 
mile  femen  latum  ac  plaritim.  radix  lignofa,viuax,vel  uti  & ipfa  ftirps,  quz  defluentibus  pau- 
cis foliis  hyemem  fuftinet. 

. In  maritimis  ZelandiZiFlandriz,Hollandixaggeribusactumulisarenofisgigjiitur:  &a~ 
libi  fimilibus  locis. 

Iulio  menfe  cum  flore  potiffimum  viget. 

Huius  veto  Scalizreperiuntur  fpecies  foliis  candidioribus,  longioribus, &G>liuz  fere  fi- 
milibus,  non  rarb  quoque  altiores  aut  rataulis  teneriores,  quales  m Lufitania  & Valent mo 
Hifpatiiz  regno  fe  vidifle  & obferuaffe  Glufius  feribit. 

Hanc  ftirpem  Grzci  cum  afpiratione  vocant:  differt  ab  aXifi/S  abfque  afpiratione: 

Latinis  quoq;Halimuseft:vulgd  Portulaca  marini:  Belgis  Zeepojteirijne:  Angi.  Scapouellinc. 
Pamum  autem  eft  Halitnus,  vc  inquit  Galenus , diffimilarium : Maior  vero  pars  eius  ca- 


7<>0  STIRHYM  HISTORIjE 

lida  cft  temperate  ',  cum  hutniditate  non  concoda  & leniter  flatuofa. 

Folia, Diotcorides  ait, decoquuntur  cibotum  gratia,  radix  conuulla, rupta,  torminafp  mi- 
tigatcum  mclicratodrachmx  pondere  pota:  eadem  I adis  vbertatem  facit.  Foliaautemin 
Belgio  vcluti  CappaTes  lalc  aut  muria  codiuntur,&  coru  loco  mentis  inferuntur  edunturqjj 
& nec  quidem  reludantc  palato,  cui  grata  funt.  Galenus  vero  etiam  prima  c:us  germinain 
Cilicia efitari  acxeponi,  in  pofterum  vfui  futura, memoria: proditum  reliquit. 


Myrtus  prior. 


Myrtus  altera. 


MY  r t v s magnitudine  foliorum  non  paru  m differens  eft : differt  & fructus  colore,qui 
modo  albicans,  alias  niger  eft. 

Frutex  autem  Myrtus  haud  magnus, cultura  in  exigua:  arboris  fpcciem  quandoque  ado- 
lefcens,cuius  ramuli  fiuevirgxlentxiflexibilcs,  ac  obfequio(x,fubrubcnte  corticeconue* 
ftiuntur:  folia  circa  hos  lxUia  ac  retplendentia,  lata  aliquantulum  & acuminata,  vni  quidefn 
minuta,  alteri  vero  maiora, & Vincar  peruinex  vulgaris  xmula,  tertix  autem  mcdixmagni- 
tudinis:  funt  eadem  nonnullis  rariora,  quibufdam  frequentia  cauliculos  denfiusffpantia. 
flores  candidi  funt, ftamimbus  aliquot  concoloribus  mediis,  frudusbaccx  funt  oblonge, ca- 
lore aut  nigrx  aut  fubalbidx,in  quibus  copiofaminuta  candidaque  feroiqa.Foliis  ac  floribus 
Myrtus  iucunde  odorata  cft.  qui  etiam  ex  his,  & prxfertim  e floribus,  ftillatitius  elicjtur  li- 
quor, gratum  ac  fuaue  redolet. 

Circa  autem  Myrti  ramulos  ac  caudices  inxquale  quoddam,  eminensque  fubinde  nafei- 
tur,  eiufdem  coloris,  ramos  ipfos  veluti  manus  aliqua  ample&ens  ac  ambiens:  quodMyrti- 
danum  vocatur. 

Lxtatur  Myrtus  littoribus  marinis, lacuum,  ftagnorum , fluuiorumque ripis, montium 
conuallibus.  gignitur  feliciter  in  hortis  &:  viridariis,  cultuque.  luxuriat.  Vento  Septentrio- 
nali expofita  ac  frigidiora  oditloca:  montes  fugit:  Incalidis  idcirco  regionibus  facilis  copio- 
fusque  cius  prouentus.  D-.  :k 

In  Germania  vero  reliquisque  frigidis  ac  rigidis  prouinciis  xgre  ac  difficulter  colitur* 
nifi  intra  penuarias  cellas  hybernismenilbustransferatur,intereidit.  . .'v 


Myrti  ramuli  cum  flore  ac  (emine. 


Vbi  fu?  fpontiseft  ac  nafei  gaudet,  vna  cum  Rofis  floret:  fru&us  Autumno  maturefcit:ali- 
bi  florem  tarde : frucium  nunquam  perficit. 

G necis yvpon»  eft:  Latinis  Myrtus:  Arabibus  Alas:  Italis  Myrto:  Hilpanis  A rrayhan:  Lu- 
ficanis  Murta , & Murte/la : reliqua;  nationes  Latinam  fere  appellationem  (eruant. 

Inter  Myrtos  autem, qua:  minuto  ac  exili  folio, Plinio  Tarentina  eft:  qua:  vero  frequenti- 
bus foliis  denfiflima,exotica.Nigra  Myrtus,cuius  bacca:  nigra: : candida,  qua:  albidas  baccas 
gignit, appellatur:  virent  vero  huius  dilutius  folia.Satiua  item  habetur  in  hortis  ac  virida- 
riis culta:  (ylueftris  qua:  fua  fponte  nafeitur:  huius  bacca:  crebro  minores:  illius  autem  maio- 
res.Numerat  Plinius  & alias  fpecies,Patritiam,Plebeiam,ac  Coniugalem,qua:  quaicsq;  fint, 
nonoftendit.  Oxymyrfinen  etiam  inter  Myrti  (pecies reponit , qua:  tamen  Myrtusnoneft, 
fed  aculeata  ftirps:  de  qua  inter  (pino(as. 

Quod  caudices  ambit  yvpTlJhvot,\t  (cripfimus,  appellatur : Plinius  tamen  Iib.  xiln.  cap. 
Xvi.  vinum  ex  lylueftribus  Myrti  baccis  Myrtidanum  vocari  ait,  fi  modo  integrum  eft  ex- 
emplar.Dio(coridesfiquidcm,&:fimiliter  SotioninGeoponicis,  ex  maturilfitnis  Myrti  ni- 
gris baccis  vinum  exprimi  referunt:  verum  hoc  ipfum  puprrms  o?ro«,hoc  eft,vinum  Myrteum  n 
aut  Myrtites  dicitur.  tm 

Conficitur  vero  &:  vinum  ex  Myrti  baccis  cum  foiiis  tufis, ac  iri  muftum  infulis, quod  yvp-  vh 
ofro;, id  eft,  Myrfinite  vinum , vt  Diofcorides  ait , vocatur.  Neutrum  Myrtidanum  a/* 
Grxcis  nominatur. 

Veneri  autem  facra  habita olim  fuit  Myrtus:  Plinhislib.xv.cap.xxix.  Ara,inquit,vetus 
fuit  Veneri  Myrtex,quam  nunc  M urtiam  vocant.  0 

Cxtetum  Myrtus  ex  contrariis  fubftantiis  conflat,  vincente  frigido  terreno : habet  8c  te- 
nue quiddam  calidum : itaque  valenter,  vt  Galenus  ait,  dcficcat. 

Adftringunt  autem  folia , fru&us,  germina,  ac  fuccus,  tum  foris  appofita , tum  aflumpta. 
fanguinis  lputationes,tum  &:  alias  eruptiones  reprimunt.contra  muliebria  profluuia  infeflii 
proliint;quomodo,tum  &fotu  fuperfluentes  hxmorrhoides  fiftunt.  Alui  fluore  laboranti- 
bus ac  dylentcricisauxiliantur:  Renum  ac  vcficx  vlcera  rofionesque  fanant : Oculorum  in- 
flammationes mitigant  cum  farina  polenta:  impofita:  vtiliter  quoque  omnibus  incipienti- 

S$  v bus 


7 tft.  STJRPIVM  HISTORIA 

bus  inflammationibus  exterius  admoucntur:ncc  non  recentibus  ex  cafu,idu, aut  conatu  Cu- 
pra vires  doloribus.  Ventriculum  huniidiorcmadiuuant:  vrinasmoucnc  fructus  foliaque 
reficcata;  virentibus  enim  humiditasquxdam  fupcrfluaac  nocens  adeft. 

Luxatos  artus  horum  decodo  foucri  expedit, &:  fradacur.itioni  rebclliajtum  &c  extrema, 
rum  partium  vlccra  ex  vinosvitiliginesemendat:  purgat  furfures &achoras:  capillos  deni. 
grat,& fluentes  continet. 

E virentibus  autem  baccis  extrahitur  fuccus , qui  rcficcatur , &:  ad  vfusfupradictos  ferua- 
tur.Exprimitur  vero  & c foliis  fuccus, attulo  vetere  vino  aut  aqua  pluuia , cuius  recentis  vfus 
eft.nam  cxiccatus  cariem  lentit,&  vires, vt  Diolcorides  ait,  amittit. 

Myrcidanum  magis  quam  Myrtus  deficcat,&  vehementius  adftringit.  Quidam  id  ton- 
dentes,ac  vinoauftero  fubigetes,paftillos  formant, qui  ceratis, infcflionibus.cataplalmatisq; 
admifti,ac  aliis  vbi  adftringendu  m eft>folio  ac  lemine  cfficaciores  liint. 


De  Vitice  j lue  Agno  cajlo. 

Vitex. 


Cap.  x tl. 

Viticis  ramulus  cum  flore. 


VItex  haud  magnus  frutexeft, arboris  exigua;  in  modum  affingit : caudices  habet  ii- 
gnolbs  non  craflbs ; ramulos  vero  oblongos, lentos,flcxibilcs,  frangiq;  contumaces,  fo- 
lia ex  vno  pediculo  cohaxent  quina,oblonga,acuminata,veluti  Salicis,  fea  minora  molliora- 
que,medio  horum  maiore  ac  longiore,  flores  verticillatim  {picato  ordine  virgularum  falti- 
giacircundant,colorcautpurpurcitoti,vel  purpurei  albo  intermixto,  femen  rotundumin- 
uar  piperis. 

Na{citurinfluuiorumalperisripis*inconuallibus,torrentium  alueis,  locis  videlicet palu- 
ftribus, in  Italia, ac  aliiscalidioribus  prouinciis.  Gcrmaniaaut  Belgium  Viticem  non  haber, 
nifi  cum  diligentia  ac  cura  in  hortis  excultam. 

In  Belgio  fero, ac  Augufto  demum  menfecum  flore  reperiri  quandoque  contigit 
Grxci  hunc  fruticem  a^wrnominantj&AdjPv:  Quoniam,inquit  Plinius  lib.  xxim.  cap. 
rx. matrona; Thefmophoriis  Athenicnfium  caftitatem  cuftodientes,his  foliis  cubitus  libi 
fternunt:  Latinis  vero  Vitex  appellatur.  Dicitur  vero  8c  a nonnullis, vc  inter  voces  nothasac 
ipuriasrefertur,«3.i/pos,d/M<xTOf4/«/pos,?/d’«xTOAos:  Latinis  Salix  marina,  aut  Salix  Amerina,  8e 

Piper 


PEMPTADIS  SEtfTJE  1 IS,  II.  7«3 

Pipevagrefte:  Germanis  ©cfeiiffmuUf/^eufc^baum:  Belgis  vna  cum  Officinis  Agnus  caftuS: 
Ical \%Vitice,Agno capo:  Hifpanis Gattilocajlo : AnglisCgaltetrcc. 

Agni  autem  folia  82  fru&us  excalfaciunt  ac  reficcant  tercio  ordine : partium  funt  admo- 
dum tenuium, & flatus  difcutiunt.Edulc  autem  apud  nonnullos  femen  habetur, tefte  Gale- 
no^ quidem  per  fe  vel  frixum.  Non  frixum  dolorem  capitis  adfert : frixum  vero  minus  ca- 
put tentat.  Alimentum  autem  prxbct  corpori  exiguum,  idque  reficcans : flatus  valide  diffi- 
pat:  quamobre  accommodu  iis, qui  a vencreis  puros  (e  conieruarccupiut;  huic  enim  refiftit. 

- Prxftanc  eadem  fruticis  flores  ac  folia,tum  & afliimpta.tum  fubftrata.  Prodeftvero  82 
Viticis  femen  ad  iecur  82  lienem  indurata  ac  obftructa:  a ferpentibus  demorfis : fpleniticis  82 
hydropicis  bibitum.  lac  euocat, 82  in  vino  drachma:  pondere  potum  promouet. 

• Decodum  herba:  ac  feminis  circa  vterum  morbosacinflammationesinfeflumitigat.Cit 
menfesetiam  femen  cum  Pulegio  bibitum:  item  & fuffitum  ac  (uppofitum.  Capitis  dolores 
incataplafmate  loluit.  fouenturhoc  addito  oleo  82  aceto  Lethargici  ac  phrenitici. 

Folia  fuffita  ac  fubftrata  venena  fugant, & impofita  morfibus  illorum  auxiliatur.T eftium 
duritias  cura  butyro  82  foliis  vitium  emolliunt : ledis  rimas  femen  cum  aqua  impolitum  mi- 
tigat: cum  foliis  Vet6  medetur  luxatis  & vulneribus.  Virgulam  qui  manu  tenuerit,  dum  itet 
facit, negatur  intertriginem  fentire:  au&or  Diofcorides. 

De  Liguiiro  fiue  Phillyrea.  Cap.  x i i i. 

FRvtex  arborelcens  Liguflrumeft,  cuius 
ramuli  aut  virga:  rechefoliisconueftiuntur 
mollibus , refplendentibus , laturato  colore  Vi- 
rentibus, Clematidis  Daphnoidis  fiue  Peruin- 
cxarmulis,  fed  tamen  longioribus;  quam  Olese 
etiam  maioribus,  latioribus  ac  nigrioribus : flo- 
res candidi,  liiauiter  odorati,  paruuli,racemofi; 
fequuntur  bacca:  initio  virentes,  per  maturita- 
tem nigra:,  in  exigua:  vua:  modum  congeftx, 
qux  fuccum  reddunt  e rubro  punicante  pur- 
pureum : radices  hinc  inde  per  obliquum  Ipar- 
guntur. 

Italia:,  Gallia:,  Germania:  vtrique,  aliisque 
plurimis  Occidentis  regionibus  Liguftrum  fa- 
miliare eft:  fecus  aruorum  margines,82  in  fyluis 
quandoque  reperitur:  rigua  82  aquofa  amat.  Ad 
topiarias  fecnas  a nonnullis  expetitur,quas  faci- 
li opere  haud  ineleganter  conueftit. 

Sub  finem  Maij  menfis,  aut  Iunio  flores  fa- 
cit : Autumno  ac  circa  hyemem  baccx  matu- 
rantur,qux  fubinde  tota  hyeme  reftat,dcfluen- 
tibus  interim  foliis,  qua:  Vere  noua  renafeutur. 

Latini  Liguftrum:  Itali  hac  artate  Guittrico , 
voce  a Liguftro  corrupta,  appdlanhGrxcorum 
eft  yiMvpia,  nequaquam  vero  Cyprus 

fiquidem  frutex  Orienti  proprius,  Liguftrum 
Occidenti  familiarius.  Magna  quidem  vnius 
cum  altero  fimilitudb  eft,  vt  ipfe  defcriptiones 
oftendunt : fed  tamen  hoc  differunt,  Bellonio 
refte,quod  Liguftro  folia  hyeme  defluant;  Cy- 
prus vero  perpetua  fronde  vireat:Iam  82  Cypri  folia  capillos  ruffant,vc  Diofeorides  ait;  ac,vt 
Bellonius  refert, ad  luteo  tingenda  colore  faciunt;  Liguftri  vero  ad  tincturx  vfum  haudqua- 
quam  feruiunt.  Proinde  perperam  Plinius  lib.xxi  n i.  cap.x.  Liguftrum  eandem  arborem  eu 
efle cenfet.qux in  Oriente  Cyprus.Quod  tamen  non  ex  fua,fed  ex  aliorum  videtur  femen-*" 
tiafcripfiffe:  nam  lib. xii. cap. xxi  m. Quidam, ait, hanc(feilicet  Cyprum)  efle  dicunt  arbo- 
rem.qiixin  Italia  Liguftrum  vocetur. Efle  vero  Liguftrum  ipfam  Graxis  appellatam  ifiMu- 
piv>  defcriptio  oftendit. 

Phillyrea, inquit  Diofeorides, arbor  eft  Cypro  magnitudine  fimilis : foliis  Olex  nigriori- 
bus ac  latioribus:  fruiftum  habet  Lcntifeifimilem, nigrum, fubdalcem,racematimcoha:ren- 
tem:  82  tale  omnino  ipliim  Liguftrum,  vtiam  oftendimus. 

Arabs 


SS  4 


Mnbzltb 

Sertpionit 


uo.„'.T  „ 'StihhVw  «limu 

Arabs  Serapio  Liguftrum  cap.  xliiii.  Mahalcb  nominat : Eft  tamen  Sc  aliud  Mabaleb 
granum  jCuius  mentionem  fecit  Auicennacap.478. tepido  calore  refoluens  ac  dolore  fopies. 
Serapiodevtroquelimulcgifle  videtur,  &diuerfa  Mahalcb  fubvnius  capitis  titulo  cople- 
xus.  Appellatur  vero  a Germanis  Liguftrum  ‘2)Cinbolljlcm/,3J:Jim&tboll!  /iXhcmoDcr  ©c^ub 
trctDcn:  a Belgis iucltrupt/ /DoiuDout: a Gallis  T roefne : ab  Anglis $;puct:  .1  Bohcmis  0i|»onij. 

Baccas  funt  qui  velint  Vaccinia  etiam  dici,atque  Vaccinium  illud  c(Tc, cuius  architectura 
lib.  vi  i.Vitruuius  meminit  cap.xmi.de  coloribus  purpureis:  Eademratione,inquit,Vacci- 
nium  temperantes, & lac  mUcentcs, purpuram  faciunt  elegantem.  In  tanta  veterum  breui- 
rate, quid  poterit  certi  adferri,aut  ftatui? 

Frigida  autem  & adftringcntia  funt  folia:  ad  oris  & tonfillarum  incipientes  inflammatio- 
nes plurimum  conducunt.Baccismerular,  turdi,  alia:q;  nonnullxaues  hyeme  haud  iniucun- 
de  velcuntur. 

De  Cypro  ex  Dicfcoride  & aliis.  Cap.  x 1 ii  i. 

Cyprus.  Cyprus  latiore  folio. 


NO  n magna  quoque  arbos  Cyprus  eft,  mali  Punica:  magnitudine , aut  pauld  ampliot: 

folia  eius  oblonga  funt  vti  Ohux,fcd  tamen  latiora,  molliora , Sc  non  perinde  candida, 
led  virentiora : flores  candidi , racemofi , odorati : fruiftus  funt  bacca:  nigne , Sambuci  aci- 
nis fimiles. 

Optimum,inquit  Diolcorides,nafciturin  Canopo  Sc  Afcalone : Canopus  autem  vrbseft 
/EgyptijOlim  celebris, qua:  vm  ex  leptem  Canopico  Nili  oftio  agnomen  dedit.  Afcalonciui- 
tas  eft  Pal<jftinai,qua:  Syrixcft  prouincia:. 

Plinius  Cyprum  in  yEgypto  quoq;  arbotem  cfle  tradit,  Ziziphi  foliis , femine  Coriandri, 
flore  cadido,odorato  : Coriandri  autc  (eme  cum  Sambuci  baccis  magnitudine  fatis  couenit. 

InAsgypto  magnus  huius, & hac  state  eft  prouentus , vbi  cius  folia  ftudiose  colliguntur, 
reficcataque  in  alias  prouincias  mittuntur , pnefertim  T urcarum  Imperio  fubditas,vt  Bello- 
niuslib.  11.  Singularium  refert. 

Graxis  w/wej?  eft:  Latini  eandem  vocem  retinent.Falluntur  qui  Liguftrum, Plinij  au&O- 
ritate decepti,exiftimant,vt  fuperiore  capite  oftendimus.  Arabum  Alkannafiue  Henne  eft: 
appellatur  Sc  modo  a Tureis  Henne. 

Adftri&oriam 


* 


PEMPTADIS  SEXTit  X.IB.  XI.  76  J 

Pleudoligiiftrum.  Adftri&oriam  autem  vim  Cypri  habent  fo- 

]ia,vt  Diofcorides.  Commanducata  orisvlce- 
ribus  medentur : feruidisinflamationibusim- 
politaprofunt.  Deco&um ipforuambuftisaf- 
funditur. Ruftant eadem  trita  capillos,  herba: 
Lanaria:  fucco  macerata,  & illita,  vt  quidem 
Diofcorides.  Bellonius  non  modo  capillos, fed 
& inferiores  humani  corporis  partes , tum  &c 
vngues  his  colorari  ac  tingi  refert : quod  apud 
Tureas , vt  ai  t,pulchru m habetu r. 

Flores  cum  aceto  fronti  impoliti, capitis  do- 
lores fedanr. 

Fit  & ex  liis  Cyprinum  oleum , odoratum, 
calfaciensj&neruos  emolliens. 


De  P feudoligufiro.  Cap.  XV. 

PSe  vdolig  vstrvm  ad  mediocrisar- 
boris  magnitudinem  fereadolefcit:  folia  ei 
funt  ob!onga,lataqj  veluti  minofts  Ceraii : flo- 
res candidi , fuaueolentes , plures  ab  vno  tenui 
oblongo  pediculo  ordine  digefti  dependent; 
quibus fuccedunt  bacca:  per  maturitatem  ni- 
grz,ofle  intus  duro, haud  magno,crifpis  lineo- 
lis elegarer  imbricato,  in  quo  exiguus  nucleus. 

Reperiturhxc  arbos  no  paucis  Belgij  locis, 
fedtame  rar6  obuia.  in  Auftua  freques  admo- 
duvifitur,acindenfis  Silefia:  quibufdafyluis. 

Floret  autem  Liguftrum  iftud  incipiente 
Maiomenfe:  bacc^fub  Autumnum  ad  matu- 
ritatem perueniunt. 

Pfeudoliguftrum,  alio  deflitutum  nomine, 
appellatur  : iuntqui  ayvov  Guc  Vitice , fed  per- 
peram vocitent : vnde  & Pfeudoagnos  a non- 
nullis diftum:  vulgo 'Dcgef&erfni  nominant.Su- 
fpicantur  nonnulli  Mahaleb  illud  efle,  de  quo 
Auicenacap.478.&quoaa  Serapione  exMe- 
fuz  fententia  refertur : fed  idipfum  difficilli- 
inum  fuerit  aflerere,cum  Mahaleb iftud  ab 
Auicenna  nullis  exprimaturnotis. 

Czterum  quod  ad  Pfeudoliguftrum  attinet; 
eius  quidem  ift  medicina  vfum  efle  pondum 
accepimus. 

N uclei  qui  in  o (ficulis  continentur  >vti  Ce- 
raft  nucleos  fapore  fatis  referunt , ita  quoque 
facultate  ipfisrefpondere  videntur ; temperatd 
videlicet  calidi , & vrinas  clementer  promo- 
uentes,  ac  nephriticis  ea  propter  vtiles. 


De  Syringa.  Cap.  x v i. 

Syringa  frutex  ampliter  luxuriat,  caudi- 
ces eius  ac  rami  geniculis  articulati , tenui 
cortice  fubrubro  exterius  fordefeunt , interius 
vero  cadida,  fungofa,molliq5  medulla  replen- 
tur: folia  oblonga,lata,  vcnofa,ambituleuiter 
incifa,Pyri  foliis  magnitudine  formaq;  fere  af- 
fimilia/ed  afperiora,  ex  vno  geniculo  binafibi 
oppolita:  flores  fpicato  breui  ordine  digefti  fa- 
ftigiis  adnafeuntur  candidi,ex  quatuor  medio- 
cris longitudinis  foliiSjCum  grauitate  quadam 
odorati: 


Stirpivm  Historia 

odorati:  fr  uctus  parui, crifpi,  ac  qua  fi  cx  multis  exiguis  valuulis  cohaerentes, fupcrius  latiores, 
verfus  pediculum  contra«iores,pcr  maturitatem  nigri;  in  quibus  femen  tenue  & oblogum! 
radix  aliorum  fruticum  modo  in  ramulos  diuulfa. 

. Apud  Belgastcmcrealibiquam  inhortisrequiritur:fcrturexHiipaniaallatusfrutex. 
Sub  finem  Maij  aut  ferius  flores  in  hortis  apparent : (eme  AuguftoautScptcbri  perficitur. 
Syringaarccentioribus  nominatur, aut  potius  et/eijZ?  id  cft,fiftula,qu6d  caudices  & ra- 
muli exempta  medulla  fiftulofi  lint  & inanes. Cognominatur  non  rari)  quoque  candida, aut 
Syringa  candido  flore, ad  differentiam  nempe  Lillach, qua:  Syringa caerulea  fubinde  dicitur. 

De  vfii  autem  Sc  facultate  huius  fruticis  nihil  compertum  vel  ipfi  habemus,  vel  ab  aliis 
accepimus. 

Dt  Lillach.  Cav.  xvii. 


Lillach.  TJRvticosa  ftirps  eft  qua:  noftra  state  Lil- 

lach  appellatur,  complures  haec  a radice  pro- 
mit virgas,  fiue  tenues  caudices  reclos,  ramofos, 
geniculis  quoque, vt  Syringx ,intcr(cptos,fed 
breuiores ; cortice  minus  ruffo ; interiore  verd 
medulla  candida  quoque  acfungola.  foliahuic 
c lingulis  geniculis  duo  ficu  oppofita, lata, acumi- 
nata, laeuia,  maiora,  duriora,  virennora,  ac  magis 
refplcndcntia  quam  Syringae.  flores  racematim 
cohaerent  exigui,  dilute  caerulei,  ex  tenui  oblon- 
giore collo  in  quatuor  paruula  folia  explicati, 
luccedunt  filiquae  pians, oblonga:,  per  maturita- 
tem punici  coloris, membrana  media  interfepre, 
in  quibus  femina  quaterna  fere,angufta,acruffa. 
radix  in  non  paucas  fibras  diftribuitur. 

Aliunde  quoque  in  Belgium  hsc  ftirps  venit, 
hortorum  facla  alumna. 

Floret  fub  finem  Aprilis  ac  Maiomenft. 
Recetiores, vt  diximus, Liliach  nominat: qui- 
dam etiam  Syringam  csruleam.  Vocem  autem 
Lillach  plerique  Ben  interpretantur : Ben  verd 
Serapionis& Arabum,Glanseft  vnguetaria.hoc 
eft,  Ba^sero;  (/.vp^ix»  Graxorum,a  qua  Lillacji 
plurimum  differens  eft.  Inter  aliadifcrimina  eui- 
dendirimum  eft,  Lillach  nullam  nucem  ferre; 
vtcunque  a Matthiolo  contra  veritatem  ei  ap- 
pingatur : fed  filiquam  exiguam  tantummodo 
profert,  cuius  femen  nihil  oleofi  continet. 

Glans  vnguentaria  fruefus  eft  arboris  Tama- 
rici fimilis,magnitudine  Auellansnucis,ecuius 
nucleo,  non  fecus  ac  ex  Amygdalis  amaris,  oleofus  exprimitur  fuccus,cuiusadpretiofavn- 
guentqi  vius  eft,vt  Diofcorides  ait:  hac  vero  amate  non  omnino  etiam  negle&us : nam  huius 
oleo  odoribus  imbuto, chirothecis  ahisque.fuauis odoris  gratia  conciliatur. 

Cstenim  Lillach  vfum  aliquem  in  Medicina  efle  ignoratur:  idcirco  & facultates  eius  in- 


comperta; & latentes. 


De  Rhoe  ftuc  Rhucoriaria.  C a p.  x V ii  i. 

RH  v s ad  duos  au  t tres  cubitos  affurgit,fubinde  culto  & fcecundo  folo  proceri  hominis 
altitudinem  fuperat,  inramulos,aut  citius  virgulas  multas  diffunditur:  foliaexpluri- 
bus, ix. videlicet  aut  x t.  committuntur,  quorum  medius  neruus  fiue  cbfta  rubet,  fingularia 
vero  foliolainalbicant,lata,obk>nga,&  ambitu  ferrata,  flores  candidi  racematim  prodeunt; 
fuccedente  femine  aliquantulum  lato,  quafi  Lentis,  ad  Terebinthi  fru&us  magnitudinem 
accedente;quod  tandem  rubefeit.  radix  haud  alte  defeendens,  per  fummace (picum hzret. 

Theophraftus huius  duas  facit  lpecics:mafeulam  & feminam:  quarum  vnafterilis: altera 
fruftifera. 

Plinius lib.xxn  ii. cap.u.Rhois  duo  etiam  genera defcribit:  alterum  epv3-&v,  quodreue- 
ilMj  Utut ra  non  n,A  Rhois  femen : prius  herbam  fylueftrem  foliis  Myrti  effe  refert:  mox  fruticem  co- 
fuiptSm.  riarium  appellari  ait,  fubrutilum, cubitalem, crafficudine  digitali,&:c.  Sufpc&us  autem  hic 

locus 


SEXTJE  L I B.  II.  j6j 

locus  videtur,  & duarum  ftirpium  dcfcriptiones 
complodi  ,vcl  alias  errore  ac  vitio  aliquo  haud 
carere. 

Naici  tur,  inquit  Diofcoridcs,  Rhusin  petro- 
fis:  apud  Hifpanos  nonnullis  in  montibus  ac  fyl- 
uis  frequens : prouenit  & pluribus  in  Apenniuo 
Italix  monte  locis:tum&iuxta  Pontum.  Archi- 
genes apud  Galenum  de  med-  fecundum  loca 
lib.vm.  in  Syria  gigni  oftendit,Syriacu  eligens. 

Flores  Rhois  lulio  menfe  prodeunt : femen 
Autumnocum  vua maturatur. 

Grxcis  pov$:  Rhus,  inquit  Plinius,  Latinis  no- 
men non  habet.  Gaza  tamen  ex  etymo  Graxa: 
vocisnomeneffingenSjFluidam  appellat.  Arabi- 
busefl:  Sumach ; Italis  Somacho:  Hifpanis  Suma- 
gre:  Belg£  Arabicam  vocem  contraheres  ,§ir.adi 
vocant.  Folia  fruticis pouc  (ZvpmJi-^ixn  appellan- 
tur: Latini  Rhun  coriarian  dicunt  flue  Rhoen. 

Semen  vero  qw-S-gj?,  & povs  'Qn  ra  o4.a  nomina- 
tur: Latini  Rhoen  culinariam,  &:  Rhoen  obfo- 
niorum  nuncupant. 

Huius  frudus,  folia,  & femen  infigniter  ad- 
ftringunt,  vnaque  refrigerant  ac  reficcant : & re- 
ficcant  quidem  ordine  tertio , fecundo  vero  re- 
frigerant; vtauctor  Galenus. 

Foliorum  vfus  ad  denfanda  coria  praxipuus: 
Laudantur  hircorum  & caprarum  his  praeparata. 
Decodum  verd  foliorum  capillos  denigrat : dy  f- 
entericis  vtiliter  infunditur,  & in  horum  potio- 
nes ac  infeffus  addirur.Eadem  ex  aceto  & meile 
gangraenas  & pterygia  cohibent  impofita.  * 

Conficitur  ex  aridis  foliis  in  aqua  ad  mellis  confidentiam  decadis;£t//\/3y<£:  (recentior  etas 
extradum  dixerit)  ad  eadem  vti  Lycium  conueniens, auctore  Diofeoride:Paulus  vero  ALgi-  dM,um- 
neta  expreflum  e virentibus  foliis  fuccum  huius  loco  commendat. 

Semen  eofdem  effectus  prtebet : Cceliacorum  & dyfentericorum  obfbniis  admifcetur: 
fradis,luxatis,fuggillatis  cum  aqua  impofitum  inflammationes  arcet:  lingua:  afperitatem 
cum  meile  permixtum  abftergit:  muliebiia  profluuia  filiit : hxmorrhoides  nimiu  profluen- 
tescum querno  carbone  impofitum  cohibet. 

Aqua  in  qua  femen  infufum  decocta  concrefcit,fpifTaturq;,  qua:  &c  ipfo  femine  efficacior 
habetur.  Defluit  Sc  ex  ipfo  frutice  gumini, quod  dentium  cauitatibus  inditum  dolores  tol- 
lit,vti  Diofcorides  refert. 

De  Cotino  Coriaria . Cap.  x i x. 

CO  t i n v s Coriaria  frutex  quoque  efi  haud  magna:  altitudinis,ad  quatuor  aut  quinq; 

cubitos  affingens : ramulos  fert  complures,  rotundos,  obfcure  fubrubente  cortice  con- 
ueflitos:  folia  lata,  venofa,  rotundis  longiora,quorum  pediculi  rubent,  Vlmi  foliis  fere  fimi- 
lia,fed  minora, lxuiora,&  dilutius  viretia.  pro  floribus  in  fummis  caulibus  crifpa  exit,tenuis, 
mollis,  veluti  lanugo, eopiofa,inftar  racemi  compada , obfcure  purpurei  fiue  punici  coloris. 
Lentibus  minora  exigua  femina , qua:  poflea  fequuntur , e ruffo  fubnigricant.  radix  lignofa 
haud  alte  dimittitur. 

Reperitur  in  plerifque  Italia:  & Gallice  montibus,  in  Hiftria:  Alpibus,  in  Pannonia:  fupe- 
irioris.fiue  Auflnx,tum  & in  H ungar  ia:,ac  Boherma:  arduis  fyluis. 

Nominatur  a Plinio  Cotinus  lib.xvi.cap.xvi  i i.Eft,inquit,in  Apennino  frutex, qui  voca- 
tur Cotinus, ad  lineamenta  modo  Conchylij  colore  infignis.  Eft  tamen  & xowos  Oleafter  fi- 
ue Olea  fylueftris,  aqua  frutex  ifte  multum  differt.  Proinde  Cotinus  Coriaria  recte  dici  po- 
teft:  placet  nonnullis  Scotinum  appellari,  qua:  apud  nullum  Veterum  voxextat.  Pannonij 
5<sr&laujf  vocant.  Exiftimatur  vero  & hic  frutex  Plinij  effc  Coggygria,de  qualib.xui.  cap.  cog&grix< 
Xxn.his  verbis  agit:  Similis(fcilicet  Vnedoni)&  Coggygria  folio  magnitudine  mmor,  pro- 
prietatem habet  frudum  amiteendi  lanugine  (pappum  vocant)  quod  nulli  alij  arboru  euenit. 

Sunt 


HISTORIA 

Sunt  autem  huius  folia , tenuiaque  virgul- 
ta, vna cum  feminibus  valide  adftringentia, 
frigida,  ficca^veluti  Rlius.  Dcnfantur  etiam 
coria  non  minus  feliciter  Se  eleganter  huius 
fruticis  foliis  , ac  tenuibus  virgultis,  quam 
cum  Rhoc. 

Radix  ad  tin&uram  (vt  refert  Anguillara) 
vtilis,  rubente  colore  lanas  pannosque  infi- 
ciens. Quod  Plinius  haud  ignorauit, ad  linea- 
menta modo  Conchylij  colore  infignejn  fru- 
ticem hunc  (radice  nempe)  efle  referens. 

DtChameUagHo.  Cap.  xx. 

CHamElaagnvs  humilis&exiguus 
efl:  frutex,  cubiti  altitudinem  raro  attin- 
gens. ramulos  promit  nonnullos:foliola circa 
hos  latiufcula,obldga,  Myrti  foliis  haud  mul- 
tum diflimilia,led  duriora, &fubindclongio- 
ra.efinu  foliorum  flores  fpicati  exigui  luteoli 
exeunt;  quibus  femina  fuccedunt  afpera, ca- 
cumine pungentia, in  racemi  exigui  ^oblon- 
gi formam  cohxrentia,  oleofofucco  per  ma- 
turitatem redundantia,  radix  fubeftlenta  & 
dura.Totus  frutex  cum  grauitate  quadam  o- 
doratus  cft,  prxlcrtim  femen , & eius  oleofa 
pinguetudo. 

Gaudet  locis  incultis  Sc  ericaftris,  aliquan- 
tulum  aquofis  ac  paluftribus.  In  Britaniaple- 
rifque  locis,  & apud  Brabantosac  Flandros 
non  raro  occurrit. 

Maioac  Iunio  flores  apparet:  Iulio&Au- 
gufto  femen  perficitur,  tunc  colle&us  fruti- 
culus  ad  forum  vna  cum  fru&u  infertur. 

Brabanti  ac  Flandri  <6agrl  appellant : non- 
nulli Myrtum  Brabanticara,&  Pfeudomyrfi- 
nen:Cordus  Elxagnum:  nobis  Chamelxagni 
vox  placuit.Eleagnus  fiquidem  Theophrafto 
deferibitur  fruticofa, Vitici  fimilis:folio  mol- 
li ac  lanuginofo:  flore  Populi,  qualis  haud  efl: 
a nobis  deferipta. 

Nomen  apud  Veteres,  quod  fciamus,non 
inuenir,  nifi  fit  Rhus  fylueftris  Plinij,  de  quo 
lib.  xxn  ii.  cap.xi.  Herba  efl,  inquit,  fylueflris, 
cauliculis  breuib5,quq  venena  & tineas  pellit. 

P.Pena  & M.  Lobelius  alium  omnino  pro 
Rhu  fylueftri  fruticem  exhibet, ad  coria  prx- 
paranda  etiam  vtilem , ramulis  quadrangulis 
luxuriantem : virentibus  frequentibus  foliis 
exornatum,  Myrti  autRufci  limilibus, cuius 
femen  in  angulofis  valuulis  fpirae  aut  cochlear 
modo  conuolutum  gignitur  : quod  minus 
quam  Kali  herba:  fit. 

Familiare  efle  referunt  Narbonefi  Gallia:, 
Sc  iuxta  Lani  fluminis  ripas  flue  margines co- 
piofum  frequensquenafei. 

Sed  ad  Chamelxagnum  reuettimurrhuius 
fem  i na  i m pense  calida  ac  ficca  fun  t,  ad  tertiu 
vtriufque  gradum  accedunt.  Folia  quoque 
calida  Sc  facultate  ficca  funt,fed  multo  mi- 
nus. 


PEMPtADIS  S X.  I fi.  II.  j( 

tllis.  Fruiflus  cerebro  moleftus  :cerUi(ix  inter  coquendum  additus  (quod  a plerilque  fitju, 
modum  caput  ccntancem , Se citd  ebrietatem  adferentem  cani  reddit.  Totus  frutex  cum 
fru&u  aridus , vertimentis  incerpofitus,  a tineis  Se  vermibus  ea  tuetur. 

De  Lantdna  fine  Viburno.  Cap.  x x i. 

INte  r humiles  frutices  Se  Lantananumc- 
ratunvitgas  lignofas  liue  tenues  caudices  edit 
bicubiraIes,autaltiores , digitalis  autpollicaris 
craffitudinis , lentos,  flccli  faciles,  frangique 
contumaces,  cortice  albicantes : folia  vero  ma- 
gna , lata , ambitu  iiue  marginibuscrenata , VI- 
meis  magnitudine  8e  forma  fere  fimilia , led 
hirfuta  Sedum  vigent  candida,  rubentia  veto 
cum  citd  cafura  emarcefcunt;qux  ex  lingulis 
ramulorum  geniculis  bina  ex  aduerfo  cohxret: 
flores  racematim  enalcuntiir  candid  i . acini  fuc- 
cedunt  in  vuam  congefti , Lentis  magnitudine 
ac  fimilitudine,vtrimque  leuitercompreffi,  qui 
initio  virent,  inde  rubent, per  maturitatem  ni- 
gricant. radix  per  fumma  ceipitum  huc  Se  illuc 
aiuagatur. 

Locis  frutetolis,  afpcris,  ac  pettofis,  in  mon- 
tibus ac  fyluisetiam  prouenit:  Italix,Germanig 
ac  Galliae  nota. 

Afflate  flores  vifuntur:  baccx  flue  acini  fub 
Autumnum  ad  maturitatem  perueniunt:  Vere 
noua  folia  exeunt. 

Itali  vulgo  Lanternam  nominant:  Gallis  V 'tor- 
ne dicitur.  Creditur  efle  'Viburnum , quod  hu- 
milem lentumque  fruticem  Virgilius  Bucoli- 
con  yEcloga  prima  oflendit, Romam  commen- 
dans vrbem : 

V erum  hac  tantum  alias  inter  caput  extulit  urbes , 
Jguantum  lenta  folent  inter  Viburna  Cuprefii. 
Sunt  autem  Lantanx  &C  folia  Se  baccx  refri- 
gerantis,  reficcantis,  Se  adftringentis  facultatis. 

Ad  toniillarum  Se  gutturis,  omnesque  oris  cum  inflammatione  tumores  decodum  ini- 
tio vtiiiter  gargarizatur : laxioies  gingiuas  contrahit  Se  dentes  firmat.  In  lixiuio  eadem  de- 
coda  capillos  denigrant.  Acini  facultate refpondent, quorum  aridorum  puluisalui fluores, 
fimguimsque  profluuia ; tum  8e  muliebria  cohibet.  Ex  cortice  radicis  aliquamdiu  fub  terra 
macerato , ac  deinde  deco&o  tufoque,  vifcum  ad  aucupia  parari  poflefunt  qui  referant  ac 
affirment. 

De  Buxo.  Cap.  xxi i. 

BV  x v s parux  arboris  fimilitudine  aflurgit,  caudicibus  fubidde  humani  cruris,  raro  fe-  i, 
moris  craffitudine.  ramofa  eft.  folia  vero  habet  magnitudine  Myrti  fere,  fed  duriora 
craflioraque , rotundis  longiora , lxuia,  ac  refplendenria.  flofculi  herbacei  funt : fruclus 
rotundiuiculi , inguftabiles , Se  omnibus  animantibus  inuifi : vt  Se  Theophraftus  lib.  1 1 1, 
teftatur.  Maceries  ligni  duriffima  ac  denfiffima  quidem , fed  ad  opera  quxuis  conueniens. 

Se  valde  tra&abilis,grauifliina quoque,  8e in  aqua fubfidens, colore  luteo pallefcens,  ca- 
riem ac  teredines  non  fentit. 

Huius  vero  Se  alia  quxdam  fpccies  humilis  exiftit,qux  ad  duos  aut  tres  pedes  tantum-  %. 
modo  attollitur, fed  in  latitudinem  diffimditur.ramuli  huic  numetofi  tenues  admodum.-fo- 
lia  vero  rotundiora  Se  dilutius  virentia. 

Algentia  Se  vmbrofa  Buxus  loca  amat : nafeitur  in  altis  quoque  ac  rigentibus  mon- 
tibus. 

Perpetuo  autem  viret,  nec  frigora  horret:  Aprili  noua  germina  promit,  atque  lubinde 
flofculos. 

Buxum  autem  Grxei  erugor  vocant : Germani  Belgx  Surfjomn : imperitum 

TT  vero 


Virga  (anguinea. 


77 9 


M HISTORIA 

ypro  vulgus^dlmlipoiu:  Itali 'Boffe:  Galli  Bujs: 
Angii  35ott:Bohemi  Puffpan. 

Minor  ac  Humibuxusdicipof- 

(c  videtur:  aufhumilis  Buxus. 

Buxi  lolia,  quantum  quidem  guftabilis qua- 
litas oftcdit,cum  ficcitatc  quadam  adftringunt; 
vfum  tamen  nullum  in  medicina  habent : nam 
quod  quidam  huius  comam  tufam  apoplccticis 
propinent  ratione  caret,  nara  frudusvel  odore 
frequenti , quem  tamen  exiguum  habet, cere- 
bro ac  capiti  moleftuseft. Multum  vero  8ia  ve- 
ritate aberrabit , qui  huius  fcobe,  ligni  Guaiaci 
loco  vti  voluerit. 


De  Virga  (anguinea.  Cap.  xxiir. 

VIrga  fanguinea ab  Icalisdida,Gomo  at 
ilmilis  eft,m  arborefn  rame  non  cxcrefcit, 
'fcd  fruricofa  permanet,  virgula:  eiusnouellz 
geniculatx  funt,ac  oblcure  purpureocoloreru- 
bent;  intus  vero  medullam  albidam  ac  fungo- 
fam  habent, veluti  Sambuci:  vetuftiores  vero 
caudices , ligni  materia  dura  ac  oflea,  Como 
non  ccdunt,quam  &albidam  habent.foliaqua- 
lia  Corno, lara,vireria  funt,ae  neruofa.  quorum 
pediculi  criam  rubent;  quandoque  & quzdam 
intcrcurfantes  venula:,  faftigiantes  vmbell^  flo- 
ribus albidis  grauidx  funt : baccis  vero  initio  vi- 
rcndbus , cum  vero  matura:  fuerinc  'nigricanti- 
bus,faporc  ingratis  & volucriu  nulli  defideracis. 

In  dumis  ac  fepibus  crelcit,  pone  agros  ac 
fyluas. 

Vere,  Aprili  menfc  flores  exeut : frudus  Au- 
tumno maturitatem  conlequuntur. 

Italis  vulgo  Sanguino  8g  SanguinjUs  vocatur: 
Petro  Crefcentio  Sanguinus : Matthiolo  Virga 
fanguinea.Extant  pauca  de  Virga  fanguinea  a- 
pud  Plinium  lib.  xxi  m.  cap.  x.  Nec  Virga, in- 
quit,fanguinea  felicior  habetur:  cortex  eius  in- 
terior cicatrices, qux  prxlanauere,  aperit.  DiflS- 
cilcautfortaflis  etia  temere  fuerit, ex  hispau- 
cis verbis, Plinij  Virgam  fanguineam eandem 
cum  Sanguino  affirmare.  Germani  hanc  S)i rf* 
ricgcl  nominant:  Belgx  toilbe  Comotllfe/id  eft. 
Cornum  fylucftrcm  : & GsWiccCornellierfau- 
uage.  Valerius  Cordus  facit,  id  eft, 

falfam  flue  fpuriam  Cornum.  Videtur  vero  & 
hxc  efleTheophrafti  S-ahuxesttk  ,fiuc  Cornus 
femina.  Virgulas  hxc  habet paruas,  medullam, 
intus  continentes, non  veluti  maris  duras  ac  fo- 
lidas : frudum  vciba2&nz,v , hoc  eft, efui  haud 
idoneum  ,&  ferotinum , vt  qui  poft  Autumni 
xquinodium  demum  perficiatur.  Ac.talisqui- 
dem  Cornus  lylueftrisfiue  Virga  fanguinea, cu- 
ius noui  ac  tenelli  tetm.ite$  rubentes  medullam 
intus,vt  fcripfimiis,haben{:fisudus  vetoingrati, 
&qui  tarde  maturentur. 

Partium  diflimilariu  baccx  iftius  funr.quaf- 
dam  enim  habent  calidas,  amaras,  &exterfo- 
rias:  plurimas  vero  frigidasficc2s,  acerbas &ad- 
ftrin- 


PEMPTADIS  SEXT-£  1 1 B.  II.  77I 

ftringcntcs:  Vfum  tamen  in  medicina  nullum  habent.  Matthioluscxbaccispriusdcco&is, 
deinde  prelo  fubdicis,olcum  exprimi  refert, quo  Ananiefes  ruftici  in  lucernis  vtan cur. Quod 
verodecorticc  Virgarlanguinca:  Plinius  leribic,  id  prxftare  pclTc  corcicem  huius  Comi  fyl- 
ueftrisiiue  Virga:  fanguinca:  nec  compertum,  nec  verifimilceft:  Ait  enim, vt  iam  retulimus, 
corticem  eius  interiorem  cicatrices, qua: praefanaucre, aperire; 


De  Euonymo.  C A P.  x x 1 1 1 i. 


Eoonymu3.  TT  Avo  procerus friitex Euonymus  eft; 

-*--*-ma!i  Punica:  magnitudine,  ramulis 
plurimis  diffunditur,  veteres  caudices  cor- 
ticibus inalbicant:  tecentiores  ac  non  ira 
dudum  enati  virent,&quibufdamacorti- 
ce  eminentiis  quadrangulares  apparent,  li- 
gni materies  dura,eX  diluteluteo  albida, 
folia  oblonga;  lata,  tenuia , ac  mollia  fiint. 
Flofculi  albidi  quini  (emve,  ex  tenui  pedi- 
culo vm bella:  fere  inftar  cohxrent.  fru&us 
quadrangularis , rubenS.  quatuor  continet 
grana  albida,  quorum  fingula  luteo  conte- 
guntur cortice,  qui  decra&us  luteo  inficit 
colore. 

Locis  incultis  ac  frutetofis  exit,  circa  al- 
peros  colles  & aggeres: non  rard  & agris  pro 
iepimento  eff  vnacum  Rubis  aliisque  (en- 
tibus. 

Aprili  menle  flores : fru&us  fub  fineni 
Augufti  aut  Septembri  mcnfc  maturi  ap- 
parent. 

A Theophrafto  hic  frutex  Ivawuoe,  ap- 
pellatur, & lib-iii.  De  ftirpium  hiftoriaab 
ipfo  deferibitur:  nonnulli  Anoniymos pa- 
rum reSe  legunt.  Petrus  CrelccntiusFula- 
num  appellat, qu6d  ex  huius  ligno  fufi  fiat: 
atque  ex- eadem  caufa  a Germanis  ®pitt# 
bdbaum ; pleriq;  tamen  -£)an§oDlm  dicunt: 
Brabanti  vero  $apenl}0tit:  Itali  Eufano : Gal- 
li Fufn,  & bonnet  deprefire:  Angli  ^pintici 
trec.  Qui  hanc  fyjwx  fiue  Iugalem  faciunt,  a vero  recedunt:  Zygia  fiquidem  Aceris  eft  (ja- 
cies, vt  infra  dicetur. 

Pcmiciofus  autem  hic  frutex  omnibus  eft,vt  Theophraftus  Itri bitjcapris  vero  & nociuus. 
Frucfus  huius,  inquic.oues  enecat : iimiliter  &foliumac  fru&us  capras  maxime  interimit, 
nili  infra  fupraque  purgentur.  Fertur  vero  hic  fru&us  homini  ex  hibitus,&  per  iiperna  ac  per 
inferna  purgationemmoliri,  fi  terni  aut  quaterni  frti&us  dentur. 


De  Pratt gula.  C a p.  x X V; 

/^Om  pivR.Es  a radicibus  re&as  virgas  edic  Frangula,  x.  autxn.  pedes  altas,  pollicaris 
'craflitudinis, in  ramulos  nonnullos  diuifas ; quarum  exterior  cortex  niger  eft;  qui  vero 
. ligno  proximusfubeft, luteus, ac  luteo  quoque  Groci  colore  tingit.ligni  materies  candida  &C 
fragilis,ruffefcere  quadam  medulla  media,  folia  funt  qualia  Alni  vel  Cerali,  nigriora  tamen 
& paulo  rotundiora,  flofculi  inalbicar.  bacca:  rotunda:  fru&us  funt, in  quibus  fifliira  quadam 
Apparet, quali  ex  duabus  invnam  coaluiffent,  colore  initio  virentes,  deinde  rubentes,  po- 
ftea  nigricantes;  nuclei  vero  in  his  duo  funt  exigui,  radix  per  fumma  cefpitum  vagatur. 

In  (vitiis  apud  Brabantos  frequens  eft , pnelertim  humidioribusac  vliginolo  Iblo  ficis. 
Repetitur  & in  Germania  ac  Bohemia. 

Vere  noua  folia  & flores  nalcunrur : Autumno  baccar. 

Alnum  nigram  fruticem  hunc  funt  qui  vocitent:  aliis  Frangula:  nomen  magis  placet:  Pc- 
tto  Crelcentio  Auornus  eft:  Brabanti  f&po:6enIjout/& quandoque  I^rjl&out/  quod  pueri  ex  his 
fibi  tela  conficiant:  Germanis  ijaul&aum:  Bohemis  ArujfptW. 

* TT  z Interior 


HISTORIA 

Interior  autem  huiuscortcx  apud  rufti- 
cos  nonnullos  in  vfucft,  qui  cius  vtuntur 
diluto , quando  corpus  expurgare  cupiunt. 
Expurgat  autem  crallbs  pituitofos  humo- 
res,cum  & bilicius  ; &non  modo  per  infe- 
riorem fedem.led  frequenter  etiam  vomi- 
tione,cum  magna  ventriculi  perturbatione 
ac  moleftia.  Rullicorum  idcirco  magis  eft 
medicamentum, quam  vrbancrum  ;ac  eo- 
rum qui  cralfa  vicius  ratione  vtuntur, quam 
delicate  viueiitium.  Suntvero  ScquialTe- 
rant,  corticem  aridum  mitiorem  efle,& 
minores  moleftias  excitare:  recenti  liquide 
ac  nondum  reliccato  humiditatem  quan- 
dam  fuperfluam  adclfe.qua:  tortiones  adfe- 
rat  ac  vomitiones  excitet,  ventriculumque 
perturbet.  • 

Idem  vero  cortex  in  vino  aut  aceto  de- 
codus  collutione  dentium  dolores  miti- 
gat : aduerlus  Icabiem  Sc  cutis  fcedirates 
etiam  commendatur. 

Folia  lxtum  feruntur  bubus, ac  pr^cipue 
vaccis  pabulum , qua;  horum  pallulae  red- 
dunt copiolius. 

De  Colutea.  Cap.  x x v i. 

FRvticosa  quoqj  ftirps  Colutea  eft, 
hominisalcitudinem  fuperans  jcaudici- 
buslignofis  no  admodum  crallis^qui  iri  te- 
nues ramos  fparguntur.  foiiaoblongafunt, 
ex  pluribus  ad  vnum  ncruum  compolita, 
vcluti  Vicia:,  fed  maiora ; quorum  lingula- 
ria cum  particularibus  Fcenogneci  conue- 
nirc  pclRintAoresIutei  funrinftarGenift?. 
luccedunt  liliqua:  vclicularum.  inftar  di- 
ftenta:,ac  yeluti  vento  inflata , colore  non- 
nihil purpuralcentcsj  in  quibus  lemina  du- 
ra,nigra, plana, ac  Lentibus  proxima.  . 

Hortenlis  apud  Belgas  eft  flirps,  Sc  femi- 
ne nafeitur:  cito  perficitur:  tertio  anno  flo- 
res &:  frudus  faci  t. 

A Maio  in  multam  arftatem  floret : in- 
terea filiqux  maturum  femen  pratbent. 

Frutex  hic  a Theophrafto  Gnrce  zohov- 
■na  per  oudiphthongum  in  fecunda  lyllaba 
dicitur:  Latine, interprete  Gaza,Coloutea, 
aut  Colutea:  Gcrrnanis^elfdjlinfemGal- 
lis  Baguenaudicr.  Falluntur  qui  Senam  efle 
rentur:  idcirco  Sc  improprie  Belgis  $rne» 
faoom  vocatur. 

Differens  autem  harc  Colutea  eft  ab  al- 
tera xoAuna  per  v fecunda  lyllaba : Colytea 
fiquidem  h<jc,vtTheophrallus  lib.iii.fcri- 
bit,  fruticofa  Sc  o£<ScAe,  id  eft,  odorata,  SC 
multiramolacll.inuentu  rara, non  freques: 
folium  habet  Laurinum  velun  .latifolia: 
Lauri,  rotundius  tamen  ac  maius, limile 
apparens  Vlmi  folio,  led  oblongius,  colore 
vna  parte  herbido;  inferiore  vero  albido  ac 
neruolo, 


neruolb, cortice  non  la*ui,(ed  veluti  Vitis  vellitur,  ligni  materies  dura  felidaque.  radices  pci 
fummavaganturgraciles,(blutx,crilpx,&  valde  lutea:,  floreinfruiftumque  dicitur  non  pro- 
fcfrei  Et  de  Colyrca  quidem  liare. 

AtColute?  frudum  fiue  femen, quod  in  liliqua  nalcitur,mirum  fn  modum  oues  pingue- 
facere, Thcophrallus  feriptum  reliquit. 

Ve  Anagyri.  C a p.  x X v i i. 


A Na  gyris  exigux  arbotis  inflar  frutex  eft,  ad  hominis  altitudinem,  aut  interdum  i* 
amplius  adurgens:  ramosa  caudicibus  luis  fundit  complures,  fubinde  tenues,  quorum 
cortex  faturato  virore  nigricat.  Folia  circa  hos  abvno  pediculo  terna,  Trifolij  Afphaltiris 
xmula, dilutius  tamen  fuperiusvirentia:floresoblongi,auricolore  lutei,  Geniftx  perfundes, 
bini  temive  quoque  coharrentes.  filiqux  fucccdunt  pollicem  latx , in  quibus  renum  ferma 
Phafeolis  limilesduri  fructus,fed  minores, initib  albidi, deinde  purpuralcentes,  polirem 6 e 
cxruleo  nigricantes.  Ingrato  autem  huiusfolia  ac  flores  odore  funt,  veluti  Spatula:  fretidx, 
adeoque  graui,  vt  & prxtereuntibus  molellus  fit. 

In  plerifque  Gallix  Narbonenfis,tum  & Hifpanix  locis  ablquc  cultura  gignitur:  tum  &C. 
alibi  fecus  vias, veluti  in  Creta  inliila,vc  Bell6nius  referta 
Primo  quoque  tempore  flores  producit:  femen  cum  vua,Diofcorides  inquit,  durefeit. 
Graxis*iv*yvets,autaPayv&t,  qua:  & incorrupta  adhuc  vox  in  Creta  permanet : Latinis 
Anagyris:  a nonnullis  vero  £c  ihunm$,  aut,  vt  inter  nothas  CctibituT,dym'ieo7w;. 

Exillit  verd  & alter  huic  haud  m ulnim  diflimilis  frutex,  non  rard  arborefecns:  folio  quo-  L 
que  Trifolij : floribus  luteis , racematim  palmi  longitudine  digeftis ■:  filiquis  ac  femine  vti 
prioris:  qui  non  modo  graui,  fed  & omni  deftirutus  eft  odore. 

In  fyluisac  montibus  haud  procul  T ridento  frequens  nalcitur. 

Vulgo  apud  AnanienfesEghelodicitur.Refertur  hic  ad  Laburnum, de  quo  Plinius  'Ab.tabumiun. 
XVi.  cap.  xvi ii.  Alpina  hxc  arbor  eft,  nec  vulgd  nota,cuius  florem  cubitalem  longitudine, 
apes  non  artinguncRepugnat  autem  Matthiolus,quimauult  Anagyridis  alteram  fpeeiem 
ftatuere, quam  Laburnum  efle  concedere : floris  liquidem  racemum,ait,non  cubitalem, <ed 

TT  j palmi 


774.  S t i r p i v m historia 

palmi  tantummodo  longitudinis  cfle : apibus  vero  flores  gratos  affirmari,  qua:  i Plinij  dif- 

lentiunt  verbis. 

Cxtcrum  Anagyris.vt  Galenus  Icribit,  excalfacientis  ac  digerentis  eft  facultatis.  Folia, 
Diolcorides  ait, tenera  trica  oedemata  reprimunt  impolita:  cum  palTo  vero  drachm^  ponde- 
re bibuntur  aduerfus  aftlima , Se  (i  mcnlcs,  lecundx,  aut  (cetus  hxrcat : ad  capitis  vero  cum 
vino  dolores.  Radicis  liiccus  digeritacmacurat.  Semen  comeftum  vomitiones  cit.  Quod 
non  modo  graucolentis  Anagyndis,(cd  & alterius  Eghclodidi,  vt  Matthiolus  Icribit, tacic. 
De  Arbore  Inda,  C a p.  x x v i i i. 

Atborluda:.  T N te  r frutices  numerada venit &Ar- 

-*•  bor  Iudx  dida,non  nili  cultura arboref 
ccns;  qua  accedente, haud  difficulter  arbo- 
ris aflurgit  modo,  e caiidicc  lignolb  ramu- 
los nonnullos  promit,corcicibus  e purpura 
nigricantibus ; a quibus  flores  in  breuibus 
pediculis  exeunt  forma  Ochri,  fed  colore 
eleganti  purpureo  rubentes, quandoque  & 
cadidi,  ramulorum  corcice  & vna albican- 
te. folia  rotunda  lunc,Alari  fere  fimilia,fed 
molliora, tenuiora, dilutiusque  virentia,  fi- 
liqux  fucccdunt  floribus, digitum  longgac 
lata, -plana , tenues, comprellx ; inqiiibus 
femen  planum  durumq;  veluti  Lentis. 

In  nonnullis  Hifpanix  prouinciisin  le- 
pibus  ac  dumis  reperitur : I calix  quoque 
hpontes.ac  Narbonenfis  Gallix  agri  hoc 
non  deftituuncur  frutice. 

Flores  prinio  tempore  erupunt,  &prius 
quam  folia  : filiquas  xftas  maturat. 

Vulgo  Arboris  Iudx  nomen  inuenit: 
Sunt  qu  i Sycomorori  appellauerint  ,quod 
Videlicet  e Craffioribus  ramulis  flores  aefi- 
liqux  dependeant : Sed;  legitima  Sycomo- 
rus frudu  Ficum  refert,  & folia  habet  qua- 
lia Morus  arbor:  vnde  illi  nomen.  A b aliis 
Ktpx.);  creditur  elfe,de  qua  his  verbisTheo- 
phraftus : .Gercis  frudum  in  filiqua  facir. 
Qux  adeo  pauca  1'unt  verba, vt  ex  his  nihil 
certi-habcri  queat : plures  etenim  in  filiqua 
frudum  ferentes  frutices  funt.Galli  Guainiei^CpiCi  vaginulam, appellant.  Hifpanorumple- 
rique  Algorouolocoj&cbkfiW^uzm  lylueftrem  abt  fatua:  alij  Arbol  £ aiwtfr, propter  eleganam. 

Incompertx  autem &incognitx  huius  fruticis  vires  fune  &facultatcs.  NamquddMat- 
thiolus  hanc  Acaciam  (addicis  prxtcr  veritatem  fpinis)  faciat,  figmentum  eft. 

DeCeratonia.  . ■ Cap.  xxi  x.  .:*!  ?ih, 

CEratonia  cx  fruticum.atboru  m que;  filiquas  ferentium  numero  quoquceft.me- 
diocrisautem  magnitudinisarbor, valde  ramola:foliisoblongis  ex  aliis  plurib^scbaeer- 
uatis, veluti  Fraxini;(ed  particularibus  eorum  latioribus, durioribus, rotundioribuscp-fTudus 
oblongx  funt  filiqux,pcde  longiores  ^pollicem  latx,planx,crallx,  in  quibus  femina  plana  la- 
taque.  filiquxipfxfapore  dulces  fimt,&a  nonnullis  eduntur;  led  non  prius  quam  duducol- 
lcdx  & rciiccatx  fuerinf.nam  virentes  adhuc.etiam  maturx, ingrato  fapore  ,.efui  difplicent. 

In  Apulia  regni  Neapolitani  prouincia,tum  &rnonnullisHifpanixlocisincultis  gignituf, 
Nalcitur  vero  Sc  apud  Indos  aliosque  Orientales  populos , vbi  filiqux.mellco  adeb  redun- 
dant fucco,vt  eo  ad  condituram  Zinziberis , aliorumquc  fruduum  vtantur , vt  Matthiolus 
refert.  Strabo  autem  lib.xv.  Ariftob.ulum  referre  ait,  arboremeflc  inlndia  non:  magnam, 
qux  magnas  filiquas  habeat,denum  digitorum  longitudine,  mellis  plenas, quasqui  ederint, 
non  facileferuari.Quod  de  rccentibus,acque  nondum  reficcaris  filiqois,veriutem  tantum- 
modo fortaffis  habet.  ' • ; ;:;iq!A  ..  iv/.  .qt J 

Floret  Ceratoniamoxloluta  hyemc : Vere  appetente  frudus  maturos  fub  Autumnum 
. . 

Arbori 


PEMPTADIS 

Ceratonia. 


SEXTI*  X’l  B.  It.  77f 

Arbori  xtegRovia.  nomen  'eft : Latinis  fimili- 
ter  Ceratonia;  Hiipanis Garoito. 

Fru&us liue  filiqua m&It.ov  dicitur;  Siliqua 
Latinis,autSiliquadulcis:inOfficinisnonnul- 
lis  Xylocarafta : in  aliis  Carabe  aut  Carobolev o- 
cibiis  Italicis:  ab  Apulis  vero  SaleejuavocMvn 
Hiipani  Alfarobae  aut  Algarauas,£c abfquc ar- 
ticulo Carouas : Germani  @(UU ane  foot/ 
id  eft.  Sanciri  Iohannis  panem , nec  alio  nomi- 
ne vulgo  Belgarum  innotuit. 

Ceratonia  autem  exiccantis  eft&adftrin- 
gentis  facultatis,  ficuri  Sc  fru&us,  nonnihil 
etiam  dulcedinis  continens,  vt  Galenus  au- 
ctor. Siliquae  autem  recentes aflumpta:  ftoma- 
cho  aduerlantur,  vt  Dioicorides  ait,  & aluuni 
ioluunt:  reficcata  verd  eandem  liftunt,  & fto- 
macho  gratiores  funt.  Vrinam  quoque ciunt, 
fed  pracipue  vinaceis  exemptis.  Eft  autem 
praui  fucci  edulium, concoctu  difficile, &quod 
non  facile  aut  celeriter  defeendit. 

De  Cafia nigra.  Cap.  x X x. 

' | 1 A m e t s i non  frutex  led  arbor  iit  Cafia: 

-*•  nigrai,quia tamen  filiquasprofert,  hoc  lo- 
co deferibenda  fuit,nefiliquarum  feraces  ie- 
iungerentur.  Magna  autem  & procera  eft  hac 
arbor  inftar  nucis  Iuglandis.  folia  habet  haud 
diffimilia,expluribuscompofica,ied  Angulari- 
bus magis  acuminatis,  materia  arboris  folida 
Sc  compaiftaeft,colorisque  nigri  veluti  Guaia- 
ci.  exterius  verd  cortice  contegitur  lutei  aut 
buxei  coloris.  Fruftus  filiqua  iunt oblonga, 
teretes, nigra  ac  lignoia,  crebris  ligneis  mem- 
branis tranfuerfalibus  interfepta,  inter  quas, 
prater  femina  plana  lataque, qualia  Siliqua, Sc 
nigra  dulcisquc  continetur  medulla; qua  ex- 
empta inter  medicamenta  clementia  locum 
inuenit. 

In  Asgypto  hac  arbor  frequens  nafeitur: 
prafertur  Memphitica  & Alexandrina. 

Veteribus  hec  arbor  incognita, vel  adeb  ne- 
glecti m habita,  vt  eius  non  meminerint.  Ara- 
bes vfu  medulla  filiquarum  cognito  in  precio 
primi  habuerunt,  atque  deinde  pofteriores 
Graci,vt  Actuarius  & eius  acatis  alij,aquibus 
t&aia /AXcuva.,\a  eft, Cafia  nigra  appellatur.  Eft 
autem  fru&us, inquit  A6tuariuslib.v.,eius£. 
ftulofus  & oblongus,  nigrum  intus  humorem 
concretum  geftans , qui  haudquaquam  vna 
continuitate  coaluit,  ied  ex  interuallo  tenui- 
bus lignofis  membranis  dirimitur. 

Officina  Cafiam  fiftulam , & Caffiam,  per 
duplex  ffi, fiftulam  nominant.  At  Veterum 
Cafia  fiftula,fiue  G race,  cortex  ille  o-  cafi*  ft- 

doratus  eft , fiftula  oblonga  ac  tegetis  inftar""1- 
conuolutus ; quem  nunc  Officina  Canellam 
vocat, & quo  legitimi  Cinamom  i loco  vtutur. 

Catenim  medulla  Cafia  nigra , cuius  eft 
vfus,humida  eft  ordine  primo  fatis  intenfo:  in 
TT  4 calore 


jjg  STIKPIVM  HISTORIA 

calore  verd  parum  medium  temperatumque  excedit.  Vim  habet  leniendi,  &aluumc!  - 
mcntcrfubduccndi:  feces  educit, 6c  humores  qui  circa  primas  venas  hxrent.idquc citra  tor* 
liones  & moleftiam,(cd  tamen  ventriculo  minus  grata, facile  naulcam  excitat.  Admifeetu' 
idcirco  i nonnullis  ei  vel  aloe,  vel  hierx  pierx  puluis  nondum  meile  addito:  fic  verd  ieven 
trem  magis  fubducit,&  ventriculo  minus  nocens  redditur.  Alij  Rhabarbarum  addunt  & 
ita  quidem  cholagogum  fit  medicamentum,  atque  febricitantibus  ac  tertiana  laborantibus 
vtile.  Poflunt  &alia  admifeeri  proconditionc  morbi  8c  laborantis.  Calculofisquoque  ac 
nephriticis  hxc  quoque  admodum  conueniens  cft,  prxfertim  admixtis  nonnullis  diureticis 
fed  non  vehementibus:  dolores  liquidem  fopit:  vias  laxat:  & ad  calculi  aut  arenularum  fa! 
ciliorem  defcenlum  ac  exitum  non  parum  confert. 

Tam  benignum  autem,  vtMefues  ait,  & innoxium  hxc  medulla  cft  medicamentum  ve 
cuiufcunque  tandem  xtatis  hominibus, ac  etiam  pueris, tum  8c  grauidis  ac  puerperis  tutii ex- 
hiberi  queat.  Foris  admota  cutis  afperitates  mitigat,  inflammationibus  impofitaadfup. 
purationem  adiuuat. 

Libri  secvndi  pemptadis  sexta 
Finis. 


STIIU 


STIRPIVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  S EXT  JE 

LIBER  TERTIVS, 

DE  ARBORIBVS  FRVCTIFERIS. 


PRJEFATIO. 

^Rvticibvs  arbores  fuccedunt.  quarum  tria  nobis  funt  faitigia  : vnum 
f fructiferarum : alterum  fylueprium-.tertium  perpetua  fronde  virentium. f ru- 
fi cHfera  autem  ha  omnes  funt:  fed  illas  fructiferas  nuncupare  libuit , quarum 
i fruBus  hominibus  edules  ac  vtiles,  qua  bfA^cn,  flue  domeflica  aut  cui t tua  id- , 
circo  etiam  dicuntur:  Plinius  has  vrbanas  non  improbe  dici  fentit,quiavi- 
jj  delicet  fructu  mites, vel  aliqua  dote  homines  tuuant:  lib.xv  i.  cap.x  ix. 

* £jta  vero  fruBus  ferunt  humanis  vftbus  abdicatos  , dyeicu  ac  fylue- , 
Ures  dici  poffunt. 

i_yirborumver'o  & earum, qua fruBus  idoneos proferunt  ,difcrimina  quadam  funt:  Qua- 
dam fructus  carne  edules funt,  vt  Poma  ac  Pyra  : alia  nucleo  ,vt  Amygdala  & Nuces  -.nonnulla 
v(>'o  & carne  ac  nucleo,  velutiMala  Perfica,Pruna,  Cerafa,  & td generis  alia.  Suntvero  & in 
fngulis  differentia  ,quas  h iit  oria  progreffu facile  erit  cognofcere. 

Cum  autem  de  iis  arboribus  primum  agendumvideretur,  quarum  fruBus  carne  fua  pracipue 
e fui  apti, Malus  fiue  Pomus  fe  reliquis  omnibus  pr a ferenda  offert.  Ab  hac  igitur  initiu fume  dum. 


MAli  nomen  late  apud  Veteres 
pater,  pluribusque  commune  eft, 
fed  de  pracipue  didis  Malis primumider 
reliquis  deinde. 

Eli  autem  Malus  arbor  quidem  can-‘i. 
dice  fubinde  mediocris  craifitudinis,  no 
alta.fed  longis  ramis  iisque  inconditis  in 
latitudinem  expanfa.  cortex  mediocri- 
ter £equalis,non  valde  fcaber  eft:  folia  la- 
ta,rotundislongiora,marginibusleuiter 
crenata:  flores  quinquefolij,  non  parui,' 
colore  albidi,  fed  frequentius  exalbido 
& diluto  purpureo  rubentcsifru&us  raa- 
goitudine,  forma,  colore, & fapore  diffe- 
rentes funt.  horum  fuperior  pars  floris 
fpecimen  retinet ;inferiori, qua  firiuofi 
funt.pediculus.adhxret  breuis,cum  qyo 
"arbori  anneduntur.  radicum  quxdiip 
altius, fed  per  obliquum  timeri , defeem 
dunt.-reliquxfub  lpfo terra cefpite  huc 
illuc  ffargutur.  Conftaritautem  frudui 
fixteriore  cute.interiorccarne  &femiric,' 
quod  in  loculis  duriufculis  membrana- 
ceisinclufum  in  medio  relidet , &:  corti- 
ce quidem  nigricat  .medulla  vero  albi- 
dum eft.  Permagna  autem  honulla  Po- 
mafunt: quardam  paruulac  medij gene- 
ris plurima  non  defunt.  pallido  colore 
albitantpleraq;:  cirieritio  fbrdenc  alii  i' 
rubent  illa , Sc  vel  parte  affqtia  vel  toral 
forma 


77®  Stirpivm  historia 

forma  quibufdam  rotundior:  pleritq^oblongior.  Sapore  vel  dulcia, vel  fubacida:  plurima  ex 
his  vari£ tniftum  fapofem  obtinent:  auftera  Tunt  fylucllria. 

2-  Sunt  etenim  & quxdam  fylucftrcs  Mali  cultura:  expertes, non  infitx  videlicet, quarum 
frudus acerbi  funt  Sc  adftringcntcs.  Infitionefiquidcm  Poma  Sc  Pyra  mitefeunt. 

3.  Eft  tamen  Sc  ya.u9-iur,7-ia  quardam  ,iiuc  humilis  Malus,  fruticis  modo  adolefcens,qux 
non  propter  jnfitioncm  , ied  natura  fu  a Poma  fert  prxcocia , mediocriter  dulcia,  colore  ad- 
modum dilute  flau o albicantia. 

Plantanturaclerunturin  hortis  aeparadifis  ed  deftinatis  cultxac  infitx  Mali:  fylueftres 
alicubi  neglcdim  habentur. 

Florent  circa  finem  Aprilis,autfubinitium  Maij  rPoma  prxcocia  quidem  ,maturacirca 
Calendas  lulij:  reliqua  Septembri  fere  rnenfc  :paucifljma  prius. 

Malus  Grxcis  m>Aa  eft:  Latinis  Sc  Pomus:  Germanis .OpffqbaumrBelgis^dbnonuGal- 
lis  Pommier:  Bohcmis 

Frudum  Grxci,u?Ao»  vocant:  Latini  Malum  aut  Pomum:  Germani  .Opffclf:  Bclgx%jttfc 
Galli  Pome:  Hifpam  CManfancu:  Bohemi  ^ablfo. 

Prccocia poma  humilis  Mali.Brabati  vulgo  PomaParadifi,autPomaD.Ioanisnominat. 

. Eft  autem  Pomorum  omnium  temperies  frigida  Sc  humida,  coniiidacum  humore  quo- 
dam excrcmentitio : verum  ficuti  neque  frigiditas  omnibus  xqualis  eft, ita  nec  quantitas  fu- 
perflui  humoris. Citius  corrumpuntur  in  quibus  hic  redundat:  diutius  vero  afleruatipoflunc 
in  quibus  paucior  eft.ad  uentitia  iiquidem  Sc  excrcmentitia  humiditascorruptionis  efteaufa. 
Dulci*  p«-  Dulcia  autem  Poma  minus  f rigida  funt  ac  humida : carnis  fux  foliditatem  hxc  cocta  re- 
m*.  ■ tinent:  alimentum  conferunramplius  ac  minus  humidum,quam  extera  Poma:  minus  faci- 

le per  ventrem  etiam  defeendunt. 

AciiaVo-  Acida  frigidiora  funt, tum  Sc  humidiora:  horum  codorum  fubftantia  diffluit,  nec  folidi- 
tatem fuam  retinet:  alimentum  parcius fubminiftrant,idq;  crudum  ac  frigidum  :itaverd& 
facile  ac  cito  delabuntur,vtctiam  remorantem  aluum  promoueant ; prxfertim  ante  alium 

cibum  afliimpta.  

Accrh*fut  Acerba  aut  Auftera  Poma,vt  funtfylueftriaac  immatura,frigidiora  funt:  fuccum  ingene- 
tm**  rantcralTiorein.acomniuo  Hatu  lentum,  minus  nocent , fi  cito  ac  velociter  deicendenntjfi 
hxlerintflatusgignunr,accolicosadfcrunt  dolores. 

Mcdijfafo-  Qux  inter  hxc  medij  funt  faporis  Poma,  ac  non  raro  duarumvel  trium  qualitatum  gu- 
th  Poma,  ftum  rcferunt,vinccntis  faporis  facultates  prxcipue  obtinent  ;aliaru  vero  Sc  participes  funt. 

Prxftantautem  fcmpercrudi$,Poma coda : quorum  malignitas  fxpenumero  nonmoad 
.per  ignem  emendatur,  fed  & additis  vel  aromatis,  vel  alus  corrigi  poteft. 

Prodefle  autem  poliunt  Poma  ventriculo  calido,  auftera  vero  etiam  calore  languentem 
acrefolutum  roborare  queunt.  Inflammationibus  omnibus,fcd  prxcipue  incipientibus,  Po- 
rria  etiam. commode  imponuntur. 

Succus  Pomorum  odoratorum  ac  medij  faporis  compofitionibus  nonnulloram  medica- 
mentorum admifeetur, tum  ad  humorum  melancholicorum  contempcrationem,tum  SC 
ad  medicamentorum  impenfius  reficcantium  qualitatem  remittendam : vtfunt,  Serapium 
£x  Pomis  Regis  Saporis,  Antidotum  ex  granis  cccci  Baphici,&  fi  qux  funt  alia. 
vn-uentum  Conficitur  vero  Sc  cumciufmodi  Pomis  vnguentumex  adipe  porcina  & aqua  rofaCea, 
tomumn.  cuius  ad  nitorem  faciei  Sc  aduerfus  cutis  afperitatem  vfus  eft. 

, Arboris  folia  cum  aftringendi  facultate  ref  rigerantia : inflammationibus  initio  quoque 
vtilia  habentur. 

De  Malo  dedica.  Ca  p.  i i. 

ARbor  bxc  non  admodum  magna  eft.  rami  eius  lenti  ac  obfequiofi  cortice  virent , & 
fpinulas  aliquas, non  tamen  frequentes  adnatas  habent:  folium  oblongum , latum,  lx- 
uc,odoratum,Laurinofimile : flores  fubpurpurci  ,ftaminibus  in  medio  tenuibus  ac  capilla- 
ceis: frudus  oblongus  e/l,Cucumere  vulgo  dido  non  raro  maior ,quandoq;  minor,&  Limo- 
nia mala  non  multum  magnitudine  excedens : cortex  huic  diluti  aurei  coloris , tuberculis 
nonnullis  exafpcratus, odore  grato  prxftans.  fubeft  caro  crafla,albida,  dura  aromaticu  quid 
refipiens,  fed  exiguum.&neq;  acris  neq;  acida,  fed  fere  qualitatis  guftabilis  expers,  interior 
riiedullanon  multa  quidem, fucco  acido  plena  turget,  in  qua  femen  conditur  Hordei  grano 
maius  ac  craflius  j cortice  duro,  interiore  fubftantia  albida  ac  amara. 

Ad  huius,  genus  pertinent  & Limonia  mala,  tum  & Anerantia  dida , quorum  arbores 
Malum  Medicam  magnitudine,  virentibus  fpinofisque  ramis, ac  foliis  Lauri  xinylis  refe- 
runt. flores  autem  vtriufque  candidi  funt;  Sc  Ancrantij  odorati  admodum , cuius  & fofia 
fubinde  maiora.  . . 

Limonia 


Limonia  autem  mala  oblongi  cralfique  funtfru&us,  Citriis  tamen  minores : cortex  lu-  ^«bli- 
teus,amaricans  & fuaueolens,fed  tenuis;caro  albidacui  valde  exigua  accedit,  copiolam  au- 
tem  admodum  hzc  mala  medullam  habent,fucco  magis  pr^gnantem  ac  redundantem, qui 
& acidior  eft.  femina  & in  hac  continentur  veluti  Citrij,nec  minus  amara. 

Anerantia  mala  rotundam  formam  inftar  globi  obtinent,  & Limoniis  minora  funt.  cor-  MmUAki- 
tex  horum  intenfiore  auri  colore  nitet;  odoratusquoque,  exterioreque  cute  amaricar,  non-  '*’"*• 
nihil  alper, quali  rugofus,  fubinde  craflior,  quandoque  tenuior,  fed  tamen  quam  Limonio- 
rum craflior,fubditam  habens  fu bftantiam  albidam,  mollem.acfungolam.  interior  pulpa  li- 
uc  medulla  multo  copioloquefucco  madet;  & lemina  comprehendit  minora  quam  Citrio- 
rum,forma, colore,  laporeque  alioqui  limilia.  fuccus  modo  dulcis  eft ; alias  acidus;  non  raro 
medij  ac  vinofi  laporis. 

Huc  vero  & alia  quardam  referuntur  Mala, Aflyrianuncupara.horum  arboraliarum  Ma-  Malus  Af- 
lorum  fimilitudinem  refert : rami  haud  dilfimiles : folia  paulo  quam  Limoniorum  maiora:^'*- 
flores  Medica: mali  armuli:  fruftus  rotundus, fed  triplo  quadruplovequam  Anerantij  maior, 
cralfo  e luteo  pallidulo  rugolb  acafperiulculo  cortice,  in  quo  quandoque  quxdam  veluti  fil- 
furx  patent,  interior  lubftantiafuccola  admodum  eft,lapore  acidula  veluti  Limoniorum, 
fed  palato  minusgrata.-inqua  &:  femina  gignuntur  veluti  MaliCitrij  &aliorum. 

Nalcuntur  Mali  Medicx,tum  & Limonia:  & Anerantia:  in  Italia:  pnecipue  maritimis,ac 
in  Adriatici& Tyrrheni, tum  &Asga:i  maris  infulis:  gignuntur  vero  & in  Mediterraneis  iu-  - 
xta  grandiores  lacus,  qualis  eft  Benacus,vbi  & Citria,fed  exteris  minora,  proueniunt.  Eft  8c 
Hilpania  horum  ferax,  led  locis  prxeipue  vel  iuxta  mare,  vel  haud  procul  diditis : Galliae  62 
quxdam  prouincix,qux  Mediterraneum  mare  attingunt,etiam  iftis  gaudent  frudibus. 

A Media  autem  primum  in  Italiam  venifle  non  modo  Plinius  aperte  feribit,  led  &C  Vir- 
gili«s  innuit  Gcorgicon  ii.de  Malo  Medica  fic feribens: 

Media  fert  triBes  fuccos,  tardum % faporem 

Felicis  mali,  quo  ntin  prafentius  vUum , 

Focula  fi  quando  ftua  infecere  noture*,  % . 

OMifcueruntfr  herbas, & non  innoxiaverba, 

w Auxi * 


uxilium  venitote  membris  agit  atra  venena. 

Ipfa  ingens  arbos,  faciem fyfmiUima  Laure. 

Et  fi  non  alium  late  iaftarct  odorem , 

Laurus  erit,foliahaudv//is  labent  ia  ventis , 

Flos  apprime  tenax,  animas  & olentia  Medi 
Orafouent  illo,  & fentbut  medicantur  anhelis. 

Albores  illae  perpetuo  vircnt,&,vt  Plinius  inquit,  omnibus  horis  pomifera:  funt,aliisca- 
dentibus, aliis  macurefccntibus,aliis  vero  fubnafcentibus. 

Prior  fj.n>ka  /aedinb:  Latinis  Malus  Medica  ac  Malus  Citria  dicitur. 

Frudus  vero  /usJirlbr  h rnticr  Malum  Medicum  fiue  Cimum , $c  Citromalum. 
Almylianus  apud  Athenarum,  Iubam  Mauritania: Regem  refert, de Citrio meroinifle,qui 
Malum  hoc  apud  cos  Malum  Heipericum  dicat  nominari. Galenus  Malum  Medicum  am- 
plius vocari  negat,(cdCitrium  dici, atque  eos  qui  Medicum  appellant,  hoc  agere  ait,  vt  qua: 
loquuntur  nemo  intelhgat:  Officina:  huiufcemodi  malaCitrones  vocant:  Germani 
opjfd/ Clltrinatcn: Bclga-  Citrorum:  Itali  Citroni ac  Cedri : Hifpani  Cidras: Galli  Citrons:  Angli 
Citron  appel:  Bohemi  Q£i)ttpnott>nat>!fc>. 

i.  Alterum  Pomi  genus  Limonium  malum  dicitur : Officinis  Limones ; Gallis  Liment: 
Belgis  Himonm. 

j.  Tertium  Malum  Ancrantium  aut  Anaranrium;i quibufdam  vero  Aurantium : ab  aliis 
Aurcngium,abauriluteocolore:  Sunt  qui  Arantia  dici  velint  ab  Arantio  Achais  oppido: 
vel  Araniaagentceiusnominisin  Perlia:  Italis  Arancio : Germanis  pomcrOTIffli:  Belgis 
2Craengie  appelro:  Gallis  Pommcs  d"  Orenges Hifpams  Tiaran  fas:  Bohemis  Pomrrandj. 

4.  Quartum  Pomum  A (Tyrium  a quibufdam  dicitur : vulgo  Italorum  Lomie  appellatur , a 
quibus  Se  Pomi  Adami  nomen  accepit,  ex  eo  nempe,  qudd  rude  vulgus  huiufcemodi  Po- 
mum fuifle  exiftimet.dequo  Adamus  in  Paradifo,tran(greiTus  Dei  mandatum, comederit: 
vnde  & in  illo  morfus  vclbgi  a apparere  aiut.  Sed  alij,  no  huius  generis  Pomu , fcd  illud  fuifle 
fjrut,quod  Arabes  Mulam  fiue  Moiam  vocat, cuius  A uicenacap.35>j.meminic:Iftud  etenim 
• ludforunonulli  proco  habet,ex  quo  Adamusc6cdenspeccauit;VtAndreasTheuetusrefert. 

Carcerum 


rEMPTADIS  SEXT<t  LIB.  III.  ?8l 

Cxterum  fru&usomnes  illi  exdiffimilibus  & facultate  multum  differentibus  partibus 
corapofici  fiint. 

Cortices  odorati, amaricantes, (Icci  fune  ac  calidi. 

Garo  albida  frigida  ac  craffi  iucci,  prxfertim  Citriorum. 

Interior  fuccofa  pulpa  liue  medulla  acida,  qualis  Citriorum  ac  Limoniorum,  refrigerans 
cum  partium  tenuitate  reficcans. 

Semen  verd  quia  amant  m,  excalfaciens  atque  reficcans. 

Cortex  autem  Citrij  venenis  omnibus  aduerfatur:  qua  de  caufa  & Theriaciscompofitio- 
nibus  quandoque  admifeetur:  commanducatus  oris  halitum  commendat, & fuaucolentem  vir“’ 
reddit:  aflumptus  vero  & f rigidum  ventriculum  roborat. 

Garo  vero  albida,folida,duraque  fubinde  editur,  fcd  difficulter  admodum  concoquitur, 

& craffum, frigidum  pituitofumq;  fuccum  procreat.  Galenus  cum  garo  8c  aceto  ipfam  man- 
di refert,  vtfaporis  hebetudinem  acuant:  atque  hoc  modo  aflumptam  facilius  concoqui. 
Pofteritashanccum  facharo  condire  didicit: quo  modo  prxparata  ori  gratior,  facilioris  con- 
coctionis;.**: ccpiolioris  alimenti  rcdditur,&obftrutftionibus  minus  obnoxia. 

Veteres  Citria  malajvt  Theophraftus  hitt.lib.ii  i i.fcfibitjnon  edebanr,placebant  odore, 

& inter  veftes  reponebantur, quas  a tineis  & blattis  inoffenfas  conferuat:  contra  verd  venena 
mortifera, quando  opus,ipfis  vtebanrur,quo  nomine  vel  maximi  fuiffe  commendata  etiam 
Virgiliani  verfus,quos  fupra  attulimus,  atteftan  tur.  Extat  apud  Athenxum  lib.  1 1 i.facinoro- 
fbrum  ad  ferpentes  damnatorum,  qui  ab  efu  Citrij  mali  liberi  ac  falui  euaferint,hiftoria. 

Interiorem  pulpam  fucco  acido  plenam  Galenus  non  vefcam  ait:  fednoftraxtas  haenon 
rard  pro  condimento  vtitur,atque  inter  hxcaffumpta,  bilem,  fiqux  in  ventriculo  eft,  repri- 
mit,languentem  appetentiam  excitat,  & ventriculo  grata  eft.  Facit  eadem  aduerfus  vehe- 
mentes ardentesque  febres,  & omnes  m orbos  peftilentes  ac  venenofos,  quibus  a totius  fub- 
ftantix  proprietate  refiftit.  Cor  eadem  roborat : refrigerat, &c  limul  crafla  attenuat,8c  lenta 
vifcida(|ue  incidit. 

Paratur  ex  hac  & Serapium;quod  de  acetofitate  Citri  Officina:  nominant,ad  eadem  vtile 
&conueniens,palato  gratius. 

Conficitur  vero  & tale  Serapium  ex  Limoniorum acido  fucco,  fimilis  omnino  facultatis. 

Nam  & Limoniorum  interioris  pulp?  fiue  fubftanti  q fuccus  acidus,Citrij  fuccum  tum  qua-  " 

litate, tum  facultatibus  reliquis  ita  refert;  vt  vno  dcficiente,altcr  eiusloco  fubftitui  queat. 

Cortex  Limonij  nec  inferior  Citrij  cortice  habetur : Albidam  autem  carnem  Limonium 
malum  tam  habet  cxiguam,vt  nullius  cenfeatur  momenti. 

Aqua  ex  integris  Limoniis  per  vitrea  orgaha  elicita,  vitiligines  & maculas  tollit,facieique 
nitorem  conciliat.  Eadem  pota  vrinasprouocat,& calculos  cohxrentes  difToluit, frangit, 

& expellit. 

Malorum  verd  Anarantiotum  cortex  Citriorum  ac  Limoniorum  facultate  fatis  fimilis, 
tanto  tamen  calidior , quantd  acrior  ac  amarior.  Interior  fuccofa  pulpa  fiue  medulla  acida 
quidem  eiufdem  aut  non  multo  inferioris  eft  facultatis,  quam  fit  Citriorum  aut  Liraonum, 
at  dulcis  non  adeo  refrigerat  aut  reficcat,fed  ad  temperatum  quendam  calorem  &c  humidi- 
tatem  accedit, ori  grata ; & alimetiplus  quarti  acida  confert,  led  idipfum  tenue  ac  exiguum: 
medij  autem  faporis  fucco  vinofoprxdita,  medio  fe  habet  modo , frigidior  quamdulcis, 
minus  verd  frigida  quam  acida.  Flores  Anarantij  odoratiab  vnguentariis  ad  odoramenta 
paranda  vfurpantur.  Extrahitur  vero  &:  ab  iplis  per  vitrea  organa  aqua  admodum  odorata, 
qua:  affumpta  fefquiuncix  pondo  fudorem  mouet ; & febribus  medetur. 

Semen  autem  omnium  iftorum  vetris  lumbricos  necat  & expellit : venenis  quoq;  poten-  smmkfa- 
ter  rcfiftit,&  aduerfus  fcorpionum  i£tus  affumptumconducic. 

QnxAdami  vocantur  Poma,  Limoniis  prxfertim  acido  fucco  facultatibus  refpondere 
videntur  , fed  tamen  minus  efficacia. 

De  Malo  Panici.  C a p.  i i i. 

MA  l i Punica:  dux  funt : vna  fructifera : altera  fterilis. 

V traq;  humilis  & haud  magnus  frutex  eft, tenues  aliquot  ramulos  prortiit , exiguis 
paueisq;  aculeis  fpinofos.  foliola  paruafunt,&:  Myrti  xmula , pediculis  annexa  rubentibus, 
flores  fecundum  ramulos  vna  cum  flaminibus  mediis  ac  ipfis  quoq;  Cy  tinis  eleganti  purpu- 
reo colore  rubent. 

Cytinus  calyx  eft  oblongus, anteriore  parte  latior , in  feptem  rimulas  ( totidem  videlicet  Cytint», 
quot  flori  foliola)fatifcens , Afari  floribus  maior , cuius  inferior  pars  in  fructum  ac  amplum 
tranfit  pomum:  luperior  denticulata  vna  cum  flaminibus  ipfi  medio  infidet  Pomo,  durus  ac 

V V quafi 


78t  SriRPjYM  HISTORIA 

quafilignofus  huius  Pomi  cortex  eft, fo- 
ris obfcuri  ac  fordidi  purpurei  coloris,  in- 
terius luteus, in  quo  oblongioris  figurae 
granula  reconduntur, qux,  vbi  maturita- 
tem affecuta  fuerint,  eleganti  colore  ru- 
bent, ac  fucci  plurimum  habent,  vno  in 
lingulis  vinaceo  fimili  femine,  differunt 
grana  fapore : quxdam  dulcia : alia  acida: 
tertia  vinofoguftu  media. 

Sylucftris  Malus  Punica  florem  qui- 
dem facit,  fedqui  nullo  fiiccedenteftu- 
£tu  perit:  e breuibus  calyculis  hic  exit,  8C 
frequentibus  denfisque  foliolismultiplex 
eft.  Huius  genera  complura  Diof.  colore 
differentia  cfle  refert:  vnum  candidum: 
alterum  asvppbv  flue  fuluum:  &c  tertium 
psJo^ejWjfiue  rubentis  rofei  coloris:Offi- 
cinis  autem  Bclgij,  notior  eft  rubentis  co- 
loris. 

Proueniut  Mala  Punica  incalidisme- 
ridiem  verfus  regionibus,  veluti  in  Italia, 
Balearibus  infulis,H  ifpania,ac  pr?cipue  in 
rcgno-nunc  appellato  Granatx:  quod  a 
frequetia  malorum  Punicorum  (qux  vul- 
go Granata ) nomen  accepifle  creditur. 
Gignuntur  autem  paflim  etiam  citracul- 
turara : cu  Ita  tamen  melius  proficiunt : In 
hortis  fiquidem,  vinetis,  viridariis,  aliis^ 
perinde  excultis  lxtiora  proueniunt. 

Malus  Punica  Grxceab  Atticis /oa: ab 
Ionibus  verri  po/«,vt  Galenus  ait. 

Fru&us  verri  & ipfe  po*  flue  poia  dicitur:  Latinis  Malum  Punicum  : Officinis  Malum  aut 
Pomum  Granatum:  Germanis ©ranatopfffll:  Belgis <6ranaetappri:  1 talis Mclagrano,&c Pomo 
Granato  Hitpanis  Granadas  Sc Remanas : Gallis  Pemmes  Gr an  ades : Anglis  jjomgranat : Bo- 
hemis  ©ranatowf. 

Flos  fcecund^  Mali  Punicx  Grxcis  xt/nrs;  dicitur,  qui  tamen  proprie  ipliusfloris  calyx 
eft : Latini  nomen  feruant. 

Sylucftris  verri  ac  ftenlis  flos  BoAsa/sior  nominatur:  Officinx  fimiliter  Balauftium  vocant. 

Cortex  flue  putamen  ipflus  mali,  cuius  frequens  vfus,  Grxcis  ei  Jio  1 : Latinis  Malicorium 
&Sidium:  Officinis  cortex  Granatorum  appellatur. 

Suntautem  Mali  Punici  intcriorafucculen ta  grana efuiapta,bonimediocriterfucci, ven- 
triculo grata,fed  omnia  tenuis  ac  exigui  aut  nullius  alimenti. 

Dulcia  non  xque  vti  extera  refrigerant;  ad  nutriendum  aptiora  Ibnt,  fed  promptx infla- 
tiones pariunc;febricitancibus  idcirco  minus  laudata. 

Acida, & prxfertim  nonnihil  aufteritatisrefcrentia,manifefte  refrigerant,reficcat,&nori- 
nihiladftringunt:  xftuanti  ver.tnculoprofunt:  choleram  morbum  reprimunt  ac  fifturit : ad- 
uerfusdyfenterias,naufeam,&  vomitum  conducunt. 

Fit  autem  cx  acidorum  eiufmod  i granorum  fucco  Serapium,  quod  eadem  poteft  ,&gra- 
uidis  x/7-ra  laborantibus  fxpenumero  multu  prodeft,  nili  omnino  vetriculi  frigiditas  obftet. 

N uclei  acinoru m,ac  prxfertim  acidoru,rcficcati  ref  rigerant  fimiliter  & adftringunt:  ven- 
tris fluores,vomitus,&  fanguims  cxcreationes cohibcnc:  ventriculum  roborant. 

Idem  verri  & Cytini  &:  Balauftia  prxftant,  temperamento  ac  facultatibus  nucleis  fimilia: 
mobiles  verri  dentes  firmant, gingiuarumq;  vitia  Sc  hxc  collutione  emendant:  Enteroeaffcn 
erumpentem  cum  cataplafmate  impofita  repellunt. 

Malicorium, acinos, cytinos, ac  balauftia  facultate  non  modri  refert,  fed  &r  iplis potentius 
eft:  refrigeratetenim&adftringitvalentius:oristonflllarumq;  inflammationes  gargarizatio- 
ne reprimit:  & ad  omnia  qux  refrigerari  adftringiq;  poftulant  valde  conducit. 

Succum  verri  refert  Diofcorides  & cx  cy  tinis  ac  balauftijs  colligi:  hic  autem  facultate  ac 
viribus  affimilis  eftHypociftidi:  eodem  auiftorc. 

De 


PEMPTADIS  SEXTA  LIA.  ilii  78? 

De  Malo  aurea.  Cap.  ini. 

AD  Mali  Punici  formam  accedit,Mali  aurea:  didx, Pomum  & ipfum  cognomento  au- 
reum,(e  d magna  &c  procera  li^c  arbor  efts  longis  ramis  valde  patula : folia  etia  pr^gran- 
dia,trcsfubindecubitoslonga&duoslataiin  quibus  craffiorfcs  vena:  fecundum  longitudi- 
nem produdx,  vcluti  in  Cinara-  foliis:  frudus  permagnus  cft , ad  inftar  humani  capitis , for- 
ma & colore  MaloPunico  fimilis:habet  vero  & intus  recondita  complurima  liicci  plena  gra- 
na,fed  oblongiora  &c  maiora, quam  Punici  mali,&  colore  non  rubentia,fcd  auri  luteo  fplen- 
dentia,fapore  fubacidulo.ori  grata. 

A quo  huius  deferiptionem  habuimus, fibi. hanc  Panormi  in  Sicilia  vifam  retuli  t in  horto 
excellentiffimi  cuiufdam  Medici : haud  dubium  autem,  quin  peregrina  fit,  & ex  India  vel 
aliunde  illuc  olim  adueda. 

Nomen  autem  hic  vel  arboris  vel  frudius  huius  nullum  fibi  aliud  cognitum  affirmabat, 
quam  Mali  aurci,atque  hoc  nomine  frudum  appellari:  Poteft  autem  hoc  nomen  accepifle, 
quod  grana  auri  luteum  colorem  referant. 

Pliniushuius,  vt  viderur,meminit  lib.xii.cap.vi.  vbi  arborem  hanc  Palam  .-frudlum  ve-  faUArU- 
ro  Arienam  dici  refert. 

Maior  alia  (videlicet  in  India)  Pomo  & fuauitate  prxcellenrior,  quo  lapientes  Indorum 
viuunt.  folium  alas  auium  imitatur:  longitudine  trium  cubitorum,  latitudine  duuni.  fru- 
dum cortice  emittit,admirabilcm  fucci  dulcedine,vt  vno  quaternos  fatict.  Arbori  nomen 
Palx:  Pomo  Ariena:.  Plurima  e it  in  Sydracis,  expeditionum  Alexandri  termino. 

De  facultatibusverd  nihil  quoque  aliud  accepimus,  quam  quod  ipfa  auri  colore  fuccu- 
lenta  grana  valde  & acute  febricitantibus  admodum  effent  & grata&  vtilia ; vtpote  qua:  & 
calorem  magnum  contemperarent,  ac  fitim  vehementer  fodarent. 


bg  14 alo  Cotonea . Cap.  V; 


HA  v d magna  arbor  Malus  Cotonea,  fed 
humiliSjfteduenter  vero  etiamTriftar  fruti- 
cis nafeitur;  cortice  veftituf  afperiufculo,  fqua- 
masquafdam  quandoqjdiOHttete:  ramos  expli- 
cat aliarum  arborum  modo, circa  quos  foliafub- 
rotunda,veluti  vulgaris  Pomi,  fu  perna  parte  vi- 
rentia ac  glabra;prona  yerd  mollia  ac  albicantia, 
flores  ex  purpureo  candidi  funt : frudus  Pomo 
fimiles , nifi  incifuris  quibufdam  qtiandoq;  crif- 
pentur:figura&  magnitudine  diff  erunt. 'quidam 
enim  rotunditatis  in  orbem  circinata:,  minores: 
alij  oblongioreSi  maiores : tertij  fe  medio  habet 
modo:  omnestenui  piibefcunt  lanugine,  colore 
auri  lutei, odore  fragranti  caput  fubmde  ferien- 
tes: fapor  quoque  omnibus  aufterus:  caro  inte- 
rior lutea:  femenq;  nigricans  in  membranis,  vti 
aliorum  pomorum,conditum. 

In  hortis&  cultis  lOeis  proueniiint : non  raro 
vero  in  hortorum  ac  vinearii  fepimentisferutur; 
planis  ac  mediocriter  humentibus  gaudet.' 

Autumno&  Odobri  potiffimum  menfc  ma- 
turitatem poina  ifta  adipifcuntiir. 

Arbor  gaXia  xvJiwUt:  Latinis  MalusCotonea. 
Frudus  /m?\ov  ymScoviqv  : Malum  Coroneum, 
Pomum  Cydonium,  &:  non  raro  Cydonium  ab- 
folute:quo  nomine  Officinis  innotuit:  a qufbut 
dam  vero  etiam  jgt /od/a(iMy  , ab  exterioris  cutis 
colore  aurum  referente  : Germanis  .Qutftftt/ 
£dntt<nopffcf  aut  Auifrnopffel:  Belgis  «autapprf: 
Italis  Mele  cOtogne:  H i (panis  Cedoyons ,Membril- 
Anglis  Ouince:  Bohemis  AbaulC. 

Maiora  huius  generis  mala,qux  ferepyri  turbinatamfiguram  exprimunt,  Galeno  <?esJ- 
^■/«.Struthiaj&o^-Sis^wbse appellantur:  Belgis if2uepccrni/id  cft.  Cotonea  pyra.  Columella 

V V z wia 


yfiRPIVM  MlSTORIVE 

tria  Cydoniorum  genera  ftatuit,Struthia,Chryfomeliana  & Muftca:  fcd  qux  aut  qualia  fint 
non  exponit.  Struthia  Galenus  commendat:  Diofcoridcs  vero  minora  illis  prxfcrt. 

Sunt  autem  MalaCotonca  refrigerantia  quidem  ac  rcficcantia  ordine  fiue  cxceflu  fecun- 
do, ac  vna  valide  adftringunt,  prxlernm  cruda:  ndeft  Verd  Se  ipfis  fuperflua  quxdam  & ex- 
crementi tiihumiditas.qu? diu  i pfa  incorrupta  afleruari  non  patitur.Crudorum  vix  vlluseft 
vfus:  Co$a  gratiora  funt : ventriculum  roborant : vomitum  (edant:  alui  fluores  reprimunt: 
dy  fcntericis  ac  coeliacis  vtilia : profunt  vero  Se  fanguinem  expuentibus,  vel  etiam  vomenti- 
bus:tum  & quibus  mertfescopiofius  fluunt. 

Cotoneum  malum  addito  oleo  Maftichino  co£tum,ac  deinde  tritum, & caraplaimatisin 
modum  ventriculoimpofitum.fmgultum  potenter  fedat,&:  vomitum  ac  choleram  iiflit. 

Ex  carne  leuigata  &:  Cum  meile  cofta,  quod  yxXo7fhxx->ijrm  Galenus  appellari  ait,olim  in 
Hifpaniiscoquebatur,  ac  Romam  deferebatur,  diuquc  afleruari  poterat.  Nunc  caro  eorun- 
dem non  cum  meile,  fcd  cUmfachato  coquitur,  vaneque  apparatur : qux  non  modoferuari 
diutine  potcfl,fed  Se  Wihltis  annis  incorrupta  durat:  Veluti&  illud,  quod  ex  deccftipomi 
exprefla  fiibftantia  cum  facharo  concreti  iuris  inllar  gluten  conficitur:  vel  qux  ex  crudorum 
fucco  parantur : vt  furitSerapia : vel  etiam  ipfa  poma  integra  facharocondita.  Qux  omnia 
diutiffime  citra  corruptionem  afleruari  poflunt.  Sapiunt  hxc  omnia  palato:  ventriculo  grata 
ipfum  roborant:  fluores  omnes fiftunt, fiue  ventris, fiue  aliaru  partium,  tum  etiam  fanguinis. 

Coquitur  &: oleum  cum  Cotoneis, quod  yfanov vocatur,quo  vtimur, inquit  Diofcorides, 
quotiens  adftringente  opus  cft. 

Semen  Coroneorum  in  aqua  temperatum  muccaginem  reddit,  qux  in  ore  detenta  lin- 
guae afpentates  in  ardentibus  febribus  vehementer  ac  cito  lenit : am  budis  eadem  vtiliter  il- 
linitur,ac  dyfentcricorum  cnematis  additur,  doloresetenim  intellinorum  lenit,  & morda- 
cium humorum  acrimoniam  obtundit. 


De  Malo  Perfica. 


ARborescit  quidem  Malus  Perfica, 
fed  in  arborem  magnam  haud  excrefcit: 
ramos  effundit  nonullos, fragiles ade6,vtquan- 
doque  fructuum  ponderi  fuccumtetesdifnlm- 
pantur.  Foliaoblonga  (iint, ambitu  crecata, Sa- 
lignis fere  fimilia,  guftu  amara : flores  dilute 
purpurei.  Fructus  rotundi, rimx  quodammodo 
perlimilem  figuram  ab  vna  parte  oderant-, molli 
tenuique  lafiuginc  pubefeunt;  colore  foris  vc 
plurimum-alb  dnquidam  vnaparteiahj  inn> 
tum  faturo  colore  rubentes; lutei etianonnulli. 
caro  exteriorem  corticem  colore  refert:  lutea 
luteis:  rubens  faturate rubentibus:  candida  al- 
bicantibus.quofum  tamen  nonnullis, vna  vide- 
licet parte  extrinfecus  rubicundis,  circa  nucem 
eleganti  purpurx  rubex  colore  caro  nitet:  funt 
vero  huiufcemodi  Perfica  fapore  vinofiflima, 
atque  idcirco  gratiflima;  lutea  vero  exteris  du- 
riora. in  medio  autem  Perfici  lignofa,dura,  fca- 
bra,  & rimofa  nux  latet,  in  qua  amygdali  xmu- 
lusnuclcus, cortice  pcriimilulubflantia  interius 
albida, faporefubamara. 

Ex  cortice  aurem  Perficx  vulneratbgummi 
profluit  initio  liquidum,  quod  fucceflu  tempo- 
ris ficcius  ac  durius  redditur, veluti  ex  Amygda- 
lis ac  Cerafis. 

Perfica  ni  hortis  ac 


Malus  Perfica. 


vinetis  feruntur  ac  plan- 

I^j  tantuf. 

pjp  Cito  Perfica  maluscnafcituntertioautquar- 

to  a fatione  anno  frildus  facit:  facileetiam.  per- 
it: diuturna  non  eft.  floret  paulo  poft  erumpentibus  foliis  Aprili  menfc : fru&us  Septembri 
maturos  reddit. 


M»Ae«  w»ptnx!i:  Latinis  Malus  Perfica, &:  rcrficaiGcrmanispflfit^bflUtJliEelgisgrrfcfiocm: 
Gallis  Perfcher:  Anglis^mljetro. 


PEMPTADIS  SEXTA  L I B.  ITT.  7Sf 

M UXov  7np7rj.lv,  SCmptrixov  quoque  ablolutc,  frudus,vt  Galenus  reflatur,  dicitur:  Latine 
Malum  Perlicum,&  Pcrficum:  Germanis  pferjing:  Belgis  pcrfoi:  Italis  Pefche. :Hifpanis  Pc- 
xegos:  Gallis  Pefches:  Bohcmis^JcjYeiP.  Horum  qu ardam  Duracina  Latinis  dicuntur,  quo- 
rum nempe  caro  a nuce  non  facile  abfcedit,fed  firmius  adharrelcit. 

Sunt  vero &aliaqua:dam  Perfica  nullam  ferentia  lanuginem,  fcd  glabra,  )xu  ia,  exterius  i. 
tum  & interiore  carne  viretia,aliis  duriora;  in  cuius  lignofa  nuce  nucleus  reconditur  Amyg- 
dalo perfimilis.  Arbor  horum  Perficam  refert.  Medium  quoddam  genus  inter  Perficum  Sc 
Amygdalum  videtur:  vulgo  P er fenaux aut  Perfenoix  appellant : Latine  id  Nucem  Perfi- 
cam lonat. 

Perfica  autem  frigida  funt&humida,  vtriufaue  qualitatis  ordine  fecundo  :fuccum  ha- 
.bentacvnafubftantiam  facile  corruptibilem,quialimenti  conferre  queat nihil,nocerevcr6 
poteft,  prafertim  fi  poft  alios  cibos  poftremoque  loco  edantur : tunc  enim  & alios  cibos  in 
corruptionem  pertrahunt. Sed  ante  alios  cibosaffumpta  minus  malaexilluntxum  enim  hu- 
mida  ac  lubrica  fint,  facile  ac  cito  defeendunt,  &c  aluum  lubricam  reddentes  aliis  ad  defeen- 
/um  viam  praeparant. 

Nuclei  autem  Perficorum  calidi  funt  ac  ficci:  aperiunt  & extergunt:  aduerfus  lienis  ac  io- 
cinorisobflrudiones  conducunt:  breuiterAmygdalisamarisfacultateacviribusfimiles.Ex- 
rrahfcur  vero  cx  his  cum  aqua  Pulcgijfuccus  lacti  fimilis,  quem  in  ore  frequenter  contineri 
Apoplecticis  prodeft,  faliuam  elicit  Sc  linguam  expedit. 

Fofia  Perfica:  amara  excalfaciunt  quoque  ac  reliccant : vifcerum  obftructiones  aperiunt : 
ac  purgandi  potentiam  obtinent,  qua  biliofosac  pituitolbs humores  per  aluum  detrahunt: 
Decoquuntur  in  aqua, (ero  la&is, aut  vino  diluto.  Eadem  contufa  ac  vmbilico  puerorum  im- 
polita, vermes  i r.teificiunt  ac  educunt.  Reficcata  vero  & cruentis  vulneribus  inlperfa,  ad  fa- 
nicatem  perducunt. 

Feruntur  & flores,facharo  potifiimum  conditi, ad  alui  expurgationem  quoque  facere. 

Guromi  temperamento  mediocre  eft:  fed  fubftantia lentum  ac glutinofum, cuius  benefi. 
cio  tenuium  humorum  acrimoniam  obtundit:  phrhificis  ac  tufiientibus  ineclegmate  con- 
ducir,&  ad  omnes  (anguinis  cxcretioncs,aliosque  fluores  accommodatur. 

. Cap.  vii. 

HA sc  arbor  maior  eft  quam  Perfica: 

caudices  nancifcitur  craffiores.  du- 
rabilior eft , prtefertim  infita.  folia  huius 
lata  &C acuminata  veluti  nigra:  Populi,  at 
m inora,  & ad  Betula:  magis  accedentia, 
marginibus  ferrata: flores albicant.-frudus 
rotundus  PerficO  fimilis ; colore  intus  fo- 
risque luteus;  in  quococluditurofica  nux 
nigricans,nequaquam  a (pera  aut  lcabra  vt 
Perfici,breuior  etiam  ac  minor,in  quanu- 
cleus  dulcis. 

Differunt  autem  poma  fiue  frudus  non 
parum  magnitudine,  parui  quidam  funt, 
nec  Prunis  vulgaribus  maiores;  alij  vero 
ad  mediocrium  Perficorum  magnitudi- 
nem accedunt.  Vel  etiam  sequant.  Ex  hu- 
ius autem  arboris  caudice,  qua  parte  cor- 
tex rimofus  eft,  veletiam  ramis, gummi 
quoq;  quoddam  effluit,  veluti  ex  Perfica. 

Habentur  ac  feruntur  in  hortis:& quas- 
dam abfque  cultura  aut  infitione,qugexi- 
guafunt:alia  infita  maiora.Inferuntur  au- 
tem optime  in  Prunum,  & fi  taleolus  fiue 
furculus,qui  inferitur,  arboris  fuerit  per 
infitionem  cultiuse , elegantes  magnique 
fr  udus  funt  futuri . 

Prasueniunt  Armeniaca  multo  tempo- 
re Perfica,nam  Iulio  matura  funt. 

Graxi  arborem  poixicu  tippumnAn  La- 
. VV  5 tini 


De  Malo  A rmeniaca. 
Malus  Armeniaca. 


7?<S  S T I R P I V M HISTORIA 

tini  Malum  Armeniacam  faciunt.  Fruffus  verb  uiM  ► Apjturraxlr  vocaturi  nonnullis  vero 
«rgjxo xx/or,  vel  @(&mo>i>uov  vocibus  i Latina  deprauatis;  Latine  iiquidem  prxcox  quandoque 
prxcoquum  dicitur : nominatur  vero  6 e Malum  Armeniacum  : vulgo  Armeniacum : Ger- 
manis 0ftoHt(f<n/0.)?oHcKn/©.3®!}<*n$Pffl:f?ng:  Belgis  broege JQcrfcn/ 2tuant JOerfen : Italis Ar. 
mcniache,Bacoche,GrifomeleyMontacbe'.  Gallis  Abrico-^  Hifpanis  Aliiarcoquis  iAluarchigati 
& Albercocs:  AnglisSHMCcntfi. 

Galenus  inter  Prxcocia&  Armeniaca  differentia  facere  videtur  in  lib.  De  aliment.facul- 
tatibus:  Prxcocia  Armeniacis  prxfcrens:  vtraq;  tamen  \'p/Mviaxd  appellari  confitetur.quxa. 
lij  Ap/dr/a  perquatuor  fyllabas  proferunt.  In  libris  vero  Defimp.  medie,  facultatibus,  tum 
frudum,  tum  arborem  vs&xmxiov  vocariaffirmat.Reccntiorum  nonnulli  differentia  quan- 
dam  inter  hac  etiam  conftituunt : vt  quidem  maiora  ac  infita  Armeniaca  fint , Gallis  Auant 
Perfes:  minoravero  prxcocia,  Gallis  Abrico ^ 

Sunt  autem  Armeniaca  liuc  prarcocia  mala  frigida  quoque  achumida  fecundo  ordine, 
fcd  tamen  minus  humida  quam  Perfica, qua  de  caufa  nec  ita  cito  aut  facile  corrumpuntur, 
& ventriculo  ac  ori  gratiora  apparent.  Corrumpuntur  tamen  & ipfa , nec  alimenti  conferunt 
quicquam:  atque  hoc  ipfum  frigidum, humidum,acexcrementitium.  Poft  alios  cibos  fum» 
pta  ipfos  corrumpunt  ac  vitiant:  initio  vero  &:  ante  aliosciboscfa,faciledefcendunt, kalio- 
rum faciliorem  defcenfum  procurant, vcluti  &c  Perfica. 

Nucleus  interior  horum  dulcis  eft,Perficorura  nucleis  facultate  nullatenus  fimilis. 

Foliorum  huius  arboris  facultas  nondum  explorata. 

De  Amygdalo.  C a p.  v I i i. 

Amvs»da!us.  T>E  r s i c a fimilitudinem  Amygdalus 

9*  refert, arbor  tamen  procerior, caudice 
cra(lior,&  vita  diuturnior,  folia  eiusoblo- 
ga,ac  u m in  ata,margi  n i bu  s crenata,  qualia 
Perfica: : flores  fimiles  : fruftus  Perficum 
quoque  xmulatur , fi  (furam  ab  vna  parte 
indar  rimx  habens, 8£  exteriore  cute  mol- 
li,araneofaq;  quali  lanugine  obducta;  fed 
fub  hac  nulla,  vel  exigua  eaq;  dura  ac  car- 

terior  nux  longior  quam  Perfico , non  ita 
afpera,  fed  lxuis , in  qua  nucleus,  hoc  eft, 
Amygdalu  cocinetur , Perfici  nucleo  lon- 
gius, fapore  dulce , quandoqueamaru.  ra- 
dix arboris  alte  defcendit.Gummi  autem 
quod  ex  hac  manat  fimile  eft  Perficorum. 

A mat  loca  regionesq;  calidiores,  atque 
idcirco  raro  ac  difficulter  nafciturautfru- 

Florct  eodem, quo  Perfica  tempore:  A- 
mygdala  fubinde  Iulio  ad  perfeCtionem 

Arbor  a Grxcis  h'(xvy$itXv : Latinis  A- 
mygdalus  nominatur:  Germanis 
Dribaum:  Gallis  Amandier. 

pellatur:  Officinis  Amygdala : Germanis 
S9?anDfQ:  Belgis  amanfirini : Italis  Mando- 
le:  Hifpanis  Almendraa,AmelIes,teAmen- 
doaa:  Gallis  Amander.  AnglisataumS:Bo- 

Amygdala  autem  qux  dulcia  funt,vbi  inaruerunt  moderate  calida  ac  ficcafunt:  Amara 
vero  calida  ac  ficca  ordine  fecundo.  Adcft  veto  vtrifque  oleofa  quxdam  ac  pinguis  fubftatia, 
qux  prxlo  excuti  poteft,  fed  tamen  exigua. 

Dulcia  Amygdala  recenter  decerpto  ori  grata  funt,  alimenti  nonnihil  conferunt, fed  hoc 
ipfum  craflum  acterreftre:  Craffius  vero  etiam  qux  arida  ac  dudumcolie&a  funt.  Tardeau- 
tem  &hxc  defccndunt,prxfertim  a putaminibus  liberata:  Nam  vcluti  frumentorum  corti- 
ces fiue 


PE  MP;  AD  IS  S EXT  £ L I B.  1 1 1.  787 

ces  liuc  furfures  ad  facilem  excrementorum  alui  deiccnfum  adiuuant;  ita  quoque  & Amyg- 
dalorum putamina.  Abhisitaqjqua:  repurgata  funt,  adeo  tarde  dclcendunt,vt  etiam  fluen- 
tem aloum  cohibeant:  quamobrem  & cceliacis  Sc  dylentericis  vtiliter  exhibentur. 

Extrahiturex  Amygdalis  dulcibus,  addito  liquore,  chylus  albidus  lacti  fimilis,  qui  pra:rer 
quod  alat,  ac  dyfcntericisac  cceliacis  vtilis  fit,  pleuriticis  quoque  ac  purulenta  expuentibus 
prodeft,vt  Alexander  T rallianus  teftatur:  adeft  enim  & Amygdalis aperiedi  concoqucndiq; 
cum  exterfione  quadam  facultas, qua  pectori  ac  pulmonibus  auxiliatur,  8C  ad  fputi  purulen- 
torumque expurgationem  adiuuant.  Conficiuntur  vero  &c  ex  Amygdalis  iliis  bellaria  ac 
tragemata, vt  funt  vocati  Maflapanes,  &:  aliaeiufmodi,qua:plus  quidem, quam  Cxtradus 
liiccusreficcant,&  ventrem  fluentem  retinent;  ad  pectoris  tamen  pulmonisque  expurgatio- 
nes non  minus  faciunt. 

Oleum  ex  Amydalis  dulcibus  recenter  expreflum  anodynon  eft,&:  dolores  omnes  lopit: 
exhibetur  (anguine  prius  detra&o  pleuriticis, fed  vtiliflime  nephriticis,&a  calculi  doloribus 
moleftatis:  vrinarios  meatus  laxat, lubricosq;,&:  ad  calculorum  delcenfum  aptiores  reddit: 
aluum  etiam  lenit, faciliorem  facit,quamobrcm  Si  colicis  huius  vfus  accommodus;  Vtile  ve- 
rri & puerperis,  reli&os  enim  a partu  dolores  cito  tollit. 

Amygdala  amara  extenuandi  ac  aperiendi  vim  obtinent:  iecur  ac  lienem  ab  obftrudtioni- 
bus  liberant;  lateris  doloribus  idcirco  auxiliantur:  aluum  quoque  facilioremefficiunt:vri- 
nas&menlesprouocant : ftranguria:  medentur:  expurgantur  & facilius  in  pulmonibus  ac 
pectore  h^rentia,  Amygdalis  amaris  in  eclegmate  admixtis:  ianguinisfputationesaddito  A- 
itJylo  fupprimunt.ferunturquiria  lenave  aiciuno  affumpta ebrietatem  arcere.  Abftergut  ve- 
ro Si  hxc  cutis  in  facie  vicia, & in  reliquis  corporis  partibus : putrefeentia  vlcera  qua:  ferpunc 
emundant:  canis  moriibus  cum  meile  imponuntur:  cum  aceto  vel  rolaceo  temporibus  im- 
polita,capitis  dolori  busprodeife,  Diolcorides  refert. 

Exprimitur  & ex  iftisoleura,quod  vrinasprouocat , fed  poti  (fimum  fcorpionibus  aliquot  olam  fui- 
in  eo  extindtis  ac  maceratis, quod  calculofis,ac  cum  moleftia  ac  difficultate  vrinam  redden- 
tibus,  pubi  perinasoque  illitum,  multum  prodeft. 

Gummi  Diolcorides  ait  calfacere  Si  adftringere,qu§  tamen  in  hoc  non  percipiutur.  San- 
guinem au  tem  expuentibus  auxilio  efle  poteft,non  adftringendi  facultate,fed  fubftanti?  fug 
lentore;  meatusvidelicetacporos  obliniendo, &fic  quidem  & veteri  tulfi  mederi  poteft,  &c 
magnos  ex  calculo  dolores  lenire,  & potilfimum  vrina:  acrimoniam  retundere , fi  cum  pafTo 
vino  bibatur, vel  etiam  cum  alia  quauis  dulci  potione,vt  glycyrrhizar , vel  vuarum  paflarum 
decocto.  Extergere  vero  idem  cum  aceto  diflblutum  impetigines,  fummu  corpus  occupan- 
tes (quod  Diolcorides  addit)  i ratione  haud  alienum  eft. 

D ePjro.  Cap.  ix. 

p Y ro  rvm  vrbanz  plurima:  funt : lylueftres  vero  aliae. 

A Vrbana  Pyrus  arbor  elt  Malo  procerior:  ramis  non  inldtitudinem  efFufis,led  altum  pe- 
tentibus. caudex  fubinde  craflus.ligni  materies  admodum  tradabilis,ad  typos  exealculpcn- 
dosvaldeaccommoda,colorelublutea. folium latiulculum, ambitu leuiter  circinatum, vi- 
rens,led  prona  fiue  inferiore  parte  albidius,  flores  albicant.  Pyra  (hoc  elt,  fructus ) magna  ex 
parte  oblonga, & turbinata: forma:,  led  magnitudine,colore,  forma , Si  guitu  fiue  lapore  ad- 
modum differentia:  cute  etiam  conteguntur  non  vniuscoloris.  qua:dam  enim  virenti : alia 
cxparte,velintotumfubrubente:  pleraque  lordente.  caro  albida  elt:  femen  in  membrana- 
ceis loculis  nigrum,medium  occupat,  radix  Pyri  in  reftum  ac  obliquum  fertur. 

Sylueltris  Pyrus  vrbanam  latis  referret,  nifi  fubinde  breuior,&  (pinas  fecundum  ramos 
duras  haberet  ac  pungentes,&  fructus  duros,aufteros,&  efui haudquaquam  aptos. 

Plantantur  ac  in  hortis  habentur  Pyri  vrbana:, non  fecus  ac  Mali,quorum  varia  infitione  % 
exagreftibus  mites  ac  edules  fruftus  redditi  lunt. 

SylueltrCs  Pyri  in  plerilquc  locis, vel  in  lyluis,  vel  circa  agrorum  margines,  lecusque  vias, 
nulla  cura  aut  cultura  adhibita  (ponte  (ua  nalcuntur. 

Flores  Pyri  Aprili  menle  vt  plurimum  apparent:  folia  inde  fequuntur:  fructus  non  omnis 
eodem  tempore  maturatur.quedam  enim  Pyra  Iulio;alia  Augufto:Septembri  ndhn  ulla,  vel 
etiam  ferius,vtaufterioraqua:  hyemem  attingunt. 

Nominatur  Pyrus  vrbana  fiue  cultiua  Grxci , dmJiot , vel  per  duplex  war  aroio;  Sc 
«wUla! : a Tarentino  in  Geuponicis  dnnrlJl n : Germanis  iSljtfiaunt : Belgis  ^rerboom: 

Gallis  Porrier. 

Pyru  m G rxcis  imoi  Si  dmiJlor.  G crmanis  S8pnt  / SSpre  i Belgis  Jacere : Italis  Per  e ••  Gallis 
Pojre-.  HilpanisiV/v#:  Anglis  $can  Bohemis  -fjrufjta. 

VV  4 Sylueltris 


788 


T I R P I V M 


ISTOJI^ 

Sylucftns  Pyrus  Latinis  Pyrafteretiara 
dicitur:  G rxcis  d^ac : quo  nomine  & fru- 
dus  &i  arbor  ipiis  cognita  . Cognomina 
Pyrorum  multa  apud  veteres  ac  pr.xcipue 
Plinium  lib.  xv.  cap.  x v.  quorum  nullum 
ad  pofteritatem  perucnifle  apparet: Non 
delunt  vero  & recentioribus  lux  nomen* 
claturx:quas  ad  veterum  referre  difficilli- 
mum 3 cum  prxrer  lola  cognomina  vix 
quicquam  poltericati  reliquerint:  deinde 
& lingulis  nationibus,  vel  etiam  vrbibus 
fuxfint:;& aliis  atque  aliis  locis,aliterPy* 
ra  nuncupentur. 

Relidis  igitur  Pyrorum  variis  cognomi- 
nationibus,ad  facultates, qux  Medico  co- 
gnofcedx,conucrtimur,qua:pro  faporum 
differentiis  etiam  variant:  Pyrorum  enim 
quadam  dulcia:  vn&u.ofa  nonnulla;  acida 
alia:auftera  aut  acerba  pleraque.ptafertim 
fylucftria  : ncc  defunt  ex  horum  imftione 
compotita , vel  etiam  qua:  inlipida  dici 
queant, ad  aqua:  faporern  accedentia. 

Sunt  autem  Pyra  quidem  omnia  frigi- 
da-, adeft  vero  & eundis  adftringendiqup- 
dam  facultas, ac  terrena  fu  bitar,  tia:&  acer- 
bis quidem  & au  lieris  copiofior : dulcibus 
vero  paucior:  Qux  nonnullis  adeo  multo 
eit  excrcmentitio  humore  imbuta, vt diu- 
tine conlcruati  nequeant : alia  vero  minus 
liuiufcemodihumoris  obtinent,  qua:  diu- 
tius conferuari,  vel  omnino  etiam  reficca- 
ri  queunt. 

Alimenti  autem  Pyra  omnia  amplius  & copiofius  quam  Mala  fiue  Poma  conferunt,  fed 
liocipfum  frigidum  quidem  ac  reprobum. 

Dulcia  & vnduoli  faporis  plus  quam  extera  nutriunt : aquofa  exigui  habent  alimenti: 
parce  etiam  alunt  acerba  &c  auftera;vclut  & acidiora.Crudis  lemper  coda  vriliora,&ad  cor- 
poris nutri  tionem  meliora.  Quxdam  vero  & adeo  acerba  aut  auftera  funt,  vt  non  nili  coda 
edi  queant:  liorum  autem  & nonnullis  tam  copiofa  humiditas,vt  fuper  prunas,  vel  fub  ipiis 
coqui  ipla  expediat. 

Rerinentaurem  Pyra  omnia  ventrem, &: acerba  quidem  & auftera  potiffimum:  dyfente- 
ricis&  coeliacis  in  cibo  conueniunt. 

Arida  ac  reliccata  Pyra,  liuecodafiue  cruda  edantur,  ventris  fluxus  fedar.t,  &:  fanguinis 
quoque  fluores  liftunt:  ad  muliebria  profluuia  accommodari  polTunt. 

Incipictibus  inflammationibus  Pyra,auftcra aut  acerba  maxime,  vtiliterimponipofTunt, 
tum  &:  arboris  folia, qux  &:  adftringcndi  cum  refrigeratione  vim  & facultatem  obtinent. 

De  Me  [pilo.  Cap.  x. 

MEspili  dux  Diofcoridi,  vna  Aroma  vocicataraltera  in  Italia  nafces,qu§  vulgaris eft. 

Vulgaris  Melpilus  arbor  cft  non  magna:  caudice  frequenter  tortuoio : ramis  duris, 
frangi  contumacibus:  foliis  oblongioribus, fed  anguftionbus  quam  Mali:  floribus  albis  ma- 
gnis,quinquefoliis:pomoparuo,rotundo,vmbilico  laro  &c  amplo:  pulpainitio  albida,  & tam 
acerba, vr  edendo  non  iit,  prius  quam  molleicat;  in  qua  femina  fiue  ofliculaquina, plana, du- 
ra recondita  funt. 

Mefpili  in  hortis  habentur:  non  raro  vero  & in  dumetis  ac  viuisfepibusvirentaevigent; 
In  Oxyacanthum,non  quidem  in  Acidam  illam  fpinam,  fed  in  alteram  acutam.infita,  opti- 
me proficit,&;  frudus  profcrtduplo  triplovc,quam  non  infitxmaiorcs,exiguis  Malis  magni- 
tudine fere  xquales. 

Sero  admodum  fub  finem  Odobrisxnenfis  Mcfpila  maturefeunt : flores  tamen  fatis  tem- 
pcftiuc  exeunt. 

Arbor 


ArboraTheophrafto  Grarce-^azr/A» : Latine  Mefpilus : Germanis  5?f[pd&aUttt : Belgis 
JBifpElboom:  Gallis  Nefflicr. 

Pomum  /xiamXw : Latinis  iimiliter  Mefpilum:  Germanis  5?cjpcl:  Belgis  jBtfptlc:  Italis 
X e [polo:  Gallis  N effle:  Hilpanis  T^efferao:  Ahglis  JBeltier  & j®r&eIer:Boheniis2|p[fpu!e. 

Hancautem  Mefpilum  Diofcorides  'dmuvXiia.  quoque  dici  afnrrriatjSi  a nonnullis criTa- 
viov:  Galeno  etiam  in  lib.De  fUnp.medic:  facultatibus  liare  SotjuhA/'?  eft:  qua:  a.rufticis  in  Ita^W^au^ 
lia(vtait)  oJv)-Aiv;fiue  Vnedo  appellaturae  plurima  in  Calabria  gignitur.  Sub  Mcfpili  liqui-  vnti». 
dem  voce,  haud  alterius  quam  Tricocci,  qux  &:  Aroniaimeminit. 

Sitanij  nomen  Theophrafto cognitum  eft,  tametflnon  6-namv,  fed  oaraveto; exemplaria 
habeant.  Tria  huic  Mefpilofunt  genera,  uvSyiwjonrdteioi;,  avdwc&Sh; : Satanios  frudum 
grandiorem  candidioremque  habet:  reliqu^  minorem.Conuenit  Satanios  haede  caufacum 
Mefpilo  vulgari:  alia:  ad  Aroniam  Mefpilum  referendi. 

Aronia  Mefpilus, qua:  apud  Diofcoridem  prima, arbor eftMalo  altitudine  inferior:  ramis  i. 
durisac  aculeatis:  foliis fiflisvelut i acutar  (pins, maioribus (vcTheophraftus ait)  quam  Apij 
(videlicet  hortenfisjdiuifuris,  qua:  antequam  decidunt  rubefeunt : flores  herbacei  racema- 
tim  coliarrent:  fructus  rotundis  longiores,  qu&m  vulgaria  Mefpila  minores,  qui  initio  virent 
ac  duri  funt;  maturi  rubentes aetnolles,  guftuq;  fuauesj  in  quibus  tria  tantummodo  conti- 
nentur dura  officula. 

Eflautcm  Mefpilus  Aronia  Grarcia:  quam  Italia:,  a Galeni  SiDiofcoridis  a:tate  notior. 
Kafcitur  modo  Neapoli  in  hortis.tefte  Matthiolo. 

Frudus  huius  tarde  etiam  maturefeit. 

Appellatur  hxc  G necis  /«arr/Ao?  & /j-taulM : a nonnullis  A Galenus  hanc  quoque 
jwfflriAh’  nominat, nec  alterius  mentionem  facit!  priorem  fiquidem,vt  fcripfimus,  Xfa utitiJk 
vocat.  Huius  frudus  etiam  a rribus  granis  dicitur:  Neapolitanis  vero  J farolo. 

Vtriufque  autem  Mefpili  frudus  refrigerans, &potentcr  adftringens  eft.  Vulgaris  quidem  - 
acerbus  admodum  & *s«Ms-W;>c?ac  ventriculo  ingratus;capitisinouet,vt  Galenus  ait,  do- 
lores.quod  quidem  verum  eft,  fi  adhuc  durus  Sc  priuiquam  mollis  tenerque  redditus  fuerit 
edatur.Mollior  fadus  minus  adflringit,ncc  ventriculo  xque  moleftus,citd  tamen  corrum- 
pitur 


7$0  STIRPIVM  HISTORIA 

pitur,vr  quijiam  Icmicorruptuscxiftat:  quamobrcm  &c  parce  admoduhoc  frudu  vtenducft. 

Aromx  verb  Mcfpilifrudusvcntriculogratiorcs, crudi  ac  codi  eduntur,  condiuntur  hi 
quandoque  cum  facharo  aut  meile , quo  modo  apparati  ori  ac  palato  grati  funt  ac  iucundi: 
vterum  verb  gerentibus  etiam  perquam  vtiles, ventriculum  etenim  roborant, Scillarum  raa- 
lacix  ac  naufex  refiftunt. 

Dv  Corno.  Cap.  X i. 

Cornus.  Vj  Ediocris  arboris  in  modum  fre- 

quenter  Cornus  na(citur;qUandoq; 
vero  numerofis  virgis  fruticaticortice  vcfti- 
tiir  fcabro.  materies  ligni  admodum  dura 
Sc  folidacft.folia  laruia,lata,  &c  vcnola.  flo- 
res mulcofi,fublutci:  baccx oblonge, initio 
virent;  maturitate  rubent ; (apore  cum  aci- 
ditate  quadam  aufterx  oblongo,  ofleo,  al- 
bido intus  nucleo,  velu  ti  in  Oliuis ; quibus 
3c  frudus  forma, & non  raro  magnitudine 
ailimilis  eft. 

Plerilque  Germanie  lociscitra  culturam 
gignitur:  habetur  tamen  & in  hortis, & non 
modo  Germania:  aut  Belgij,fed&  inaliis 
regionibus.. 

Cito  Scmultb  prius  quam  pleraque  alia: 
arbores  Cornus  flores  fuos  profert : fruftus 
tamen  Augufto  demum  menie  maturita- 
tem nanciicitur. 

Gneci  arbotem  vocant:  Latini 

Cornum:  Germani  Semdbaum/  £§icrlin* 
bamn  / ^tir&fcrbaum : Belgx  Comode  boom: 
Itali  Corniolo : Galli  Or»nftfr:Hifpani  Cor- 
nizolos:  Angli  Corneli  trte:  Bohemi  'JBIajVt* 
wifjhe. 

Cornum, frudus  eft:  Germanis  SoJttcE: 
Belgis  Co_:noc!c:  Italis  Corneli. 

Atq;  hxc  Cornus, Theophrafti  mas  qui- 
dem efle  videtur,  duplicem  fiquidem  Cor- 
num facit : marem  videlicet  & feminam. 
Mari  tribuit  folidum  lignum,  quale  huic  Como;  quam  tum  propter  hanc,tum  & alias  ra- 
tiones pro  Mare  rccipimus.Femina  videtur  vulgo  dicta  Virga  (anguinea,  qux& Cornus fyl- 
ueftris,&  S«At<x€5»ia,vt  huius  Pemptadislib.n.cap.xxin.  latius  oftenfumeft. 

Cxterum  Corni  frudus  admodum' acerbus:  refrigcrat,deficcat,&  adftringit , efui  tamen 
&aptus;  non  raroquoque editur:  aduerfus alui profluuia  & dylenterias  auxiliatur: frigido 
tamen  ventriculo  nocet, & cruditates  eius  adauget.  Folia  autem  arborisq;  germina  acerbafi- 
militer  guftu  funt,  valenterque  deficcant:  maxima  vulnera  glutinare  poliunt,  potillimu  du- 
rorum corporum:  at  paruis  vulneribus mollioribusque  corporibus  magiscontraria , Galeno 
audore. 

De  Sorbo.  CAP.  Xii. 

l.  T)R  ocera  magnitudinis  arbor  Sorbus  eft : caudice  redo : cortice  lxui : ligni  materia 
lolida& copada: folio  oblongo  Fraxini xmulo, ab  vniusmedij  pediculi  lateribus,vtrim- 
que alarum inftarfingularibusprodeuntibus  ac  expanfis,  vno  ad  faftigium  eminente;  qua: 
mollia,oblonga,auerla parte  inalbiCantia, per  margines  lerrata,Ornitoliis  perquam  fimilia. 
minuti  candidi  & racemofi  flores  cohxrent  & frudusracematim, palliduli,  ab  vno  latere  ru- 
bentcSjforma  nonnihil  differentes, ac  etiam  lapore.  Quidam  enim  rotundiores  funt:  alij  ob- 
longiores, ouali  figura  Pyris  quibufdam  quodammodo  aflimiles.  hi  guftu  funt  afperiores.- 
illi  vero  luauiores  ac  mitiores. 

Eft  vero  & fylueftrisquxdam  Sorbus,Vitigineofolio,lxui,Aceris  affimili;  qua:  arbor  quo- 
que procera, cortice  lxui,&  materia  latis  dura:  flolculis  in  laxiore  vmbella  candidis  jfucce- 
dunt  baccx  oblongiores, Aucllanarum  aut  Oliuarum  non  magnarum  magnitudine, punicei 
au t rubentis coloris,fopore  cum  aciditate  quadam  accrbx,in  quibus  exigui  nuclei  nigricant. 

Ad 


Ad  Sorbi  fylueftrisgenusrefertur,&3  nonnullis  Ornus  di&a,  qua:  lib.  liri.  huius  Pempt.  j. 
cap.  xiii.  exhibetur. 

Sorbi  Italia:  familiares  funt:  in  Getmania  vero  & quandoque  reperiuntur,in  montanis  ac 
frigidis, folo  lapidofo,&  non  raro  iuxta  Rhenum,  aut  alios  fluuios. 

Sylueftris  fyluis  quoque  gaudet  ac  montofis ; ac  pingui  cretofoque  folo. 

Fructus  Sorborum  Autumno  demum  ad  maturitatem  vna  cum  Mefpilis  perueniiint. 

Dicitur  arbor  Graicis  quidem  ’6n  &t  ovtt : Latinis  Sorbus : Germanis  0pfrfWt&aunt  i Belgis 
<g>o:bmbccm:  Gallis  Cormier. 

Sylueftris  vero  a Plinio  Sorbus  torminalis : Germanis  Sfrcffcf/  Srfcfjrojtl/  & Wiltft  0pcf- 
teerbaum. 

Baccaifiue  fru&us  Sorbi  oov  fiueoi/or:  Latinis  Sorbum:  Germanis  0pdtr(ing/  0pojcpffcf: 
Belgis  ^boibm:  Italis  Sorbt ,Sc  Sorbole : Gallis  Corme : Hiipanis  Seritas  Sc  Sorbas:  Bohe- 
mis  ^jcrbinij. 

Adftringentem  autem  ac  refrigerantem  Sorba  facultatem  obtinent.  & valid  ius  quidem 
dura,quam  qug  mitia  molliaq;  reddita  funt.  Mollefcunt  autem  alicubi  tepente, aut  non  om- 
nino frigido  loco,luipenfa,aut  fceno  paleifve  fubftratis  repofita.  N iniium  fluente  aluo  taliai 
in  cibo  admittuntur:  ventrem  enim  retinent:  alimenti  ver6  fi  quid  praibeat,  hoc  ipfum  val- 
de exiguum,craflum,frigidumq;  eft.quamobrem  cum  ab  his,tum  aliis  fimilibus  fructibus  in 
cibatu  abftinere  expedit;  nec  aliter  quam  vt  medicamentofis  vti.  Siftunt  autem  hxc  omnes 
ventriscceliacas  & dyfontericas fluxiones : vomitiones  reprimunt : fanguinis  item  eruptio- 
nes compe(cunt.,ii  prius  quam  matura  fuerint  difle&a,&  in  Sole  ficcata,  ad  vfum  feruentur. 
Poteft  vero  variis  modis  iftis  vti, pro  conditione  videlicet  affe&us  & loci  male  habentis. 


De  _ Arbuto . Cap.  xiii. 

HV  m i x i s magna  ex  parte  Arbutus  eft, Cotonea:  mali  (cui  hanc  Diofoorides  coparat) 
magnitudine  plurima  parte  fatisaflimilis : caudice  aiperi  ac  foabri  corticis : ramis  fre- 
quentibus per  faftigia  rubentibus : foliis  latis,  oblongis,  Izuibus,  Lauri  vel  Ilicis  zmulis , e 
virente  colore  pallidulis:  flofculis  racematim  coha:ientibus,concauis  &c  albidis,  fubinde  vna 

parte 


parte  purpurafcentibus.  fuccedunt  frudusc  tenuibus  dependentes  pediculis  Fragis  fimiles> 
ied  maiores,  magnitudine  Sorbi,  nullo  intus  ofliculo,fed  exiguis  tantummodo  feminibus; 
ejui  per  initia  virent,  maturi  vero  eleganti  colore  rubent;  guftu  fubaufteri , ac  quad  infipidi, 
quibus  turdi  ac  merula:  per  hyemem  vefcuntur. 

Arbuti  in  Grxcia:  plerilque  regionibus,  in  Creta  Infula,  in  Italia,  ac  Hifpania  gignuntur. 
Proueniunt&  inconuallibus  Athou  montis,' vbi,  qua:  alibi  pumile,  in  magnas  arbores  excre- 
Icunt,  vt  Petrus  Bellonius  feribit.  Iuba  etiam  audor  cft,  quinquaginta  cubitorum  in  Arabia 
effe:  vt  tradit  Plinius  lib.xv.  cap.xxinr. 

Iulio  & Augufto  Arbuti  flores  demum  erumpunt : hyeme  fructus  maturitatem  aflequi- 
tur:  Theophraftusanno  integro  frudum  ait  maturefcere,fic  vt  fimul  vnum  haberi,  alterum 
vero  flore  fponderi  contingat.  Quod  Sc  Plinius,  fructus, inquit,anno  maturefciqpariterque 
floret  fubnalcens,&:  prior  coquitur. 

Arbor  hax  G necis  dicitur:  Latinis  vero  Arbutus. 

vneic.  Frudus  ^M^a/xvAoy.aut  vt  alij  legunt,/4s//aj«/Asp:  Latine  Mcmxcylum:Pliniusver6  etiam 

Vnedoncm  appellat.  Aliud  corpus, ait,  cft  terreftribus  Fragis:  aliud  congenen  eorum  Vne- 
doni:  quod  folum  Pomum  fimile  frudui  terra:  gignicur.Galenus  tamen  VnedonemEpimc- 
lidem facit, vt  ante  feriptum.  Arbutum  autem  Itali  Albatro-.  Hifpani  <JMadronoJAedronhej - 
rojk.  Medronbo-.  Galli  Arboutes. 

BhfcorUU  At  Arbuti  frudus  edulisquidem  eft,  fed  d%ypaJl$ : vt  exemplar  Diofcaridis  liabet : (acc- 

to^us  Ruejlius  vertit;  forcalfis  redius  a^AaTA^/iuc  infipidus)  ventriculo  infeftus, capitisque 
dolorem  ad  ferens. 

De  Pruno.  C a p.  x i i i n 

Ediocrem  Prunus  altitudinem  & craffitudinem  aflequitur : cortice  vellitur  le- 
uiufculo.  folia  habet  lata quam  fiht  rotunda  longiora,  circumferentiis  ferra:  modo 
incifis:  flolculos  albos;  Pruna  colore,forma,&  magnitudine  differunt,  omnia  came  cuteque 
conflant, ac  nucleo ligriofo  putamini  inclufb,  quod  ofliculum  dicitur.  Prunorum  fiquidem 
qUxgjUfi)  cx  carruleo  nigricac;  quorum  & longiora  ha:c, rotundiora  illa:  alia  cera:  colore  lutea: 
ex  punico  rubentia  nonnulla,  reliquis  fere  maiora : nec  defunt  virentia  lubinde  admodum 

longa, 


sextje  lib.  i i i.  ^5 

longa,  faporc  dulci  gratiffima.  Caro  etiam  qui- 
buldain  ficcior/acilcq;  ab  ofle  feparabilis : aliis 
humidior,&  pertinacior  adhxrens. 

Gignuntur  Pruni  in omnibus  cogniti  orbis 
regionibus : terram  amant  folutam  &c  horren- 
fcm.  Differetjam  vero  ab  ipfis  regionibus  etiam 
accipiunt, non  loliim  fornix  quiaem,fed  prxci- 
pue,vt  dicetur,  facultatum. 

Inferuntur  vero  & Pruni  in  alterius  nonnum- 
quam generis  arborem , qua;  faciem  parentis, 
fuccum  adoptionis, vt  Plinius  dicit, exhibent. 

Prxter  has  vero  & fylueftrisquxdam  Prunus 
eft:  vt  cap.  x 1 1 1 i.huius  Pempt.  lib.r.  fetiptum. 

Theophraftus  autem , Sc  Plinius  -/Egyptix  y 
etiam  cuiufdam  Pruni  meminerunt,  qua;  infi- 
gms  magmcudiniscft  arbor,  fruclum  ferens  na- 
tura & magnitudine  Mefpilo proximum : qua: 
mcnle  Pyanepfione  florere  incipit : fructum  ve- 
rdcirca  folftmum  hybernum  perficit ; nec  folia 
dimittit.  Verum  huiulcemodi  Prunus  incogni- 
ta eft. 

Vulgares  ac  hortenfes  Pruni  Aprili  menfe 
flores  edunt : folia  mox  vna  erumpunt,  xfhte 
Pruna  maturcfcunc : quxdara  citius : nonnulia 
tardius. 

Prunus  autem  Grxcis  «XKvuiiAsa appellatur: 
Germanis  Belgis  t&upm&oonu 

Hifpanis  Ciruelo ,Andrino  jk.  Amexciyra:  Gallis 
Prttnier. 

Pomum , Koxxvufaov,  Prunum : Germanis 
yiWlItnCft/ pbllttUn:  Belgis  ^jupmtn:  Italis  Prune  &cSufino\  Gallis  fimiliter  Prune:  Hifpanis 
P ranas  yAndrinas^  A mexasfic  C irnelas:  Bohemis  ©fmejlfa  ©lljwa.  AccefTerunt  autem  his  a 
regionibus  & patria  cognomina.  Damafcena  Veteres  appellarunt  in  Syria  prope  Damafcura 
nata:  Hifpanica,qux  in  ea  regione  proueniunt:Sic  & noftra  xtas  Pannonica  fiue  Hungarica: 
item  Morauicarquxdam  & Gallica,  a patria  appellat.  Clearchus  Peripateticus  Damafcena 
Pruna  Rhodios  ac  Siculos  dicit  Bg^St/As!  appellare;  quemadmodu  & Theocritus  Sytacufius:  zntyl», 
CS' jSg^/Si/Aoiy/ eg$£«. 

Plecluntur  Brabylorum  onerati pondere  rami. 

Et  rurfiis: 

Sisw/PUXo v (Zpit3iJXoto  iiJlov. 

^uam  malim  Brabyli  iucundius . 

Eft  autem  hic  fructus,  Athenaeo  auctore,  circumferentia  Prunis  minor , cibo  vero  idem, 
fed  paulo  <fei,«i/7sgjc,fiue  acrior. Seleucus(tefteeodem)  Bg?f3vAss,iiAsr>iMJoiv/u!iA£,&  <j.d,Jpv<z  ea- 
dem efleaffirmat.  & Madrya  vcluri  uaAeJ)iua  dici:  BrabylaquiadCxoiA/a  fiue  ventri  grata,  &2 
cibum  expellant:  iiAs?  quafi  mwAsi.  ficuti  Demetrius  Ixion  in  Etymologia. 

At  Pruna, quq  quidem  matura,recens  abs  arbore  decerpta, qualiacuriquc  tandem  fint,hu- 
mectant  ac  refrigerant,  atque  ab  ipfis  quam  minimum  corpori  alimenti  accedit,  atque  hoc 
ipfiim  nequaquam  bonum.  Namveluti  Pruna  citiffime  corrumpuntur,  ita  quoque  &c  ipfo- 
rum  fuccus  in  corpore  corruptioni  ac  putredini  obnoxius  eft,&  alia  fecum  afium  pta  alimen- 
ta corrumpit:.  Vtilia  autem  tantummodo  his  funtqui  aluumfibi  mediocriter  humeiftariac 
refrigeraripoftulant.humiditateenimfiiaaeientorealuum  faciliorem  reddunt. 

Pafla  vero  Pruna  acreficcara  vtiliorifunt  .ftomaeho gratiora:  alimenti  plus  acomnind 
Jnelius,nec  facile  corruptibile  conferunt.  Fama  eft, inquit  Galenus  in  lib.De  aliment.facult. 
omnium  efle  prxftantilfima.qux  in  Damafco  vrbe  Syrice  nafcuntur:  fecunda  autem  p.oft  il-. 
la.qux  in  regione  quam  Iberiam  ac  Hifpaniam  nominant, proueniunt.  verum  hxc  nihil  ad- 
ftrichonis  prx  fe  ferunt:  nonnulla  vero  Damafcenorum  plurimum.  Damafcena  fiquidem 
magisadftringunc  -.  at  qua;  Iberia  profert  dulciora  funt.  Diofcorides  Damafcena reficcata 
ventrem  fiftere  dicit:  fed  Galenus  in  lib.  De  fimp.medic.facult.  ipfa  palam  etiam  fubducere 
aluum  affirmat;  minus  camen,quam  qux  ex  Iberia  importantur.  Cocta  autem  in  melicrato 

XX  inquo 


7*4  Stirpivm  HISTOUi  # 

in  quo  plufculum  fit  mellis,  aluum  admodum  (eodem  audorc)  deficiunt,  etiam  fi  quis  fola 

ipia  fumpicrit,&  multo  magis  fi  poft  ipfa  Melicratum  forpferit. 

Noftraxtasin Germania  circa Damafcum  Syria:  vrbem natiscarct:PannonicafiueHun- 
garica  laudat, oblonga  8idulciajfed  magis  tamen  Morauica  ad  aluum  leniendam  commen- 
dat,prxicrtim  Brunnx  nata,  qux  Morauix  olim  Matcomannorumprouincixvrbs  eftpri- 
maria-  hxcctcnun,vbi  aquea  humiditatccon(umpta:rcficcata  fuerint,  ori  fuauia  palatoque 
gratifiima,aluum  citra  moleftiam  ita  facile  ciunt,  vtdeicdoria  vi  Cafliam  Sc  Mannam  poft 
lerelinquant:  vtThomas  Iordanus  affirmat. 

Gummi  autem  quod  ex  Pruno  profluit,Diofcoridesait  agglutinare : potum  invinocal- 
culum  comminuere:  ex  aceto  illitum  lichenas  infantium  fanare.  Potcft  autem  idem,  quod 
Perfica:  ac  Cerafi. 

De  Myxis.  Cap.  x V. 

AD  Prunorum  genus  Myxa  referri  pofle  videntur,  arbor  horum  Pruno  haud  multum 
diffimilis,fed  humilior:  folia  rotundiora  ac  duriora:  flores  in  racemulis,  auteitius  in  la- 
xioribus exiguis  vmbellis  albicantes;fubfequuntur  paruis  Prunis  affimiles  frudus  iiue  baccf, 
calyculo  cuidam  veluti  glandes  infidentes ; quibus  maturis  color  eft  ex  atro  fiue  nigro  vire- 
fcens,  triangulum  in  hisofiiculum  nucleum  continens,  fapore  autem  hi  frudus  dulces funt, 
fcd  pulpam  habent  lentam  admodum  ac  vifeidam,  ad  vifcum  conficiendum  idoneam. 

In  Syria  ac  Asgypto  frequentia  Myxorum  arbu  fta  funt : olim  Italix  peregrina,  nunc  in  il- 
lius hortis  familiaria,Plinij  xtate  primum  illata:Nunccceperunt,inquitlib.xv.cap.xxvni. 
. MyxxRomxnalciinfitx  Sorbis. 

A'fc<«v-  Arborem  Plinius  Myxam  appellat,  hanc  vero  eam  effe,quam  A Matron  Parodus 
{«.  in ccena  Atcica  apud  Athcnqum  appellat, fulpicari  quidem  licet:fed  affirmare  non  eft  prom- 

ptum, prxfertim  cum  Sc  exemplaria  quxdam  Piuauatyt;  habeant.  Baeca  aurem  iiue  trucius 
ov  & fxv^azior  dicitur:  neque  aliud  nome  Latinis.  Arabes  & Officinx  Sebeften  appellant. 
Suntautem  Myxafiue  Myxariatemperatcadmodumfrigidaachumida,acfubftantiam 
habent  vifeidam  accraffiam ; corpus  idcirco  plus  quam  a!ij  quidam  frudus  nutriunt;  fed& 
vifceraanguftosque  meatus  facile  obftruunt,ac  inflationes  pariunt.  Leniunt  eadem  exafpe- 
ratas  fauces  Sc  pulmones:  fitim  quoque  fedant  in  eclegmate,  autalio  quocunque  modo  ap- 
parata,vel  etiam  per  fe  affumpta.  V entrem  vero  Sc  horum  pulpa  lenit  drachmarum  x.  aut 
fefquiuncix  pondere  exhibita. 

Conficitur  vero  Sc  ex  his  Antidotus  fiue  Eleduarium  ventrem  fubducens,  fed  quod  faci, 
lemuccorem  contrahit:  proinde  non  nifi  recenter  parato  vtendum. 

De  Zizypho.  Cap.  x v i. 

i-  rJf  I z t p H V s arbor  eft  Pruno  non  multo  minor:  caudice  contorto : cortice  fcabro  ac  ri- 
molo : ramis  duris,  frequentibus  ac  fortibus  aculeis,  fpmofis,  a quibus  dodrantales  aut 
longiores  pediculi  emittuntur,  Iuncorum  inftar, lenti  ac  obfequiofi,  tenuesque  inftar  virgu- 
larum Sparti;  circa  qux  ex  interuallis  alterno  ordine  folia  prodeunt  oblonga,  haud  magna, 
duriufcula.  Clematidis  prioris,  Peruincx  dicte,  xmula;  iuxta  vero  folia  palliduli  ac  mufeofi 
exeunt  flofculi;  deinde  baccx  fucccdunt  oblongx, magnitudine  mediocrium  Oliuarum  aut 
paruorum  Prunorum, in  quibus  ligneum  veluti  in  Prunis  officulum,  quo  nucleus  cotinetur. 

In  Italix  complurimis  locis  Zizyphi  nuncnafcuntur,qux  olim  peregrinxex  Syria  illuc  al- 
latxfunt,&  circaPlinij  quidem  xtatem,vtipfehb.xv.cap.xini.fcriptum  reliquit. 
Zizypha  grano  feruntur  menfe  Aprili, inquitPliniuslib.xvn.cap.x, 

Grxcis  £/£wpo  ? Sc  per  )wm  fecunda  fyllaba  nuncupatur:  Latinis  fimiliter  Zizyphus: 

Petro  Crefcentio  Zezulus. 

Frudus  Sc  a nonnullis  dicuntur.  Galenus  etiam  nt&xa  appellat:  vt 

fatis  oftendic  Auicennacap.362.de  Iuiubis,hoc  eft,Ziziphis,in  quo  afficripca  ea  funt,  qux  de 
Sericis  in  lib.  De  aliment.facult.  Galeni  habentur.  Latinis  fimiliter  Zizipha  ac  Serica:  Offi- 
cinis vero  Iuiubx  nominantur, 
a.  Prxter  hanc  vero  Sc  alia  eft  appellata  Zizyphus. 

Arbor  autem  hxc  eft  non  magna,  fed  frucicofa  ac  ramofa:  cortex  lxuis  eft,  Sc  veterum  ra- 
mulorum punicco  colore  nitet, a quibus  & tenues  veluci  priori  Zizypho  virgulx  exoriuntur 
tenues, albidx  ac  molles;  quibus  folia  adnafeuntur  oblonga,  mollia  fimiliter  Sc  albicantia,  SC 
auerfa  parte  etiam  candidiora, Salicis  fimilia,nifi  anguftiora  Sc  albidiora  effient,  flofculi  verd 
Sc  fecundum  folia  bini  ternive  prodeunt,concaui,fublutei,  odorati,  flaminibus  aliquocexi- 
guis  mediis:  f rudus  qualis  prioris  Zizyphi,  Oliux  fimilis,  albidus , dulci  quoque  Sc  candida 
pulpa,  olliculq  medio,in  quo  nucleus. 


1 EMPTA D I S 


Non  paucis  Itali*&:prariertimHifpani*Iocisnafcitur:Colitur  quoque  in  nonnullis  Ger- 
mani* ac  Belgij  hortis. 

Fldres  Iunio  menfe  in  Belgio  apparent:  fruftum  Autumno  in  Italia  ac  Hifpania  matura- 
ri contingit:  In  Belgio  nullus  floribus  fuccedit. 

Altera  liare  Ziziphi  fpecies  eft, quam  Columella  lib.ix.cap.iin.  albam  nominat,  ad  diffe- 
rentiam prioris,qu*  illirutila.Plinius  hanc  Cappadociam  cognominat:  lib.  xxi.  cap.ix.  vbi  zkjphm 
agit  de  honore  Coronarum,quatum  duo  ait  efle  genera-  quando  ali*  flore  conflant:  ali*  fo-  cappudc- 
lib.  florem  efle  dixerim, inquit, geniftasf  nam  ex  iis  decerpitur  luteus: ) item  Rhododedron: 
item  Zizipha,qu*  Cappadocia  vocantur:  his  odoratus,fimilisqj  Olearum  floribus.  Nec  te- 
mere h*c  a Columella,vei  a Plinio  pro  Zizipho  haberi  videtur : nam  & folia  & flores  ex  te- 
neris recenterque  enatis  virgulis, veluti  priori  Zizipho, exeunt : flores  valde  odorati , vtpotd 
late  etiam  odorem  diffundentes:  & fructus  Ziziphi  alterius  fimilis. 

Sunt  autem  Zizipha, priora  quidem  illa  Officinis notiffima, temperie quidern frigida, {ed 
non  vehementer, vtpote  primum  frigiditatis  ordinem  non  excedentes : humida  quoq;  non- 
nihil: fubftanti* autem  flue  effentuecraffioris.pro  edulio  aflumpta  difficulter  concoquun- 
tur: *gre  ac  tarde  defeendunt:  ventriculum  aggrauant:  parum  omnino  corpori  alimenti  ex- 
Hberit.  Medicam  enti  vice  data,  acrimoniam  teriuium  mordacium  ac  faiforum  humorum 
obtundunt  ac  ffiitigant,eofdemque  incraflarit:  Atque  idcirco  qu*  ex  ipfis  fiunt  eclegmata 
aut  Serapia  perquani  commoda  funt  aduerfus  tuffes,fanguinisque  fputationes;  ex  acrium  te- 
riuium aut  faiforum  humorum  deftillationibus. 

Valet  ad  eadem  &c  decoflum  ipforum,fed  potiffimum  aduerfus  vrin*  ardores  ac  ftillici- 
dia,  rerium  exulcerationes , & vefic*  rbfiones. 

De  Cerafis:  Cap.  x v i i. 

CEr.asob.vm  quatuor  genera  noftra*tas  numerat,  vna  maior  ac  fylueftriseft : altera 
hortenfis:  tertia  aciduli  fructus:  Cham*cerafus  quarta  eft. 

Prior  magna  Sc  procera  arbor  eft:  caudice  mediocriter  craflo,atque  in  ramos  plurimos  fu- 
periusdiftnbuto:  cortice  nonnihil  I*uiepuniceo  colore  fubnigricante, lento  ac  obfequiofo. 

XX  i ligni 


SEXT.£  LIB.  ni, 

Ziziphus  Cappadocii. 


ligni  materia  medio  quoque  fubnigricat;  circumferentia  inalbiaa.  folia  magna  funr,  lata, 
oblonga,venofa,ambituquecrenata.  flores albi, mediocris  magnitudinis,  quinque  conflant 
foliolis,&  aliquot  flaminibus  concoloribus  mediis:  fructus  in  rotunditate  oblongi  ex  tenui- 
bus ac  prarlongis  defeendunt  pediculis,  olliculo  intus  duro,  quod  exiguacame  contegitur} 
cuius  nucleuscum  leui  quadam  ac  exigua  amaritudine  non  ingratus.  Colore  autem  frudtus 
quidam  rubent,  alij  nigricant;  fapore  vero  dulces. 
z Altera  Cerafus  cortice,  magnis  foliis,  floribus  candidis  priorem  refert ; fed  humilior  eft, 

’ nccin  tantam  vt  illa  altitudinem  excrefeit : caudices  etiam  minus  craifl : Cerafum  autem 
maius,camofius,  plus  fucci  habct;quod  &c  dulce, & colore  vel  rubens,  vna  tamen  parte  albi- 
diore; vel  nigrum,  ofliculum  huius  & nucleus, veluti  iuperioris. 
j.  Tertia  Cerafus  etiam  quam  priores  humilior  ac  tenerior  eft : caudices  tenuiores : cortex 
afperior,non  minus  tamen  obiequiofus:  folia  iimilia  quidem,  fed  minora : flores  haud  difli- 
miles;  at  fructus, hoc  eft,Cerafum  rotundius, carnofius,  plus  fucci  habens,  fapore  vinofo  aci- 
dulum: colore  fimiliter  aut  rubens  aut  nigricans;  quoddam  vero  & quafi  albidum , quod  ra- 
riuseft.Eft  autem  in  hoc,& nonnulla  varietas  alia,  qua:  etenim  citra  infitionem  nafcuntur 
Cerafi,aut  in  alias  ciuldem  genens  inlitx, magna  admodum  Cerafa  frequenter  exbreuibus 
pediculis  dependentia  gignunt;  qua:  fubinde  adeo  magna  funt,vt  xv  i.  vel  etiam  plura  fuoru 
officulorum  pendeant:  Earum  vero  quann  fylueftrem  fiue  priorem  Cerafum  (quod  fcpe  fit) 
inferuntur,Cerafa  minora  funt,  &c  longioribus  harrent  pediculis ; citius  autem  maturitatem 
hxcafTequuntur;  officula  vero  iftorum  minora  funt  quam  fuperiorum. 

Prarbcnt  autem  & haromnes  Cerafigummi.c  corticibus  aliqua  parte  vulneratis;  quod  ex 
luteo  colore  pallefcit,&  tandem  durum  redditur. 

4.  Quarta, qua:  quidem  Cham^cetafus,  humilis  eft,non  arbor,fed  exigua  fruticofaac  ramo- 

faftirps, fubinde  cubitalem  altitudinem  non  excedens : foliola  cum  aliarum  forma  conue- 
munt,(ed  omnino  exigua  funt:  frudus  vero  etiam  paruuli,aliisque  perfimiles. 

Pratet  has  vero  Cerafos& alteriuscuiufdam  iconem  Matthiolus  exhibet,  cuius  Cerafa 
complura  racematim  inftar  vua:  fimul  cohxrent,quam  Sc  idcircd  Racemofum  appellat, & 
fibi  VeronaaFrancifco  Calzolario  miflam  refert. 


Cerafus 


PEMPTADIS  SEX  T A L 1 B.  III.  797 

Ceralus  prior  natura  fua  fyl  ueftris  in  fyluis,fecus  agrorum  margines , aliisque  incultis  fre-  i. 
quentius,quam  alibi  gignitur. 

Duse  fuccedentes  hortenfes  funt.  z. 

Chamxcerafus  in  Bohemia,Morauia,Auftriaiuxta  femitas,ac  vias  non  raro  reperitur:&,  4. 
vt  Matthiolus,  in  T ridentino  (olo. 

Aprili  menfe  Cerafi  florent.  In  fructu  prxbendo,quxdam  pra:cociores,alia;  feriores.  Ru- 
bra autem  Cerafa  (empcrlui  generis  nigra  przcedunr.  Prima  autem  fylueftria  funt  Cerafa, 
qua;  lunio  maturantur:  fucccaunt  circa  Iulij  Calendas  Amarena: , pnefcrtim  in  fylueftrcm 
Cerafum  infitar,nam  aliae  funt  tardiores:  tardiilima  funt  fecundi  generis  Cerafa,qua:  & hor- 
teniia  ac  dulcia. 

^ Arbor  Grecisx€g5<iro5:  Latinisfimiliter  Cerafus  cft : Germanis  ^irfc^enbauiU : Belgis  feer* 
fetiboom/  & CrircScnljoom : Gallis  Ccrifier. 

Atfru&us  a Gr^cis  appellantur : & Latinis  (imiliter  Cerafa : Germanis 

^irfcfjcii  & 'Jbirfcfcn:  Belgis  faerfcti &c  Crirc&m : Italis  Ceregie : Gallis  Cerifes  : Hifpanis  Cere- 
z,as : Bohemis  333tfll1f. 

Priorisgeneris  Cerafa  vulgo  tlfpnfierfcn/id  eft,parua  Cerafa, quia  ceteris  fflinora,dicuntur:  1. 
item  &VDilDc&£cfcn:Germanin>jlDerS^itfc^ch/  hoceft,  fylueftria  Cerafa , funt  enim  fylueftris 
Cerafi  fru&usieadem  & pra-cociafunt,  prius  liquide  quam  reliqua  maturitate  confequutur. 

Secudi  generis  vulgo  Hifpanica  cognominatur  Cerafa.  fieri  autem  poteft,  vtha:cfint  Lu-  z. 
fitanaa  Plinio  dicta; quibus  principatum  Belgica  illius £etate  tribuit. 

Amarenas  tertia;  Cerafi  frudus,poftcriora:tas  nuncupat,  vel  etiam  Merendas:  Italorum  3. 
plerique  c Marafche  &C  Amerine:  alij  Marchiane,  vel  Duracine:  Germani  2tmarellfn  : &qua: 
nigra  funt  033 f «?cm fJeU J Brabanti  Crittfsetualibi  in  Belgio  etiam  frerfeu.  Plinius  lib.  xv. 
cap.xxv. Duracinis  principatum  tribuiqqua:  Campania,  Pliniana, ait, appellat.  Ad  hoc  vero 
genus  referenda  videntur  Cxciliana  rotunda, neq,  enim  ex  Cerafis  alia  his  rotundiora : item 
&c  nigerrima  Actia  nominata,qua:dam  fiquidem  & horum  nigra  funt.  qua;  reficcari  ac  diuti- 
ne conferuari  queunt. 

Inter  Cerafia  autem  optima  funt  acidula,  Amarena  dicta:  Dulcia  illa  parua  fylueftria  fiue 
prarcocia' d cterrima,  mali  funt  fucci  ,citiffimecorrumpuntur,  & malos  ingenerant  humores, 
vnde  non  folum  facile  lumbrici, fed&molefta:  ac  fubindepeftilentes  febres  gignuntur.  Atqj 
idcirco  in  bene  inftitucis  Rebulpublicis,  ne  in  forum  veneant  peftilentia’  remporibus,  d.li- 
genter  cauetur. 

Lufitanica  fiue  Hifpanica  Cerafa,facultatibus  his  vicina  funt,  minus  tamen  promptecor- 
iumpuntur,& frigidiora  funt,nec  tamen  boni  fucci. 

Amarena  vero,  qua;  quidem  rubent, melioris  funt  fucci,  fed  aquei,  frigidi,  ac  humidi : fi- 
timfedant:  a:ftuanti  ventriculo  profunt : febricitantibus  vtilia:  facile  defeehdunt,&aluum 
lubricam  reddunt : nutrimenti  vero  nihil  exhibent.  At  nigra  huius  generis  ficciora  funt,  8c 
nonnihil  quoque  adftringunt.  hzc reficcata  fiue  pafla.  Prunorum inftar ori  ac  ventriculo 
grata  funt,&  aluum  laxiorem  cohibent. 

Cerafbrum  gummi  cum  vino  diluto  fumptum , fertur  adiuuare  calculofbs:  prodefleau  - 
tem  poteft  vias  lubricando ,&  humores,fi  quiacres  funt,contemperando : tufli  veteri  & hoc 
modo  medetur : Addit  Diofeorides  bonum  colorem,oculorum  claritatem,  & ciborum  ap- 
petentiam facere. 

De  More.  Gap..  Xviif* 

T>R  ocera  arbor  Morus  eft,nec  minus  ramola.  caudex  eius  nonrard  crafTus:  cortex  fea- 

ber,radicis  vero  luteus:  folia  lata  & acuminata,  duriufcula,  & fecundum  margines  ferra- 
ta. pro  floribus  iuli  funt  virentes, lanuginofi.  fructus  oblongus,  ex  granis  coaceruatus.  Moro 
in  Rubo  nafccnti  fimilis,fed  craflior,longior,ac  omnino  maior,  ini  tio  virens,  maturitate  ni- 
gricans, fucco  tamen, quo  redundat, rubens,  radix  in  multas  fpargitur  propagines. 

In  hortis  feritur  ac  plantatur  Morus:  calida  & ficca  loca  defiderat,ac  laitum  folumrin  hu- 
mido  deterior  redditur,&  pauciora  Mora  adfert.  Seritur  Morus  commode  talea  fiue  furcu- 
la: Inferi  vero  aut  inoculari  etiam  poteft  in  nonnullas  arbores:  In  Populum  albam  infita  mo- 
ra fert  candida:  vt  quidem  Beritius  in  Geoponieis  referc. 

inter  vrbanas  arbores  nouiffime  Morus  germen  emittit , nec  prius  quam  frigore  foluto, 
Maio  menfe:  Arborem  idcirco  fapientiflimam,eam  Veterum  nonnulli  appellarunt. 

Augufto  menfe  matura  mora  leguntur.  Hegefander  apud  Athcna:um,  fuis  temporibus 
intra  viginti  annoru  m fpatium  Moros  frudum  non  tuliflc  affirmat,  atque  tantam  Podagra 
peftem  omnes  inuafilTe,vt  non  viri  fblum,fed  pueri, puella;  eunuchique, & mulieres  eo  mor- 
bo laborarent. 

Mo  pia 


XX  3 


Mopia  autem  &C  m^puvia  vel  mxaputot; arbor  Grsecis:  Latinis  Morus  eft:  Officinis  Morus 
Celfi:~Germanis\9?aulbftbaum:  Belgis  jftocrbeflebooni:  Gallis  Meurier. 

Mosjv&CT-JwtAuvorfru&us nominatur:  LatinisMorum : OfficinisMorum  Cclfi:  Germa- 
nis ^Jlaulteet:  Belgis  JBoctbeflt:  Italis  'JMoro:  Gallis Meurt:  Hifpanis Meras, Sc  Mores:  Bohe- 
mis  5Koru(fr . 

At  Mora  ante  maturitatem  collcda  refrigerant  & reficcant  ordine  propemodum  tertio, 
& valenter  adftringunt:  reficcata  ad  coeliacos  tc.  dylentericos  affedus  vtilia  funt.  admifcetur 
puluisobloniis,vel  cum  vino  & aqua  bibitur.  Sanguinis  fluores, &c  fuperfluences  inenfes  ea- 
dem reprimur.t:ad  oris  & faucium  inflammationes  conducunt : tum  S c ad  aliarum  partium 
inflammationes  incipientes  idonea. 

Maturaac  recentia  Mora  frigida fimiliter  funt,&  humore vinofi  iaporis  copiofo redun- 
dant, qui  nonnihil  reficcantis  eft  facultatis  ,&c  adftridionis  haud  expers  eft:  atque  idcircd 
quoque  ad  ftomatica  medicamenta,  qui  oris  conii  1 larumque  inflammationibus  adhibentur, 
vtilis& perquam  commodus. 

In  cibo  liare  mora  fumpta,ac  ante  alios  ingefta,  citiflime  per  intcftinafubftantixfuathu- 
miditateaclubricitatedeicendunt.&aliiscibisdudufuo  viam, vt  Galenus  ait,  ftruunt:ad- 
uerfus  fitim  conducunt : appetentiam  calore  languentem  excitant:  ventriculo  non  aduer- 
fantur;  parciffime autem  corpus  alunt.  Secundo  autem  loco,  aut  poft  cibos aflumpta, cito 
quoque  vna  ciim  cibis  corrumpuntur:  Tametfi  enim  fugacibus  fine  innOcentiores,corrum- 
puntur  tamen  ac  vitiantur, nifi  celeriter  defccndant. 

Cortex  radicis  Mori  amarus,  calidus,  ac  ficcus  eft,  & expurgandi  facultatem  obtinet. 
Decodum  huius  iocinoris  ac  lienis  obftrudiones  aperit:  aluum  mouec,  & latos  lumbricos 
expellit.  Idem  cortex  in  accro  maceratus  dentium  dolores  fedat.pnfeftar  hoc  ipfum  foliorum 
& corticis  decodum, Diofair.  Qui  & circa  mteflis  tempus  ex  Mori  iricifa  radicfefuccum  pro- 
manare  tradit,  quem  poftridie  fit  concretum  inueniri,  atque  hunc  aduerfus  dentium  dolo- 
rem efficacem,phymadilcutere,&  ventrem  purgare.  In  foliis  aiitem  ac  primis  germinibus 
a /i-  huiusarboris.mcdiam  quandam  e fle  Galenus  ait  adftringentis  ac  expurgantis  facultatem. 
Pr*-  Foliis  vero  nutriuntur  ac  fuftinentur  vermes  illi  qui  feneum  nent  ac  pratbent:  Ex  Eruca- 
rum 


PEMPTADIS  SEXTJE  LIB.  I i i.  Jp$ 

rumlunthi  generc/erico  confecto  in  Aureliastranfeunt:  inde  in  Papiliones  vertutur,  velati 
& alia:  omnes  Eruca:.  Papiliones  illi  corpore  graues, exiguas  pro  ratione  corporis  habent  alas, 
proinde  non  auolant , fed  generationi  intenti  cito  pereunt : mas  quidem  coitu,  femina  vbi 
oua  excluftrit. 

De  Sycomoro.  Cap.  x i X. 

Sycomorus.  CYcomorvs  non  exigua:  proceri- 

t1^  tatis  arbor  eft, Moromagnitudinc  St 
afpectu  proxima : folio  verd  St  ipfum 
reterens,  fructum  vero  fert  magmeudi- 
ne  St  figura  Ficus , fucco  St  fapore  Ca- 
prifici perfimilemj  verum  dulciorem,&: 
interioribus  granis  carentem,  qui  non 
ex  tenerioribus  rartulis  prodit, fed ex 
caudice  & maioribus  vetuftjsque  ramis 
fcecundiffimo  prouentu  erumpit,  mul- 
to autem  lacteo  fucco  hrec  arbor  tur- 
get, qui  vulnerata  parte  aliqua  mbxef- 

Nafeitur,vt  Diofeorides  feribit,  pliir 
rimum  in  Caria,  Rhodo,  locisque  non 
multi  Tritici  feracibus,in  quibus  iuua- 
mentum  adfert , St  pro  pane  frumen- 
toq;  fufficitjCiim  annona  premi  t pen u - 
ria.  Galenus  Sycomori  plantam  in  Ale- 
xandria  Asgypti,  vna  cum  fructu  Ficui 
alba:  a(limilem,fe  vidifle  feribit.  Huius 
ramum  cum  fru&u  ac  foliis  olim  ad  me 
mific  magnificus  vir  Iacobus  Antonius 
Cortufus  patritius  Patauinus. 

Ternos  quaternosque  fructus  anno 
vno  fundit,&  fi  ferreis  vnguibus  fealpa- 

Huic  arbori  ovicop&pcpa  Ficu  St  Moro 
nomen  eft : Cornelius  Celfus  inuerfb 
nomine  Morofycon  appellat : Asgyptij 
. noftro  tempore  Ficum  Pharaonis,  tefte 

Bellonio:  Dicitur  vero  St  mzh  aiyrnTuz,  fiue  Ficus  Asgypria;  item  St  ovxd/jjvoc  cttyoffietfid  eft. 
Morus  Aegyptia. 

Fructus  vero  ovxo/no&v  quoque  appellatur,&ab  Italis  Sycomoro, St  fico  i Egitto. 

Sycomori  autem  frudtus,  vt  Galenus  ait,  nullam  habet  acrimoniam  ; exigua:  dulcedinis 
particeps;  eftque  facultate  vt.Mora  humidior  quodammodo  ac  frigidior. 

Vtilis, inquit  Diofeorides,aluo,fed  argjipot, hoc.  eft, nullius  alimeti,&  verriculo  moleftus. 
Eximitur  vero  ex  arboris  cortice  lachryma  primo  Vere  prius  quam  frudtus  ferat , qua: 
fpongiaaut  vellere  excepta  ficcatur;  in  paftillos  cogitur;  ac  fictili  reponitur.  Facultatem  ha:c 
habet  mollientem,vulnerumconglucinatricem,&  crudorum  refolutricem:  Bibitur  vero  & 
illinitur  contra  ferpentium  morlus,lienis  durities, ftomachi  cum  refrigeratione  dblores.Ce- 
lerrime  autem  hic  fuccus  teredinem  fentit. 


De  Ficu.  Cap.  xx. 

FI  c v s non  omnino  redto  a fiurgit caudice, nec  omnino lanii cortice,fed  afperiufeulo con- 
tegitur.materies  ligni  alba,fungofe;tenellorum  vero  ramulorum  mollis  etiam  ac  mcdul- 
lofe.  Foliaampla  in  quinque  partes,  eminentibus  totidem  angulis,  difledta,  veluti  Vitis-,  fed 
maiora,  duriora,  a(periora,aenigriora.  frudtus,  nullo  apparente  prius  flore  aut  iulo , aliove 
quod  floris  vicem  fupplerequcat,iuxtapediculorum,quibus  folia  adhanet, annexum  erum- 
punt,&  quidem  particulatim;  initio  admodum  paruuli , fucccflii  temporis  maiores ; forma 
turbinata  vtPyri,nonnulli  tamen  longiores,  alij  vero  breuiores  ac  magis  fefliles;colore  vel 
albidi, vel  fubmbentes,vel  ex.canuleo  feturato  purpurei;  pulpa  interiore  molli,  fuaui,  ac pia:- 
dulci, granis  compluribus  referta.Ex  Ficus  autem  cortice,  foliorum  pediculis,  immattirisfi- 
cubus  vulneratis  liquor  fluit  la&i  fimilis,  fed  acris  St  amarus. 


In  Gracia,Italia,Hifpania,aliisqs  regionibus  perinde  calidis, ac  Solis  radiis  expoliris  fre- 
quentes Ficus funt:  InGcrmaniaac  Belgio  crelcunc  quidem,  ied  raro  ad  perfedhonem  fru- 
diusperueniunt,nifi  vel  diligenti  cura  adhibica,velhyems  admodum  clemens,  aftasqucfer- 
uida  fuerit. 


Germina  cum  foliis  Maiomcnle  in  Germania  erumpunr,atquc  his  in  longitudinem  pro- 
ficientibus multiplicantur  & folia  & Ficuum  rudimentaiquorum  priores  Septembri  ad  ma- 
turitatem pcrucniunt,li afflas fuerit  cal ida:  In  Iralia  vero  ac  Hilpania  etiam  citiusac  prius, 
pofterius  vero  enat?  Ficus, li  per  hyemem  non  deciderint, altero  anno  mox  aducnicnte  alla- 
te perficiuntur. 

Arbor  Ficus  Graciscvaw  dicitur, & a nonnullisiad  differentiam  Caprifici  Lati- 

nis Ficus, & Ficus  latiuaffiue  V rbana:  Germanis  Jcigcnbaum:  Belgis  ©ijgljtboom : Gallis  Fi- 
gttier:  Italis  Fico:  Hifpanis  Higutra. 

AtfrutJus<nljM*Gracis:  Latinis  vero  etiam  Ficus  qui  nondum  maturus  eft,  >5»;: 
Latinis  Groflus:  quivero  rcliccatus  fiuc  paflus,Grarce  Latinis  Carica  dicitur:  Germa- 

nis Jfljgm:  Belgis  ©rjgfjeu:  Gallis  Figues : Italis  Fichi;  Hilpanis  Higos:  Bohemis$t}f,  Semina 
qua  in  lpfisFicubus  fM^“i“lA?,Ccchramides  Galenus  appellat. 

2,.  Inter  vrbanas  Ficus  & humilis  quoque  ac  parua  qu?dam  eft  lelquicubitalisaltitudinis,fo- 

liis&fru&u  priori  aflimilis.  Pumilam  hanc  Ficum  rcccntior  aras  re&e  appellat, 
j.  Eft  vero  Sc  lyluefttis  quadam  fpecies,  cuius  frudi us  ad  maturitatem  petuenit  nunquam: 
Theophrafto  ler«05:Plinio  Caprificus  appellatur,  frudtus  oAi/vSoi  quoque  nominantur;&,vt 
Diolcorides,  ie/vui. 

Virides  autem  recentes  ac  matura  Ficus  reliquis  fugacibus  in  cibo  praferuntur,  alimenti 
quoque  amplius  quamcateri  prabent,led  non  omninri optimi  fucci.  Superfluam  vero& 
quandam  excrementitiam  humiditatem  coniundlam  habent,propter  quam  & flatibus  ven- 
trem implerent, nifi  cito  defcenderent,&  facile  per  ventrem  permearent  jhuius  etenim  be- 
neficio nec  flatus  vel  permanent  vel  dolorifici  funt:  Profunt  verri  &c  eadem  Ficus  nephriti- 
cis,nam  vias  laxant,  lubricant,  aperiunt,  & nonnihil  quoque  abftergunt:vnde  poli  earum 
cfum  arenulas  fubinde  multas  excerni  contingit. 

Sicca 


PEMPTADIS  SEXTA  L 1 B.  III.  8oi 

Sicca»  autem  Ficus,  fiue  Caries,  mediocriter  excalfaciunt,  nutriuntquoqUe,  & alimenti 
non  exiguum  conferunt, (cd  tamen  non  probum  fanguinem  gignunt:  quamobrem  &:  offen- 
duntur qui  iis  largius  vefcuntur,  & copia  pediculorum  ipfis  proucnit:  Aluuni  vero  &c  facilio- 
rem reddunt.&adexcrctioncm  irritant;  prafernm  ante  alios  cibos  prsfumprs.  Alpcrsar- 
terue.pedori, pulmoni, renibus,ac  vefies  vtilcs  lunt, nec  muliebri  vtero  incommoda: : atte- 
nuandi fiquidem,  leniendi, concoquendi,  ac  maturandi  facultatem  obtinent.  Qua:  pedori 
minerent  ^oncoquunt, maturant, & expurgant, prslertim  cum  Hyffopi  autconfimilisherbx 
decocto:  ventri, tufli,ac  diuturnis  pedoris  ac  pulmonis  Viciis  hoc  modo  auxiliantur,  renes  ex- 
purgant, & ab  arenulis  liberant:  velies  dolores  mitigant:  grauids  II  Ficubus  aliquot  ante 
partum  diebus  vefcuntur  faciliuspariunt:  exanthemata  fiue  papulas  prsterea,&  fudores  Fi- 
cus etiam, vt  Diofcorides  ai  t,prouocant.  T u mores  vel  concoquunt  vel  difcutiunt;ad  conco- 
quendum T riticca  farina;  ad  digerendum  Hordeacea  admixta,  Galeno  auclore,  conferunt. 

Decodum  Ficuum  oris  ac  faucium  tumofes&abfcdTus  cito  facilcq;  ad fuppurationem 
perducit, fspius  in  oredetetitum  aut  gargarizatum. 

Ladeus  autem  Fici  arboris  liquor  &c  fuccus  foliorum  eius  non  mordicat  tantum,  aut  ab- 
ftergit  vehementer, fed  Sc  vlcerat,&  ora  vaforum  referat, & myrriiecias  eiicit:  verum  & pur- 
gare poteft:  audor  Galenus.  Coaguli  modo,  Diof.ait, lac  coagulat,  concretumque  vt  acetum 
difToluit.Menftruacumouiluteo  aut  Tyrrhenica  cera  appofitus  cit:podagricorum  cataplas- 
matis cum  farina  Fcenigrxci  Sc  aceto  vrilis.  lepras,  lichenas,difcolorem  a Sole  cutem,  al- 
phos, fcabies,ichoras  cum  polenta  expurgat.  Inftillatum  plags  percuflis  a fcorpione, venena- 
torum idibus , & rabiofi  canis  morfibus  auxiliatur,  dentium  doloribus  lana  exceptus  pro- 
detis cauitati  eorum  inditus,  myrmeciam  tollit  cum  adipe  circumlita  in  ambitu  carne. 

Cap.  xxi. 

Ficus  Indic*  ftuclus  & flos. 


INdica  hzc  Ficus  appellata  arboris  fpecie  abfque  caudice  &c  ramis  adolefcere  videtur, 
tota  enim  nihil  aliud  quam  ex  foliis  folia  apparet;  folium  fiquidem  in  terram  depadum 
mox  radices  agit,&  alia  ex  fe  promic,a  quibus  & aliis  prodeuntibus  fuccedunt  rurfus  &:  alia, 
<lonec  ad  arboris  altitudinem  peruencrint,effufisinterim  & veluti  ramis,  ab  vno  nempe  fub- 


De  Ficu  Indica. 

FicuS  Indica. 


Opunti ». 


80J.  SrHMVM  HISTORI  JH 

inde  duobusaut  tribus  foliisenatis.  nonnunquam  tamen  caudice  facit;  tunc  videlicet  quan- 
do non  ex  folio  enata,  (ed  ex  femine  fata  fuerit.Oblonga  autem  Ficus  Indica:  lataq;  funtfo- 

lia, &  pollice  non  raro  craffiora,e  quibus  albida:, tenues,  oblonga:,  acutatq;  prominent  fpinx 
(raro  ubique  bis  proucnit.)  in  extremisautem  foliis  primum  flores  erumpunt  oblongi; dein- 
de frudus  fublcquunturFicubus  turbinata  forma  quodammodo  fimiles,  nec  minores;  co- 
lo re  e viridi  purpurco,interiore  pulpa  fuccofa  rubicunda, (anguincoquc  colore  manus  veluti 
Mora  inficiente, quorum  faftigium  foliofa  quxdam  inftarcoronx  ambiunt ; veluti  oftendit 
icon,quammagnifico  viro  Iacobo  Antonio  Cortulo  patricio  Patauino acceptam  ferimus. 

Ex  India  in  Italiam  aliasq;  prouincias  illata  fertur:  In  Germanis  aeBelgij  hortis  hanc 
quandoque  reperiri  contingit, fed  haudquaquam  frudum  proferentem : quem  Italia  tamen 
quandoque  videt;  Hifpania  autem  frequentius. 

Exiftimatur  autem  hsc  efle  Opuntia  a Plinio  dida  herba  ,dcqua  lib.  xxi.  cap.  xvn.  fie 
habet : Circa  Opuntem  Opuntia  cft  herba, coiam  homini  dulcis:  mirumq;  e folio  eius  radi- 
cem fieri, ac  fie  eam  nafci.Opuns  autem  ciuitas  Phocidi  in  Graicia  vicina,  vt  Paufanias,  Stra- 
bo^ Plinius  tcftantur.  Vulgo  autem  hec  flirps  Ficus  Indica  nominatunab  Indis  vero  Tunc. 

Deferibitur  autem  alia  qu.rdampro  Ficu  Indica  aTheophrafto  lib.nrr.  quam  Plinius 

lib. xn.cap.v.iifdcm  fere  verbis,  fed  Latine  redditis,  eleganter  exprimit:  Ficus,  ait,  ibi  exilia 
poma  habet.  Ipfa  (e  femper  ferens, vaftis  diffunditur  ramis:  quorum  imi  adeo  in  terram  cur- 
uantur,vc  annuo  fpatio  infigantur, nouamque  fibi  propaginem  faciant  circa  parentem  in  or- 
bem quodam  opere  topiario.  Intra  fepem  eam  arlhuant  paftores,  opacam  pariter  Se  muni- 
tam vallo  arboris,decorafpccicfubterintuenti,proculque  fornicato  ambitu. Superiores eiui 
rami  inexeclfum  emicant,  fyluofa  mulcitudinc,vafto  matris  corpore,  vtLX.  p.plerzque or- 
be colligant , vmbra  vero  bina  ftadia  operiant.  Foliorum  latitudo  peltx  effigiem  Amazo- 
nics  habet:  ea  caufa  frudum  integcnsjcrcfcerc  prohibet.  Rarusque  cft,  nec  Faba:  magnitu- 
dinem excedens:  fed  per  folia  folibus  codus  prxdulci  faporc, dignus  miraculo  arboris:gigni- 
tur  circa  Acefinem  maxime  amnem. 


Caftanea. 


Caftanea  Equ 


D m o p v m magna  & procera  arbor  Caftanea  eft : ramos  extendit  plurimos : caudei 
.crafllis,qui  aliquando  tanta:  amplitudinis  vifus.vt  a tribus  hominibus  vix  compleffi po- 
tuerit: 


PEMPTADIS  SEXTjE  L I B.  III.  8oJ 

cuerit:  ligni  maceria  folida  ac  durabilis:  folia  magna, afbcra,rugofa,  ambitu  incila,  Angulari- 
bus N ucis  iuglandis  foliis  maiora:  tcnues,oblongi,viriaesq;  iuli : frudus  calyce  concluditur 
rotundo, afpero,S£echini  modo  fpinofb,qui  fponte  dehilcens  maturum  frudum  Aue  nucem 
demittit:  Nux  non  rotunda,fed  comprcfliorab  vno  latere,  plana,  Sc  fuperiore  pane  acumi- 
nata: cute  contegitur  dura, lenta, & admodum  l§ui,obfcuri  punicei  coloris:caro  iiue  interior 
nuclei  fubftantiadura  ac  alba,  tenuiq;  membrana  velatur,  qua  cuti  fubeft. 

Montibus  & opacis  gaudenc : delcendunt  vero  quandoque  & ad  plana:  lolum  amant 
molle  ac  nigrum.  Quibufdam  vero  in  locis  ac  regionibus  maiores  ac  mitiores : aliis  verd 
minores  gignuntur. 

Iuli  cura  foliis  Aprili  menfe  erumpunt, (ed  nuces  ferius, ac  Autumno  demum  perficiutur. 

Caftanearum  autem  arbor  Grzcis  pariter  ac  Latinis  cum  frudu  nomen  habet  comune: 
Germani  £rflmf>aum  / Sc  Aajlamfuuim : Belga  Caftamfaoom:  Galli  Cafiaignier : Angli  4tjefo 
nutjttee  vocant. 

Nuxautem  Gratis  x*Wor:  a nonnullis  Jio;  /3aAswo;,<rap  Jiora  (Zd?&vot;,  aut  stysauv/ 

appellatur:  Latinis  Caftanea,Iouisglans,Sardiana glans:  Germanis .Keflen : Belgis  Ca|iaraen: 

Italis  Caftagne:  Gallis  Chaflaigne : Hifpanis  Morones , Caftanas : Anglis  <£fjriirott3 : Bohemis 
Qua  autem  maiores  Italis  Marroni:  Gallis atq;  BelgarunonnullisAf«www  vocatur. 

Eli  vero  prater  hanc  SC  alia  quadam  Caftanea, arbor  procera  quoque  Sc  magna,  cuius  fo-  i. 
liain  quinque  fegmentadiuifa  Pentaphylli  referunt,  fed  maiora  & ad  Ricini  quodammodo 
accedentia,  clauduntur  Sc  huius  nuces  durisac  fpinofts  echinis,qua  crafliores , Sc  quam  vul- 
gares Caftanea  rotundiores  funt. 

Hac  Italia  peregrina , in  Orientis  regionibus  gignitur.  Equina  autem  Caftanea  idcirco  c»Hm 
nominatur,quodanhelofts&tu(fientibus  equis  auxilietur. 

At  vulgares  noftra  Caftanea  admodum  reliccant , Sc  ftmul  adftringendi  facultatis  parti- 
cipes; in  calido  vero  ac  frigido  temperata  videntur ; habent  tamen  & flatulentum  quid- 
dam , atque  propter  hoc , nifi  prius  cute  vulnerata , cum  ftrepitu  repente , dum  ab  igne  co- 
quuntur , exiliunt. 

Inter  omnes  glandes, Galenus  ait, principatum  Caftanea  tenent , folaq;  lylueftrium  fru- 
duum  alimentum  memorabile  corpori  prabent.Tarde  autem  admodum  defcendunt,diffi- 
culter  concoquuntur,  Sc  craflum  humorem  adferunt , flatusque  ingenerant ; ventrem  verd 
etiam  Aftunt,prafertim  cruda. 

Coda  Caftanea  minus  difficulter  conficiuntur,facihus  defeendunt,  flatulenti  minus  ha- 
bent; ventrem  tamen  Sc  adftringunt. 

Ex  Caftaneis  crudis  arefadis,&  in  farinam  deinde  redadis , panem  coqui  pofle , fu nt  qui 
affirment ; verum  hunc  ficcum  Sc  friabilem  admodum  efle  oporteret ; difficulter  concoqui; 

Sc  tarde  admodum  delcendere:  Auxiliaris  autem  talis  efle  poffet  coeliacis  Sc  dy  fentericis. 


De  Nuce  Juglande.  Cap.  XXI  ii. 

pR^GRANDis  arbor  hac  N ux  eft,crafTo  ac  procero  caudice : cortice  cineritio  colore 

fubuirente.&frequenternmofo:  ramis  in  amplitudinem  fefc  diffundentibus:  foliis  ex 
quinis  fcnifve  ad  vnacofta  Fraxini  modo  coharentibus,vnoq; eminente  -,qua  latiora  logio- 
raque  fimt  quam  Angularia  Fraxini, lauia  item  Sc  odore  graucolentia.  Iuli  nuces  praceduric, 
qua  iuxta  foliorum  pediculos  bina  aut  terna  prodeunt,per  initia  cum  tenell?  fuaueolentes, 
herbaceo  ac  virente  ha  conteguntur  cortice;  lignofum  putamen  fubeft, in  quo  nucleus  con- 
tinctur,tenui  velatus  cuticula, quadriparcito  fere  diuifus,intermedialignofaveluti  membra- 
na, cuius  interior  caro  albida,  dulcis,  ic  ori  grata  eft : recens  quidem ; arida  enim  oleofum  ac 
rancidum  quid  fubinde  contrahit. 

In  agris  fecus  vias  ac  femitas,  pingui  acreftibilifolo  Nuxproficit,&  in  hortis:  latis  gaudet 
collibus:  aquofosnon  amattradus. 

Primo  Vere  folia  ac  vnaiuli  erumpunt:  Nuces  Augufto  menfe  leguntur. 

Ipfa  arbor  xdpua  appellatur:  Latinis  Nucis  nomen  Sc  arbori  Sc  frudui  commune  eft:Ger- 
manis  TJufj&auni:  Belgis  j3ooteIiooni/&  ©ootelaer:  Gallis  Noifier : Hifpanis  Nogucyra : Anglis 
3Balnuttrcc : Bohemis  QBlaffp  tuofref}. 

N ucem  Graci  xdpuov  vocant,  Sc  xdpvov  PatnXtzbv, id  eft,  N ucem  regiam : Dicitur  vero  8C 
N ux  Iuglans , quafi  Iouis  glans,aut  iuuans  glans  -.Sc  a quibufdam  Perfica  nux:Germanis 
'SBelfcfjnuj;  & ^aumnufj:  Brabantis<©o6mtotm/$9dfc&enottn:  Italis  ?{eci : Galhs  Notx:  Hi- 
ipanis  Nueres  Sc  Nem:  AnglisIBalnut:  Bohemis  333fa(rp  WOiecfj. 

N ucu  aure  adhuc  virentiu  recentes  nuclei  ori  quidem  grati  funt,frigidi  exiguu  habet, hu-  - 
midi  vero  imperfede  cocodi  no  paru-Difficulter  cocoquuntur,parum  aiut,agredefccdunt. 

Arida 


«04  STIRMV 

Nux  iuglans. 


Nuxauellana  (lue  Corylus. 


M H I S T 0*1  A. 

Aridx  nuccscxcalfaciunt  Si  reficcant,&tna- 
giiquxoleolx  ac  rancid?  fadlxfunt:  ventriculo 
hx  valde  mutiles,&  prxterqubd  difficulter  co- 
coquantui,bilem  etiam  adaugent;  capitis  item 
dolorem  ad  terunt, &tufliciinbus  ac  pedori  no- 
cent. Cum  Carycis  autem  6 i Ruta  prxfumpt?, 
lethalibus  venenis  aduerfari  feruntur  :&  latos 
lumbricos largiuscfitatx  pellere.  Cum  Cepa, 
(ille , Si  meile  canis  hommisq;  morfui  impolita 
conueniunt.Commanducatx  vcroacimpofita: 
gangrxnas,  carbunculos , xgilopas,  & alopecias 
celeritcr,vt  Diof  refert, (anat.  Efficaciter  6 i hoc 
prodat  olcu  cx  ipfis  exprelTum , quod  tenuium 
eft  partium,  digerens  ac  excalfaciens.- 

N uces  intege , priufquam  lignofum  indu- 
ruerit putamen, decerptx,  ac  cum  lacharo  aut 
meile  condit?, ori  ac  palato  grate  funt, aromati- 
cum quid  refipiunt,6£  proptcrcxterioriscorticis 
adilringcndi  potentiam, ventriculum  etiam  ro- 
borant; non  tamen  vt  alimentum,  fed  vt  medi- 
camcntum  afliimptx. 

Exterior  Nucum  virens  cortex  adflfingendi 
eximiam  vim  obtinet,  ftomaticu  medicamen- 
tum ex  eius  fucco  coponcre  Galenus  inuenit  ac 
docuit.ad  omnes  oris  inflamationes  vtililfimu. 

folia  Si  prima  germina  aliquid  adftri&ionis, 
eodem  auctore, poffident ; excellit  tamen  in  ip- 
lis  iicca calidaq;  temperatura.  Ad  balnea, corpo- 
risque lotiones  quidam  rcccntiorum  hzc adhi- 
bent, in  quibus  Si  digercndi,&:  iudores mouen- 
di  vim  exercent. 


De  Nuce  auc/lana,  fiue  Corylo. 

Cap.  xx  i i ii. 

CO  r y l vs  craffis  fxpenumero  caudicibus 
aurrobuftis  fruticat  dolonibus,  qui  homi- 
nis daturam  frequenter  multum  fuperant,&  in 
ramos  fparguntur  enodes,  lentos,  ac  obfequio- 
los.  folia  lata  lunt , maiora  rugofioraque  quam 
Alni, marginibus  lerratim  incila,  colore  viretia* 
auerfa  parte  albidiora : cortex  tenuis  eft ; radix 
crafla,  alta,  Si  robufta : oblongi  tenues  compa- 
dliqj  iuli  pro  floribus  dependent:  nuces  Iuglan- 
dibius  multo  minores  calyci  inhxrent  calloio, 
herbacei  coloris,  extremis  partibus  fimbriatis, 
Rofarum  alabaftra  propemodum  referentibus, 
putamen  lxue&lignoiiimeft..interiornucleus 
carne  conftat  albida, dura  folidaq;,tenuisquem 
contegit  membranula, quandoque  rubicunda, 
lxpi  u s cand  icans,  faporc  nen  ingratus.  : 

Coryli  frequenter  in  lyluis  ac  in  vliginofis  in- 
cultis pronem  unt:icruntur  Si  in  hortis, quarum 
nuces  meliores  (apidioresque^aucleo  foris  ple? 
rumque  rubent. 

Iu  li  primo  quoque  tempore  erumpur,  non- 
dum foluta  hyeme,  qui  Martio  aut  Aprili  foc- 
cedentibus  foliis  defluunt:  Auguftomenle.ma- 
turx carpuntur  Nuces.  „r.U  m uouH 
Frutex  Latinis  Corylus  dicitur:  G racis  vero 

xapa 


PEMPTADIS  SEXtJE  1 1 B.  Ut.  $oj 

napuamt-riiM,  ideft,  Nux  Pontica:  Germanis  .fjafclflraucf : Belgis  tyafdccr. 

Nux  xdpuov  Xinfoxapvai-,  id  eft,Nux  Pontica, tenuis  Nux.paruaNux : Nomina' 

turvero  & Nux  Pr^neftina.Nux  Hcradcotica,&  vulgd  Nux  auellana.quonomine ctia  Of- 
ficinis innotuit:  Germanis  J$afdnufj : Bdgis  J^afrinoten : Italis  T^ccciuole,  Auellane,  Noctlie: 
Gallis  Neifettcs, & 7ioi feller.  H i fpan i s A ue /lanas : B 3 hc m i s ipffotcp  tPCtedj. 

Qu?  autem  harum  cute  rubent  latiu^ac  vrbanat  Auellanx  habentur,  ac  legitima:  Ponti- 
cz:  Germanis 9i^umu(j  8c  IXofmif; : Belgis  fiooOc  i)afrinottn  di&e. 

Ali^vcroalbid^  , fylueftres  indicantur. 

Auellanz  autem  nuces  recentes  nondumque  reliccatz, humiditatis  quoqtie  excrementi- 
dznonnihil  in  fe  continent,  cuius  occatione  Uatulent*  lunt.  Conco&ioni  vero  non  modb 
recentes, fed  & arida:  admodum  rebelles  l'unt,eflentiz  fiqOidefti funt terreftns&  frigida:,  &C 
denfioris  folrdiorisque  fubftantiz,qua  de  caufa  &c  difficulter  admodum  ddcendufit;  ventri- 
culo quoque  idcirco  moleftz  ipfum  aggrauant. 

Succus  autem  ex  his,veluti  ex  Amygdalis, la&eusextra&us  valenter  aluumadftringit.atqs 
cceliacis  & dyfentcricis  hac  ratione  prodeffe  poteft. 

Iuli  frigidi  ac£cci,&  fimili  ter  adftringentes:  ventris  quoque  fluxiones  fidunt. 


De  Tiliaciis.  Cap.  xxV. 

Pittaciorum  arbuttum.  Pittacii  ramulus  cum  fru&u  & corniculis. 


ARbor.  Piftacia  ferens  Terebintho  lirriilis  eft.  Folia  huius  quarti  Lentifci  rtiaiora,  fed 
eodem  modo  compofica,fimilique  ordine  difpofita  acdigefta;colore  e viridi  in  luteum 
languefcente.  Fruihis  flue  nuces  racematim  ex  fuis  pbdiculis  dependenti  conorum  Pini  nu- 
cibusfiue  ftrobylis  maiores,  Amygdalis  vero  multo  miriores;  exterius  liorum  corium  tenue 
ac  virenseft;  putamen  ligneum  ffagile  Sc  albicans;nucleus pulpa  viret,laporc  fubamaro  dul- 
cis,ori  gratus, nonnihilque  odoratus. 

In  Perfia,  Arabia.Syna.tum  & apud  Indos  Piftacia  nafcuhtur:  Iam  vero  & Italia:  indige- 
nafadafunt:  Venetnsenim,&  NeapoI«,ac  alibi  proueniunt. 

Nucem  autem  hanc  Graxi  vocitant;  apud  Athenaeum,  Nicander  Colophonius 

in  Theriacis  4 nrdxim  nominat : 

SbiTraiu’  dx,piuittoyn  dpaijJuAioicnr  . 

y y Poud«-> 


Cuw.W. 


ienirrn.  . 


'to6  Stirpivm  historia 

Pofidonius  'Rig-axior.  alij  Qvdxwr.  Latini  voces  feruantes  & Piftacion,  Biftacion,autPhi- 
ftacion  dixerunt:  OffkinxFiftici:  Hifpanis  Alhocigos  Pisticos:  Italis  Pijiaccbi. 

Thcopliraftuslib.il  11.  De  ftirpium  hiftoria  Piftaciorura  arborem  lub  Tcrebinthiapud 
Indos  nalcentis  nomine  «Icfcriplillc  videtur:  I11  India  liquidem  Terebinthum  e fle  tradit, 
aut  Terebintho  fimilem,  qux  folio,  ramis,  ac  reliquis  Terebinthum  xmuletur,  fcdfruSu 
differens  fit,  quem  Amygdalis  fimilem  facit.  Et  hanc  in  Ba£triscfle,&  fru&us  Amygdalis 
etiam  fuaiiitate  prxftantiorcs. 

Piftaciorum  autem  nuclei  non  rarovcluti  ftrobylon  eduntur:  temperati  calidi  ac  tumidi 
iirnt:  concoquuntur  non  ita  facile, fed multo  quam  nuces  facilius: liicci  funtboni,aliquaotu- 
lum  tamen  eradi;  alimenti  corpori busconfcrunt  non  exiguumicxtenuatatcficiuntiyires.re- 
parant:  phtbilicisac  tabidis profunt:  cruda  pulmoni  aut  pedori  inhxrcntia.concoquuntgna- 
turant  &c  expurgant : iecur  ab  obftrudionibus  liberant : nephriticis  quoque  auxiliantur,  re- 
nes etiam  ab  arenulis  &:  calculis  liberanti  dolores  eorum  mulcent;  vlccra  leniunt : femen  Se 


libidinem  ahgent. 


C A p.  XXVI. 

HVm  i l i s arbor  Nux  vcficariaeft, 
non  raro  emiffisaliquota  radice  vir- 
gis fruticans  Tigni  materia  albida& per- 
quam dura  ac  (olida  eft:  corticee  viridi  in- 
albicat : folia  ex  quinis  fere  particularibus 
cohxrent,  per  ambitus  incila.  Sambuci 
xmula,  fed  minora,  dilutius  virentia, nec 
graueolentia:  flores  candidi  racematimex 
tenuibus  pediculis  dependent : folliculi 
fuccedunt  veficarum  inllar,  in  quibus  cre- 
bro dux,  quandoq;  vna  tantummodo  nux 
parua , Aucllana  minor,  fed  quam  Cicer 
Arietinu  maior,  putamine  lignolo  aefub- 
ruffo, pulpa  interiore  vireleente,lapore  ini- 
tio dulcfilcd  tandem  naufeofo. 

Loca  amat  inculta,  negleda,fyluas,du- 
mos,&  fepirnenta. 

In  Itajia,  Germania,  Gallia,  & alibi  gi- 
gnitur. 

Flores  Maius  meqfis;  nuces  przbet  Au-’ 
guftus  ac  September. 

Vulgo  Germanorum  hoe 

eft  Belgis  JJimpraiotfti : Gallis  Nez  ceupe^ 
nonnullis  Piftacium  Germanicum : aliis 
Arbor' 


Nux  velicaria. 


Nucis  vedicari?  appellatio  no- 
bis  prx  exteris  placuif  MatthiolusinEpi- 
^ ftobs  fuis  Couicouj  &:  Hebulben  Turco- 
rum  cum  hac  conuenire  fentit.Giilielmus 
Quacelbehus  Coulcoul a quibufda Con- 
ftancinopoli  in  deliriis  haberi  affirmat,  pr$- 
fertim  quando  recentes  ex  Aigypto  aduehuntur.  Vetus  autem  nomen  h$cftirpsnon  habet, 
nili  fit  Staphylodendron  Plinij,  pro  quo  a rccentiOribus  habetur.  Meminit  verokuiusBi- 


niuslib.  xvi.  cap.  xvi. 

Eft  $:  trans  Alpes, inquit,arbor,fimillima  Aceri  albo  materia, qux  vocatur  Staphyloden- 
dron: fert  filiquas,&:  in  iis  nucleos  faporc  nucis  Auellanx. 

Cxterum  nucesiftx  humidx  funt,  fupcrfluoqj  crudo  humore  redundant:  atque  idcirco 
&facilenau(eam  excitant, & ventriculum  perturbant, vtporequ^adftriiftionis  obtineant  ni- 
liihacqj  idcireo  edules  non  habentur.  Vfumvcro  in  medicamecisnec  vllii  habent  copertum. 


De  Palma.  Gap.  xxvif 

DAlm  a procera  admodum  eft  arbor;  caudice  craflo  & fquamofo,ramos  faftigiotantum- 
modo  promit ,62 quidem  numerofos  aefoliofos ; foliis  vcftitosoblogisquafi  veluti  Iridis, 
flores  inuolucro  quodam  includuntur;  quod  inter  ramos  exit;  quo  tandem  dehifcenteac  le- 
fe  pandente, albidi  prodeunt,cxbrcuibus  ac  tenuibus  pediculis,  virgulis  quibuldamadhx- 

rentesj 


fEMPt. 


hzrentesjfuccedunt  ab  iifdcm  virgulis  dependentes  Palmula:,forma  tereti  ac  oblonga,dut- 
ces,&quandoque  cum  leui  quadam  aufteritate,colorefubruifa:;qfficulo  intus  duro  ac  ob- 
iongo;  quod  pro  nucleo  ac  femine  cft. 

In  Africa  ac  ffsgypto  Palmx  frequentes  funt : earum  autem  qua:  in  Paleftina  Syria:  prx- 
ftantiores  Palmula  funt  i iudice  Galeno. 

Autumno  Palmula  maturefciint,atque  tunc  decerpta  in  Sokficcantur,  vt  commodius 
& transferrl&conferuari  queant. 

Arbor  Oo bfc,  G racis,  dicitur : Latinis  Palma. 

Frucius  SaAavoc,  qonix&v,  id  eft,  glans  Palmarum , & vna  dictione  Qomtcoficfaffvie : Latinis 
Palmula:  Officinis  Dadtylus;  Germanis  ©affefen:  Belgis «Daiiden : Italis  Dattoli:  Gallis  Dat- 
tes:  Hifpanis  Tamaras  Sc  Dattiles:  Bohemis^dftple.  Palmularum  autem  dulciores,  quales 
Paleftina:  y^tpuum)  appellantur. 

Inuolucrum  fiue  tegumentum  florum  ac  Palmularum  caraSu , & a quibufdam  1 Aaw  no- 
minatur: A nonnullis  vero  & ipforum  florum  ac  fru&uum  rudimentum  inuolucro  conten- 
tum tXavi  vocatur ; ab  aliis  vero  Bo&uvo$. 

At  Palmula:  qualefeumque  tandem  omnes  conco&u  difficiles  funt,& capitis  dolorem 
moucnt:  deteriores  quidem  Gccx  Seadftringentes;  ' vt  ^Egyptix:  molles  vero  humid?  Sc  dul- 
ces,v  t JBsp^fflro/jinnocentiores  funt.  Succus  autem  qui  a Palmulis  in  corpore  generatur  erat- 
fu$  omnino  eft, lentoris  quoque  quippiam  obtinet. Celerrime  autem  a talibus  iecurobftrui- 
tur,  pratfertim  inflammatione  aut  fcirro  occupatum : lien  quoque  heditur  ac  offenditur.  In 
regionibus  frigidioribus  enate  Palmula,  vbi  integre  maturefeere  nequeunt,  fi  frequencius 
edantur,crudis  etiam  humoribus  corpus  implent,  & flatus  gignunt. 

Sicciores  Palmulz,vt  Diofcorides  refert, fanguinem  excreantibus , ftomachicis  ac  dyfen- 
tericis  vtiles  funt : cum  Coroneo  &c  cerato  cenanthino  vcfica:  medentur  malis  impolita. 

Caryota:  pulmonis  &arterix  afpcritatcm  ieniunt. 

Officulorum  fiue  nucleorum  cinis  adftringcndi.&t  fimul  emplafticam  facultatem  habet: 
contra  oculorum  puftulas,ftaphylomata,palpebrarumdefluuiacum  nardo  efficax  eft:  cum 
"■  yY  i vino 


Palma. 


$q$  Stirpivm  historia 

vino  -us $x7upxu'wnt , in  vlccribuscarnisexcrcfccntias reprimit , atque  vlccra  atl  cicatricem 

perducit. 

Rami  & folia  adftri&ioncm  euidcnrcm  quoque  obtincnt,fed  prxeipue  ipfa  Elate, hoc  eft, 
florum  inuolucrum:  Proinde  vbi  aditri&ionc opus eft, his  vti licet. 

Extateompofitio  Diacalcithcos  in  lib.Dc  medie.  fecundum  genera  ,qux  cum  Palmx  ra- 
mo, rudicula-  loco, moucndacft, no aliadc  cau (a, quam  vt adUrittionis aliquid  indeaccipiar. 

De  Cbamxrrbiphe.  C a p.-  x x v i i i.  . . ..  . ' 

Chama-rrhiphes.  T)  Alma  fed  humile  genus  Cham  jrrhi- 

-*•  phesaTheophrafto  habetur- huic  autem 

#niox  a radice  germen  quoddam  erumpit  cu- 
bitale,inferiore  parte  omnino  craflura,  fiipe- 
riore  tenuius ; a quo  folia  Palm?  fimilia,led 
minora  ac  brcuiora;  a latere  vero  & coma  e- 
rumpit, cum  flofculis  racematim  coherenti- 
bus.  germe  vero  illud, priusquam  flores  eon- 
lpicui  funt, innumeris  fere  membranaceis in- 
uolucris,circumlepta  in  (e  continet  foliorum 
florumque  rudimenta  ; vtraque  admodum 
candida, qu?  fecundis  menfis  cum  exiguo  fa- 
lis & piperis  eduntur  j ori  palatoque  grata. 

Nafcuntur,vtTheophraftus  tradit, in  Cre- 
ta,led  multo  plures  in  Cicilia;  Iam  vero  & in 
maritimisquibufdam  Itali?  repcriuntur:tutn 
&C  in  Hifpani?  nonnullis  locis  proueniunt. 
vnde  Antuerptam  adferuntur. 

Xafxcuppiqisk  Thecphrafto  appellatur: A 
Neapolitanis  Cephaglione  : vulgo  Palmites. 
Quod  verd  in  medio  ipfius  germinis  edule 
habetur,  i^«?aAo;  t»?  v<>rmu>c,:  Latine  Palma; 

Galenus  Palma;  cerebrum  ex  differenti- 
bus parti  bus  conflare  lentit;  aquea  videlicet 
quadam  fubftantia  tepida,  & altera  terreftri 
frigida : proinde  humidum  eft,&  cumadftri- 

In  cibo  fumpeum  crudos  humores  ac 
flatus  gignit.-  atque  idcirco  cumlale&  pi- 
pere edi  conducibile  cft. 


De  Olea.  Cap.  xxix. 

OLearvm  quxdam  fatiuxac vrbanx : alis  fylueftres. 

Vrbanx  flue  latiux  Olex  prxgrandes  Ixpiflime  ac  procerx  arbores  funt : tamis 
cOmplurimis  in  latum  amplumquc  diffufis.  folia  oblonga,  angufta,  dura  (ubcandieant.  flo- 
res racemofi  albidi,  fruftus flue  baccx oblongx  virent  initioj fed maturxnigricantacoleo- 
fx  funt,  nucleo  interius  duro. 

Sylucftres  Olex  humiliores  ac  minores  funt:  rami  harum  aculeati:  folia  magnitudine  ce- 
dunt fatiuis : baccx  quandoque  frequentiores  dependent, (ed  minores,  pauciorisque-  carnis. 

Nafcuntur  fatiux  ac  fylueftres  Olexin  complurimis  Itali? , GalH? , ac  Hifpani?  locis , 
tum  &:  Circumuicinis  infulis,  amate  feruntur  loca  maritima.-  plerique  enim,  vt  Columel- 
la refert,  exiftimant  vitra  miliarium  lexagefimtim  a mari  Oleam  aut  non  viuere,autnon 
efle  feracem.  ::::: 

Iunio  menfe  Ole?  omnes  florent : decerpuntur  Nouembri  aut  Decembri : vbi  vero  pau- 
lulum reficcat?  fuerint  & rugas  contraxerinr,  torcularibus  fubiiciuntur-,  & oleum  ex  ipfis 
addita  aqua  exprimitur.  Qu?  faleautem  & muria  condiCrrd?  ac  afleruand?  funt,  prius  legi 
debent ;&quidem antequam maturx  firit,diitri'que adhuc  virent. 

E ’><*«* & itela  liue&s  Gr?cis appellatur , qu?  fatiua  ae  vrbhna  Latinis  Olea eft : Germanis 
Oclbawrtt:  Belgis  «©lijfboom;  Italis  Olmo  aliis  Oliuier : Hifpanis  Ohuo  Sc  oliuera. 

1 Bacca 


Oles  fylueftris  ramulus. 


Bacca  Oliua  dicitur:  G rare  is  vero  etiam 
tXetta : Hifpams  Azeyima : Gallis  & Belgis 
O litte. 

Oliua;  fale  ac  muria  condita;,  Gra:cis  aX- 
&c  zcXvuBdJit;  nominantur. . . 

Sylueftris  Olea  A ‘j&sXatct,  ac  etiam  xotj- 
V05  vocatur:  a nonnullis  sXstlct  evSioTnxb  Lati- 
nis Oleafter,  Cotinus, Olea  yEthiopica:  Ger- 
manis fcalD.  jbtfbaum:  Italis  Oltuofaluatico : 
Hifpanis  A^ebuche , A^ambulheyro : Gallis 
olmer fautiaige.  . 

Oliua: autem,qua:  quidem  adeb  matura: 
funt,vt  {ponte  fua  vel  cadant,  vel  mox  cafu- 
ix  (quas  Jjdvmtib  appellant)  moderate  cali- 
da: ac  humidq  funtjexiguum  tamen, fi  edan- 
tur, corpori  phebent alimentum.  . 

Immatura  adftringunt  ac  reficcant. 

Halmades  fiue  muria afleruata:,  qua;  & 
Colym  bades,hum  entem  nimium  ventricu- 
lum reficcant  &:  roborant;  aduerfus  ejus  fe- 
liuationem  conducibiles  :cibi  feftidiumtol- 
luiit : appetentiam  excitant;  alimentum  ve- 
ro ab  his  nulliim,  multo  minus  probum  ex- 
pectandum. 

Rami,  folia,  & germina  Oliuarum  refri- 
gerant, reficcant,adftringunt;&:potiflimuih 
fylueftris : Satius  vi  ac  facultate  inferiora 
umt:  idcirco  ad  ocularia  medicamenta,  qua: 

yy  j adunn- 


Sio  Stupivm  hisioru  ^ 

adftringctiaadmifceri  poftulant,vtiliota,vtpote  mitiora.  Cohibent  eadem,  audorc  Diofeo- 
ridc,cryfipclata,  hcrpcc.is,cpiny&idas,  carbunculos,  nomas,  fiue  depafccntia  vlccra : cruftas 
expurgant  cum  meile  impolita; emundant  verd  & fordida : inflammationes  &phygethla 
cum  meile  impolita  dilcuciunt:  amotam  capitis  cutem  agglutinant:  oris  vlccribus  comman- 
ducata medentur. 

Succus  & decoctum  coldem  prarbet  effedus : Succus  vero  etiam  languinis  eruptiones &J 
muliebria  profluuiafiftit. 

Exprimitur  1'uccus  tufis  foliis, affulbquc  vino  (quod  pnrftat)  aut  aqua,  ficcatusquc  infole, 
inpaftillosdigeritur. 

Sudor  e virenti  ligno  aeccnfoproflucns,lichenes, furfures,  &(cabiem  illitu  fanat. 

Oleum  ex  maturis  Oiiuis,quaIese^c/v*Tf?cdi<fta’,humc(ftat  ac  modice  calfacir.ac  tale  qui- 
dem omnino  dulci  (fimum  quoque  cit:  Atni^pTetfie?&  o^an/por  appellatum,  ex  immaturis 
videlicet  Oliuis, quantum  habet  adftri&ionis,tantundem  & frigiditatis. 

Vetus  Oleum  quod  ex  dulci  ac  maturo  inucterato  tale  redditum  cft,  calidius  vna  etiam 
fa&um  eft,  & potentioribus  ad  digerendum  viribus  pollet : quod  verd  ex  crudo  confenuit, 
quippiam  adhuc  adftri£lionisconlcruat,&  mixta:  cft  facultatis;partim  videlicctadftringen- 
tis,&  partim  difcutientis;digerendi  fiquidem  facultatem  artate  contraxit,  adftringendi  a fe- 
ipfo  retinuit. 

Libri  tertii  pemptadis  sextas 
Finis. 


STIR- 


STIRPIVM  historia 

PEMPTADIS  SEXTi 

LIBER  QV  A R T V S, 

DE  ARBORIBVS  SYLVESTRIBVS. 

P J.  i f A T I 6. 

QV  je  fint  fylueslres  nobis  arbores , in  procedentis  libri  profusione  diclum  eifjnmpe  quarum 
fruchss  homini  edendo  non  funt,  quo  vere  fyltteflres  ac  dygdcq,  magna  (iquidem  ex  parte  in 
fyluis,  aut  aliis  locis  agrestibm  proueniunt : neque  etiam  cultura  ftc  mitefeunt  ,vt fruclus  e fui  ido- 
nei reddantur. 

De  Jpuercu.  Capvt  i. 

Quercus.  Quercus  humilis. 


/""'L.mtd  i fera  rvm  arboru,  quasGrxci  appellant,  complura  funt  genera:  Eius 

tamen  quz communiter  Jpbe,f.  Latinis  Quercus, duo  funt:  videlicet quariwe- 

eii:  &aje*a>  quam  Robur;appellant : nam  reliqua:  Jptfa;  propria  nomina  obtinent,  veluti 
nXa-npvMoc,  «A/?Ao;o5; quibus  quandoque  & fiue  Fagus  & egt/k 

annumerantur.  •;  . . . i- 

Hemcris  Quercus  Robore  fiue  agrefti  quercu  faepe  humilior  eft;  caudice  tamen  crafliffi-  i. 
rno, eo  autem  nec.refto  neclseui,  (ed  detorto,  multisramis  alisque  comofo.  materies  huicio- 
bufta,  verum  infirmior  quam  Fago ; tra&atu  ad  omnia  opera  quam  Roboris  facilior,-  glaftS 
omnium  maxima^  dulcis. 

Sylueftris  Quercus  non  raro  in  permagnam  altitudinem  affurgit,  frequenter  ingentium  - z. 
ramorum  armamentis  latiflimc  patet;  caudices  eius  fubinde  admodum  craffi,  ambitu  duas 
auttresorgyas  patentes,  ramos  ampliffimosfundit,in  plurimas  alas diuifos.  folia  laruia  funt, 
wisrlui  YY  4 duriufcu- 


StT.  Stirpivm  historiae 

duriuicula,  lata,  oblonga,  ambitu  (inuola,fopcrna  parte  vircntioraiglandcs  oblong?  quidem, 
led  breuiorcsquam  Hcmcridisjlingula  Tuis  inhzrcnt  calycibus, foris  alpcriulculis;&:  mem- 
branaceo cortice  conteguntur,  interior  nucleus  ex  duabus  partibus  componitur,  veluriFa- 
lelorum  Eruiliorumquc  fructus,  Sc  Amygdala.  Cortex nouellarum, ac vcluti  frucicantium, 
l.Tuis,glabcr,ad  coria denfanda  vtilis:  veterum  verb  afpcr, cralTus,  durus  Sc rimofus.  interior 
ligni  materies  fufflaua,  dura,  ac  (olida, &qudvetuftior  hoc  quoque  durior,  exterior  cortici 
proxi  ma  candida, facile  cariem  fentitiprariertim  fi  tempore  non  idoneo  calli  arbor  fuerit.ra- 
diccs  Sc  late  fUnditqucrcus,&  partim  in  altum  demittit, quibus  firmiter  inharet. 

Vixvllum  folum  Quercus  rcfpuit, nam&arido  fterilique  prouenit : latiore tamen folo 
melius  proficit : in  collibus  Sc  montofis  gignitur : ad  plana  etiam  dclccndit.  paflim  per  Eu- 
ropa: prouinciasobuia  cft  Quercus,prxlcrtim  Robur:  Hemeris  fiquidem  no  ita  vulgaris  eft. 

Sylueftris  autem  in  quibufdam  regionibus  altior,  in  aliis  humilior  euadit:  nam  in  plerifq; 
H ilpaniz  prouinciis  ad  tanram,vt  Clufius  refert,  altitudinem  haud  cxcrefcit,  quantam  vel 
in  Germania,  vel  in  Belgio:  aded  verb  Sc  humilem  Quercum  quandam  haud  procul  Vlixi- 
pone  a (e  repertam  refert, vt  pedem  altitudine  vix  fuperct,qu?  tamen  Sc  glandem  fert  Robo- 
ris limilem,lcd  calyci  foris  lxuiori  inlidcntem,quzguftu  admodum  amara. 

Folia  Qucrcubus  vt  plurimum  fub  Autumni  finem  defluunt  :quibuldam  tota  hyeme, 
fod  arida  permanent,  donec  a nouisfupcrucnicntibus  deturbentur,  quod  fub  finem  Aprilis 
in  Germania  accidit. 

In  agro  Thurio  quandam  Quercum  Thcophraftuseflc  inquit,  qua:  nunquam  folia  de- 
mittit,&  non  cumaliis,fedpoft exortum  Canicula: germinet. 

Glandes  Autumno  maturare  calycibusdccidunt,  &non  multo  poftipli  calyces. 

Cedenda  funt  Quercus  ad  xdificia  vtiles  futura:  Decembri  aut  Ianuario  menfe,  & de- 
crefcente  quidem  Lunzlumine.  Si  etenim  incrementum  Luna  capiente  foetidatur  Quer- 
cus,ligni  materies  cito  cariola  fit,przlertim  candida. 

Quercus  Gratis  Jpvt,,  v t diximus,  appellatur. 

Qua  glandem  dulciorem  Sc  maiorem  profert, eft,qu?  Sc  fi/xee/f  nominacur.-Latine 
Placida, vt  Gaza  vertit:  poteft  fatiua  &:  vrbana,aut  etiam  culta  dici : nonnulli  /mJU»  quoque 
vocant:  Macedones  bvftoSpw  aut  impcZifijcy,qua{i  dicas  Ver iquercum,  interprete  Gaza, aut 
vere  Quercum. 

Altera  Ape?  ayeJa:  Latinis  Robur  dicitur  Sc  fylueftris  Quercus : vulgo  Quercus:  Italis 

uercia : Hilpanis  Robie  aut  Roure:  Gallis  Chefne:  Germanis  Sicfj&UUm:  Belgis ■Cptimlioom: 
Anglis«©S£trrr:  Bohemis©ub. 

FrutiusGrxcis/SaAjtro?:  Latinis  Glans:  Germanis  ©djdl:Be!gis«2cfirf:  HifpanisRe//otar: 
Italis  chunde:  Bohemis  3wfot>  appellatur.  Sunt  tamen  & alne  /SaAaroi,  fed  qua  non  (impli- 
citer,verum  cum  adietiione  alterius  vocis  proferuntur:  vt,  «fio?  Sc  oupJidva^a^t! o?s 

Caftancx  fructus:  yoniieolZdtevot;,  Palma:  fructus. 

Cauum  cui  glansinhxret.Grpciso^ipax/?  appellatur,  Paulo  ALgincca  lib.  m.  cap.xni.  te- 
ftc:  oupax}/;,  inquit,  td'  zoTXor  cJ%  3 iv.TiiSvxz»  i t??  Spvbt;  (Sa^ro? : hoc  cft,  Omphacis  eft  ca- 
uum ex  quo  glans  Quercina  enalcitur.  Latinis  calyx  g!andis:Officinis  Cupula  glandis. 

Quercus  autem  folia, cortices,  glandium  calyces,  glandcsque  ipfx  vim  habent  valide  ad- 
ftringentem  cum  reiiccandi  tertio  ordine  potentia  & nonnulla  refrigeratione.  Przftat  au- 
tem rcliquis(vt  Galenus  ait)  membrana  qua:  cortici  caudicis  fobcft , Sc  qua:  fructus  carnem 
conueftit.  Ad  fluxum  muliebrem,  foperfluentes  menfes,  fanguinis  expuitiones,  ventrisque 
fluores  vtilia  Sc  commoda  habentur:  Datur  decoctum  horum  aut  aridorum  puluis:  mifcen- 
tur  Sc  pellis. 

Glandes,!!  edantur, agre  concoquuntur;  alimenti  homini  quidem  nihil, nili  fortafliscrafi 
fum, crudum,  Sc  frigidum  conferunt : Sues  his  pinguelcunt,  Sc  duram  Iblidamque  carnem 
colligunt; 

De  6aBa,cjr piluU  Quercus.  Ca  p.  i i. 

MVlta  przter  glandem  proferte  Quercum  Thcophraftusannotauit, quorum nori 
amtha.icdptxapue  nota, ac  invfum  recepta, nobis  deferibenda : vt  font  Galla,  Pilu- 
la, fctY  vfcum. 

Gallas  autem  ferunt  lingula  glandiferarum  geriera,fcd  Hemeris  Sc  Robut  Medicina  vti- 
\em,&  adcofia denfanda  accommodam. 

Duplex  autem  Diofcoridi  Sc  Galeno  Gallacft:  vnaparuula,  folida,non  perforata:  altera 
■maior , ftauefcens , f osammola , Sc  interiore  parte  laxior  : vtraque  rotunda;  & pilula  formam 
refert.  & quadam  exteriore  fupeificie  lzuis-,  in  aliis  tubercula  quadam  exigua  eminent. 
Svmilisfoxma  Galla  eft,qua  foliis  abfque  pediculo  quoque  mharct  ac  infidet,  pilula  Hae 

Ipharula 


fphatrula  dilute  virens,  laxa,  &aquoia,in  cuius  medio  fubindeaut  mulca  autvermiculus  re-  • 
peritur : qux  in  Calidis  regionibus,  in  modum  laeuis  parua:  Galla:  quandoque  indurefeit,  vt 
Theophraftus  ait: 

In  'ramulis  tenuibus  abfque  pediculo  vt  plurimum  gignutitur  Gallf, quandoque, fed  raro, 
ab  extremis  virgUlis  dependent. 

Apud  Italos, Hifpanos.atqueBohemosfrequenterreperiuntur.  In  vtraque  Germania ra- 
rataut  nulla:  nafcuntur:  Sed  pilula:  in  foliis  in  his  regionibus  latis  frequentes. 

Nalcitur,inquitPlinius,GallaSolede  Geminis  exefite,  erumpens  noftu  lempervniuerla. 

Galla  autem  Gnecisjwtz);  dicitur:  Latinis,  vt  diximus, GalIa:nomen  Officin^  & Itali  reti- 
nent: Germanis ©JiopffcU: Belgis <£>aInorcn:Hilpanis  Agallafialhafic. Btigalha:  Gallis noixde 
Galle:  Bohemis  2)nf>ott>a  futf  a/  ©allcs. 

Prioriqux  minor, Gratcis  affpaxirU  dicitur, non  quod  immatura,fed  acerba  admodum  liti 
Omphacij  liue  fucci  immaturarvux  initari  Differt  ab  hac  galla  o^ax)c,qua  eft,Vt  fupra  Icri- 
pfimusjcauum  Glandem  continens. 

Maiorem  Galenus  a rufticis  appellari  refert  otfsjMiit/cfts, quali  vini  Gallam:nOnnulli  legunt 
cvoxMy-ifit,  hoc  effalininam  Gallam. 

Theophraftus"  quoque  duarum  Gallarum  meminit  :vnam  paruulam  effc  ait:  alteram 
mvTc£J\i  >tcy  hoc  eft,piceam  (alij  telmofam)&  nigram:  Plinius  nigram  lib.xvi.  cap. 

vn.traditdiutius  virere  & crelcere,  vt  interdum  Mali  compleat  riiaghitudineffl. 

Quod  in  foliis  natum  rcperitUT,  viis  appfellatur : Latme  Pilula  quercus:  ple- 

rique  Gallam  viridem, aut  mollem  Gallam:  Germani  ifidjopfftll:  Brabantis  eijcken  appri. 

At  Galla  Omphacitis, auctore  Galeno,tercij  in  deliccando,  fecimdnn  refrigerando'  eft  or- 
dinis : admodum  acerbum  ell medicamentum:  partes-Hmguidas  Sd&xasconftfmgtteontra- 
hitque,  veludincame  excrefcentias : flu  kibnfes  reperdUtic,adJrefiecatftrenu^iplfereiiftenS, 
prxlercimadgingiuas,tonlillas,autvicinks'orispartesdfecumbentes.  ■■  — - ; 

' Altera  Galla  deliccat&adftringitquoqueyiedtaflrotmrius1,  qUatitC)  acerbxqUalitatis  mi- 
nus eft  particeps.  Decoff  a,  trita,  6c  cataplaftnatis  modtrad  fedisiriflamrrtationern  & proci- 
dentiam vtiliter  imponitur.  Decoquitur  in  aqua,fi  modica  adftri&iorie  opus:in  vino  vero, 
ptifertim  acerbojli  vehementiore.  ' - . - 


'8*4  STIR.PIVM  HlSTORIi® 

Denique  Galla: combuftx,fanguinis  reprimendi  facultatem  acquirunt, funtque iis  qux 
ignem  expertq  non  fuerint, tum  fubtiliorum  partium, tum  maiore  deficcandi  poteftate:Car- 
: bombus  autem  imponere  iplas  oportet  vique  dum  vndequaque  candeant:  aceto  &c  vino  de- 
inde extinguendx. 

Profunt  verd  Gallx  dyfenrcricis&cccliaciscum  vino  aut  aqua  & impoficx  & affumptx, 
vel  obioniis  addita.  Infummahisvtenduadrcficcada&adftringeda,quxhis  opus  habent. 
Pilula:  qux  in  foliis reperiuntur  ad  Gallarum  facultatem  accedunt,  led  tamen  ipfis  mul- 

Cap.  in. 

CV  b i t i altitudinem  Viicum  non  excedit, 
in  latitudine  vero  fefe  effundit,  ramis inul- 
tis, geniculatis,  lentis,  & lignofis,  qui  in  multas 
alas  diuiduntur,&  cortice  conueftiuntur  dilute 
admodum  yiicnte.  Folia  oblonga  funt,  duriuf 
cula , Buxi  maioris  foliis  fatis  iimilia , attamen 
paulo  longiora,  circa  genicula,  poli  exiguos  flof 
culos  fubluteos  fuccedunt  baccx  tres  autqua- 
tuor  cohxrentes,candida:,tranfparentes,exiguo 
in  medio  (emine  nigto,  quibus  inell lentus  ad- 
modum,vilcidus,ac  tenax  fuccus.  radices  nullas 
profert; arborum  enim  ramis  adhaeret. 

Nalcitur autem  non  modo  in  Quercu, ac re- 
liquis<Tp»i'  generibus  .verum  & in  Pomis,  Py- 
ris, Tiliis.Betulis,  Salicibus,  Mefpilis,  Cotoneis, 
&c  aliii.  In  terra  latum  non  prodit;  folius  arboris 
comeseft;nec  nalci  proditur,  nili  femine  per 
auis  alicuius  aluum  reddito.  Fertur, inquit  A- 
thenxushb.ix.lt  otvaeVifci  femen  comederit, 
fuper  quacunque  arbore  ventrem exonerauerit, 
Viicum  nafci. 

Oenadem  autem  Latini  interpretes  Vinagi- 
nem  nominant;  qux  a nonnullis  Turdus  exi- 
llimatu  r,  nam  hxc  vinearum  accola  eft. 

Vifcumfempcr  viret,  tam  hyemequam  fila- 
te :baccq  Autumno  perficiuntur,  totahyeme  re- 
llant,  efca  futurx  nonnullis  auibus,  vt  turdis, 
merulis, ac  palumbis. 

ityt  &c  1%ix  Grxcis , Latinis  Viicum  appella- 
tur: Germanis  ©?t(tfll:  Belgis  jBatratac&en : Ita- 
lis Fifchio:  HifpanisZ.ig4:  Porrugalienftbus Vifgo. 

Glutinum  autem, quod  cx  baccis  Vilci  conficitur,  fimiliter  Viicum  & Ixia  vocatur.  Dici- 
tur vero  quoque  Chamqleon  albus,  propter  Viicum  quod  iuxta  radices  eiusquandoque 
reperitur.  Chamxlconi  quoque  nigro  hxc  vox  intef  nothas  adfcripta  eft.  Refertur  Ixia  quo- 
que lib.vi.a  Diofcoride,&  a Paulo  Asginetalib.v.  inter  delcccria  & venenofa:  qux  autem  lit 
hfc  venenofa  &c  maligna  Ixia, difficultate  & ambiguitate  non  caret.  Multi  Chamxleonera 
nigrum  efle  volunt:  alij  glutinum  cffe,quod  ex  Vilci  acinis  fitic  baccis  confeftum,qui  Ixiam 
a Gharmjlconc  nigro  differentem  haud  temere  exiftimant. 

Paulus fiquidem  ffsgincta  in  enumeratione  limplicium  venenorum  Jib.v.cap.xxx.  Cha- 
mfleonis  nigri  primum  meminit : deinde  paulo  poft  Ixix.  Cum  verd  particulatim  lingula 
prolequitur.de  Chamxlcone  nigrocap.xxxn.de  Ixiaverd,auxS£  Vlophonon,cap.xLvu. 
agit, Sc  vtriulque  multum  differentia  lymptomata  prauaoftcndit. 

Diofcorides  vcro&ipfe  lib.vi.incenlu  limplicium  venenolorum,  Chamxlconem  ni- 
grum prius, deinde  paulo  pbft  Ixiam  reponit;  tametfi  de  lola  Ixia  particulatim  fcripferit. 

Oftendunt  hxc  Chamfleonem  nigrum  ab  Ixia,quq  inter  vcnenola  habetur,difterre.Iam 
te  Chamxlconem  nigrum  Viicum  ferre,aut  ita  glutinofam  & lentam  habere  lubftantiam, 
vt/giaaut  Viicum  dici  debeat  aucqucat,nulquam  legitur. 

..  Proinde  Ixia  inter  venena  relata,  ex  acinis  (lue  baccis  Vifci  glutinum  eft,  quod  cum  acre 
fitjlinginj  inflammationem  excitare  potcft,&:  tenaci  ac  lenta  lixa  fu  bftantia  interanea  ita  con- 

gluti- 


idinfirmioresacminus  efficaces, 

DtVifco. 

Vifcum. 


PEMPTADIS  SEXTjE  XIB.  • 1 1 1 1.  $if 

glutinarc,fimul  contrahere  ac  concludere, vt  excrementorum 'exitusac  defeenlus  impedia- 
tur: quae  inter  nocumenta  Ixia: referuntur. 

Cum  acrimonia  autem  Vi(cum,id  e fl:, glutinum  ex  acinis  confe&um , calfacit  ;ex  pluri- 
ma etenim  aerea  & aquea,  paucifiima  tctreftri  fubftantia,au£tore  Galeno,conftac;  nam  acri- 
moniain  eo  amaritudinem  fuperat:  humores  vehementer  ex  alto  extrahit,  nec  eos  tantum 
renues,fed  etiam  crafliorcs,eosqvdiffundit  acdigent.Phymata,ait  Diofeorides,  parotidas, 
alios  abfceflus  cum  reiina  ac  pari  cera  maturat : cum  thure  verera  vlcera  & malignos  abfcet 
fus  mollit:  lienem  cum  calce  aut  gagate  lapide,aut  afio  co&um,  &:  impolitum  minuit:  cum 
auripigmento  aut  fandaracha  vngues  extrahit:  mixtu  cum  calce&  vini  fece  vim  liiairitedit. 

, Introautem  aiTumptum  iftud  Vifeum  lethaleeft,&:grauiffima  lymptomataadfert:vchi!- 
mens  lingua;  cu  m tu  more  inflam  matio  excitatur;  mens  mouetur ; cordis  vires  ,animusq;  re- 

cedunt.  . . .t & ambo  i.  ..... 

In  caco  oblfrucH  connitient- 'ventre:  meatui 

Potus  atque  cibi,  fiat  m vbi  carcere  tlaufi 

Dant' firefitum,&  circum  /paciis  voluuntur  iniquis  -.  . 

\ Sic  mi  fer  e affiictus  vix  tandem  ducere  prejfo 

Ore  fote  fi  animam.  vt  in  Alexipharmacis  Nicander, interprete  Gotrajb. 

Ligno  in  Quercu  nati  Vifci,pro  amuleto  aduerlus.comitialem  morbum  nonnulli  vtun- 
tur,&  fimiliter  contra  fanguims  yndequaqueerupcionesjfed  exiguo:,  imo  nullo  cumfru&ti 
aut  lucceflu . • : 7.  - i-  •••  :.  •;•'•••'  - 

De  Ilice  coccum  ferente,  fiue^iinote.  Cap.  i i i i. 

Ilex  minor  coccigera.  . 'T'  A M e t s i Theophraftus  vnius  tantum-' 

4-  modo  asfUot/Gae  Ilicis  meminerit, duo  ta- 
men eiusgenera  pofteritasftatuit:vnu  Coccuni 
ferens:  alterum  Glandiferum  tantum. Quod  4 
Diofcoridis  fentenria  haud  alienum : Ilicem  li- 
;quidem  glandiferam  lib.i.  inter  $ pves  refert:  al- 
teram verd  lib.  iin.-tfub  mulo  xowkv 
4efcribit.  •-  : r 

Coccum  autem  ferens  Ilex  quandoque vni- 
co  caudice  arborefcensattollitur : l§pe  fruticans 
plures  a radice  caules  promit  ramolos;  circa 
quosfoliaoblonga,  marginibuscrenata  ,adfiri- 
gulos  angulos  aculeata  ac  fpinola,  minora  noh 
modd  quam  Roboris, fed  & quam  Ilicis  glandi- 
fera®, ramulis  grana  ablque  pediculis  adh^rent, 
eoiore  primum  albido , per  maturitatem  vero 
cineritio,EruiIiq  magnitudine,in  quibus  exigui 
vermiculi  gignuntur, qui  immobiles  initio,  do- 
nec Soli  expoliti  vi  caloris  prorepant  ;&  aufu- 
gere conentur,  fed  acuftodibus  quiaflidentin 
linteotanrilperconcutiutur,  donec  exanimen- 
tur: glandem  (fi  quado  profert)  pufillam  gignit, 
calyce  Ipinoloac  echinato  inhaerentem , guftu 
amarum,  alta,  inqu it  T heophraftus,  radice  de- 
lcendit. 

In  Gallia  Narbonenfi,  aC  eiufdem  PrOuin- 
eia,  in  Hilpaniis  quoque  Ilexcrelcit,fed  tamen 
non  vbique  Coccum  gignit,  fed  iispotiflimiim 
quae  ad  mediterraneum  mare  vergunt  locis,  & 
qux  Solis  ardore  torrecur,C.Ciufio  refte:  Neq; 
illic  perpecub,  fed  tantifper  quam  humiles  fru- 
tices funt;  vbi  enim  adoleuerint  & glandem  fecerint.  Coccum  ferre  delinunt.  Idcirco  incolf 
pr^grandiores  fuccidunt,vticerum  noui  prodire  cauliculi  queant,qui  Coccutn  adfetanr. 

Petrus  Bellonius  in  Singularium  fuorum  libris  in  Palqftina,ac  iuxta  Lacum  qui  mare  Ty* 
beriadis  dicitur,  nafei  Coccum  baphicum  refert,  &in  exiguis  quidem  arboribusprouenire: 
Item  &r  in  Creta  infula  paruulas  efle  arbores  Coccum  ferentes, ex  quo  indigenq  locupletem 
prouentum  accipiunt,  qui  cortices  a pulpa  fiue  vermiculis  leparant,  atque  hanc  leuicom- 
preflu  in  pilam  dFormatam, multo  pluris  quam  inanes  exuuias,  Sc  veluti  relidas  granoruni 

veficulas; 


5TIRPIVM  HISTORIA 

vdtculas.cliftrahunr;  ad  tin&uram  purpurei  coloris,  quem  vulgd  Scarlatum  vocant,  vtilem. 

Meminit  &c  huius  Cocci  Paulimias  hb.x.atqj arborem, qu^  hancproducit,haud  magnam 
quoque  oftcndit,vrpotc  Rhamni  magnitudine;  Ce  in  Phocide  quidem  nafei , qux  Macedo- 
ni* prouinciacft,iuxta  Bceotos,haud  procul  a ParnafTo  monte. 

Gignitur,  inquitPliniusyin  Galatia, Africa, Pifidia,&  Cilicia. 

TiicophraftusisyJib» arborem  cife  magnam,  &c  Roboris  modo  adurgere , & quidem  non 
vbique;  lcd  d locum, &:  folum  adipifeatur  idoneum, montibus  propria  eife,  &c  in  plaais  haud 
nafci.quemim  contrarium  rcccnnorumobferuationcs  docent. 

Ipio  Vere,  (pirantibus  Fauoniis  ac  imbribus  decidentibus,  granula  exigua  circa  ramulos, 
.prxlcrtim  vbi  in  alios  diuiduntur,  apparere  incipiunt:  Iunio  menfead  pcrfe&ionem  veniuc 
vnacurn  innatis  vcrmiculis,qui  calore  Solisanimati  mox  auolant,fi  non  ftudio  ac  diligentia 
cuftodumCepiusconculli  intereant.  Arbufcula  iiuc  frutex  perpetua  frondeae  coma  viret. 
Glans  iero  admodum  perficituryioua  veterem  occupat : quamobrem  biferam  quidam  exi- 
ftimant,  auctore  Theophrafto. 

Frutici  fiue  paruulx  arbori  hmcir&iot,  Grxeis  nomen  cft:  Latinis  Ilex:  recentiorcs  Ilicem 
Coccigcram  aut  Coccifcram  appellant : Hiipani  Cofcoiai  Diolcoridi  novus  dicitur, 
led  minus  proprie. 

Granum  autem,  quod  tingendoeft,  proprie  xovue,  (Sa»/xii:  Latinis  Coccus  infedofia , aut 
Coccum  infedorium:Plinio  etiam  Cufculium,fiuc(vtpleriq;  legunt)  Quifquilium  dicitur: 
Idem  & Scolecion  nominari  ait.quod  in  Afia  & Africa nafeitur,  quia  celerrime  in  vermicu- 
lum mutetur:  Arabes&  Orficinx  Chefmes  & Kermes  nomine  agnofeunt.  Hallucinantur 
qui  Chefmes  ab  Infe&orio  Cocco  differen^effe  opinantur : & circa  radices  alicuius  herba; 
velutiPimpinellxrepcriri  ac  colligi.  Itali  Cocci  granum  , grano  de  tintori : Hhpani  Grana 
far  a tannirfic  grana  de  ttntorcros:  Germani  0C^arlas^6fCt:  Galli  Vermillon,  & graint  efetr- 
date,  C->  S car latum  vocitant. 

. GTanS  fiue  frudus  huius  i nonnullis,Thcophraftus  ait,  du/Ms  dicitur. 

Cxterum granum  tindonumadftringendi  vim  cum  nonnulla  amaritudine  habet,  citra 
acrimoniam  ac  morfum  reficcat.  Proinde, inquit  Galenus,  ad  ingentia  vulnera  conuenit,  5 1 
ad  neruorumlxfiones  impofitum:  cum  aceto  nonnulli,  alij  cum  oxymelite  terunt. 

Aduerfus  (uperfluentes  menfes  arecentioribus  commendatur, &:  exhibetur.  Refertur  SC 
interca  qux  cordi  profimt,S£  iplum  corroborare  exiftimatur.  Ab  hoc  celebrisillaapijd  Ara- 
CmfeSio  bes  Medicos  compofitio  Alkermes  nomen  accepit:  qux  ad  cordis  affedus  i multis  probatur; 
Alknmti.  tamctfi  non  nili  ad  melancholicorum  purgationes  prxeipue  inuentaacinftituta.  Id  quod 
Lapidis  Cyanei,vulgo  Lazuli,in  abunde  magna  quantitate  additio,cuidehteroftchdit.nam 
hic  cum  facultatem  habeat  deleteriam,8£  fimul  melancholici  humoris  expurgatricem,  cor- 
di per  fe  prodcfle  nequit:  profunt  autem  reliqua, qux  idcirco  admixta,  vt  cor  a Cyaneilapi* 
dis  iniuriatucrentur,& malitiam  ipfius  reprimerent. 

Commedatur  autem  hxc  compofitio  ad  cordis  tremorem, palpitationemq;  & fyncopen: 
aduerfus  melancholicas  affectiones, trifticiamque  abfque  caula  euidente:  animum  recreare 
& exhilarare  fertur. 

Aduerfus  melancholicos  affc&us,  vanas  imaginationes,  fufpiria,  trifHtias,  & mcerores ci- 
tra manifcftam  occafionem  conuenitquidcm,quod  melancholicos  &atros  humores  expui'- 
gct.Prodcffe  & hoc  modo  cordi  potcft,&  animum  hilariorem  reddere,  auferendo  nempe 
caufam  qux  moleftaeft.Scd  alio  modo  cot  debile  aut  male  affe&um  roborare  non  poteft,ni- 
ft  Lapide  Cyaneo  prxtcrmiffo. 

Idcirco  qui  hac compofitione  ad uerfus  palpitationes,  tremoresq;  cordis,  animi  defe&io- 
nes,fedhaudquaquam  veluti  expurganre  medicamento  vri  inftituit , prudenter  & rede fa- 
ciet prxeermittendo  lapidem  Cyaneum:  Nam  exiguo  pondere  aut  parua  quantitate  hicaf- 
furaptus, expurgare  nequit, perturbare  interim  ventriculum  potcft,pr^ter  qtiod  acri  fuaqua- 
litace  ac  deletcria  potentia  interna  vifeeraf  fi  frequenter  fumatur)  plurimutn  offendat:atque 
hoc  modo  plus  mali  ,quam  auxilij  conferat. 

Deinde  non  neceffe.imd  non  expediens  eft.vtinhanc  compofitionem  addatur  feta  tin- 
cta in  Chefmes, vt  Otficinx  loquuntur.nam  feta  hxc  abfque  auripigmento  Sc  aliis  pemicio- 
fis  additis  non  tingitur, quorum  malignx  qualitates  vna  cum  colore  fuccis  communicatur; 
fi  fericum  timftum  his  incoquatur. 

Cocci  grana  per  fc  fumenda  funt,qiix  fola  fuccos  tingere  abunde  poterunt , & fuarum  vi- 
rium participes  reddere : Neq;  opus  quoq;  cft  fetam  crudam  vna  cum  granis  incoquere,  vt 
plenque  judicant } omitti  hxc  potcft,ad  cordis  enim  toborauonem  nihil  facit. 


pempta: 


'SEXT£  L 1 B. 


ii  i 't.  '8i£ 

D e Ilice  glandifera  ,fiue  maiore,  C a p.  v. 

IL  e x maior  ad  iufbe  arboris  altitudinern 
non  raro  excrefeic,  lubind.-  PyrO  magnitu- 
dine haud  inferior,  ramis  aliarum  glandifera- 
rum more  diffunditur,  materies  firma  ac  foli- 
da.  Foliahumilisac  tenella;,  per  margines.fe- 
re  vti  prioris,  fpinofa  & aculeata ; adultse verd 
haudquaquam  Ipihis  horret,  ambitu  quidem 
nonnihil  led  minus  quam  Roborisfimiola,in- 
ftar  foliorum  Suberis  , led  maiora  & latiora, 
quarfuperius  virentiora,  inferius  inalbicant. 

Glans  calyci  Ipinofo  inlixret,Quernx  Iimilis; 
qua:  per  maturitatem  nonnullis  locis  .nigri- 
cans eft,  nucleo  intus  candido , fapore  haud 
ingrato. 

Dependet  ex  huius  ramis  lubinde  tenuis 
& capillaceus  mulcuscineritij  coloris. 

Veftiuntur  Ilicibus  in  nonnullis  regioni- 
bus nemora,  colles,  loca  campeftria , aut  con- 
ualles ; compluribus  Hifpanire  regnis  familia- 
ris. In  Narbonenfi  Gallia  ac  Prouiricia  etiam 
haud  infrequens.  In  Italia  quoque  nafeitiir. 
Glandem  vero  vno  loco  "maiorem  ac  grandio- 
rem quam  fit  Quercus:  alio  minorem  ac  bre- 
uiorem  profert. 

Omni- anni  tempore  viret:  glandes  Iero  ac 
tarde  perficiuntur,  florem  racemofum  flaue- 
fcentem  fe  Maio  menfe  conlpexiffe,  Clufius 
feribiti 

Grxcis  eft  «retro? : Latinis  Ilex:Hilpanis 
Dnzina.:  Italis  Elice:  Gallis  Chefne  uerd,&6  ^ 
Bellata  vnt  Abillota  nominant.  Theophraftus 
hanc  arborem  non  topnav  fed  appellare  videtur:  vnius  fiquidem  Ilicis  tantummodo  smiUe. 

meminit,  coccum  videlicet  ferenris:  altera  vero  non  Ilicem  ,fed  Smilacem  ab  Arcadibus  vo- 
cari tradit. Eft autem  criAx&Z  vox  710X1!  on /esc  fiue  multa  fignificans.  Inter  Legumina eft  Smi- 
lax cognomento  hortenfis,qux  Dolichus  3c  Phafiolus  quoque  appellatur : Smilax  alpera  Sc 
lieuis  inter  easqux lefe  aliis  conuoluunt:  Smilax  item  Diofcoridi  eft  Latinis  Taxusdifta. 

“De  Smilace  autem  Theophraftus  fic  habetlib.  ij  i.  Qui  Arcadia  incolunt, arborem  quan- 
dam  Smilacem  appellant:  iimilis  ha;c  Ilici  eft:  folia  eius  haud  aculeata,fed  teneriora  Sc  lon- 
giora,plurimasq5  differentias  habentia. 

De  hac  Smilace  etiam  Plinius  hb.xvi.cap.yi.  Ilicis,  inquit,  duo  genera : Ex  iis  in  Italia  fo- 
lio non  multum  ab  Oleis  diftant,Smilacesaquibul3am  Grxcis  dicta:,  in  prouinciis  Aquifo- 
liar.In  quibus  verbis  pro  Oleis , recliusfortailis  Suberis  aut  aiMoi;  erit  reponendum : Nam  M* 

Oles  folio  neque  eft, neque  a quoquam  veterum  hxc  Ilicisfpecies  fiue  Smilax  efle  traditur: 

Suber  autem,  vt  diximus,  folio  refert,  quod  Cnecis 

Csterum  Ilicis  folia  refrigerandi  ac  reprimendi  vim,veluti  oinnium  glandiferarum , ha- 
bent: tufa  aut  trita  tumoribus  cedematofis  impolita  profunt;8cimbecilles  partes  corroborat. 

Radicis  cortex  cum  aqua  co&us  vlque  dum  difloluatur , nobteq;  tota  impolitus , capillos 
denigrat;  prius  cimolia  terra  purgatos,  vt  Dipfeorides  ait. 

Glandem  expeti, edi, ac  in  forum  venalem  inferri  apud  Salmanticeufes , ac  plerisque  aliis 
Hifpania:  locis  C.Clufius  refert.  Atque  de  hac  glande.  Icripfiffe  potuit.Plinius  lib.  xvi.cap.v. 
his  verbis:  QuinSC  hodieq;  per  Hilpanias fecundis  menfis  glans  infertur. 

De  Phello  fiue  Subere.  Cap.  vi. 

CV b e r.  mediocris  magnitudinis  arboreft , Ilici  Iimilis;  caudice  tamen  crafllore ; oXiyo- 
t-'Mac/bc,fiue  paucprum  ramorum,  folia  plerumque  maiora, latiora, rotundiora,  per  margi- 
nes incila  & aculeata, quandoque  vero  longiora &:  acuminata,  cortex  cralTus,admodum  ta- 
beri rimolus,lponteqs  delulccns,ac  in  fragmenta fcfe  feparans ; qua;  nili  tempeftiac  detra- 

2 2 hantur; 


8xB 


StirpiVM  historia 
Thellosliue  Suber.  luntur.alteri  fiibnafcemi  cor- 

tici  cedunt;  qui  lublato  vetere, 
vcluti  colore  aliquo  oblitus, in- 
ligniter  rubct.glans  calycc  ma- 
iore,hifpido,  alpero,  magisque 
echinato  infidct,adftringens,& 
guftu  multo  quam  Iligna  in- 
gi  ati  or:  vno  loco  maior ; altero 

Nafcitur  in  Aquitania  tra- 
du  Pyrenais  montibus  vicino. 
cftVerd  & in  Hilpanix  regnis 
frequens,  ab  Aquitanico  noni- 
hi' differens, vtC.  Clulius  tra- 
dit:gignitur&  in  Italia, ac  in 
agro  quidem  Pilano  folio  lon- 
giore ac  acuminatiore:  in  Ro- 
mano vero  !olo, latiore, & pet 
margines  ferrato  ac  alperiore, 
Matthiolo  tefte. 

Perpetua  fronde  inHifpania 
ac  Italia  viret:  circa  Pyrenaos 
montes  foliis  hyberno  tempo- 
re exuitur.  Quod  & de 
Theophraftus  lcribit : yl mu 
lAvif  ?nif.pwia  iv/.  aaipi/Mw.  id 

eft:  nafcitur  quidem  in  Pyrrho- 
ne folio  haud  perpetuo  virete. 

4>sM&e  Gr<jcis:LatinisSuber 
dicitur:  Gallis  Zrigr:  Italis  i'/!- 
garo-.c  adem  & corticiapud  hos 
nomina:  Hifpani arborem  Alcormque corticem  ver bCorchade  A Icorxoque vocant : vnde 
Belgis  CojtB  dicitur, qui  tamen  & ipfum  ©lorfjoutappcllant. 

Euidcnrerautem  cortex  Hic  cum  adftridione  reficcat:  tritus  & cum  aqua  fumptus  fan- 
guinem  vndequaque  fluentem  reprimit.  Suber  ex  vinorii  cadis,  inquit  Paulus,  coinbuftum, 
cinerem  redditficcado  veheracntiffimu,qui  medicinis  ad  dyfenterias  inlcriptisadmifcetur. 

Eft  deinde  ad  multa  Suber  vtile.  V fus  eius,  inquit  Plinius,  ancoralibus  maxime  nauium, 
pifcantiumq;  tragulis,&  cadorum  obturamentis, prxterea  in  hyberno  feminarum  calceatu. 
Qui  xtate  adhuc  noftra,vfus  perdurat;  nam  pilcatorcs  corticem  hunc,  reticulorum  alis,  ne 
fidant,appendunt:  &:  lurores  loleasaduerfus  frigora  hoc  muniunt. 


De  Pbellodryex  Theophrasto.  C a p.  v i i. 


INter  glandiferas  arbores  reponitur&  Phellodrys  dida : hxc  media  quxdatn  inter  Ili- 
cem & Robur  apparet:  materies  cius  mollior  ac  folutior  quam  Ilicis,  fuluior  vero  quam 
Quercus:  frudum  minoremquam  Ilex  habet,minimisglandibusllmilem;&  dulciorequi- 
dem  quam  Ilicis;  amariorem  vero  quam  Quercus. 

In  Arcadia  nafcitur,  &,  fi  Matthiolo  credimus,  in  agroSenenii,&:  Comitatu  S.  Flora: 
apud  Italos. 

Ex  fylueftribus  perpetuo  virentibus  & hxc  eft. 

Arcades.inquit  Theophraftus,appellant,&  ■syivorjd  eft,  Ilicem  feminam 
cfle  exiftimant:  ideoq;  vbi  Ilex  non  prouenit,hacad  plauftralimiliaqs  vtunturopera:Lacc- 
d^monij  vero,  Eli  j,&  Dores  a>e/**>id  eft,(ylueftrem  (nempe  Ilicem)  nominant:  nonullinoii 
ay  edat  Sci  a&jv>  legunt:  ("Eft  autem  Aria  fylueftris  quoque  arbor, perpetuo  virefeens.)  Itali* 
Matthiolo  audore , Phellodryn  f mv  fugaro  vocant,  quali  Cerri  fuberem:  Diciturautem 
quali  Suberi  quercus.  Plinius  eandem  cum  Subere  eifeexiftimare  videtur,  verba 
quxdePhellodry  Theophraftus  habet  ad  ftMor  transferens,  lib.xvi.cap.  vm.  his  verbis: 
Sunt  & qui  feminam  Ilicem  vocent:  atque  vbi  non  nafcitur  Ilex , pro  ea  Subere  vtantur,  in 
carpentariis prscipue  fabricis,vs  circa  Elin  & Laccdxmonem. 

Glans 


PEMPTAblS  SEXTIE  tlR.  IUI.  ' 8l# 

Glans  huius  dxi/Aor » axvAot edam  dicitur.  Appellant,  inquit  Thcophtaftus,Uicis&  huius 
frudum  axoXo v. 

De  facultatibus  ex  veteri  bus  quod  adferam  us  non  occurrit. 


De  <^A Egilope  ex  Plinio  & diis.  C a P.  V i r i> 

Agtlops  iiue  Cerris  maiore  glande.  ^gilops  minore  glande. 


EX  numero  glandiferarum  c^vaV^gilops  quoque  eft. arbor  proccra,caudice  re&o,excel- 
fo3acliui,per  longitudinem  robuftillimOjfed  materia  improba.glanstriftis,amara.echi- 
natus  alperque  calyx, veluti  Caftaiiez.  fert  quoque  & gallas  Hemeridij  fimiles , fed  lamiores 
ac  inutiles. 

Quod  vero  fanor  (Gaza  penem)  appellan  if^peyyfdii;  fimilefola  i/Egilops  producit,  ca- 
nu,rau{cofum, cubitali  logitudine  depedes, ceu  vilPlintei  alicuius  prolixus.nalcitur  id  e cor- 
tice, no  e furculo  vnde  glans,nec  ex  epSnA^pt/  liue  gema,fed  a latere  (upernoru  ramulorum. 

Inculrisautem  amica  ffsgilops : raro  non  nifi  in  fylueftribus  reperitur.  Italiae  magna  ex 
parte  incognita, vt  Plinius  refert.  G racis  Latinis  Cerrus:  Meminittamen  &^Egi- 

lopis  & Cerri  Plinius.  Eft  vero  Sc  AiyJXu^.  inter  frugum  vitia , quz  Feftuca  dicitur , multum 
ab  arbore  .dsgilope  differens. 

Ex  ramis  dependens  Plinius  Panum  nominat  lib.  xvi.cap.viit. -E glandiferis, inquit,  io- 
la  qu?  vocatur  ^Egilops  fert  panos  arentes,mufcofo  villo  canos,non  in  cortice  modo,verum 
SC  e ramis  dependentes  cubitali  magnitudine,od oratos, vt  diximus  inter  vngiienta. 

Nihilautem  apudveteresde  huius  facultatibus  icriptum  reperitur. 

De  Pldtyphyllo  fiue  Latifolia  ex  Plinio.  C a p.  i x. 

AB  ^Egilope  proxima  Latifolia:  proceritas  eft , &c  ipfa  inter  glandiferas  Jpuic,  referenda: 

led  materies  aedificiis  minus  vtilis , qua:  carbone  dotata , vitiis  obnoxia  eft.  Glans  huic 
poft  Quercus gratiflima.  radix  alte  defcendit:&  fi  Virgilio  credimus,  ffsfculus  quantum 
corpore  eminet,  tantum  radice  defeendit.  Non  vbiq;,  vt  Plinius  ait,nafcitur. 

A latitudine  & magnitudine  folij  ac  Latinis  Latifolia  dicitur : Eadem  vero 

&LatinisiEfculusnuncuparicenfctur:dequain  OdisHoratius:  ae[chUu. 

Nec  rigida  mollior  ^AEfculo. 

Z Z 2 Dicata 


Szo  StiKpiVM  his  tdr  i ve 

Dicata  olimAifculusIouifuit:nccde  cius  vfu  aut  facultatibus  plura  cognofcerc  contigit. 


De  HalipbUo,  fu  e S al ficor  t ice  ex  Plinio  & T heopbrajlo. 

Cai.  x. 

HAliphl^os  altitudine  non  excellite  cortcxci  use  radi  (fimus : caudex  plerumque 
cauus  ac  fungofus  ,ncc  alia  putrefeitex  hoc  genere  etiam  cum  viuic : pe  (lima  vero  & 
carboni  & materia::  ad  axes  materiem  eius  tantummodo  accommodam  Theophraftus  tra- 
dit, alioqui  omnino  inutilem:  carbonem  quoque  parum  yrilem,qu6d  fcintillet  &tranfiliat. 
raro  eidem  glans,  vt  &:  fterilem  nonulli  exiftiment:  cum  autem  fert,  amaram  gignit  & aded 
vitio(am,vt  eam  prqterfucsnullu  attingat  animal, ac  neesequide,fi  aliud  pabulum  habeant. 

Gignit  vdr6&  Haliphheos  quiddam  iimile  Phafco quem  ALgilops profert, ledidipfum 
nigricans  &pufillum. 

A'A/^Aoio?Grrecis, Latinis  & Plinio  Salficorccx  appellatur:  Macedonibus,  audore  Theo- 
« phrafto  A\ar£i;  dicitur;  huius  etenim  frudum  adeo  ait  vitiofum,vt  eum  nullum  animal 
mandere  queat, praxer  lucs,&  has  cum  alium  non  habeant.  Quod  dc  vfigilope  feribitur. 


De  Fago.  C a p.  x i. 

FA  g v s procera  arbor  eft , in  orbem 
non  raro  latecomofa : caudice  craifo 
multis  ramis  brachiato,  cortex  cuius  la:- 
uis  eft,  interior  vero  materies  candida, 
dura, ad  multa  vtilis : folia  laruia,  tenuia, 
lata, minora  quam  nigra:  Populi:  Iuli  mi- 
nores quoque  ac  breuiores  quam  Betu- 
la:,lutei.  Fructus  calyci  includuntur  foris 
hifpido,  Se  aliquantulum  echini  modo 
afpero, minus  tamen  quam  Caftatiea:.qui 
heu  i mollique  cuce  contedi,colore  &l£- 
uore  Caftaneis  ab  echinis  exemptis  fimi- 
lcs , fed  ‘multo  funt  minores , & forma 
differentes ; vtpotc  triangulares,  interior 
horum  nucleus  dulciseft,  adiunda qua- 
dam adftridione.  radices  Fagus  nec  mul- 
tas nec  altas  agit , fed  qua  iummo  rerne 
cefpite  gaudeant. 

Plana  & cam peftria  Fagus  amatmafei- 
tur  & inmontofis,  fed  nonnihil  humca- 
tibus. 

Iuli  cum  foliis  Aprili  menfe  erum- 
punt, fed  frudus  Autumno  demum  ma- 
turatur. 

Grxciseftipiiyi?:  Latinis  Fagus : Ger- 
manis SBucfj&aum/aut  Ohicbe:  B'elgis25u* 
Jscnbocnr.  Italis  Faggi:f]i(pan  is  'Haujaia, 
& f^.v: Gallis  Tau, auc  tfr//rc:Anglis23trij 
tret:  Bohemis  53uf. 

Frudus.Nuces  fagi : GnecisfizAawira 
q»ryoC:  Belgis  25ueatn  noothetiS:  Gallis  Fat- 
ne\  Bohemis  'Stiflticc  dicuntur.  Glandiferis  aurem  arboribus  Diofcoridcs  Fagum  annume- 
rar,  tametfi  frudus  Quernx  glandi  nihil  fimile  habeat. 

Ad  Fagi  genus  a nonnullis  refertur, qua:  ogi/ii  a Thcophrafto  dicitur  ; d Gaza  Scifeima.  Ar- 
bor ha:c  eft  creda,la:ilis,ehodis,craffitudine  & altitudine  Abietis  fimilirudinc  referesdignu 
eius  < fipgpw  fiue  bene  coloratum,robuftum,ac  neruofum:cOrrex  k:uis:folium  crafTumjsA^t- 
i?l(,  id  eft,difledum,oblongiusquam  Pyro.excremo  aculeatu  m : radices  neque  multa:  neque 
profunda::  frudus  Ixu  is  S^A^afiAi?  in  echinoihon  tamen  fpinolo,fed  lqui,non  hifpido  vt  Ca- 
ftaneat.fimilis  tamen  illi  dulcedine  atque  fucco:  Gignitur  in  montibus,  vrile  lignum  eius 
ad  mulca.  Hucufque  Theophraftus. 

Plinius  8c  huius  arboris  meminit, fed  fub  Oftrya;  nomine  (fi  modo  non  pro  Gltryalegen- 
dumfitOxya)  lib.xin.cap.xxi. Gignit,  inquit;  (Graxia  videlicet) arborem  Oftryn.quam 

Sc  Ofttvam 


PE/1  PTA.D.I  s S E X T J£  XJ;B,  Itii.  Sal 

& Oftryam  vocanr/olitariam  circa  faxa  aquota, fimilcm. fraxino  cortice & ramis : foliis  Py-  ottrja. 
ri,  paulo  tamen  longioribuscraflioribusque  ac rugpfis  incifuris; qu  asper rora difeurrunt : fe- 
mine Caftanex  ( perperam  Hordeo)  fimili  colore.  materia  cfl  duraatque  firma : qua  in  do-  M*»» lc:m 
multi  illata, difficiles  partus  fieri  produnt,morresquemiferas.  tmtndati*. 

Cxtcrum  vr  ad  Fagum  redeat  nofterfermo, folia  huius  refrigerandi  facultatem  cum  non- 
nulla adftri&ione  obtinent:  inflammationibus  omnibusincipientibus  vtiliter  imponuntur: 
commanducata  labiorum  afperitatibus  &gingiuarum  doloribus  medentur. 

Interiores fruftus  nuclei  fapore  cum  lcui  adllricrione  dulces, calidi  quidem  funt  ac  humi- 
di:  feruntur  renum  ex  calculodolores  fi  edantur  mitigare,  &:  ad  calculorum  ac  arenularum 
faciliorem  exitum  prodefle.  Muribus  autem  hi  grati  (fi  mi  funt,ac  fciuris.quorum  etiam  pro- 
uentum  augent.  Saginantur  & horum  paftu  porci, &:  alia  quardam  animalia:  d deflantur  his 
quoque  turdi  ac  columba:. 

Ligni  autem  cinerem  ad  vitri  compofitionem  vtilem  Petrus  Grefcentius  feribit; 


De  fraxino.  Gap.  x i i. 

Fraxinusi  A Lta  & procera  arbor  Fraxinus  quoqjeft: 

-^Lcaudice  alTurgit  reclo,cra(Iitudinisfubinde 
haud  exigua:: frequenter  mediocrisxortice  con- 
tegitur latui,  lignum  albidum  eft,  Ixue,  durum> 
&;  fubcrifpum:  ramuli  huius  teneriores  recensq; 
enati  geniculis  aliqilot  nodofi  funt,medullamq; 
intus  habent  candidam  & fungofam : fcd  vetu- 
ftiores  toti  lignofi  geniculis  ac  medulla  carent. 
Folia  obloga, pennata  ex  compluribus  conflant, 
stb  vno  pediculo  flue  cofta,aut,vtTheophraftus, 
df’  vihc,  (Jtfeau , coniugatim  harrentibus , fibique 
inuiccm  ex  aduerfo  pofitisj  excepto  extremo, 
vnico;  quorum  Angularia  oblonga , lata;  Lauri- 
nis fimilia,nifi  molliora, dilutius  virentia,  ac  ne- 
quaquam odorata,  & per  circumferentiam  leui- 
ferrata.  a tenerioribus  ramis  iuxta  foliorum 
exortum  multa:  prodeunt  fimul  dependentes, 
oblonga:, anguftx, planxque veluti  filiqux, vo- 
lucrium nonnullorum  linguis  fereaffimiles;isi 
quibus  femen  perficitur;  quod  guftu  amaricans 
eft.  radices  multx  &tfublimes. 

Locis  humetibus,yeluti  circa  pratorum  mar- 
gines, autfluuiorum  ripas,  melius  Fraxinus  pro- 
ficit,quara  in  ficciSjaut  aridioribus. 

Aprili  itlenfe  in  Germania  ac  Belgio  folia  8C 
filiqux  prodeunt : femen  tamen  non  ante  Au- 
tumnum maturitatem  confequitur. 

Arbor  hxc  Grxcis  /uehia.  dicta  eft:a  nonnullis 
etia  nlxter.  Latinis  Fraxinus:  Germanis  (Jfchcm; 
fxuim, ^fdjemholfi/  & ©(cpRefcbcrmBelg.eflcfjm 
& ‘effcficntiooni : Italis  Frafino:  Gallis Frefnc:  Hifpanis  Frefno , Fraxtne,  & Freixo : Anglis 
aftTic  trtt:  Bohemis  @c|en. 

Fruflus  Aliquarum  inftar  Officina:  Linguam  auis  & Linguam  pafTerinam  vocitant:  Cne- 
ce opwSoyiMojw  quis  dixerit:  Sunt  tamen  qui  velint  Orncogloffum  dici : alij  Ornum  ipfam 
Orneogloflum  faciunt. 

Facultatem  autem  Fraxini  folia  & cortex  cum  moderato  calore  efficaciter  reficeantem 
habent:  Semen  calidum  ac  ficcum  eft  ordine  fecundo. 

Foliorum  fuccus,aut  ipfa  folia  impofita, aut  ex  vino  aflumpta  viperarum  morfibus  ac  ifli- 
bus  rcfiftuntjVt  Diof.ait.Tanta  autem  eft  huius  arboris  contra  ferpentes  vis,vt  nc  matutinas 
occidcntcfvc  vmbras.quam  fimi longiffimx,arboris  eius,(erpens  attingat,  adeoq,  ipfam  pro- 
cul fugiat:  vt  Plinius  lib.  xvi.  cap.  x 1 1 i-  Idem  vero  ait  Fraxini  frondibus  circumfeptum  fer- 
pentcm.citius  in  ignem  proximum,fi  adfit,abiturum,quam  ad  Fraxini  fronde  acceflurum: 
& praterca  florere  Fraxinum  prius  quam  ferpentes  appareant;  nec  prius  demittere  folia, 
quam  hi  conditi  funt. 


ZZ  3 


tu  "Stirpivm  HISTORIjE 

Experti , inquit , prodimus : fi  fronde  ea  gyro  claudatur  ignis  & ferpens,  in  ignem  potius 
quam  in  Fraxinum  fugere  fcrpcnccm.  Mira  natura:  benignitas,  prius  quam  lue  prodeant 
florere  Fraxinum,  nec  ante  conditas  folia  dimittere. 

V traque, hoceft, folia  &coTtex  ventrem  feruntur  adftringcrc,& cum  aceto  8 e aqua  deco- 
la ventriculo  impofita  vomitum  liftcre. 

Semen  quod  folliculis  eius  ineft  medetur  iocinorisac  lateris  doloribus  ex  caufa  frigida 
cum  vino.  Aquam  qus,artimlubit  educit, vrinam  cit ; fertur  &c  Veneris  eflc  incitamentum; 
prarfertim  vna  cum  Piftaciis  ac  Pini  nucleis  aflumptum. 

Ligni  materies  cft  ad  plurima  vtilis, Homeri  praeconio  & Achillis  hafta,  vt  Plinius  ait, no- 
bihtata.Eius  Ver6  npiiljigna  fiuc  ramenta  potu  perniciem  adferre  tradunt:  Diolcoridesair. 
Corticis  cinis  ex  aquaillitus  lepras  curat,  Plinio  auclorc. 


De  Orno.  Gap.  xfu. 


R N v s & arbor  quidem  fubinde 
magna  eft,&  Fraxino  fimilis.eiusq; 
altera  fpecics,  fed  humilior.'folia  ex  plu- 
ribus ad  vnum  pediculum  cohzretibus, 
vnoq;  eminente , confiant,  veluti  Fraxi- 
ni; fed  minus  dilute  virentibus,  mollio- 
ribus , ac  nonnihil  pilofis , per  ambitum 
profundius  ferratis, inftar  Sorbi. cortex 
mediocriter latuis  eft.  interiorligni  fub- 
ftantia  minus  crifpa , coloratior,  fed  non 
minus  dura,  flores  in  vmbellis  albidi  & 
odorati,  baccx  initio  virent, matura:  ru- 
bentjguftu  infuaues,ac  fapore  ingratx. 

In  prf  altis  &:  afperis  montibus  Ornus 
gignitur,atque  his  gaudet:  ad  plananon, 
aut  raro  admodum  defcendit;  ih  quibus 
atgre  quoque  adolefeit,  fruticis  tantum- 
modo,non  arboris  fpeciem  referens. 

Maio  menfe  & folia  redeunt  & flores 
vigent : Autumno  vero  bacezad  matu- 
ritatem perueniunt. 

Ornum  hanc  arborem  Latini  nomi- 
nant,& non  raro  fylueftrem  Fraxinum: 
Et  Fraxini  quoque  fpecies  eft.  Graxi  fi- 
quidem,vt  non  modo  Plinius feribit, fed 
& Theophraftus,duo  Fraxini  generafe- 
ccte:  vnum  altum  atque  proceruimalte- 
rum  humilius:  Alta  au  te  & procera, Fra- 
xinus  vulgaris  cft;  humilior  vero  Omus, 
qui  & op&ti i /jaXicl  , fiue  montana  Fraxi- 
fr.vuito'*.  nus, quia  montibus  propria : veluti  altera  fiue  cam  peftris  vocatur, qua:  &Bovti«A/a,fiue 

(vt  Gaza)  Bubula  Fraxinus;  led  rccfius  magna  dicitur  Fraxinus.Particulaenim  fiou, intentio- 
nis nota,  folet  magnis  prxponi:  fic  Bovhifua,  aut  magnam  fignificantfamem,&Bov- 

/mAo., Fraxinum  magnam.  Nominatur  vero  Ornus  Germanis  $?al£>«jm:Belgis$auereffdj«n 
nonnullis  «Qualfier : Gallis  Frefnt  fauuage : Bohemis  -f)a&r.  Matthiolus  hanc  Sorbum  fyl- 
ueftrem facit. 


De  facultatibus  autem  vel  foliorum, vel  corticis, aut  etiam,  baccarum, vt  nihil  apud  vete- 
res extat:  fic  &a  rccentioribus  nihil  compertum.  Plinius  verd  Ornum  facultatibus  fimilem 
Fraxino  facere  videtur;  lib.fiquidem  xvi.  cap.  xm.vbi  de  vtraque  Fraxino  fcribitjcampe- 
ftrem  cnfpam  efle  tradit, montanam  fpiffam.  mox  hxc  fubdit:  folia  earum  iumentismorti- 
fera.ca:  teris  ruminantium  innocua  Grarci  prodidere.  Qua:  quidem  de  Taxo  veteres  fcripfe- 
ilinijirrof-  rc>n°n  autem  de  Fraxino.  Fefellit  Plinium  vocum  /juXov  ac  luxia*  affinitas : ju/Ao?  Taxus  eft: 

/M^iu  Fraxinus,  fic  vt  Fraxino  perniciofam  illam  facultate  perperam  tribuerit,  qua  Taxi  eft. 
s . Lapfuseft&in  Orni  hiftoria  Benedidus  Curtius  Symphorianus,  cum  ex  Virgilij  Gcor- 
tUmU-  gicis  Ornum  Pyri  flore  efle  exiftimat:  ex  ipfo  fiquidem  Virgilij  carmine  nequaquam  hocre- 
Pfi*  Se  colligi  poteft ; agit  fiquidem  non  de  formis  arborum , fed  de  infitione  nonnullarum  ih 

alias 


PEMPTADIS  SEXTiE  L I B.  IUI.  8*$ 

dias  didi  miles  ac  natura  differentes;  veluti  Nucis  in  Arbutum:  Mali  in  Platanum  : Fagi  ia 
CaftancamiPyri  in  Ornum  :Quercus  in  Vlmum.  Atque  hoc  modo  Platanum  feribit  pomi- 
feram: Fagos  Caftaneam  ferre:  Ornum  incanefcere  Pyri  flore.  &c.vt  ex  ipfis  Virgilij  verbis 
manifefoffimum  eft.quatfic  habent  Georgicon  fecundo: 

In  feritur  tiero  ex f ce tu  nucis  A rbutm  horrida, 

Et  fleriles  Platani  malos  gcjftre  valenter. 

Castanea  Fagos:  Ornus  incanuit  albo 

FlorePyri, glandem^  fues  fregere  fubVlmis.  . ‘ ' 


PO  p v l i du£efunt:albi  &nigra:Pli- 
nius  tertiam  annumerat  Lybicamj 
Theophraftus  vero  «*/*/:>  didam. 

Alba  Populus  perquam  facilis  a'u<3u  i. 
arbor  efficito  in  altitudinem  affurgit.fu- 
periusramofa:  caudicis  cortex  laroiseffi 
ramulorum  vero  etiam  albicans.lignuni 
candidum  facile  findituf.  Folia  lata  pro- 
fundius incifa  ac  angulofa/Vitigineis  fe- 
re fimilia,fed  multo  minora , fuperiore 
parte  lauia,glabra,ac  virentia;  auerfa  ve- 
ro albida,  ac  lanuginofa : iuli  oblongi, 
pappofi,initidpurpurafcentes:radicesiii 
aiuerfa  tendunt,  fummo  terra:  cefpiti 
fobfunt,  nec  altius  demittuntur : atque 
idcifco  validiore  vento  has  arbores  ftb- 
uefti  non  raro  accidit. 

Nigra  Populus  proceritate  alba  non  z, 
efi  inferior,  fiibinde  vero  &cxcelfior, 
frequenter  ramofior:  non  raro  craffioris 
caudicis : cortex  eius  latuis  fimiliter  eft, 
fed,  ligni  materia  durior, -flauior,  acmi- 
hUs  albida,neruofior,  ac  difficilius  findi- 
tur, prima  huius  germina  futurorumq; 
foliorum  rudimeta  oblonga,  hordeaceo 
grano  maiora , pingue  oieofum  ac  refi- 
iiofum  quiddam  continet  digitis  adhat- 
refces,colore  flaub  ad  luteum  accedens, 
odore  fuaui  gratum,quod  maioribus  fa- 
dtisSc  in  folia  iam  abeuntibus  perit,  fo- 
nftar  priorum  Heder?  foliorum  latum  & acuminatum, pet 
itum,coIore virens, Ixue  acrelplendens,  longo  tenuique  pedi- 
culo appenium,  quamobrem  ventis concuflum  ftrepitum  exhibet,  profert  hxc  &iulos:  ac 
deinde  pofl  hos  oblongum  veluti racemum, vu#  oblongioris fpeciem  exhibentem,  cUi  bac- 
catadhzrentrotundx,  qua:  vbi  maturuerc,in  pappofam  vanefcunt  lanuginem;  radix  huius 
altius  defcendit,& firmius  ha-ret. 


Tertia  Populus  non  multo  mirius  quam  priores  excelfa  & procera  eft.  conexae  ligni  ma-  3; 
teries  ad  nigra;  fimilitudinem  accedunf.iuli  longiores  ac  nigriores:  folia  quoque  nigriora  ae 
duriora, fubrotunda.marginibus  profundius  incifa,qua:  e longioribus  pediculis  dependetia 
continuo  fere  mouentur,atque  inter  fe  collifa  crepitant,ccelo  etiam  tranquillo  ac  ludo , vel 
quam  minimum  ventofo.radices  huius  firmiores,profundius  quam  alba;  defcetldunt. 

Lucos,  aquofa,  &paluftria  Populi  amant:  ftagnis  gaudent : lxtiores  circa  amnesnafcun- 
tur,ac  prxferrim  alba. 

Inter  primas  Populus  germinat:  praecedit  reliquas  nigra,  cuius  prima  germina  tunc  colli- 
genda, cum  in  ipfis  refinofus  liquor  repentur,  quod  fubinde  circa  zquino&ij  tempus,  aut 
paulo  poft  contingit. 

Populus  alba  G necis  teux*  nominatur : Latine  vero  a nonnullis  Farfarus.  vtaPlauto  iri 
PenulO : . . — - — -vifeum  legioni  dedi 

Fundas eos  profler  nebam  vt folia  Farfari. 

ZZ  4 


Ger- 


Gcn-naniscftpat>pf(&aum.'»JCif;2ll6cr6aiun/WCif;p^pdii'cpt)Cn:  Belgis  abcdtocm  , qua  Gram- 
matici perperam  Abietem  interpretantur:  Italis  Popolo  bianco : Hifpanis  Alamo  Manco , 
Amieyro .-  Gallis  Peuplier  blanc : Bohemis  <$opd. 
i.  Altera  Ipecics  Grarcis  : Latinis  Populus  nigra : Petro  Crcfccntio  Albarus : Ger- 

manis 2lfpcn:  Belgis  JJopulur  & popriarr:  Italis  Popolo  nere : GaUis  Fcupktrnoir : Hifpanis 
Alamo  r.ignlho:  Anglisafp  vel  JJopSet  trcc. 

Primum  illud  eru  mpens  germen, cuius  in  medicina  vius , Officina:  Oculos  Populi  appel- 
lant: alij  malunt  Gemmam  Populi  dicere:  G necor um  quidam  castpHst  appellant,  vndeerro- 
Emr  qut-  ris  occationem  acceperunt , qui  non  prima  illa  germina  refinofa , fed  racematim  coHzrentia 
rundim  granula, in  cora  politione  vnguenti  ex  Populo  allumcnda  temere  exiftimarit ; in  Quibus  nihil 
m Hr’  relinofum.Grxci  certe  non  aliud  quam  quod  refinofum  cft,accipi  volunt,  licet  fortafSs  hoc 
ipfum  haud  proprio  nomine  exprimant.  abM>I  , Paulus  AiginCta  lib.  vit.  ait,  4&xTc<mip//jc, 
prrmb  id  ctt,  multa  circa  femen  refina  exiftit. 

In  non  minore  autem  verfantur  errore,  qui  PoBtarum  fabulis  nddidti,  Succinnm  ex  Po- 
puli lachrymis  in  Padum  defluentibus  coire  ac  durari  credunt.  Neque  enim  cxPopuli  li- 
quore, fed  ex  alioconcrefcit:  neque  in  Pado,  fed  in  littore  Boruflico , Germanici  flue  Bal- 
suctinum.  thici  maris  Succinum  colligitur. 


3.  Tertia  autem  Populus  Tremula&quibufdam  cognominatur,  voce  i Gallis  mutuata,  qui- 
bus T remblc  dicitur:  Bclgisd  crepitu  ac  ftrepitu  foliorum  nomen  quoque  accepit,  qui  Qatc« 
Iter  ipfam  nominant.  Exiftimatur  vero  hatc  eife  a Plinio  Libyca  dicla , & a Theophrafto  xsp- 
jc)s,quam  Gaza  montanam  Populum  vocat. 

1.  Cxterum  alba  Populus  abfterforix  efl  facultatis,  inquit  Galenus,  & tetnpcraturxmifbe,' 
ex  aquqa  tepida  Se  terrena  extenuata  eflentia. 

CortcXjDiofcoridc  auctorc,vncix  (aut vt alij, &re6liusdenarij)  pondere  ifchiadic-ispro- 
deft.&aduerfusvrinxftillicidium.Ifchiadicis  vcr6  hunc  corticem  vtilcm  fcribit  Sc  Q^ere- 
nus Sammonicus:  Sapiits occultu viclaeoxendicen/orbiti  1 

Perfurit,^  grelf  as  diro  languore  moratur : 

T opulus  alba  dabit  medicos,  de  cortice  potus. 


Fertur 


PEMPTADIS  SEXTA!  L I B.  IIII. 

Fertur  vero  52  idem  cortex  fterilitatem  facere  cum  Muli  rene  potus,  quod  & folia  poli 
purgationes  fumpta  polle  exiftimantur . foliorum  tepens  fuccus  aurium  dolori  inftilla- 
cus  fuccurrit. 

Populi  vero  nigra:  refina,qux  primis  ineft  germinibus  (iue  Oculis  dictis , calida  ac  ficca, 
partium  tenuium,attenuandi,ac  molliendi  facultatem  obtinet:  acopis  82  malagmatis  com- 
mode admifeetur. 

Folia  fimilem  quodammodo  facultatem  habent, fed  ad  omnia  infirmiorem,  Galeni  fen- 
centia.Cum  aceto  h$c  tritamagna  vtilitate  podagricis  doloribus  imponi,Dio’fcorides  tradit. 
Semen, hoc  efl, prima  germina, vtanteofiendimus,  ex  aceto  potum  comitialibus  vrile  effe, 
idem  auctor  e(t.  Fit  ex  Populi  oculis  vnguentum  Officinis  notiffimum  : Docetvero  82  O- 
leum  ex  his  conficere  Paulus  Aigineta,  quod  Aigyrinum  dicitur. 

De  Vlmo.  C a p.  x v. 

Vlmus.  TNter  proceras  82  altas  arbores  82  Vlmus 

-®-eft , ab  imo  fere  frequenter  ramofa : craffi, 
feabri,  ac  rimofi  exteriores  caudicis  cortices 
funtjlenti  vero  & flexibiles, qui  fubfuntjvelu- 
ti  & ramulorum, .qui.non  minus  quam  Tilias 
obfcquiofi  ac  flexu  inuicti  funt : ligni  fubftan- 
tia  folida  ac  fufflaua.  folia  lata,  indiuifa,  rugor 
fa,vehofa,longiora  quam  Pyri,  ambitu  crena- 
ta,quadru  pedum  nonnullorum  animantium^ 
ac  pnecipue  boum , pabulo  grata ; in  quibus 
folliculi  fuperiore  parce  eminentes  gignun- 
tur, pratter  exiguos  veluti  culices,  & liquorem 
continentes  lentum  ac  vifcofum,qui  quando- 
que Solis  caloribus  induratus  gummi  inftar 
concrefeit.  femen  planum,  rotundum, tenue, 
membfanofum,maius  quam  Atriplicis,  quod 
inter  folia  ac  fubipfis  latitat,  radix  non  in  al- 
tum dimittitur, fed  perobliquum  fpargitur. 

Loca  amat  plana  ac  campeftria,  litumque 
ac  humidum  folum:  iuxta  fluenta,  vel  ferobes 
aquas  habentes  feliciter  gignitiir,  82  facile  in 
altitudinem  aflurgir.  . 

Huic  autem  non  multum  diffimilis  82  alia 
quasdam  prxalta  quoque  ac  procera  arbor  na- 
feitur , cuius  lignofa  materies  multo  durior 
efl:,  82  ad  opera  idcirco  vfurpatur  qua:  pon- 
dus ac  vim  fuftinerir : vt  funt  Cochlea:  & mo- 
lendinorum rota:,  folia  huius  rugofa  fimiliter  82  ambitu  ferrata  exiftunt,  veluti  prioris,  fed 
longiora  82  auerfa  parte  latuiora, dilutius  virentia;  qua:  vbi  reliccata  fuerint  gratum  olent,  ab 
his  verd  nulli  exeunt  aut  nafcuntur  folliculi,  82  bublis  eadem  minus  grata  fiint:  femen  prio- 
ris fatis  fimile. 

In  denfis  fyiuis,locis  montofis  ac  arduis  hoc  genus  prouenit,  veluti  in  Ardtienna  fylua  ac 
Sonia  in  Brabantia  dicta,olim  Arduenna:  parte:  in  quibus  hsec  arbor  frequens  reperitur. 

Erumpunt  vtriufq;  foliafub  finem  Aprilis  aut  circa  Maij  initium  in  Belgio  quidem  : eo- 
de  tepdre  82  femen  no  modo  prodit,  fed  & perficitur, ac  veto  mox  abripitur  & decidit,quod 
inutile  habetur:  Nemo  enim , vt  Columella  ait , Vlmosex  femine  ferit,  fed  ex  fobolibus. 
Liquor  & folliculus  Iunio  menfe  colligi  poteftjpriufquam  denfari  incipiat. 

Vlmum  Gra:ci  ■STthitu  nominant:Germani  9iuffljolS/9ujfIftaum/  ^Olmbaum:  Belge 
-Galli  Orme : Itali  Olmo: Hifpani  Vlmo:  Angli >£lintrce:  Bohemi ©iffn. 

Semen  a Plinio  ac  Columella  Samera  dicitur. 

Vermiculi  qui  intra  folliculos  cum  liquore  reperiuntur,  Graxis  xtims : Latinis  Culices  ac 
Muliones  vocantur. 

Et  prior  quidem  harum  ea  eft,quam  Theophraftus  fimpliciter  ac  citra  adie&iuum 
appellat:  Duo  fiquidem  huic  genera  funt  :vnum  opeivTeXiu  : alterum  dlsAsa.  Eadem  vero  82 
Atinia  Columelle.fiue  Gallica  Vlirius.Nam  82  hic  duo  Vlmi  genera  facit;  Gallicum 82  Ver- 
naculum : Illud, inquic, Atinia;  hoc  noftras  dicitur.  Atiniam  fiquidem  lamorem  ac  procerio- 
rem 


8 sttrpivm  historia 

rem  elTe,  frondem^;  iucundiorc  bubus  prfberc,quam  alia;quod  de  priore  quoq;fcripfnnu$. 

Altera  Vlmusop«^r«AsaT'hcophraftoeft,  quam  Gaza  Monuulmum  interpretatur:  Co- 
lumella; vero  Vernacula  ac  noftras dicitur, id  cft,Icalica : Belgis  haec  fjeifclcrr : & quibufdam 
locis  IJecrcntecr  nuncupatur. 

Pliniushb.xvi.cap.xvii.quatuorVlmi  generarefert:  fcd  Atiniam  8C Gallicam tanquara 
differentes  pro  duobus  bu  nicrat,qux  Colu  meli;!:  vnu  m idemquefunt  genus.  Tertium  no- 
ftratem  fibi  ac  Columcllxdiftamfacit.  quartum  genus  addit  fylucftrcm  Vlmum,cuiusncc 
Columella  nec  Theophtaffus  meminerunt. 

Vlmi  autem  prioris  folia  Sc  cortex  cum  moderato  calore  abfteriionem  non  ob (curam ob- 
tinent: lentum  ac  vifeidum  quid  in  mandendo  habent. 

Vulnera  folia  glutinant:  idem  8c  cortex  fafcixmodo  ipiis  impolitus  ac  circumligatus.Ad 
lepras  cum  aceto  trita  faciunt  Sc  folia.  Crafliorem  corticem  vncix  pondo  cum  vino  autaqua 
potum  pituitam  detrahere  Diofcorides  refert. 

Humor  in.  folliculis  repertus  abfterforius  eft, atque  vnaconglutinansrillitus  cuti  nitorem 
inducit , facicique  maculas  delet.  Vulncrareccntiaconfolidat : curat  & enteroccelasnon 
ihueteratas  cum  fplenio  impofitus,  ligatura  re&e -adhibita. 

Cap.  xvi. 

DV  v m generum  Tilia  eft:  mas  & femina. 

Tilia  femina,  vulgo  nota,&  magnaarbof 
eft:  multis  & oblongis  ramis  in  latitudinem  am- 
plam fefe  facile  diffundens : caudices  eradi  funtr 
cortex  latuis,  foris  lubnigricans,(ed  interius  ex 
luteo  inalbicans, lentus,  flexibilis,  admodum  ob- 
fequioius,  ex  quo  Sc  funes  & chorda:  conficiun- 
tur,ac  alia  quadam  texuntur,  interior  materia  Ig- 
tiis,non  dura,enodis,  & inalbicans.exquacarbo- 
nes  confiunt , quorum  ad  pulucriseiuscompoli- 
tionem  vius, quo  bombardx  & bellica  implentur 
tormenta:foha  lxuia,fp!endentia,  lara, acumina- 
ta,Hedcrx  non  angulolis  fere  fimilia,fed  dilutius 
virentia, & per  margines  incifa.  Flofculi  racema- 
tim  aut  vmbellatim  potius, in  longis  cohxrcnc 
pediculis,  q»i  a quibufdam  veluti  angu  dis  &:  al- 
bicantibus foliolis  exeunt.femen  in  rotundis  fol- 
liculis baccarum  Heder$  magnitudine  nigricans, 
fporite  vbi  maturuerit  excidit,  radices  in  profun- 
dum dclccndunt,ac  in  latitudinem  fimulexpa- 
tiantur. 

Tilia  mas, non  minor  aut  minus  in  amplitudi- 
nem diffiifa  eft  quam  femina : cortices  lenti  ac 
obfequiofi  fimihter  funt;&  ad  funes  conficien- 
dos idonei,  (cd  tamen  paulo  duriores  ac  fragilio- 
res. lignum  durius,  nodofius,  & ex  luteo  colora- 
tius, Vlmi  fatis  fimile:  folia  lata, haudquac.uam 
lxuia,fed  afperiora,propemodum  veluti  Vlmi, in 
quibus  tamen  folliculi  nulli  gignuntur.  Frudum 
adeo  raro  profert,  vt  Herilis  & nec  vllum  fecero 
exiftimetur.  Eft  autem  hic  pIanus,rotundus,&  vti  maioris  Thlafpios  infarctus,cohxrentque 
plures  e longiufculis  pediculis  raccmatim. 

Pingue lxtumque  fblum  Tilix requirunt:  in  ftercorato  optime-profieiunt:  in aridoxgre 
adolefcunt:  gignuntur  quandoque,  fcd raro, in  fyluis. 

. Flores  femina  Maio  mcnfe  adfert:  fiudu  verd  maturu  Septembri  menfe,aut  paulo  prius. 

Tiliam  GrxciipiAi/esD’  nominant,quxdifferensa  tfttwpea  eft:  Ruellius  perperam  tpiMupstt 
Latine  Tiliam  interpretatus  eft.  Dicitur  aute  Tilia  Germanis  imften  & ■iinDcnbaum:  Belgis 
Jlintie  &HmOenboo:  Italis  7" /7/‘<t:Hifpanis  7«<j:Gallis  T ilet:  Anglis SLmOftt tcer.  Bohemis-fjiya. 
Marem, Belgarum  nonnulli  patria  voce  Upcline  appellant. 

Falluntur  autem  non  parum,  qui  Vlmum,  aut  huic  cum  folliculis  in  foliis  fimilempro 
Tilia  mare  icone  exprimunt  ac  exhibent. 

Tilix 


PEMPTADIS  SEXTA  tlB.  III  i.  '%lf 

Tilia:  aurem  folia  & cortex  reficcandi  quandam  vim  habent,  Sc  vha  repellendi.  Folia  i* 
aqua  decocta  oris  pullulas  reliccant  ac  feriant  ore  ex  hac  colluto,  tumores  etiam  pedum  re- 
primere feruntur,cum  aqua  deco£ta,&:  emplaftri  modo  impolita. 

Flores  calidi  lunt ac  ficci,&  partium  admodum  tenuium:  aduerfiiscapitiscxcaufe  frigida 
dolores,  vertigines, apoplexiam, ac  etiam  morbum  comitialem,  a qtiibuldam  commendan- 
tur: &non  modo  ipii  flores,  fed  &:  ex  ipfis  ftillaticius  liquor. 

Tilia:  folia, Theophraftus  ait, praedulcia, & plerifque  animalibus  pabulo : fru&us  mandi  a. 
nullo  poteft. 

De  Alno.  Cap.  xv  it. 

NO  n minus  quam  procedentes  alta 
ac  procera  Alnus  eft.  caudice  aflurgit 
mediocris  craffitudinis  recto.  cortex  eius 
feaber,  fragilis,  nigricans, ad  corij  aliorum- 
que uncturas  vtilisdignum  fubrubet,mol- 
le,ac  tra&abilc , quoa  extra  aquas nbn  did 
incorruptum  durat;  fub  ipfis  verd  aquis, 'ac 
in  aquoiisad  aeternitatem  immortale, a:di- 
ficiorum  fundamenta  ac  immania  Itructu- 
rarum  pondera  fuftinet. -multa  certe  aedifi- 
cia ex  Alno  palos  (ubditos  habet,  folia  au- 
tem Alni , Pyri  foliis  maiora  rugofioraque 
ad  Colurna  accedunt;  per  circumferebam 
fimiliter  crenata  , tactu  glutinofe.  iulos 
quales  Betula  pro  floribus  emittit,  oblon- 
gum eft  & ex  multis  IquamuliS  copadtum 
quod  pro  fructu  habetur  , quibus  dehi- 
feentibus  femen  excidit. 

In  aquofis  nafcitur,ac  in  humidis  & pa-. 
ludofis  lyluis,nec  alibi  proficit. 

Iuli  Vere  erumpunt : femen  Autumno 
excidit. 

Grecis  y.  nominatur:  Latinis  Al- 
nus: Petro  Crefeentio  Amedanus:  Ger- 
manis g-rlenhaum  & Srllcrn&aum : Belgis 
«Slfen  & «Elfen&oom:  Italis  Alno:  Gallis  A al- 
ne-. Bohemis^Bolfft. 

Caeterum  Alni  cortex  refrigerantem  ac 
adftringentem  cum  ficcitate  facultatem  obtinet.  Incipientibus  inflammationibus  vtilitet 
imponi  poflimt.  Conducunt  quoque  adoris  & tonfillarum  inflammationes  ac  tumores, 
veluti  nucum  Iuglandium  cortices . 

De  Betula.  Cap.  x v i i i. 

BEtvla  fsepe ad  mediocris  arboris  altitudinem  excrefcit : quandoque  humilior  fruti- 
co fa  magis,  cortex  eius  exterior  caudicem  conueftiens  cralfus,  feaber,  albidus,  ac  rimo- 
fus;  qui  vero  huic  fubeft  interior,tenuis  admodum, laniis, atque  inftar  membran^ pellucidui. 
crailiorum  ramulorum  cortices  inalbicat  quoque,fed  minimorum  non  ita, qui  punico,  qua- 
lis eft  Caftanca:  echino  exempta:  color , reiplendent,  qui  fere  deorfum  reclinati  ex  arbore 
dependent,  veluti  iulorum  aut  foliorum  pondere  grauati.  ligni  materia  alba  eft,  fimiliter  Sc 
ramulorum,  qui  & adeo  lenti  ac  flexibiles , vt  ad  circulos  vaferios  non  minus  vtiles  fint,  vel 
etiam  vtilioreshabeantur,quam  Saligni  rami,  folia  lata,  acuminata,  & per  margines  incila* 
minoraquam  Fagi,la:uioraque  aevirentiora.  Iuli  oblongi  funt,in  quibus  quod  femen  exifti- 
matur,gignitur;  quod  dehifcentibus  per  artatem  iulis  effluit. 

In  Germania:  ac  Bohemia:  montibus  ac  lyluis,tum  & alibi  gignitur: & quandoque  in  are- 
nofis  ac  aridiffimis,  veluti  mBrabanria:  Campania, quibufdam locis  adeo  Herilibus, vtn<5 
herbam  quidem  producant*  in  quibus  tamen  Betula  viget  ac  crefeit. 

Iuli  primo  tempore  prodeunt .-  deinde  folia  Aprili  menfe  aut  paulo  ferius. 

Nominatur  hasc  arbor  Grace  a Theophrafto  onixuJtt:  a nonnullis  ab  aliis  «WjUo;:La- 

rinis  Betula : non  defunt  vero  U qui  per  duplex  11.  Betulla  fcribant,  veluti  quardam  Plinij 

exem- 


•maior : altera  minor:  tertia  Car- 
pinus dicta. 

Maior  fpeciola  ac  procera  arbor  eft: 
cortice  mediocriter  lanii : materia  in- 
teriore tenera  ac  tractabili : ramos  ex- 
pandit in  omnem  partem  complures, 
circa  quos  folia  magna,  lata,  angulofa, 
vitigineis  fatis  fimilia,fed  lguioramol- 
lioraquc , & pediculo  longiore  eoque 
rubente  annexa,  flores  racematim  de- 
pendent ex  albido  herbacci.fuccedunt 
fructus  oblongi, bini  ex  aduerfo  cohx- 
rentes, circa  annexum  nuclei  concepta- 
culo tumentes,  reliqua  parte  plana,  ac 
membrana:  inftar  tenui,  Ephemeriaut 
interiorum  Cicad^  alarum  fimiles.nu- 
clei  candidi  ac  exigui  funt. 

Minor  Acer  frequenter  in  arboris 
fpecicm  quoque  adolefcit:  fepe  ver6 
fruticis  in  modum  humilis  permanens 
nafeitur:  cortex  huius  fimiliter lamis: 
interior  ligni  fubftantia  albida  ac  tra- 
ctabilis : folium  vti  prioris  angulofum, 
lxue, glabrumque,  pediculoque  adhz- 
refeens  rubente,  fed  multo  minus,  Sa- 
nicul?  folio  ciim  magnitudine,tum&: 
fplendore  fere  perCmile,nifiqucdpto- 
fundiusincifum  : flores  vcluti maioris, 
herbacei  ,non  ram en  racematim, fed  in 
vmbcllis  excuntifructus  fimiliter  iimi- 
les  bini  ab  vno  pediculo  dependent. 

Carpinus  caudice  aflurgit  procero; 
cortice  inalbicanre,  nonnihil  afpero  ac 
fcabro : ligno  folido  ac  tenaci,  rami  in 
latitudinem  effundutur  foliis  circum- 
uefliti  latis,  haud angulofis, fed  ad  VI- 
mi  folia  accedentibus,  nifi  teneriora 
effent:  inter  hxc  triangularia  quxdam 
racematim  dependent, iuxta que  capi- 
tula Cicerum  magnitudine;  inquibus 
fructus  iiue  feme.  radix  firmatraflaq;. 


De  Acere  & Carpine. 


exemplaria  habent : Germanis  <23irw 
fcnfxmm:  Belgis  25crtISmbooin:Italis.B«- 
tula : Tridcntinis  Bedotlo : Gallis  Bou- 
leau : Bohcmis  “iStpja. 

Dc  medico  autem  vfu  Betula:  vel 
partium  eius,  nihil  vel  apud  veteres, 
vel  recentioresextat. 

Gallica  hxc  arbor,  inquit  Plinius 
lib.xvi.cap.xvni.  mirabili  candore 
atq;  tenuitate  terribilis  Magiftratuum 
virgis : nam  ex  eaolim  conflabant  fat 
ces  magiftratuum. hac  vero  xtate, pue- 
ros quoque  p^dagogi  ac  parentes  virgis 
ex  Betula  terrent. 


Montibus  propria  maior  Ac.eC.eft,defcendit ‘tamen  & ad  plana  ac  campeftria ; prxfertim  j. 
cultu  accedente.  , * 

Mippr&infyluisraontofis.gigriitur,vbifacilearborcfcit:reperitur  vero  &iuxta agrorum 
fepta,ac quandoque fccusriudlos Fruticis  inQarinafcens.  : 

Carpinus  Si  lylu  is  & montibus,  gaudet.  (T-—:..  . ' __  j. 

Vere  omnibus  folia  exeunt,ac  flores  vtriq^Aceri:  lemCn-fuE  finem  xftaris.  perficitur. 

Acer  Grxcis  e^dW/wos  nominatur. 

Maiorem  Germani  2l5om  Sc  553a!bcfcbcm  vocant : Galli  Vlafne : BohemiS&rcf  :&pro-  j. 
prie  trpsfc/iwsc  hxc  di6ta  efle  exifiamatur.  A veritate  autem,  longe  tecedUnt , quipro  Plata- 
no  hanc  habent.  Vicinitate  Gallicx  vocis  decepti : Platanus  liquidem.  multiim  ab  hac  dif- 
ferens eft. 

.Minorem  Germani  3J?«j6^olbera  Brabanti  .Sotiggottt:-  Galli  Erahle- appellant : Creditur  2,' 
efle  ^Awoqdi&a.  . , . . .;u;.T  v.k-:.f!  ■/ 

Tertia  £arj>inu^e&  nomenltaliSi  Allobrogesretine.nt,£<q./i»  hancGrxcis  vocari teftis  5. 
Plinius  efli.Dicitur  autem^1*  lluahco.niqgali?,.qupd.a4:Cv>^,  Latinisiuga,  quibusboues 
iuhguritiir,c6ftueriiat.  qii*  & nucex  hacc6ficiteftaturiB£Bgdi,£tusGurriusSymphorianus'.: 

Theophraftus  tria  quoque  Aceris. genera,  ftatuens,  Primum  : altcrurh  £vykr. 

tertium  tiXivor  gjW  apjjpja^  ait:  ptouc  vide^cct.Stagyritf  diftinguere  foleht:Zygiam  aurerix 
aSphendanino  differre, quod  huiceandida  ac  netiiolimateriafir  iilli  autem  flaua  ac  crifpa. 

At  vero  Olympi  incola:,  eodem  auclore,Zygiam  montanam  efle  volunt:  Sphendamnon  ve- 
ro in  planis  nafei:  Nafcentem.vetp  in  monte  Acerem  gta^.qplqratam,  crifpam,  Sdigno  fo- 
lidatti  efle:  campeftrem  vero  in  pfanis  candidam, i;arioreHio9rpore;n}iniisq5eriipam:&hahe 
a nonnullis  ^A?vo»  flue  }A.ew,nqn  autem  rghjkfa»  vocari. 

Plinius  quoque  tria  Aceris  genera  tradit  libixvi.cap.xy.:  (Titulus  perperam  notam  dcna-pi;^  u>cm 
rij  x.  p"rp  temarij  u i ihaber.)  {edi^ygiaRi  fiue  Carpinuni  tertiani  facit , Khivorpojgv  non  me-<”»ntoin 
minit:  campeftrem  jiMlw  etiam  vocari  refert..  . . • • 

CaaeruBa  Acens  aut  Carpini  quis  fit  inmedicina  vfus,a  Grxcis  proditum’  non  jeperitur. 

" ' J 11  1 " i‘a  Plinius 


Stirpivm  historia 

Plinius  vero  lib.  xxiui.cap.  vm.  Aceris  radicem  contulam  iocinoris  doloribus  cfficaciffi- 
*ne  imponi  (criptum  reliquit. 

Q.  Serenus  Sammonicus  bibi  cum  vino  aduerfus  lateris  dolorem  affirmat: 

Si  latus  immeritum  morbo  lentatur  acuto, 
t^yiccenfum  tinges  lapidem  flridentibus  vndis. 

Hinc  bibis : aut  ceris  radicem  tundis , & vna 

Cum  vino  capis:  hocprxfcns  medicamen  habetur. 

De  Flatano.  Cap.  X X. 

Platanus.  ‘X/T  Ac;  na  arbor  Platanus  eft,prx- 

longis  St  ampliffime  luxuriatibus 
ramis  lacimme  patet,  fpaciofam  admo- 
dum vmbram  efficies,  cuius  gratia olim 
Romanis  gratiffima, expetita, &: com- 
mendabilis fuit:  folia  habet  Ricini  mo- 
do angulofa, maiora  quam  Vitis,ruben- 
tibus  annexa  pediculis,  flofculi  non  ma- 
gni , palliduli : fructus  pilularum  inftar 
rotundus , fcaber , Sc  nonnihil  hirfutus: 
In  Afia  quidem  hirfutior  ac  maior, ad 
Iuglandis  nucis  quantitatem  accedens. 

Fontes  ac  fiuuios  Platani  amant:  Pli- 
nius aliquando  vino  enutritas  refert. 
Tantum, inquit,poftea  honoris  (feilicee 
Platanis)  increuit,  vt  mero  perfiifo  enu- 
triantur : compertum  id  maxime  pro- 
defTe  radicibus,  docuimusq}  arbores  vi- 
na potare,  lib.  xii.  cap. primo. 

Italia:  autem  harc  arbor  aduena& pe- 
regrina : In  Germania  aut  Belgio  nuf 
quMti  apparet : In-Aliafrequentior  eft: 
reperitur&:  in  C re  ta:  conuall  ibus,  ac  iu- 
xta  Atfron  motem : vt  Petrus  Bellonius 
in  Singularibus  refert.  ; 

Platani, folia  hyeme  dimittunt , tefte. 
Bcllodio ; proinde  nec  mirurnlffolem 
arftate  arceant , hyeme  vero  minime. 
Commendatio  atbbns,Pliniusatt',hulla 
alia 'ffi^libr,  qu^m  fblem  xfiafe  arcere* 
hyeme  admittere. 

Dicitur  autem  hatearbor  GrXciS  ihcttutov  & fi  militer  t^tinis  Platanus,  aiantudinc  no- 
menhabCt.GallorufflP/<»/»emuIttimabhaedrffert,qu^Atdriesfpeciese{li 

At  Platanus  humidioris  ac  frigidioris  effentix  eft,vt  Galenusait.  folia  viridia  ad  cedcma- 
• ta&cincrpientcsinflammationes-fadmntrm-vinbdecoflaoculorilfluxibtiesimpoWfaledant. 
Cortex  & Pilula:  maiorem  reficcandi  potentiam  habent,  inaceto  decodus  cortex  den: 
tium  dolores  fopit:  Pilula:  virentes  cum  adipb  tritx  ambfifta  perimant  ?tx dem  ex  vino  po- 
tata ferpentibus  demorfis  auxib&htfcCrematuscortex vcftemehtihsreficcatj  St  vnaabfler- 
git:  lcpraspelht,&humldis  vlcfcfibus  medetur. 

Vitandus  cft  puIoM,Galenusait,folns  arboris  fnfidcns.fpiritu  ftqukTcm  atrradtus.anenam 
oficndit.valentcr dcficcans&:  cxd(perans,vocerhque  hidif  Ificuti  St  Vifiun  & auditum.fi  in 
oculos  aut  aures  inciderit.  Diofcorides  hoc  non  tyiodb  foliorum,  Icd&Tpilularum  lanugini 
tribuit. 

DeSafiebi  Cap.  Jtx'i.  'i: 

Alichs  dux  funt : vna procera: alteraliumihs. 
j Procera  Salix, caudice  mediocriter  craf!o,in  altltutfihem  non  m ittofem  affingit, quam 

alix  maiores  arbores-,  fi  non  tmtuV  Si  cito  a fatione  prxcrt^ffti  fumnia  £aYs  fuerit,  cqricxeius 
Jxeis.lcntus.ac  flexrlMlW  cft.  ligriuiti  albidum  fcdade&lentTfrtJ  frang-.qdc  cbutcniax^.ytnuBo 
oneri  fuccutnbat.quamobrcm  & machina:  exeo ad  dleuabdii  maxiuh  pondcrrsqnQracor.fi- 
ciunturriblia  oblonga,minora  &:  angufliora  quSitrPetfibi^firpcribrcpaftbvifentiaac  glabra; 

u - auerfa 


auerfavero  molliora albidioraquc.  rami  cortice  vel  purpureo  vel  ‘albido  conuefliuntur.  iuli 
'qui  primo  tempore  promuntur  oblongi,  mu  feofi, cito  in  albidos  & lanofos  pappos  abeunt. 

Minor  a capite  paululum  eminente  virgas  progignit  tenues , cortice  nonnihil  rubentes  z. 
aut  virerites,viminibusvtiles.  feritur  taleis  aut  virgis  in  terram  depofitis,  quarum',  vbi  incre- 
mentum acceperint.fupenor  pars  pra:(cinditur,(ic  quod  caputdicitur, illis  fiibnafeitur;vnde 
tenues  virgula: exeunt,quibu's(a:piusrefcifis,caput  grandius  redditur.  Mutilamur quandoq; 

& procerarum  Salicum  depolite  ac  plantata:  talea:  liue  ferculi , fed  altius  Sc  fepra  Hominis 
ftaturam;  vnde  cralliores  nalcuntur  pertica:,ad  multa  vtiles,  & frequentius  ad  circulos,  qui- 
bus lignea  vafa  ac  dolia  colligantur. 

Salix  aquola  deliderat  ac  humentia  loca,  nec  etenim  alibi  Saliceta  commode  proucniiint. 

Idinor  in  paluftribiis  omnino  riguis  feliciter  iiaicituf. 

Aprili  menfe,veli  ii  ferius,  Maio,  ciim  foliis  prodeuntiuli , in  quibus  femen  (ii  modo  fe- 
tant) citius  cnm  pappis  abripitur,quam  ad  perfectionem  pcrueniat.Ocyilime,  inquit  Plinius 
poft  Theophrafturri,  Salix  amittit  femen,  antequam  omnino  maturitatem  fentiat,ob  id  di- 
cta Homcro  Frugiperda : Grxce  Virgula:  & pertica:  carduntur  qhoque  Vere,  • 

priufquam  germinare  Salix  incipiat,&  eodem  tempore  furcufos  deponere  & ierere  couenit. 

Salix  Gnecis  trea  vocatur:  Germanis  Belgis  IBilgeri:  Italis  Salice,  Salcioi  Gallis 

Saux:  Hiipariis  Salgueiro^al^er^&c  Sauz:  Boherriis 

Maior  Salix  perticalis  appellaturi  pra:(ertim  qua  fepius  mutilata  ab  vno  capite  plurcs  ra- 
mos effundit.  Huius  generis  cortice  rubens  Theophrafto  nigra  dicitur : altera  vero  candida. 

Plinius  nigram  Graeam  cognominat  (finditur, inquit,  Graea  rubens)  candidiorem  vero 
Amerinam. 

Minorem  «A;kw,rion  mcu>  Arcades  nominarc,THeophra(tus  fcribit:  PliniuS  & hanc  Heli- 
cen nominat.  Vterque  hanc  Salicis  tertiam  fpeciem  (latuit:  Dicitur  vero  & eadem  Salix  pu- 
mila,Salix  viminalis, Gallica  Salix, & a Columella  Sabina,  quam  & Amerinam  vocari  a plu- 
rimis fcribit:  Germanis  flecti  3£et)Dm:  Belgis  IBijmen:  Petro  Crefcentio  Vineus. 

Salicis  autem  folia  refrigerandi  facultatem  obtinent,  & cum  nonnulla  adftri&ione  citra 
morfum  reficcamem:  ad  cruenti  idcirco  vulneris  curationem  adhiberi  commode:  poffunt. 

a a z Inferun- 


j CA mbvcvs  fubinde  medibcnS arboris  magnitudinem  asquat , ramis fuis  late effufa: 
^quandoque  vero  fruticofa  permanet.  caudex  plurima  parte  lignofus  exiguum  admodum 
medullx  intus  habet.  atrami.&prxlcrtim  iuniores  geniculis  articulati,  medullam  multam 
albidam  craflam  interius  recondunt,  ac  lignoli  minus  habent,  cortex  caudicum  (caberac  ri- 
mofuscincritio  colore  fordefeit : ramulorum  non  omnino  lxuis , colore  fere  aflimilis , qui 
quidem  exterior;  fubcft  enim  huic  &:  alius,  ligno  vicinior,  virens,  ligni  materies  dura  foli- 
daque,fufflauefcens,  findi  facilis.  Folia  ex  pluribus  ad  vnum  medium  pediculum  quinisfe- 
mivecohxrentjVcluti  Iuglandis,(ed  lingulis  minoribus,  ambitu  ierratis,  & graueolentibus. 
flolculi  in  latis  laxisque  vmbellis  albidi  & odorati,  fucccdunt  baccx  non  magnx,  initio  vi- 
rentes, poftea  nigricantes, quorum  fuccusfaturo  colore  rubet; femina  in  hisparua, plana, ob- 
longioris formx.  -7 

Adnafcitur  non  raro  veterum  arborum  aut  fruticum  caudicibus  gummi  quoddam,  mol- 
lc,nigricans, tenue, membranofumque, hominis  auriculam  quodammodo  fubindereferens, 
quod  ablatum, reficcatumquc  contrahitur  ac  durelcit.  Et  fati iufmodi  quidem  cft  palfim  vul- 
garis Sambucus.  . 5 

Prxter  hanc  vero  & alia:  quasdam  nafcuntur  rarx  ac  peregrina:,  cuiufdam  fiquidem  bacc$ 
non  nigrx,(ed  albida:  exiftunt:  foliis  ac  floribus  priorem  referens.  . 3 

2 Tertis  folia  admodum  fifla&  multum  lacinioia;  foliisac  baccis prima: fimilliraa. 

4.  Quarta:  flores  quidem  albidi  func,(ed  baccx  rubent, & vtraque  non  in  vmbellis,fedrace- 

inatim 


S TUMVM  HISTOHU 

Inferuntur  etiam  perquam  vtiliter  rami  cum  foliis  virentes  in  cubicula,  aciuxtale&ulos 
ponuntur,  acute  febricitantium,  aeris  (iquidem  calorem  vehementer  contemperant, quod 
febricitantibus  multum  expedit. 

Cortices  fimilem  facultatem  habent,  hos  in  cineres  combuftos,&  cum  aceto  maceratos, 
callos&clauos  extrahere  Dioicondes  feribit.  Nonnulli,  inquit  Galenus,  dum  fleret  Salix 
corticem  incidunt, & (uccum  quendam colligunt, quo  vtunturadea qux  pupillas oftulcantj. 
extergente  videlicet  iimulquc  tenuium  paftium  medicamine. 

De  Sambuco.  C a p.  x x i r. 

Sambucus.  Sambucus  laciniofo  folio. 


PEMPTADI5  .SEXTwE  L I B.  IUI.  8|J 

.piadra  congcfta , ac  vux  in  modum  gignuntur:  foliis  autem  ac  reliquis  vulgari  accedit, nili 
quodfubinde  altius  excrefcat,&  procerior  reddatur. 

Iam  &c  Sambuci  fpecies  eflet  Ebulus,  nili  herba forct,&:  nequaquam  arbor  aut  fruticola  S 
ftirps.de  hoc  autem  Pempt.tertix,lib.  ii.cap.,xxu  i i.fctiptum, 

Humidis  laxatur  Sambucusac  opacis, tamen  alibi  proucnit,  vt  in  hbrtorum,  agrorum, 
pratotumque  fepimentis. 

Reiiqux  Ipeciesfimiles requirunt  natales:  fcd  cui  fru&us  raccmo(us,montatiaeft. 

Subfinem  M aij, aut  circa Iunij  CalendasapiidGcrmanosac  Belgas  Sambucus  cum  floro 
eft:  matura:  baccx  Septembri  ac  Octobri  leguntur. 

Grxcis  a.r.iti , qux  Latinis  &c  Officinis  Sambucus : Gulielmo  Saliceto  Beza : Germanis 
^)o(unDer/^)o!Der:  Belgis  13 liet : Italis  Sambuco:' Gitllis  Hm  &c Suin : Hifpanis  Sauco , Saucb , 
Sambugueyro-.  Anglis  eiDettree:Bohcims<£e$. 

Quartam  Ipeciera  nonnulli  Sambucum  fylueftrem,  fed  Matthiolus  montanam  facic. 

Gummiccaudice  Sambuci  profluens,  Aure  Sambucipleriqj:  alij  Iudx  auricilla  nominat. 

Galenus  Sambuco  qualem  Ebulo  facultatem  aflcribit,reliccandi  videlicet,  conglutinan- 
di, acmodice digerendi:  verum  non  hz  tantum, fed  &alix  ei  facultates  adfunt.  Nam  Sam- 
buci quidem  cortices,fqIia,prima  germina,  florbs,  ac  frudus,non  modo  reficcanr,fed  & calfa- 
fa?iunt,Si  vna  quide  purgandi  vim.obtinent ; fcd  no  abfq;  moleftia  & ventriculi  incomodo. 

Prima  enim  germina  cofta,.SC  Afparagi  modoafliimpta  ventrem  commouent  ; Scquan- 
doqj  ventriculo  perturbatoVomitiqnem  faciunt.  Simile  poffunc  & 'folia. 

Interior  virensq;  cortex  potentius  purgat:  bilem  &c  aquofos  humores  detrahit, hydropicis 
cadecaufa  vrilis.Tunditur,&  cum  Vino  autlaftis  fero  liquor  expreflus  propinatur. 

Facultatis  huius  participes  funt &flofculi  recentes  quidem , cum  cibo  aliquo  permixti, 
veluti  cum  ouis  frixi,  ventrem  quoque  conturbant  & defectionem  moliuntur : reiiccati  ve- 
ro fimul  cum  humid  itate, purgandi  potentiam  amittunt : digerendi  Sc  attenuandi  retinent. 
Acetum  m quo  flores  aridi  macerati  funt,  in  cibis  ventriculo  gratum , appetentiam  excitat, 
craflqs  crudosque  humores  incidit  ac  attenuat. 

Seminis  facultas  paulo  quam  reliquorum  mitior:  ventrem  quoque  mouet  , & humores 
aquofos  detrahit, in  puluerem  redactum,  &:  drachma:  pondere  exhibitum,  recens  collc&um 
in  aceto  id  macerari  expedit,acdeinde  reficcari,commode  addirur  fecis  vini  arida:  par  pon- 
dus,&  nonnihil  feminis  Anili ; lic  etenim  citra  omnem  moleftiam  potentiam  fuam  exercet, 

&c  hydropicis  fubuenit.  continuis  aucem  aliquot  diebus  exhibendum , cum  modico  vini, 
quibus  placer. 

Gummi  Sambuci adftririgendi  ac  reficcandi  vim  obtinet-Dilutum  eius  in  quo  paucis  ho- 
ris maceratum  fuerit  coHutioncac  gargarizatione  oris  tonfillarumqj  incipientes  inflamma- 
tiones fedat,&  columellam  laxiOrem  reprimir.  • 

Diofcorides  tenera  ac  virentia  Sambuci  ait  folia  cum  polenta  inflammationes  mitigare: 
ambuftis  ac  a cane  demorfis  prodefle:  dolores  podagricos  cum  feuo  arietino  aut  hircino  le- 
nire impolita:  glutinare  vero  & -uro?  og?c,id  eft,  cauefnofa  vlcera.  Nouellorum  ramulorum 
medulla  qualitatis  expers  eft : hxcreficcaca, aeque  nonnihil  comprella  aut  contorta,ad  Situ- 
larum anguftioraora  dilatanda,  impolita , conducit. 

De  Sambuca  palujiri.  , Cap.  xxm.  , , 

■pALvs.TR  i s qua:  dicitur  Sambuciis,non  foliis,  fed  ramis  iplam  refeft.  humilior  multo  I. 

eft,&  fruticis  in  modum  nalcitur.  rami  cortice  conueftuintur  veluti  Sambuci , cinericio 
colore  lordente;  geniculis  per  intcrualla  interlepti  funt,acmultatn  copiolamq;  albidam  me- 
dullam intus  reconditam  habent;  lignoli  idcirco  minus , quod  candidum  & fragile  eft.  folia 
}ata,angulofa,V itigincis  fere,  fimilia,  fed  minori molliora,  vmbcllx  flolculos fidunt , quo- 
rum exteriores  fecundum  marginum  crepidines  maiores  fimt,elcganter  albidi  '&  quinque- 
folijjLeacoiis minores;  reliqui  vero  medij  ac  intra  margines  exigui,  baccx  vbi  maturuerint 
rubent, V ux  acinis  minores,  maiores, quam  Sambuci;  lapore  haud  gratx,in  quibus  duri  pla- 
nique nuclei. 

Circa  humidos  tradus , &.paluftres  gignitur : fepit  vero  & non  raro  prata  ac  veruacta. 

Vmbellx  cum  fjpribus  Maio vigent : Autumno  baccx  perficiuntur,  qux  fubinde tota 
hyeme  in  frutice  reftanr.. 

Huiusvero&alteraeftlpcciesjfimiliterfruticolatantummodo, qux  .caudicibus,  ramis  2- 
per  interualla  articulatis  ac  nodefis,  medullaque  candida  refertis-,  foliisquc  angulolis  prio- 
rem omnino  exprimit;.fed  flores  huius  non  ab  vmbellis  exeunt,  fed  in  rotundum,  dcnluro,- 
orbicularemque  globum  confcrdim  collecti  fimul  vigent,  exterioribus  &:  vmbcllam  fupe- 

aa  3 rioris 


t S T O R I JE 

rioris  ambientibus,  magnitudine &fot- 
m.i  pares  omnes ; colore  eleganter  albi- 
di, (ed  odore  deftituti;  nullo  iiiccedentc 
frudu. 

Hortcnfis  haec  eft,  & culturx  mango- 
nio talis,  vt  creditur,  fada.  Apud  Ger- 
manos ac  Belgas fubinde  repentur. 

De  hac  Sambuci  Ipecie  apud  Veteres 
nihil  memoria;  proditum : neque  enim 
Opulus  eft,vt  nonnullos  temere lufpica- 
ri  contigit:  multo  minus  Platani  fpecies. 
Rccentiorcs  Sambucum  paluftrem, aut 
Sambucum  aquaticam  nominant.  Vale- 
rius Cordus  Lycoftaphvlon  facit;&  prio- 
rem frudiferam  feminam:  alteram  Heri- 
lem marem  nuncupat.  Saxones, inquit 
Gefherus,  Vuam  lupinam  vocant : vade 
AwwsafbAoi/  nome,Cordusinuenit:Gei> 
manis^Balt^oIbtr/&:/)trf^ol&{t:Be}gis 
t&tnelc6m/&  ^todditnljout:  G aliis  quibuf- 
dam  obiere. 

De  facultatibus  autem  huius  Sebac- 
earum 'eius  nihil  compertum  apud  ali- 
quem extat:  neque  nos  quicquam  adfer- 
rc  pofTumus. 

De  Loto.  C a p.  x x 1 1 1 1. 

LO  t v s,  de  qua  fcribimus,arborma- 
gnitudine  Pyri , vel  etiam  maior  al- 
tiorque  : caudices  fubinde  habet  valde 
craffos, cortice  circumuefticos  lfui, atque 
e carruleo  colore  eleganter  virente : ra- 
mos promit  logos,  in  latitudinem 'expan- 
fos : folia  vero  veluti  Ilicis,  ferra;  modo 
marginibus  incilis,  baccx  rotunda;  funt, 
ac  e longioribus  dependent  pediculis  in- 
ftar  Ccraforum , initio  ex  candido  flaue- 
fccnres,  rubentes  deinde  jledvbi matu- 
ruerint nigricantes. 

Peregrina  6i  rata  admodum  h$c  arbot 
Belgio  ac  Germania; : ex  Italia  olim  illa- 
ta fuit,  vbi  fatis  frequens,  Matthiolo  tc- 
fte, repentur. 

Nalcitur  vero  & Lotos  arbor  in  Aphri-- 
ca,fed  ab  Italica  in  frudu  aliqualiter  dif- 
ferens, vr  Plinius  apertis  verbis  lib-.xm. 
cap.xvu.oftendit.  Aphrica,  inquit, qua 
vergit  ad  nos  infignem  arboreitv -Loton 
gignit, quam  vocant  Celtin,&ipfam  Ita- 
lia; familiarem,  led  terra  mutatam.  Ma- 
gnitudo qua;  Pyro,  quanquaih  Nepos 
Cornelius  breuem  tradat.  Incifurafolio 
crebriores:  alioqurn  Ilicis  videretur.Dif- 
ferenria?plures,e^que  maxirirefrudibus 
fiunt.  Magnitudo  hufc  Faba:,  color  Cro- 
ci, fed  ante  maturitatem  alius  atqj  alius, 
ficut  in  vuis. 

Nafcitur  denfus  in  ramis  Myrti  mo- 
do, nonvtin  Italia, Cerafi:  tam  dulci  ibi 
cibo. 


FEMPTADI-S  -SEXTAB  L I B.  ]II1.  0}f 

cibo,  vt  nomen  etiam  genti  terraque  dederit,  nimis  hofpitali  aducnarum  obliuione  patria-. 

Ferunt  ventris  non  fentirc  morbos, qui  eum  mandant.  Melior  (ine  interiore  nucleo,  qui 
in  altero  genere  ofleus  videtur.  Vinum  quoque  exprimitur  ilii,  limtlemulfo,  quod  vitra  dc- 
nofrdies  negat  durare  idem  NepOs:  biietasque  contufas  cum  alica  ad  cibos  doliis  condi. 

Quin  &excrcituspaftos  eo  accepimus,  vitro  cifroque  commeantes  per  Africam.  Lignoco- 
los  niger.  Ad  tibiarum  cantus  expetitur.  E radice  Cultellis  capulos, breuesque  alios  vius  cx- 
cogicant.  Hac  ibi  natura  arboris.  Hactenus  Plinius.  Pra-cipuam  autem  hanc , eodem  loco 
ait,  circa  Syrtcs  ac  Nafamonas.  lib.  verri  v.  cap.  vi  i.  haud  procul  a Syrti  minorc,infulam  die 
tradit  Menyngem.Lotophagttim  diclam.a copia  Lotorum.  . 

Strabo  autem lib.xvn.  nonmodd  Menyngcm.fed  Sc ipfam minorem Syrtim Lotopha- 
gitim  dici  affirmat.  In  principio,  inquit,  Syrtis  infula  quxdam  adiacet  oblonga,  nomine 
Cercihna : item  altera  minor  Cercinnitis.  his  continua  eft  minor  Syrtis,  quam  Lotophagi- 
rim  Syrtim  vocant,  huiusfinus  ambitus  eft  m.&  dc.  fereftadiorum.  oris  latitudo  dc.  Iuxta 
Vtrumque  promontorium  infulae  adhxrefcunt  continenti , Ccrcinna  fcilicet  & Menynx, 
magnitudine  atquales.  Menyrigem  Lotophagorum  terram  putant,  cuius  Homerus  memi- 
nit, Sc  figna  qiradam  extant,8i  Vlyffis  ara,  8 c fructus  ipfe.  Nam  Lotos  arbor  multa  in  ea  eft 
fructu  fuauiifimo.Hxc  Strabo. 

Defcribit  Sc  hanc  Lotum  Theophraftus  lib.nii.  Genera  eius  complura  efle  refert,  frudlu 
difereta.  qui  magnitudine  Fab$,maturefeens  vuarum  more  colorem  immutat,  apud  Loto- 
phagos editur  dulcis,fuauis, innocuus,  Sc  ventri  falubris fuauior  vero  qui  abfque  nucleo,  ex 
quo  Sc  vinum  exprimitur. 

Natura  autem  Irae  Lotos,  eodem  au&ore,  perpetua  eft.  exemplo  funtLoti.de  quibus 
Plinius  lib.xvi.  cap.xLun.  Roma?,  inquit.  Lotos  in  Lucina:  area,  anno  qui  fuit  fine  magi- 
ftratibus  cccclxix.  vrbis  zde condita,  incertum  ipfa  quanto  vetuftior.  Efle  quidem  vetu- 
ftiorera  non  eftdubium  ,cum  ab  eo  luco  Lucina  nominetur,  hxc  nunc  circiter  annum 
ccccl.  habet.  Antiquior  illa  eft,  fed  incerta  eius  xras.qux  capillata  dicitur : quoniam  Ve- 
ftalium  virginUm  capillus  ad  eam  defertur.  Verum  altera  Lotus  in  Vulcanali,  quod  Romu- 
lus conftituit  ex  victoria  de  decumis, xqu^ua  vrbi  intelligitur,vt  auiftor  eft  MdfTurius. 

Grace  ha:c  arbor  Konor; : Latine  a Plinio  Celtis  vocatur : ab  Italis  Per  taro  ■■  a T ridentinis 
Bagolaro.  Sunt  verri  Sc  eiufdem  nominis  herba:  trifolia;  complures,  de  quibus  Pempt.quarra 
lib.  1 1 n.latiffime ‘feriptum  eft. 

In  -dsgypto  etiam  quaedam  Lotos,ex  paluftrium  genere,  huic,  vt  Theophraftus  ait,  caulis  t°"u 
natura  fimilis  Fabx  (videlicet  aEgyptix)  & frurifuseodem  modo.-nafcitur  enim  fructus  in  ca- 
pite  modo  quo  in  Faba : flos  candidis  liliis  foliorum  anguftia  proximus,  radix  huius  Loti, 
xoptnav  dicta,  rotunda  Sc  Mali  Cotonei  amplitudine,  cortice  nigro,  quali  nux  Caftanea  tegi- 
tur.cuiusinteriuseandidumelixumautaflum  gratum  cibis,  manditur  vero  & crudum; fed 
crudo  gratius  deco&um. 

Lbtusautem  arbor  (vt  ad  hanc  redeat  dictio)  non  mulraadftrictorix  facultatis  eft  parti- 
ccps, auctore  Galeno,fed  Sc  tenuium  partium  ac  exiebatpria. 

Ramentorum  ligni  decoftum  flue  potum  flue  infufum  dyfentericis  & fluxione  vteri  la- 
borantibus auxiliatur : citam  aluum  cohibet , Sc  capillos  rufat : Sc  defluentes , addit  Gale- 
nus, cohibet.  Coquuntur  autem,  eodem  auttore,  ramenta , interim  in  aqua,  interim  in  vi- 
no, nimirum  prout  vfuspopofcerit. 

De  k^edaraeb.  C A p.  x x v. 

ARbor  magna  Azedarach  eft : cuius  folia  ex  pluribus  compofita,  Fraxini,  Orni,  aut 
Sorbi  referunt,  fed  tamen  minus  dense  cohxrentia,  Sc  profundioribus  incifuris  per  cir- 
cumferentiam ferrata-,  colore  faturo  virentia:  flores  quinque  anguftis  foliolis  ftellxinftar  ra- 
diati, e medio  longiore  tenuique  eminente  calyce:fru£tus  forma  Ziziphorum  inftar,  fed  lu- 
teo colore  pallefceh  tes,  guftu  virofo  Sc  amaricante,  fapore  ingrati,  ofTeo  intus  nucleo;  quem 
tranfniifib  licio  ad  precatorias catenulas,  aliarum  fphxru larum  loco,nonnulli  adhibent. 

In  Italixquorundam  monafteriorum  feptis  hanc  arborem  haberi  Matthiolus  refert:  Lo- 
belius  Venetiis  Sc  Norbonx  frequentem  efle  ait.  Solet  verri  Sc  olim  in  elegantiffimis  Belgij 
Viridariis  feri  ac  coli. 

Nomen  auteni  huic  ab  Auicenna  Azedarach,  aut,vt  nonnulli  legunt,  Azedaraeth:  Sc  no- 
minant eam,ait,  in  Rechiarborem  Myrobalanorum:  Sc  in  Tabraften,8c  Kicn,&  Thahich. 
Recentiores  autem  non  parum  errarunt,  hanc  Sycomorum  efle  volentes; Sc  non  multri  mi- 
nus,qui  Loton  arborem  affirmarunt.  ** mtrm 

aa  4 At  flos 


H I.S  T O R I TE 

At  flos  huius, audore  Auicenna, calidus 
cft  ordine  tertio,S£ liccus  in  fine  primi:  ob- 
ftrudioncs  aperit,  ac  prxcipuc  cerebri,  fru- 
dus  pedori  valde  nocet,  ventriculo  aduer- 
fatur.ac  moleftiam  ad  fert,  pcrniciofuseft, 
&:  fortaflis  interficit . Aqua  foliorum  pe- 
dunculos enecat , & capillos  longiores 
reddit. 

Fertur  & decodum  corticun) , Fumo- 
terrx  & Myrobalanis  additis,  conferre  ad- 
uerfiis  febres  ex  pituita  natas.  Succus  ex- 
tremorum foliorum  cum  meile  venenis 
rcfiftit. 

Similia  & Rhafis  habet;  Azcdarecht^it, 
calida  cft  & ficca : obftrudionibus  qua:  in 
capite  congrua  exiftit : papillos  prolongat. 
Frudus  tamen  cius  valde  ftomachonoci- 
Uus,  qui  &quandoque  perniciofus  inucni- 
tur.  Matthiolus  folia  huius &lignum  ani- 
malia etiam  necare  tradit : veneno  vero 
ipfius , remediis  quibus  Nerio  occurren- 
dum. 


'Qvarti  libri  pemptAdis  sext m 
•F  I K I s. 


STIR- 


STIRPIVM  HISTORIA 

PEMPTADIS  SEXTjE 

LIBER  Q^V  I N T V S, 

ET  VLTIMVS. 

DE  PERPETVA  FRONDE  VIRENTIBVS, 

ET  CONIFERIS,  ET  RE  SINIFERIS» 


Prjfatio. 


xta  Lemp(adts,fed&  totius ftirpium  hifioria  librum  aggredimur,  quo  no» 
IgfiCrPfe  Dauca  comprehenduntur  perpetua  virentes  fronde : inter  quas  Conifera  ac 
W&j8§  nml  Refinifera  occurrunt.  De  quibus pro operis  no [Iri  infiituto  deinceps  agendum. 

Auffiicamur  autem  a.  LaUro  femper  frondente  acvirente  frutice , atque  etr- 
& dem  quoque  coronario . Operi  fine  impofito,vcluti  & certamini  feliciter  per- 

'-*•  a£to,corona  debetur.  Tfon  quidem  cuiuis  abfoluto  eadem  ,fed pro  eiufdem  con- 

ditione differentes . CM.  edico  operi  nulla  aptior, quam  ex  Lauro  conferri  pote  fi. Apollini  fiquidem 
hac facra  e fi, dedicat  a quoque  cr  adamata . Apollo  autem  non  vaticinationis  tantummodo  ,fed  fjr 
Medicina  parens  ac  inuentor  celebratur:  atque  vniuerfarum  herbarum  ei  fubiecia  potentia  fer- 
tur. Oportune  idcirco  ad  operis  huius  finem  Laurus  aditum  prabet. 

iSe  Lauro.  , Capvt  i. 

Lautus.  T Avrvs  non  raro  mediocris  arboris  altitu- 

(R  •“-'dinem  aflequitur:  ramis  pluribus  luxuriat, 

cortice  virentibus,  folia  ei  oblonga,  lata,  dura, 
A colore  virentia,  fuaueolentia  , fapore  nonnihil 

amaricantia. flores  herbacei  coloris  fecundum 
ram  ul°s  ac  folia  exeunt,  bacca:  flue  fru&us  ro- 
tundis  longiores^rortice  integuntur  nigricante; 
interior  harum  nucleus  in  duas  partes  finditur, 
veluti-Perfici,&  Amygdali,ahorumq; ; colore  e 
y/J  ruffo  fubnigricanSjodoratus,  (apore  cunvexigua 

acrimonia  nonnihil  amaricans. 

Huius  vero  & altera  fpecies  fruticofa  magis 
exiftit,a  radicibus  germina  plura  emittens,  quae 

etiam  teneriora  ac  minus  dura  habet : eaeteris 
priori  non  abflmilis.  * ,v 

( 4.1,  M , Duas  autem  has  Laurus  Diolco rides  haud 

ignorauit.Quandam  enim  tenuifoliameffe  ait: 
alteram  vero /j?ia7vrp©o’ flue  folio  latiorem;  aut 
W potius Te?^t/rs£?p,id  eft, duriorem,  quod  magis 

Nafcitur  Laurus  in  Hifpania , Italia,  aliisque 
udioribus  regionibus  :•  Solo  apud  Belgas  falfi- 
Mjl  ' lagine  infe&o  melius  proficit.vt  in  Zelandiae  m- 

. fulis.  alibi  cura  eget,  & hyeme  a frigore  arceri 

Is"  Vere  nouagermina, atque  vna  flolculos  pro- 

fert:  bacca:  fub  Autumnum  perficiuntur.  Viret 
arbos  perpetud. 

.Graecis hzcAa^wi dicitur:  Latinis  Laurus : Italis  Lauro:  Germanis  4.0i6tfr6aunt  i Belgis 
ILaurus!  boom:  Gallis  Laurier:  Hilpanis  Laurel,Lorer, ScfiLoureiro:  AnglisHaurd/vel  23 ai) tree: 
Bohemis ‘So&ecf. 

Fruchis  Graecis  Jkpidlc : Latinis  Lauri  bacae : Germanis  ^OJ&ferai  .*  Bdgis  23a&deer : Hi- 
lpanis Vagat.  . ' %f  , 


JJjS?  Stirpivm  historia 

A SJi pvn  Ladonis  filia  quam  Apollo  adamauit  nomen  habere  a Poetis  fertur. 

At  Lauri  baccx  & folia,vt  Galenus  ait.rcficcant  Se  excalfaciunt  vehementer:  plus  tamen 
frudusquam  folia. 

Cortex  minusacris&caliduseft.fcdmagisamarus:  habet  vero  Se  adftridionis  nonnihil. 

Lauri  baccx  cum  meile  aut  pallo  ineclcgmatc  profunt,  Diofi  ait,  aducrfusphthifim, or- 
thopnoeam,& omnes  circa  thoracem  defluxiones  fiue  rhcumatifmos : contra  fcorpionum 
idusexvino  bibuntur:  vitiligines  fiue  cxpurgant:exprc(Tum  verd  harum  aurium  do- 
loribus&:  auditus  grauitati  auxiliatur,cum  vino  vetere  & rolacco  oleo  inftillatum.milcctur 
vero  8c  illud  acopis, &C  calfacicntibusac  dilcuticntibus  vnguentis. 

Noftraxtas  baccisnon  ad  pulmonis  aut  pedoris  morbos  vtitur,  led  ad  ventriculi,  iocino- 
ris , lienis , ac  veficx  affedus  has  exhibet:  refrigeratum  ventriculum  concalfaciunt : conco- 
dionem  crudorum  humorum  promouent:  languentem  appetentiam  excitant:  cibi  fafti- 
dium  pellunt:  iocinoris  ac  lienis  obftrudiones  aperiunt:  vrinas  ciunt:  menfes  mouenf,  & ad 
fecundarum  cxpulfionem  faciunt. 

Oleum  vero  ex  his  exprefliim  aut  decodione  elicitum,(cabicm  atque  fimiles  cutis  ferdi- 
tates  citb  curat:  cadis  atque  ab  alto  delapfis  quoque  illitum  prode  ii : Cuggillata  tollit  & fan- 
guinem  concretum, & humores  circa  dolentem  locum  digerit  ac  difeutit. 

. Folia,Dio£ait,in  balneo  aut  infefTuVteri  ac  veficx  vitiisconuenire  : virentia  folia  placide 
adftringere:  trita  vero  ac  impolita  vcfparum  ac  apum  idibus  mederi:  cum  polenta  autem  & 
pane  inflammationem  omnem  mitigare ; mitigare  vero  &c  ftomachum  cum  potu  aflumpra, 
fed  vomitum  ciere. 

Coquuntur  vero  Lauri  folia  ^ recentioribus  non  raro  cum  nonnullis  cibariis,  prxlcrtim 
pifcibus:  verum  inde  nulla  naulea accedit, led  cibus  lftis  conditus  fapidior,ac  ventncuFogra- 
tior  redditur.  Radicis  cortex, audore  Galeno,calculos  confringit,  & iocinori  prodeft,  trium 
obolorum  pondere  ex  vino  odorato  potus,  quod  &:  Diolcorides  habet,qui  &c  addit, fcetus  in 
vtero  necare. 


De  T ino,fiue  Lauro  fyiuettri.  Ga  p.  i r. 


TI  n v s Lauro  minor  ac  humilior  eft: 

ramulis  oblongis,arriculatis,  in  alas  di* 
uilis:  folus  latis, lamibus,  relucentibus,  Laii* 
fi  amulis, odore  deftitutis,non  alternarim 
dilpofitis/ed  e lingulis  aniculis  fitubppofi- 
tis:  flolculis  in  vmbellis  paruulis  ad  ramu- 
lorum cacumina  albidiSjforisfubinde  non- 
nihil purpurafccntibus:  baccisveluti  Myr- 
ti,fed  longioribus , ac  cxrulei  elegantiffimi 
coloris. 

Peregrina  hxc  ftirps  Belgio  eft : inpau- 
ciflimorum  hortis  olim  confpicua.  Italieac 
Hifpanix  agri,  tum  & aliarum  regionum 
huius  feraces  exiftunr.  pro  quarum  diffe- 
rente ficu  ac  natura  mutationem  quoque 
nonnullam  accipit. 

V iret  T inus  perpctud,&  frequenter  vno 
codemque  tempore  cum  flore&  maturis 
baccis  confpici  poteft. 

T ino  huic  nomen  eft , dicitur  Sc  Laurus 
fylueftris , fiue  Jdpn  dyeJa : a Catone  Lau- 
rus fyluatica : Italis  Lauro  faluatico : abHi- 
fpanis  Vuade  ferro  : ab  aliis  Follado : a non- 
nullis Durtllo. 

Occurrit  huius  apud  Plinium  menti» 
lib.  x v.  cap.  xxx.  his  verbis:  Tinus,hanc 
fylueftrem  Laurum  aliqui  intelligunt,non- 
nulli  fui  generis  arborem.  Differt  colore: 
eft  enim  ci  cxrulea  bacca. 

De  viribus  vero  huius  nihil  vel  Plinius, 
vel  veterum  alius  quidquam  habet. 


Tinus, Laurus  fylueftris. 


'TADIS  SEXTu®  LIB.  V- 


PE  M P 
De  Rhododendro. 


ARborescens  ftirps  Rhododendron) 
eft, Lauri  effigie fpedabilis : folia  eiusob- 
longa,  maiora  latiora^  quam  Amygdali, crafla 
item  duraqj:  flores  elegantiffimi,  rubentes  Ro- 
farum  ipecicm  exhibent;  quibus  pereuntibus 
filiquae  iiiccedunt  digitalis  longitudinis , tere- 
tes, in  quibus  femen  lanolis  floccisalbidisim- 
plicitum,qui  Sc  vento  ficuti  pappi  abripiuntur, 
radix  longa,  polita,  5c  lignola. 

Naicitur, inquit  Dioicorides,  in  ©^cSWao/f, 
id  eft, amcenis  viridariis, maritimis, &iecus  flu- 
mina. In  Italia:  quibufdam  huiuicemodi  locis 
repentur. 

Iuniomenie  flores  prodeunt : filiqua:  ieriiis 
perficiuntur. 

Apud  Grcecos  Nicandro  Nuet?: La- 

tinis limiliter  Nerion  : Item  &c  poSo<hvS& n. 
Rhododaphne, 
anonnul- 

, vt  inter  fpurias  voces , ui/ystt- 

et?:  In  Officinis  Oleander:  Italis  Oleandro:  Hi- 
fpanis  Adelfa , Eloendro , ac  Alendro  : Gallis 
Rfifagine. 

Nerion  autem  fiue  Rhododendron  foris  im- 
politum digerendi  vim,vt  Galenus  ait,obtmet. 
ac  ii  intra  corpus  affirmatur, pernicioffis  ac  ve-, 
nenofus, non  tantum  hominibus,  fcd  pleriique 
etiam  pecudibus. 

Vim  habent, Diofc6ridesicribit,flbres&fo- 
liacanibus,afinis,  mulis,  & plurimis  aliis  qua- 
drupedibus animantibus  exitialem  ac  lethalem : hominibus  vero  ex  vino  pota , funt  contra 
ferpentium  morius  prz(idia;  ac  magis  addita  Ruta.  Imbecilla:  animantes,vt  oues  & capra:,  fi 
aquam  bibant  in  qua  folia  maduerint,  moriuntur. 


De  Junipero.  Gap.  i i i i. 

INter  Iuniperos  vna  minor : altera  maior  peregrina.  Eft  vero  harum  quxdam  florem 
edens, non  tamen  fructificans:  alia  frudum  gignens  flofem  haud  adferens. 

■ Minor  Iuniperus  lignofus  eftfrutex , frequentibus  alis ramofus : cortice  membranacea 
fpontedifrumpente:  materia  ligni  fulua,&  eum  accenditur  odorata:  foliola  habet  angufta, 
acumine  pungentia^  fpinas  idcirco  magis  quam  folia  referentia , non  tamen  admodum  du- 
ras.baccxeius,qux frudum  fertjinitiovirides;  per  maturitatem  nigra:,  legitima: Fabre,  (in 
Grarco  perperam  t&podti pro ■i&apipv legitur) ac Ochfi,  id  eft,  Eruiha:  magnitudine,  radices 
hinc  inde  fparguntur, quxdam  tamen  alte  defeendunt.  JaMaT”*" 

Iuniperus  maior  ad  Cupreffi  altitudinem fubinde  excrelcit : folio  maiore  ac  duriore:  fru- 
du  quoque  grandiore, ad  Auellanx  nucis  quantitatem  accedente,  & fereihftarGallx,  Bel- 
lonio  audore.  Lachrymam  hic  fundit  liquidam  zftiuismeniibus,qux  caloris  officio  in 
gummi  coit.  • . 

Minor  Iuniperus  paffim  in  vtraque  Germania,  Gallia,- & alibi  gignitur  inincultiS,  dbfef- 
tis,apricis,montoiis:rar6  ad  plana  deicendit,&frequentfcr  humilis, feffilibus  in  tdfrk  familiis 
latefefediffundens;quandoque  tamen  exigua:  arboris  inftaf  fe  attollit,  prxfertim  CulttfkC-' 
cedente, aut  in  calidis  regionibus. 

In  T auro  monte  Bellonius  maiorem  gigni  refert:  Aloifius  Anguiitara  iuxta  lirtotkmaris 
Liguftici  & Adriatici;&  in  Illyrico  Iuniperum  magnas  baccasferedtemtalij  in  Gallia:  quoij^ 
Prouincia  reperiri  feribunt.  Aiperis  maritimisque  locis  plerumque  naicitur,  vt  inter  notha 
Dioicorides;  ; " 

Vtraque  Iuniperus  perpetua  fronde  viret,  nec  frigora  horret:  frudum  tardd  perficit,  riec 
ante  bimatum,  Ungulis  tamen  annisnouos  promit,  quo  fit  vt  nunquam  abfque  fni&u  fit,&: 

rcccn- 


^4°  *TIR.pjVM  historia 

rcccntcs  veteres  occupent.  Autumno  autem 
demum  ad  maturitatem  perueniunt. 

Iun  i perus  G r^cis  upMv$t>(:  Officina:  Latinam 
vocem  retinent:  Arabibus  Ar conos  & Arche»- 
eas:  \id\%Ginepro:  Germanis  '2Bcdj(jo(ter : Hi- 
(panis  Enebro  ,Ginebrc,&  Zimbro-.QAWs  &Bel* 
gis  Geneure : Anglis  3umjjet  trte : Boli  emis 
lotrcc. 

Appellaturvero  & minor  upntudit;, /mridio;, 
& d>yenzXi$,  vocibus  quide  inter  nothas  relatis. 

Maior  vero  & fimilibus  vocabulis  KvWgi?- 
os?  a^regsJjiiecnon  &C  /tnfidtot. 

Bacca  Iunipcri  Grxcis  apteaudi;  dicitur, quan- 
'quam  & ip(a  luniperus  dpsuv9)p  quandoque  ap- 
pelletur: Germanis  ^ramct6cer:^S3ecf^oKtrkcR 
Belgis  OmeUrtijffien:  Hifpanis N eurinas:  Bohe- 
mis^fno  3a(cwcome. 

Lachryma  Iuniperi , recepta  Officinis  voce, 
Vernix  nuncupatur:  Serapioni  Sadatax&  San- 
daracha  dicitur.  Grarcis  verb  alia  Sandaracha 
Auripigmenti  fpecies , qua:  in  iifdem  metallis 
quibus  auripigmentum  gignitur,  longeaVer- 
nice  hamdiffert.Plinhislib.  xi.cap.vn.  & alte- 
rius quoque  Sandaracha;  memini t,qua: Eritha- 
ce & Cerinthus  vocatur  :harc  eft  apum,  dum 
operantur,  cibus. 

Calida  autem  & ficca  eft  Iunipcrusrvtrimq;,' 
vt  Galenus  ait,tertij  ordinis.  Bacc£vcrb& cali- 
da: luntjfed  no  perinde  rcficcates.  Vernix  primo 
ordine  excalfecit  ac  rcficcat,  vt  Arabes  referut. 

iuniperi  fruftus  iecur  renesque,Galeno  aucJore,expurgat;cra(Tos  glutinofosque  humores 
extenuat : falubribus  medicamentis  & antidotis  admifeetur.  affatim  fumptusftomachum 
mordicat, caputque  calefecit:  alui  excrementa  nec  rerinct,nccptopellit:vrinamcit..  Potum 
hunc,Diofcorides  ad  vitia  thoracis, tufles,inflationes,tormina,&:  venena  prodefle:conuui&i 
ruptis, & vulua;  ftrangulationibus  conferre  refert. 

Aducrfus  autem  veterem  tuffim,  & difficilem  illam,  qUa  fubinde  pueri  excruciantur, &C 
per  quam  crudi,  lenti, vifeofi,  (anguine  vna  quandoque  permixto  eiiciuntur , decoftum  ho- 
rum plurimum  valere  certiflimum  eft. 

Nonnulli  iii  Bohcmia  aquam,  in  qua  fru&us  ifti  macerati,  alterius  potus  loco  aflumunt, 
quiadmodum  falubriterviuunt.  Vtilitcr  autem  harc aducrfus  febres peftilentes& venena 
bibitur. rdipit  autem  haud  ingratum.  Superfunditur  non  (emel  tantutn  aqua,  fed  priore  fe- 
re exhaufta,  iterum  vafculum  noua  adimpletur. 

Foliorum  ac  ligni  accenlorum  fuffiru  (erpentes  fugantur : & fi  qua:  eft  maligna  aeris  qua- 
litas, hoc  emendatur.  Succum  foliorum  ex  vino  illini  Sc  bibi,  aducrfus  viperarum  mor- 
ius prodeft. 

Corticis  cremati  cinis  cum  aqua  illitus,leptas  eximit. 

Ramenta  ligni  aflumpta  perniciola  efle, vulgaria  Diofcoridis  exemplaria  habent:  fed 
emendatiora  nequaquam:  nec  quifquam  veterum  hoc  aflerit. 

Vernix  defluentes  e capite  piruitolos  humores  fuffitu  reprimit,  affiimpta  potaque  ventri- 
culo ac  inteftinis crudos  pi tuito fosque  inhxrentcs  humores  concoquit:  lumbricos& ventris 
tineas  necat:  menfium  profluuia  &c  hxmorrhoidcs  (iftit.  commendatur  & ad  (anguinisfpu- 
tationem,iinuo(a  vlccra  infperla  rcficcat  ac  carne  rcpletxum  oleo  rofato  permixta  manuum 
&ped’ulh  rimas  (anhri 

„ Fit  ex  hac  cum  oleo  ex  (emine  Lini  temperata,  liquida  Vernix,  cuius  vfus  ad  tabulas  dc- 
piflasilluftrandas,tum  etiam  ad  ferri  nitorem,  & a rubiginedefenfioncm,vtilis. 

De  Oxyccdro,  fiue  Cedro  mi  nere.  Cap.  v. 

IV  n i p E R o (imilis  Oxycedrus , qua;  &c  minor  Cedrus  dicitur,  ad  differentiam  videlicet 
magna:,  procera;,  §£  conifera:  arboris  Ccdrelates , de  qua  pofterius.  Huius  verb  &:  duo  ge- 
nera. 


luniperus. 


ncra , Theophrafto  ac  Plinio  auctoribus : Lycia  videlicet  & Phcenicea. 

Phoenicia  Cedrus,  quae &c  Oxycedrus, caudice  ramisq;  tortuofis ac nodo(is,in alascom-  1= 
plures  diffufis,  Iunipero  perlimilis  apparet,  ligni  materies  rubet,& vti  Cuprefli  redolet:  folia 
angufta  &acuminata,Iuniperinis  duriora, acutiora,  magisque  pungentia, ac  circa  cauliculos 
rariora:  fructus  Auellans  lubinde  nucis  magnitudine,  au c,  vtTheophraftus,  Myrti  bacca- 
rum, per  maturitatem  fuluus  aut  rubefcens,  odoratus, guftatuque  adeo  fuauis,vt&ruftici 
fubinde  addito  pane  hoc  vefcantur. 

Exudat  quoque  ex  huius  caudice,  ih  calidis  regionibus,  gummi  durum  Sc  perfpicuum, 
Maftiahi  fimile,  quod  tamen  non  vti  haec  in  mandendo  lentum  coalefcit,  led  friabile  in  te- 
nuilTimas  facile  refoliiitur  partes. 

Altera  humilis  Cedrus  Lycia, prioris  altitudinem  haud  affequitur:  caudice  vero  limiliter  z, 
tortuofo,brachij  crallitudine,alis  multis  ramofo:  cortice  fcabro,  exterius  fuluo , interius  ru- 
bente. folia  frequentiora , initio  Iuniperi  aemula , led  tamen  paulo  breuiora ; tertio  vero  aut 
quarto  anno  craffiora , & tereti  figura , ad  Cuprefli  vel  alterius  Sabina:  accedunt,  retufa  vi- 
delicet & minime  pungentia;  qua:  digitis  trita  odorem  fpirant  pergratum.  Ita  vna  eadetr.que 
ffirps  inferius.  acuta  & pungentia, fuperius  vero  craffa  &c  retula  promit  folia:vt  a docblT.Clu- 
lio  diligentiffime  obieruatum.  fructus  autem  huius  rotundus  baccarum  Iuniperi  inltar,  co- 
lore per  maturitatem  flauus,ad  ruborem  inclinans:guftu  iubamarus,  exterum  odoratus. 

Vtraq;  humilis  Cedrus  Germanis  non  modo  inferiori, fed  Sc  lirperiori  peregrina.  Amant 
tamen,vt  Theophraftus  ait,laxofis  & frigidis  nafei. 

Phcenicia  Oxycedrus  in  Italis,  Hifpanix , ac  Alis  quibufdam  locis  j & alicubi  procerior  i. 
&C  maior  exit.  Qux  etenim  in  Gargano  Apulis  monte  multo  alibi  enatis  altior,procerior,ac 
amplior  eft,baccasqs  profert maiores,nucem  Ponticam  magnitudine squanres ac  dulciores: 
vt  diiigentilfimus  (criptor  Bellonius refert.  C.  Clufius  Oxycedrum  & Iunipcrum  tants  ma- 
gnitudinis in  nonnullis  Hiipanix  locis  le  obierualle  tradit, vt  ad  hominis cralfitudinem  cau- 
dex earum  acceflerit. 

Lyciain  Gallis  Prouinciahaud procul  Maflilia  reperitur,&:in  magna  Grxcixparte  in  z. 
Illyrico  ac  Epiro  gignitur. 

bb  Perpetud 


T-EMPTADIS  SBXTiE  L I B.  V. 

'Oxycedrus  Phcenicea.  Oxycedrus  Lycia. 


842-  STIRPI  V M HISTORIA 

Perpetuo  vtraqj virens cft,&  hybernis  quoque  mentibus fru&u  ambas  grauidx , vrpotc 
femper  prxgnantes,vctcrc  nouum  excipiente.  Vere  noua  germina,  rudimentaque  fru&uum 
promuntur:  Autumno  matyritatetn  altero  anno, veluti  Iuniperi  baccx,  aflequuntur. 

Minores  ac  humiles  Cedri  appellantur, ad  differentiam  Conifera?  procera:  Cedrelates. 

Prior  O^we&fgjcac  Oxyccdrus,fiue  acuta  Cedrus, & Cedrus  Punica : a Pii- 

niovero  Phoenicia  cognominatur, i Phccnicei  coloris  fru&u.  HancHifpani  Enebrt  quoqj, 
Clufiotcftc, appellant, eodem  videlicet  quo  Iuniperum  nomine ; in  quo  & veteres  nonnul- 
los imitari  videntur,  qui  Juniperum  & Cedrum  nominibus  minime  diuiferunt,fedambos, 
vtTheophraftusait,Cedrosvocarunt;Ccdru  tamen  cum  additione  CffyiiuJjm  nuncupares. 

Altera  retufo  folio  Ai/x/axtJejcThcophraffo  : Plinio  fimiliter  Lycia  Cedrus  dicitur:  in 
Gallix  Prouincia  Morueinc:  hanc  nonnulli  Sabinam  appellant , ac  pro  Sabina, qua  carent, 
vtuntur,  veluti  Pharmacopcci  Epidauri, &:  in  pluribus  Grxcix  ciuitatibus,  tum  Si  in  Illyrico 
ac  Epiro : Bellonio  teftc.  Sunt  vero  qui  & 3 iculiuc  Thyam  effe  exiftiment,  fedThya,au- 
ftoreTheophrafto.non  modo  caudice,  foliis, &c  ramis, (cd  Sc  fructu  Cupreflbfimiliseft:  hu- 
ius vero  fru&uscum  Cupreffi  galbulis  non  conuenit. 

Cedri  frudhiSKfeTeisTheophrafto  appellatu r.Eft tamen ,&ipfo  tcfte, Cedris  ( Gazx Cre- 
dula) exgenereSttjOKiKfaVfiuc  fruticantium, paruum  quoddam, quod  nunquam arborefeit. 

Gummiautem  fiueLachryma,quxab  Oxyccdro  profluit,  Vernix  quoque  dicitur, ac 
eius  loco  diuenditur. 

Cxterum  Cedrus  minor, auctore  Galeno,  calidxac  ficcx  temperaturx,  & tertij  quodam- 
modo fecundum  vtrumque  ordinis.  Materies  vero  eius  veluti  Iuniperi  odorata,  & ad  fuffl- 
menta  vna  cum  foliis  vtilis. 

Cedrides , id  cft , baccx  flue  fru&us  humilis  Cedri , moderatiores  vires,  eodem  tefte,  ha- 
bentjiic  vt  & comedi  queant:  Si  liberalius  tamen  quis  iis  vtatur, capiti  dolorem  inferunt,  & 
ardorem  ac  morfum  in  ventriculo  fentiet.  Eft  autem  inter  Cedrides  dilcrimen , nam  Phce- 
mcix  Cedrides  minus  calent  acitiiccant , vtpote  dulciores,  gurtatuque  fuauiores,adeden- 
dum  idcirco  vtiliores ; alimenti  vero  corpori  &c  nonnihil  coferunt.Lycix  vero  fruCtusacres, 
calidiores  8C  ficciorcS  etiam  quam  Iuniperi , a quibus  acrimonia  potiflimum  differunt : ali- 
menti omnino  nihil  adfcrunc-.ac  etiam li quis  parciffimc  ipfis  vtatur ; ftomachum mordi- 
cant : & capiti  dolorem  inferunt. 

Sabina.  De  Sabina.  Cap.  vi. 

SAbina  duum  eft  generum,  vnafolro 
Tamarici  fimilis : altera  CuprdTum  re- 
fert. 

Prior  humilis  cft  ac  breuis  arbulcula , in 
latitudinem  frequenter  fefe  diffundens  ac 
explicans , immortali  coma  virens : foliis 
Myricx  [ Grxcum  exemplar  perperam  xj- 
7me/ujcp]  fed  durioribus  , & aliquantulum 
fpinofiSjgraui  odore,  acuto  feruidoq;  guftu: 
fructus, rotundx  funt  baccx,nigrieantes,Iu- 
niperinis  fimiles. 

Altera  Sabina  arbor  cft  procera, vt  Bello- 
nius ait.  Amygdali  altitudinem  petens, St 
ad  Cupreffi  fatiux  limilicudinem  multum 
accedens : caudice  finuofb , craflo,  & tantx 
quandoque  amplitudinis,  vx  hominis,  vina 
comprehendi  nequeat,  ligni  materies vt-Iu- 
niperi  & Oxycedri  interius  rubet,  correx 
haud  valde  craflus , rufus,  folia  elegantiffi- 
mo  virore  nitet, Cupreflmisfimilia,frequen- 
tiora  tamen,  fapore  amara , aroma  olent,  & 
rcfinaccum  quiddam  prxfe  ferunt,  rami  la- 
tiores multis  adnatis  appendicibus  alarum 
inftar  expafi, veluti  Picex  & Taxi,inquibur 
baccx  frequentes,  admodum rotund^ Ce- 
dridibus fimiles,  qux initio  virent ; maturi- 
tatem vero  confcquutx  ex  cyaneo  fiue  cx- 
ruleo  nigricant. 


E radice 


E radice  huius  refina  quando<|ue  fluit,  qux  concreta  Vernici  fimilis,  &c  in  mandendo 
quoque  friabilis  eft. 

In  monti  bus  ac  (yluis,  aliisque  perinde  incultis  vtraque  gignitur,  veluti  in  Creta,  Myiia, 

& alibi.  P.  Bellonius  vtramque  in  Tauri,  Amani,&  Olympi  montium  excellis  a (e  repertam 
memoria:  prodidit. 

Prior  in  vtriufque  Germania:,  & Gallia:  hortis  frequenter  culta  reperitur:  Seritur  hxc  fe- 
mine & furculo.  Defigendi  furculi  mediocriter  humido  ac  vmbrolo  loco , donec  radices 
egerint : frutices  abhisenati  in  latus  declinant , rami  naturam  retinentes.  Qua:  vero  ex  (c- 
mineiataeft:  Sabina  reclius  alTurgit:  temporis  progreflii  hxc  (emina  pro  fert:illa  vtplurimum 
fterilis  permanet. 

Viret  perpetuo  vtraque:  fcetibus  fuis  grauida  altera  frequenter  hyeme  reperitur.  (em- 
per  fiquidem  frudius  arbori  huic  infidet;  prius  enim  quam  veteres  perficiuntur,  noui  ( ii- 
.perueniunt.  • > ; ■ - ' ' ‘ • 

Grxcis  Bgj/Sv;  aut  Bg^SvjVel.vtnoryiulli  legunt,  Bg?-^dicitur:Latinis  Sabina:  B x'pv$&v 
Vero  & fiagjs'  vocibus  fpunis.Prior  vulgo  in  officinis  Pharmacopceorum  cognita  Sauin^  no- 1, 
mine:  a nonnullis  Sauimcra:  Itali  & Hifpani  Latinam  appellationem  feruant:  Germanis 
Sl&fn&anm:  Belgis  .smielbooni:  Gallis  Sauenier:  Bohemis 

Alteram  Cuprefliim  Creticam  quidam.inquit Plinius, dixerunt.  Idem  lib.xn.cap.xvil.  z‘. 
Brutx  arboris  meminit.,hanc  alteram  Sabinam  efle  fune  qui  opinentur,  & tranfpofitis  voca-B™»a» 
libus  pro  Be/Sv,  Bruta  legi.  Defcribitur  fiquidem  a Plinio  lib.xn.  cap-xvi  i.  CupreiFo  fimi- 
lis his  quidem  verbis  : Petunt  in  Elimxos  arborem  Brutam,  CuprelTofufx  fimilem, exalbi- 
dis ramis,  iucundi  odoris accen(am,&cum  miraculohiftoriis  Claudij Cxlans prardicatam. 

Folia  eius  inlpergere  potionibus  Parthos  traditur.  Odorem  efle  proximum  Cedro,fumumqj 
eius  contra  alia  ligna  remedio.  Nafcitur  vitra  Pafitigrin  in  finibus  oppidi  Sittaca:,  monte 
Zagro:  Hxc  ille. 

Elimafi  autem  in  Aflyriorum  regione  poft  Sagrum  montem  fupra  Babylonios  Straboni 
defcribuntur;  haud  procul  a Sinu  Perfico  Ptolomxo.  Difficile  idcirco  fuerit  Brutam  efle  Sa- 
binam alteram  affirmare,  cum  tanta  loci  diftantia  haud  dubio  differentiam  adferrequeatj 

bb  z 8cnon 


?44  Stirpivm  HisroRii 

&;  non  nifi  paucis  acbreuitcr  dcfcripta  fit.  Plus  fimihnidinis  cum  Sabina  Thya  habere  vi- 
deturaThcophraftodcfcripta:  fed  tamen  cum  Thya  frudlu  Cuprcflum  referat, non  Ce- 
drides, fatisquoquemanifeftum  Sabinam  alteram  non  efle  Thyam.  Non  effe  quoque  hanc 
Vitx,a  recentioribus  appellatam,  arborem,  ex  lubllqucntibus  cuidens  fiet,  ac  indubita- 
tum relinquetur. 

Sabina  autem  tertij  ordinis  cum  excalfacientium,  tum  dcficcantium,&:  ex  numero  eo- 
rum, qua:  vel  maxime  tenuium  funt  partium, vt  Galenus  ait. 

Sabina  cum  vino  dccocla,aut  epota,  fanguinem  per  vrinas  ducit;  inenfes  fuppreflos  etiam 
potenter  prouocat : fecundas  poft  partum  relidas  eiicit:  fcctum  mortuum  expellit;  nocet  & 
viuo.  Eadem  fubtus  appofita  vel  fuffita  poffe  exiftimatur. 

Plinius  cum  meile  &C  vino  fumptam  regio  morbo  mederi  feriptum  reliquit.  Rarum  fiint 
vitium  verruca  in  pene  extuberantes,  has  tollit  Sabina;  ex  aqua  dccodum  ,fieofbueantur> 
inlperfo  deinde  puluerc. 


"DRocera  arbor Cuprefluseft; caudice  longo  furredo;faftigio  acuminato:  ramis.com- 
pluribus  in  orbem  cingitur,  qui  non  in  amplitudinem  diffunduntur,  fed  fecundum  cau- 
dicem affingunt,  cacumen  tamen  non  attingentes,  coni  fimilitudinem  effingunt,  ligni  ma- 
teries dura, folida,  compada,  odorata,  & fublutea.fere  veluti  Sandalorum  luteorum , fed 
paulo  dilutiore  colore,  nec  cariem  nec  vctuftatem  fentit,  nec  fiffiiram  fponte  capit.Tolia 
oblonga,  teretia,  veluti  Tamaricis,  fed  carhofiora.  Frudus  ad  ramulos  dependent  Larignis 
conisfere  affimiles,  fed  tamen  craffiores  & compadiores;  qui  per  maturitatem  fponte  in  ri- 
mas fatifcunt,(emenque  deinde  delabitur,  ac  vento  i mpellcnte  cxcutitqr,  paruum, planum, 
praetenue, obfoleti  coloris,  quod  formicis  gratum,ciboque  ab  ipfis  expetitum. 

Huius  genera  duo  nonnulli  ftatuunt:  feminam  & marem,  feminam  quidem  Herilem: 
marem  vcrbfcecundam.  Theophraftus  ex  femina  marem  prouenire,nonnullos  affirmare 
refert.  Fundit  autem  CuprclTus  liquidam  quandam  refinam,Larigns  confidentia fimilem, 
fed  fapore  acerrimam; 

Loca 


PEMPTADIS  SEXTA  L I B.  V.  84J 

Locaferuida,inquit  Theophraftus,  Cupreflum  habent,  vt  Creta, Lycia,  Rhodus:  in  Cy- 
rcnenii  agro  etiam  prouenit:  In  Creta:  autem  montibus  Idaris, Leucisque, id  eft,  albis  voca- 
tis, fuper  lumma  quorum  nix  nunquam  deeft, etiam  reperiri affirmatur.  Bcllonius  negat  in 
iugis  horum  montium  inueniri,led  circa  radices  in  ruderibus  & (upcrciliis  montium. Adue- 
naquondam  Italia:,  nunc  vero  Gallix ac  Germania:  inferiori.  Nullo padfo  nec  fimum  nec 
aquam  concupilcitiemori  dicitur  fi  nouella  copiose  adaquetur.  Cxteris  in  locis  femine  exit, 
in  Creta  vero  etiam  "ims  to  id  eft, ex  ramulis. 

Semper  viret  ipla arbos:  fructus  cer  vno  anno  colligi poflimt : Ianuario,Maio, ac  Septem- 
bri menfibus;  idcirco  8c  T rifera  appellatur. 

Kt/waeroyoSjVelwWetTw;  Grxcis:  Latinis  Cuprefliis:  Officinis  Cypreffus : Italis  Cipref- 
fo:  Gallis  ac  Hifpanis  Cipres:  Germanis  (£np:effenf>aum  • Belgis  CppielTet-ooiti. 

Fructus Latinis  Pilulx  Cupreffi , Nuces  Cuprefliac  Galbuli  di- 
cuntur: Officinx  Nuces  Cyprefli  appellant.  Diti  olim  hxc  lacra  habita  fuit,&  feralis  dicta; 
ex  quo  creditur  vmbraeius  infaufta. 

Cupreffi  autem  folia, germina,&  recentesgalbuli , reficcandi  vim  habent  &:  vna  adftrin- 
gendi  ,abfque  infigni  tamen  acrimonia  aut  caliditate:  tanta  autem  & c caliditas  eis  adeft, 
quantum  fatis  fitdeducendx  in  altum  adftri&ioni  & acerbitati , vt  Galenus  audtor.  Magna 
vlcera  in  duris  corporibus  conglutinant:  in  alto  latentes  in  flaccidis  affciflibus  humiditates 
innoxie  tutoque  depafcuntur  atque  abfumunt.  Ad  entcroccelas  hoc  modo  profunr ; partes 
fiquidem  prx  humiditate  laxas  reliccant,  deinde  ipfis  robur  addunt.  Quidam  etiam  ad  car- 
bunculos 8c  herpetas  polentx  permifoentes  his  vtuntur. 

Pilulx  tufx  ex  vino, auctore  Diofcoride,in  dyfenteria,  alui  fluore, & fi  reiiciacur,  commo- 
diflime  bibuntur.Eofdem, decoctum  harum  &£  foliorum  prxbcteffefius. 

Folia  fufficu  culices  abigere  feruntur:  atque  idem  pofle  pilulas.  Ligni  ramenta  veftimen- 
tis  interpofita  ii  tineis  ea  tuentur.  Refiaa  tineas, vermiculos, &:  teredines  quoque  necat. 

De  Thya,  fine  Cuprejfo  fy  lue  siri  ex  Theophrasto  & aliis, 

Capvt  Villi 

'TpH  Y a , auctore  Theophrafto , procera  ac  perpetuo  virens  eft  arbor , Cupreffo  adeo  for- 
-*•  ma  fimiliSjVtfic  ramis,  caudice,  foliis,  & fructu  iplam  referat,  ac  potius  fylucftris  qux- 
dam  Cupreffus.matenes  ligni  lolida, odorata  veluti  Cedri, qu^  noncorrumpicur.radice  hu- 
ius nihil  crifpius,  preciofa  opera  idcirco  ex  hac  conficiuntur. 

Prxcipua  autem  hxc  eft  mxta  Ammonisdelubrum,  & in  reliqua  Cyrenaice  regionis  par- 
te cnafcitur  montium  cacuminibus  locisque  algentibus.  Cupreflum  ver6quanaamfylue-J“j^“ 
ftrem  in  Creta  quoque  reperiri  Bcllonius  refert,qux  non  ad  aliarum  Cuprcflbrum  altitudi- 
nem excrefcit , nec  metx  modo  faftigiata  attollitur,  fed  humiliore ftatu  contenta  patulam 
comam  in  latitudinem  diffundat,  caudice  vero  8c  craflo  eam  efle  affirmat.  Sitne  hxc  Thya, 
de  qua  Theophraftus  & Plinius,  expendendum  reliquimus. 

Serotina  autem  Thya  eft , &c  tardiffime  germinat. 

Grxcis  St/tt  fiue  Seion  & 3-Jov : Differt  ab  his  d-Jeux  non  ftirpis  nomen,fed  mortarij,in  quo 
resaridx  teruntur.  Nota  (inquit  Plinius  lib.  x 1 1 r.  cap.  x v i. ) Homero  Thya : Hanc  igi- 
tur inter  odores  vri  tradit  in  deliciis  Circes,quam  Deam  volebat  intelligi,  magno  errore  eo- 
rum, quiodoramenta  (videlicet  omnia)  in  eo  vocabulo  accipiunt , cum  prxfertim  eodem 
verfu  Cedrum  8c  Thyam  (Laricem  perperam  exemplaria)  vna  tradat : in  quo  mamfeftum 
de  arboribus  tantum  lQquutum. 

Extat verius Ody fleas  quinto, vbi Mercurium  inducit Iouis  mandato  Calypfusantrum 
petuffe,&  Thyx  Cedriq;  combuftarum  arborum  odorem  longe  prxfenfifle:  ait  enim 
• UiAoos  o i, Sy.ii 

vxJpw  r’ djxAttisio  3Sov t’ ava  rijmv  0$ a>S et. 

Ex  longinquo  odorem 

Cedri  & incenfe  T hja  iuxta  in fulam  olebant. 

Theophraftus  magnum  huic  arbori  honorem  tribuit , memoratas  ex  ea  referens  tem- 
plorum veterum  contignationes,  quandamque  immortalitatem  materix  inteclis,  con- 
tra vitia  omnia  incorruptx. 

De  arbore  Vita  dici  a.  C A P.  1 X. 

QV  JE  arboris  Vitx  nomen  accepit , in  altitudinem  excrelcere  pofle  fertur:  caudice  af- 
(urgit  lignofo , duro , & nodolo , cortice  e rubro  nigricante  conueftito.  ramuli  ab  hoe 

b b 3 vtrimque 


Arbor  Vit*  T,Rpi'Vm  historu 

vtrimquc  complures  alterni  fparguntur  ,ll 
quibus-ruilus  alij  frequentes  alarum  inftar 
cxpan(i,qui  redi  cffent.fi  non  ad  foliorum 
exortus  rcfle&crcntur , &c  adeo  applanati 
appareret,  vcluti  fi  prxlocomprefli  forent. 
Folia  autem  Cuprefli  quodammodo  refe- 
runt, (cd  tamen  planiora,  &c  fiipra  inuicem 
(e  (Tilia, vcluti  compadili  nucamento  coh^- 
rent.  Flolculi  in  extremis  ramulis,  exigui, 
ac  (ufflaui  exoriuntur;  fubfcquente  cono 
perquam  exiguo,  nuclei  ftrobili  nucispi- 
nex  magnitudine, e tenellis  fquamuliscom 
pacto , quo  dehifccnte  palcacea  quxdam 
femina  excidunt  exigua. 

Odoratus  totus  frutex  eft,  & exteris  hu- 
ius generis  odoratior : folia  guftata  amari- 
cant, quorum  odor  contritorum  itadigitis 
adhxret,  vt  difficulter  ablui  queat.  Spirant 
autem  hunc  odorem  non  modo  virentes 
ramuli  ac  folia , fcd  &c  recifa  ac  reficcata 
diutine  eundem  retinent. 

Ex  peregrino  orbe,  Gallia:  primum  ad- 
uena  eft  fada,  tempore  Francifci  primi  Re- 
gis Francix,&in  hortos  Regia:  Fonranx- 
blxi,  ex  Canadas  Septentrionalis  Americx 
prouincia illata-,  vnde ad  complura  Gallix, 
&c  non  pauca  Belgij  peruenit  loca,  ramulo 
in  terram  depacto  feritur : radices  facile  lo- 
co haud  in  folato  concipit. 

Hyemis  ac  frigoris  patiens  eft,  amiffo  tamen  hybernis  meniibus  eleganti  virore,  folia  ra- 
mulique fubnigricant,  qux  Vere  veluti  rediuiua  iterum  virorem  ac  priftinum  nitorem  reci* 
piunt;  vtnon  temere  Arbor  Vitxdida  videatur. 

Nominant  fiquidem  hanc  recentiores  Arborem  vita:,  neque  aliud  exploratum  habemus 
eius  vocabulum.  Thyam  Theophrafti  autPlinij  Brutam  effeaffererc  non  fuerit  facile.  No- 
ui  orbis, noua  ftirps  habenda  eft. 

Calidaautem  ac  ficca  temperamento  & folia  & ramulos  efle,non  modo  amaricans  fapor, 
fcd  & odor  abunde  vehemens  docent. 

De  Taxo.  Gap.  x. 

TAxvs  longa  ac  procera  arbor  eft,  caudice  mediocris  craffitudinisre£lo,&  circa  verti- 
cem ramofo,  reliqua  parte  enode,  qui  exterius  cortice  contegitur  ex  albido  fordente, 
fcabro,ac  rimofo;  & interiore  materia  lignea  nigricat,  rami  in  latus  effunduntur, in  complu- 
res virgulas  ac  alas  diftributqquxfoliisvtroqj  latere  frequentibus  multisque  dense  circum- 
feptx  funt,  inftar  ramulorum  Picex ; qux  Rofmarini  coronarij  haud  diflimilia  funt , fed  Ix- 
uiora,  & in  virore  nigriora,  non  odorata.  Flofculi  ab  inferiore  virgularum  parte  fecundum 
folia,  tum  & circa  cacumina  frequentiores  dependent,  ex  luteo  herbacei,  baccxfucceden- 
tes  rotundx  ac  rubentes  funt,  concauo  quodam  exiguo  fuperius  apparente,  veluti  in  nigris 
Vacciniis,  quibus  Sc  forma  & magnitudine  proxime  refpondent. 

Prouenit  in  pluribus  regionibus  Taxus:  apud  Grxcos  in  Macedonia  & Arcadia: In  Italix 
' quibufdam conuallibus : in  Narbonenfi  Gallia : in  Arducnna  Belgij  fylua;  tum  &plerifquc 
aliis,  vbi  fata  eft,Iocis. gaudet  autem  vmbrofis. 

Martio  aut  Aprili  flofculi  exeunt,  nouis germinibus  mox  fuccedentibus : Autumno  ma- 
turx  baccx  ex  arbore  decidunt. 

Arbor  haec  Grxce  a Diofcoride  nominatur,  a Theophrafto  fcd  a Nicandro 
in  Alexipharmacis  cvdAoc:  Galenus  vero  etiam  xctxftv  vocat:  Latinis  Taxus  eft:  Germanis 
@ri;6fn5aum:  Belgis  fjfbmboom:  Italis  T ajfo:  Hifpanis  T cxo:  & T axo:  Gallis Tf:  Bohemisc£|g» 
zmr  nm ■ In  Officinis  indodis,  fi  qux  adhuc  reflant,  Tamarifcus;  qux  olimhuius  corticem , pro  Ta- 
nuii.tr Um  maricis  cortice, medicamentis  non  abfque  graui  errore  admifcucrunt. 
ojimnamm  Vencnofx,  inquit  Galenus,  facultatis  arbor  eft.  Diofcorides  tam  prxfcntis  Narbonx 

Taxum 


SEXTIE  LIB.  V.  847 

Taxum  cffc  veneni  icribit,  vt  etiam  lub  vmbra 
ciusrequicfcentcsautdormientcsoftendantur, 
& quandoque  moriantur.In  Belgio  minus  per- 
niciofa  eft,&  vmbra  periculo  caret.  Theophra- 
ftus  animalia,  Iumenta  vertit  Gaza, 

mori  ait  fi  folia  comederint : 1'ed 
id  eft,  ruminantia  non  offendi:  fruelusque  ve- 
ro &c  aliquibus  hominibus  mandi , fuauesque 
efleae  innoxios.  Nicander  in  Alexipharmacis 
Taxum  inter  venenatas  ftirpes  quoque  retulit, 
afleripto  fimul  remedio : &c  quidem  his  verbis: 
Interprete  Ioanne  Gorrxo: 

Parce  venenata  Taxo,  qua  Jurget  in  Oeta 
»_ Abietibus  fimilis  ,lethofc  ab  fumi  t acerbo , 
frater  morem  pleno  cratere  meraca 
Tundere  vina  pares,  ciim  primum  fentiet  ager 
Ki Arctari  objlruclas  fauces,  animat^  canalem. 


De  Pinu.  Cap.  xi. 
pinus  duplex  eft  Theophrafto  audore : vna 
•*  «Ate£9S,cultiua  fiue  manfueta : altera  dye/ce> 
fylueftris.Macedones  vero  & tertiam, ait,addc- 
rc,  cii&p7™9  fiue  fterilem,  nobis  incognitam. 

Manfueta  Pinus  procero  & craflo  caudice 
in  altum  tollitur : inferiore  quidem  parte  nu- 
do,(ed  fuperiore  admodum  ramofo.  Folia  fetx 
equinx  fere  modo  tenuia,  oblonga,  dura, cacu- 
mine pungentia  ac  aculeata,  extremas  ramulo- 
rum partes,  comarum  inftar,  plurima  ambiunt5 
quorum  bina  ab  vno  fere  exeunt  tuberculo.co- 
ni  magni  funt  ex  multis folidis, duris, lignofis 
compacti  fquamis,  fub  quibus  ftrobili  lignofi 
putaminis , inftar  paruarum  nucum , lacunatis 
includuntur  toris;  horum  nucleus  albidus, dul- 
cis, oblongus,  tenui  membrana,  facile  attritu 
digitorum  decidente,velatus,  cuius  vfus  eft.  ‘ 

In  multis  Italix  locis,  & prxfertim  in  agro 
Rauennate , & circa  Maffiliam  in  Narbonenfi 
Gallia , in  Hifpania,  tum  &c  alibi , veluti  in  O- 
rientis  prouinciis  fponte  fua  nafeitur : colitur 
vero  in  hortis  ac  viridariis. 

Latinis  Pinus  &c  Pinus  fatiua,  vrbana,  aut 
potius  manfueta  dicitur : Macedonibus  ac  reli- 
quis Gfxcis  siMMi  &u*gps : fcd  Arcadibus 
nam  quam  Macedones  wW  n/aaesv-,  Arcadix 
incol?  7r'nvi  vocant,vt  Theophraftus  ait:  Atque  = 
fic  Pinus  in  Arcadia  ac  circa  no- 
men permutat.  Ex  hac  autem  nominis  permu- 
tatione accidit  vtfrudus  Pini  in  conis  reperti,  a 
Diofcoride,  Galeno, & Paulo , aliisque  mnldi s 
nominentur,quali  71'moc,  frudus,quosDiofco- 
rides  frudus  effe  ait  mnuv  rJjmtJmc,,  qui  ta- 
men non  alterius  quam  mvme  fiint,  ab 
Arcadibus  7T/TO5  appellatx.  Eft  vero  & alia  •stI- 
•m,  Picea  Latinis, a Pinu  multum  differens: 
fed  Pitys  Arcadix  nihil  a Pinu  differt . 

Frudus  autem  harum  j tam  Grxcis  dicun- 
tur, & Latinis  limiliter  Coni,  eft  tamen  navo? 
commune  nomen  omnium  fruduum  huius 
b b 4 generis 


848  Stirpivm  historia 

generis  arborum : Nominantur  verd  Se  Latine  Nuces  Pincx:a  Mnefitheo  Grccc 
JDioclc  vero  Caryftio  7mvt»a  y.ctpua,  qux  tamen  frudus  e fle  arboris  a Theophrafto  srn ap- 
pellatx  A thenxus  reflatur;  Valetur  & idc  frudus  totus, Se  xox^Aoc  a Galeno  voca* 
ri,C6mentario  quarto  lib.Hipp.  De  vidus  ratione  in  morbis  acutis:  Libro  tam  e (ecudo  De 
alimcntoru  facultatibus  non  xavov,  led  nuces  in  eo  content  is  res&Aove  nominat:  & fimiliter 
lib. vi  1.  De  fimplicium  medicamentorum  facultatibus:  Coni, inquit, (rudus, quem  Cocca- 
lum  SiStrobilum  vocant:  hos  autem  wi-reMcetiam  nominari  paulo  ante  didum  efl.Germa- 
bi  Conum  £?prbc(:  Brabanti  fjijwippcl  nuncupant. 

Atfrudusiftiusinteriornucleus,vim  habet concodoriam  Sc  moderate  excalfacientem, 
in  medio  quali  frigidi  ac  calidi  confiftcntcm  : exalperata  lenit  :tufli  veteri  &:  pedoris  diu- 
turnis vitiis  auxiliatur,  per  le,  aut  cum  meile,  alidve  eclegmate  fumptus : phthificis ac 
tabelcentibusvtiliseft:  vires  reparat:  corpus  alit  ac  reficit  : crafli  ac  boni  eft  fucci, mul- 
tumque nutric,  nen  tamen  omnino  facile  concoquitur;  idcirco  bellariis  tritus  admifcctur, 
aut  lacharo  incoquitur. 

Prodeft  vero Sc  idem  nephriticis,  ac  aduerfus  veficx  rofiones , vrinxque ardores ;acri- 
moniamenim  mitigat,  dolores  fedat,vrinam  clementer  prouocat:  auget  item  & iac  Sc  le- 
jnen  genitale;  Venerem  idcirco  etiam  excitat. 

Totus  conus  cum  Marrubio  recenti  decodus,  inquit  Galenus , fi  poftea  addito  modico 
mellis  iterum  coquatur,doncc  ipfum  decodum  mellis  accipiat  craflitudinem,medicamen- 
tumeftad  thoracis  pulmonisque  excreationes  conuenicns. 

Simile  &c  Diofcorides  habet:  integri , ait,  ac  recenter  ab  arboribus  decerpti  ,confra- 
di , & in  paflo  decodi , veteri  tulli  Sc  tabitudini  conferunt,  fi  quotidie  ex  eo  liquore  terni 
cyathi  bibantur. 

De  Pinu  f)  lue  siri , fiue  Pinajho. 

Cap.  xii. 

Pinus  (yluefter,fiue  Pinafter.  Pinus  fylusftris  altera. 


SY  lvestrivm  Pinorum  complura  funt  genera,quxadduofi  referantur  :vnaerit 
fylucftris  montanaPinus:altera  , fiue  Marina  Pinus. 

Inte 


maioris  ramulus. 


Intermontanasautem  prima, vrbanasfiue«,u8/3«  fimilis  eft , fed  frequenter  humilior, ac  i. 
minus  alta, craffitudine  vetc>  haud  cedens.  cortex  eius  glaber  eft:  folia  qualia  Pini  vrbana:, 
dura,gracilia,acuminata,fed  breuiora,interquxfubinde  fructus  futuri  rudimentum  latet, 
coni  vero  multd  minores,breues  ac  parui,  refinoli  ac  odorati;  qui  quamprimum  inaruerint, 
dehifcunt,  &cx  arbore  decidunt. 

In  lyluis  Bohemi*,Silefia;,Morauise,Lu{atiz,Polonix, aliisque  Germania: , ac  etiam  Bo- 
rufli£e,largeprouenit,acin  omnibus  Septentrionalibus  regionibus : frigidos  cra&us  amat,&: 
montofa:  grandines,  niues,  & gelu  non  reformidat : In  Pyrenaris  montibus , ac  Italicis  Alpi- 
bus,tum  & Gallia  Celtica  etiam  reperitur. 

Altera fpeciesaltitudine&  proceritate  minoreft,alioqui  arbor  elegans  ac  fpeciofa.  folia  a. 
veluti alterius  Pini  frequentia,tenuia,&  acuminata.  Conus  Piceo  craffitudine  fere  zqualis, 
fed  breuior;  refinofus  quoque &admodum  fragilis,  nuces  Vrbanis  minores  ac  fere  triangula- 
res. ligni  materies  elegans  eft  & odorata.idonea  ad  tabulas  aliaque  opera  ex  ea  conficienda. 

InTridentinoagro , vt  Matthiolusferibit,acin  Rhetinorum  montibus, in  Comitatu 
Tyrolenfi,  ac  prope  Oenipontem  prouenit. 

Tertiam  vcrdpra:ter  hanc  & Montanam  idem  refert;  ha:c  autem  caudice  nullo  affurgit,  3. 
fed  plurimisramis  effunditur  humi  ferpentibus,  duodecim  aut  quindecim  cubicos  longis, 
flexibilibus  ac  obfequiofis,&  adcirculos  valarios  perquam  idoneis,  coni  huius  quales  prioris 
montani,  fed  odoratiores,&  plus  reiina:  proferentes. 

Marina  Pinus  duorum  hominum  ftacuramfubinde  non  excedit:  folio  Pini  breuiore:fru-  4» 
SuConi  forma  oblongo  & turbinato,mul  tam  relinam  proferente,  huius  duarfunt  fpecies, 
frudus  magnitudine  tantummodo  differentes. 

Gignitur  in  maritimis  Italia: , ac  etiam  Hiipaniz,tum  &C  in  aliis  prouinciis , haud  procul 
a mari  locis. 

Minorem  vero  Sc  quandam  huius  generis  Carolus  Clufius  exhibet,  hominis  flaturam  y. 
Vix  attingentem : foliis  minutis , &c  veluti  Laricis , fed  perpetuis ; Cono  paruulo.,  ac  nu- 
cleis pulillis. 

Fluis 


HISTORIA 

Fluit  autem  ex  his  omnibus  refina  alba 
odorata,  conucrtuntur  vero  & in  Tedam, & 
ex  his  nigra  Pix  vi  ignis  excoquitur.  Tranf- 
eunt  vero  Si  inTedam  quandoque  Picea  & 
Larix,  fed  rar6  admodum : Pini  enim  fylue- 
ftris  propriusac  peculiaris morbusTeda  eft. 
In  Tedara  autem  arbor  conuerfa  dicitur, 
cum  non  modo  cor  eius , fed  & reliqua  eius 
fubftantia  in  pinguetudinem  mutata  eft. 

Appellantur  autem  omnes  ha:  G necis 
mu& 11  dyedw,  & Latine  fylucftres Pini:aPli- 
niovero  Pinaftri.  Pinafter,  inquit  lib.xvt. 
cap.x.  nihil  aliud  eft  quam  Pinus  fylueftris 
minore  altitudine,  & a medio  ramofa,ficuc 
Pinus  in  vertice,  (exemplaria  pleraque  per- 
peram habent : mira  altitudine ) Falluntur 
autem  non  parum,qui  Pinum  Greci surhuo 
appellari  exiftimant , przter  vrbanam  :quas 
tamen  non  ab  omnibus,  fed  ab  Arcadibus 
tantummodo  ( vtante  feriptum ) 'snVv? no- 
minatur.Sylueftris  Pinus  mutui  omnibuseft: 
Atque  huius  idcirco  Teda,  non  Picea,  fed 
Pinea  Latinis  dicitur : vt  fatis  teftatur  Oui- 
diusin  epiftolis  Heroidum: 

V t viaiyVt  per ij, nec  notis  ignibus  arfi, 
o/ rdet  vt  ad  magnos  Pinea  T eda  Deos'. 
Item  Faftorum  quarto: 

Illic  accendit  geminas  pro  lampade  Pinus  i 
Hinc  Cereris  picris  nite  quo^  T eda  datur'. 
Huc  facit  quoque  quod  apud  Virgilium  legitur  Asneid.  v ii. 

Ipfainter  medias , flagrantem  feruida  Pinum 
Suflinet. 

Vbi  per  flagrantem  Pinum,  Tedam  Pineam  intclligcndam  Seruius  admonet.  Accedit  Ca- 
tullus in  Epithalamio  Iuliz&  Mallij: 

■ manu 

Tineam  quate  tedam. 

Et  Prudentius  in  Hymno  cerei  Pafchalis: 

Seu  Pinus  piceam  fert  alimoniam. 

Iam  & Peucedanos  a fimilitudine  mvmq  nomen  habens,  Latinis  a Pinu  quoque  appella- 
tionem Pinaftelliinuenit.  Qua:  fane  omnia  fatis  oftenduntowW,  Latinis  non  Piceam,  fed 
Pinum  dici. 

I.  Priorautem  lylueftrium  harum  fpecies  Idxa  Theophrafti  efle  pofTet,fi  conus  qui  breuiot 
eft, oblongior  foret.nam  ex  fylueftribus  vnam  Idxam  nominat, fructu  longiore:alteram  ma- 
rinam fru&u rotundiore.  At  nobiscontrario  htec  le  habent  modo:  Nam  lylueftris  montan? 
breuior  eft  conus : maritima:  vero  longior.  Poteft  vero  ha:c  verius  M acedonum  mas  efle : hi 
etenim  fylueftrium  vnam  marem:alteram  feminam  ftatuunt:  Et' marem  quidem  contortio- 
rem & opera  difficiliorem:  feminam  vero  faciliorem.  Contortius  autem  huius  lignum  eft» 
minusque  operibus  expetitum,  quam  proxima::  Idcirco  &c  mas  efle  polle  videtur. 

Germanis  ha:c  arbor  J)ari?&aum/  Sc  ttilDct  .fjarfjbautn:  Gallis  in  Celtica  Eluo,Alttto:  Hif- 
panis  PinOyCarax. 

2 Altera  Ipecies  Italis,  Tridentinis,  Si  Ananienfibus  vulgo  Cembro  & Cirmolo  dicitur.  A 
Macedonum  femina  fylueftri  niliildifferre  apparet;  nam  tradabilem  & ad  multa  opera  ma- 
teriam habet  idoneam. 

5.  Tertia  ab  iifdem  Mugo  nuncupatur,  hxc  non  abs  KpaMstmvitui  dici  poteft,  hoc  eft,  hu- 
milis Pinus:  alia  tamen  ac  differens  a po.nscmvjr.ij  herba. 

4.  Quarta  Grxcis:  Latinis  Maritima  ac  marina  Pinus  nominatur. 

Teda  autem  Latinis  dida,  Grjecis  «fts?  & «SWWnominatur:  Germanis  iSpngoig. 

Stinijirror.  Plinius  non  abique  errore  Tedam  fui  generis  arborem  efle  exiftimauit,ac  fextum-Coni- 
ferarum  genus  ftatuit : ficuti  &c  non  rede  pro  tmjxq.  Laricem  Latine  vertir. 

Ycluti 


PEMPTADIS.  SEXT-iE  LIB.  V.  Sfl 

Vcluti  autem  Diofeorides  inter  uvImuv  & nsrhuui  tam  exiguum , vt  vix  vllum  ,dilcrimen 
ftatuit:  ac  eiuldem  generis  vtramque  facit:  lic  & facultates  vtrique  communes  tradit. 

V triufque, inquit, cortex  adftringit:  prodeft  aduerfus  intertrigines  tritus  ac  impolitus : ad 
fuperficiaria  item  vlcera  &ambufta  cum  argenti  fpuma  &:  manna  thuris : Cerato  vero  myr- 
tinoexceptus  teneriorum  vlcera  claudit:  cum  atramento  fu  torio  tritus  lerpentia  cohibet: 
fuiStu  partus  &c  fecundas  extrahit:  potusaluum  liftit,&  vrinasmouet. 

Galenus  fere  eadem : fed  Peuces  corticem,  Pityos  moderatiorem  clTeait.  Foliatrita  in- 
flammationes foluunt,&  vulnera  ab  iplis  arcent.  Trita  & in  aceto  deco&a  dentium  dolores 
mitigant,(i  hoc  calido  decocto  colluantur:  hepaticis  vero  &c  eadem  vtiliafunt, cum  aqua  vel 
melicrato  pota.  Idem  verd  poteft  ftrobilon  cortex,  quod  folia  pota:  fed  Galenus  m cono, 
quanquam  his  fimilis  videatur,  minus  tamen  validam  facultatem  effe  affirmat,  lic  vt  nihil 
dictorum  probe  efficere  queaqfed  moleftam  quandam  habeat  mordacitatem. 

T.eda  particulatim  lecta , &C  in  aceto  deco&a , dolores  dentium  etiam  fopit ; ex  decodo 
dcntecolluto.Ex  hac  etiam  ficSpathaad  acoporum  & pdforum  compolitioncs  vtilis.  Ex 
hac  verd  combufla  fuligo  ad  atramenti  librarij  confe&ioncm  excipitur , & ad  . 

& ad  erolionem  angulorum  oculi,  & ad  palpebrarum  ealuitiem , & lachrymantes  &c  lip- 
pientes oculos  :Diofcoride  auctore. 

Ve  Picea.  Cap.  xni. 

PRocera  arbor  Picea  eft , multis  ra- 
mis luxurians,  non  Iblum  quidem  circa 
verticem , fed  multo  inferius,  ac  etiam  in- 
fra caudicis  medium  , qui  reflexi  terram 
verfus  nutantes  non  raro  dependent,  folia 
angulta  funt.non  qualia  Pini,  fed  breuiora 
latioraque,  Abietis  iimiliora, quibus  tamen 
nigriora , latiora,,  molliora , tenerioraque, 
qua:  etiam  non  Orbiculariter,vt  Abietis, te- 
neriores virgulas  conueftiunt,fed  e duobus 
tantummodo  (ibi  oppolitis  lateribus , fre- 
quentia admodum  denfeque  exeunt  ,vel- 
utiTaxo,cuius  folia  fatis  amiulancur.  Co- 
nus hiiiusoblongus  eft,  & Abiegno  fere  fi- 
milis,  cortex  arboris  nigricat,  lentus  ac  fle- 
xibilis eft, non  vt  Abietis  fragilis ; fub  quo 
proxime  ligno, relina  colligitur, quxquan-  - 
aoaue  effluens  Larigna:  iimilis  apparet. 

In  fyluis  Bohemia:  ac  Germania:  iuxta 
Pinaftros  & Abietes  fepe  ha:c  repentur. 
nafciturSc  in  aliis  regionibus. 

Coniferam  autem  hanc  arborem  Grarci 
■7TIVJV  nominant : Latini  Piceam, no  autem 
Pinum:  Nam  Pinum  Graxorum  n siWcf 
fefuperiore capite  oftenfum.  <zsivjv  autem 
Latinis  Piceam  dici  teftatur  Scribonius 
Largus  compofitione  cci.  Relina: , inquit, 
Pituina: , id  eft , ex  Picea  arbore.  Accedit 
Plinius  lib.  xvi.cap.  x.  vbi  verba  Theo- 
phrafti  de  Peuce  & Pityi  transferens,  Pityn 
Piceam  interpretatur, tametli  pro  Peuce  Laricem  fcrjpfcrit.vt  iam  anreindicatum  eft. 

Verba  autem  Theophrafti  fic  habent:  muxw /Av  yap  r£y pi££v ovy.  dm£?wa- 

yen . ni  rzxiiw  tft,  <§a?'t  r me,  dm&tezaiew,  coarep  1/;  AerSov  suzytn&irnic,  tS  nvppciiav  ogjt?  tS  m- 
•mcoJbu:  Plini  j vero  hoc  modo:  Larix  vftis  radicibus  non  repullulat : Picea  repullulat : vt  in 
Lesbo  accidit  incenlo  nemore  Pyrrhato. 

Iam  & mivoxauirti  vix  in  alia  vlla  arbore,  quam  in  fola  Picea  reperiunrur,  tefte  Bellonio:  mr„M 
fic  vt  non  temere  Pityocampx  ac  Picearum  Eruca:  vocentur,  tametli  plerique  interpretes,  *»<■ 
Pinorum  erucas  nominent.  Atque  idcirco  etiam  yrhvt  a Theophrafto  tp9etpo7roio;  cognomi- 
natur,quod  videlicet  vermesac  pediculi  in  ea  gignantur. 

Quandoquidem  autem  wm/os  nomen  commune  ad  Pinum  vrbanam  Piceam  eft,vt 

antea 


tyz  S T I R P I V M 11  ISTO  A t 'Jt. 

antea  oftcnfum  ,recentiorum  nonnulli  hac  dc  caula  Piceam  talrw  ctyd-a»  a Tlieoplitafto 
nuncupari  exiftimant.  Theophraftus  fiquidem  hifloriac  lib.i  11.  Montibus,  inquit,  iuxta  Ma- 
cedoniam propria: iXd.Tv,nv!/iM,7ii-wc,ciyeJct,&ic. paulo  verd inferius, Inter fylucftria  a&tpuMsi 
fiuc  fem  per  fol  iola,  gtsCxm,  7ihut,dy»ia.  Sed  lib. primo  inter  71‘nmi  ayeja»  medias  aliasnu- 
mcrat,ita -nhvjj  ab dye/a feparans:  Interpres  etiam  dyefasi  Aquifoliam  interpretatuscft.Ap- 
pcllaturautem  Piccahxc  a Germanis ®cfjtt)<irij £anilCbailltt/&:  3vo£  c£at1t1Clwim:quandoq; 
vero  & $o:cnho!R/  quod  tamen  & aliis  nomen  quadrat. 

De  facultatibus  vero  vel  corticis  vel  fruticis  huius  arboris,  fuperiore  capite  feriptum  eft. 
Nam  veteres  Peuces  & Pityos  facultates,  vcluti  confimiles,  fimul  deferiplcrunt.  Reftat  do 
Refinis,  de  quibus  mox  fequente  capite  agendum. 

De  Refinis.  C a p.  5c  1 1 1 r. 

EX  Pinorum,  prxfcrtim  fvlucflrium  generibus, liquida,  fubalbida,  & odorata  Refina  pro- 
fluit,&  non  raro  quidem  (ponte;  fed  ex  ramis  aut  caudice  vulneratis  copiofior,  arbore 
. inTedam  conuerfa.  Exit  vero  Se  arida  quxdam  e corticis  rimis.vel  circa  abicifTos  ramulos, 
& quidem  Picex  vel  Abietis.  Iam  Se  circa  conos  iiue  ftrobilos  Se  concreta  quxdam  reperi- 
ritur  Relina. 

Refina  autem  omnis  Grxce parim  dicitur : Germanis  Belgis  IJtrli:  Italis  Rugia:  Hi- 

fpanis  Refina . 

Liquida  Reilna  Grxcis  'parnnvyzst  nominatur, & a nonnullis  dvnppvnejd  eft,fponteflues: 
a Lacedxmoniis fiuePrimiflua : In  Cilicia  verd  KacrvaiMw : vt  Galenus  m. 
De  medicamentis  Iccundum  genera  feribit : In  Officinis  Refina  Pini.  Contingit  aurem 
quandoque  dum  negligentiushxc  collecta  fuerit,vt  quxdam  lignola  aut  lapidolaei  admi- 
xta fint:  huiufeemodi  autem  Galenus  avyttoui^h  quafi  confufaneam  vocat, qux  liquefacla 
ac  a (ordibus  repurgata,  dura  redditur  ac  friabilis. 

Simile  accidit  Se  Refinx  alix  liquidx.qux  vbi  colliquefacta  fuerit  &codta, refrigerata 
duraac friabilis  cft.Se  tundi, teri, cnbranquc  poteft.  Talis  autem  G rxee ox-rii, Latinis Fri- 
■<fta  dicitur,  Sc  non  raro  ColophoniafiuexoAaptwa.  Galenus  fiquudem  in  lib.  De  medie,  fe- 
cundum genera  1 1 1.  friciam  ab  aliis  Colophoniam  appellari  affirmat : Refinarum,  inquit, 
omnium  licciffima, quam  nonnulli  fri£tam,alij  Colophoniam  nominant.  Colophonia  au- 
tem vocatur,quod  olim  a Colophone, vt  Diolcorides,petebatur.  hxc  prx  exteris  fulua, fi  te- 
raturalba  fit : Plinius  lib.  xim.cap.  xx. 

Altera  arida  'pnrm  nuncupatur,  prxfertim  ex  Picea  arbore, pinguedinisexpers,  & ce- 

leriter arefeens,qux,vt  Galenus  vi.  De  medie,  fecundum  genera , proprie  qiimwt  mrilnte 
In  Alia  qux  fit  e Picea  admodum  candida  Spagas  vocatur,  Plinio  auctore. 

Tertia  pmbac,  nomen  accepit:  eadem  vero  & rgf&Rnov  dicituriOfficinis 

hxc  incogn  i ta  eft.  Proftat  tamen  in  his  venalis  quxdam  arida  quidem  refina,  fed  ex  Pityina, 
ftrobilina.abierinaque  confufis  permixta,quam  Garipot  nominant:  Thurislocohxc  non  ra- 
ro fuffitur;a  quo  tamen  multum  differens  eft. 

Refina  autem  omnis  deliccat  & excalfacit,  fed  non  xqualiter  omnes:  cftfiquidem  inter 
eas  differentia. Qux  acriores,excalfaciunt  magis, vtftrobiLina, omnium  refinarum  calidilfi- 
ma;  quia  & acrior.  Pityinum  phyfema  minus  acre,  minus  excalfacit:  In  huius  &ftrobilinx 
medio,  Abietina  eft.  Liquida  Pinea  humidioreft:ad  Laricis  qualitatem  & facultate  accedit.1 

Vtiles funt refinx , Diolcoridc  auclore,vftx  fiue  fricta:  ad  malagmata&  acopa:prxter 
enim  emollientem  quam  retinent  facultatem, etiam  tenuitate  partium  fuarum  acficcitate 
digerunt,  tumores  idcirco  & emolliunt  ac  difeutiunt:  eadem  quoque  facultate  acopis  per- 
mifti  laffitudinibus  medentur. 

Liquidx refinx  vnguentis ad  recentia  vulnera  (olidanda  commendatis, commodiffime 
admi(centur,nam  &c  ad  fuppurationem,tum  & facilem  vnitionem  faciunt. 

Excipitur  vero  & Fuligo,  Aym  Grxcis  dicla,ex  refinis  perinde  ac  ex  thure,  qux  ad 

hoc  eft,palpebras  ornantia  conducit, & angulorum  oculi  erofiones,&  collachryma- 
tiones : citra  morfum  fiquidem  reficcat. 

Conficitur  ex  hac, inquit  Diofcorides,  atramentum  feriptorium.  verumhac  xtatenoii 
quo  feribitur,  fed  quod  a Tvpographis  in  excudendis  libris  vfurpatur , ex  hac  fuligine  .aliis 
nonnullis  permiftis , paratur . 

De  Pice.  C a p.  x v. 

EX  pinguiffimis  Pini  lignis  in  TedamconuerfiSjVi  ignis  Pix  elicitur.  Locum  oportetelfe 
lapidibus, aUt  duriore  aliquamateria  ftratum,medioque  paulo  elatiorem,  quem  fcrobes, 

ambiant, 


PEMPTADIS  SEXTIE  LIB.  V.  8j*3 

ambiant, in  quos  humor  defluat, a quibus  deinde  &alij  canales  diducuntur,  per  quos  delatus 
excipiatur:  exceptus  in  vala  ac  dolia  reconditur.  Loco  parato,  Tedx  fida  ligna  ere&acon- 
gerunturideinde  ramis  Abietum  & Picearum  plurimiscircumpofitis.luto  ac  terra  multa  cir- 
cumquaque conteguntur,  acdiligenternevllarima  pateat  cauetur ; (olo  in  vertice  forami- 
ne reheio  j per  quod , &c  ignis  emitti  queat , & hoc  immiflo  flamma?  ac  fumo  exitus  patear. 
Accenfo  igne  Pix  defluit,primiim quidem  liquidior,  poftea  verd  lpiffior. 

Liquor  hic  Grxci smriajx:  Latinis  vero  Pix  dicitur:  6c  humidior  quidem  ac  primo  deflues 
aPIimolib.  xv i.cap.xi. Cedria: Pix, inquit, liquida in  Europa e Ted>«)quitur,naualibusc«<rM. 
muniendis  multosque  alios  ad  vius.  Lignum  eius  concilum , furnis  vndique  igni  extra  cir- 
cumdato ,feruet: primus  fudor  aqux  modo  fluit  canali:  hoc  in  Syria  Cedriam  vocatur, 
cuius  tanta  vis  eft, vt  in  ^Egypco  corpora  hominum  defun&orum  eo  perfula  leruentur.  Se- 
quens liquor,  craffior  iam, Picem  fundic.  Sed  Diolcondes  Cedriam  ex  Cedro  magna  arbo- 
re colligi  fcribit,&  ex  Teda  Pinea  liquorem  vi  ignis  extractum  -viajctv  nominat:  Lati- 
nis hxc  eft  Pix  liquida:  Italis  Pecc liquida:  Germanis  QStfcfj  fcacfj:  Belgis  'SEttr:  Gallis  Poixfou- 
dire:  Hifpanis  Pez  liqxida : in  Officinis  quibufdam  Kitran. 

Ex  hac  vero  cum  coquitur,durior  efficitur  Pix : hxc  Grxcis  t mosa : Latinis  Arida  aut Arii*  Fix- 

ficcaPix:  nonnullis  quafi  iterata  Pix,  quia  fecundo  deco&aeft: huius  autem 

quxdarh  v i Ico  la  facta  Bos-aa?  nominatur:  In  Officinis  Pix  naualis : Germanis  S&fldj : Belgis 
^temperii:  Italis  Pece  fecca:  Gallis  Poix  feche:  Hifpanis  Perfica. 

Pix  autem  excalfacitquoqueac  rcficcat:  & humida  flue  liquida  calidioreft  .•  durior  vero 
plusdeficcarepoteft,au<ftore  Galeno.  Conducitautem  liquida  ad  tofillarum  &c  vux inflam- 
mati ones,ac  ad  anginas  foris  illita:  ad  purulentasaurescumrolaceo : ad  lerpentum  morius 
Cum  lale  trita  & impolita:  cum  xquaii  portione  cerx  fcabros  vngues  aufert : phymatadifeu- 
tit,&  v teri, ac  ani  duritias : addita  hordei  farina,  & cum  pueri  vrina  decocta,  yai^dac,  liue 
ftrumas  dilToluit : cum  fulphure  verd  ac  Picex  cortice  vel  furfuribus , lerpentia  vlcera  illita 
cohibet:  cum  thuris  manna  & cerato  permixta  profundas  fedis  ac  pedum  rimas  conlolidac. 

Dura  flue  ficca  Pix,Malactice  eft, durities  emollit : puspromouet : phymata  ac  phygethla 
dilcuti  t : vlcera  caua  replet:  vulnerariis  medicamentis  commode  permiicctur. 

Intra  corpus  quid  liquida  Pix  aflumptaprxftare  queat,  Diolcorides  &:  Galenuslcriptum 
quoqj  reliquerunt:  Verum  hxc  afleribere  curx  nobis  non  fuit:  nemo  fiquidem  hoclxculo 
hanc  libi  exhiberi  facileadmiflurus  eft. 

Colligitur  quoque  ex  Pice  Fuligo,  qux,  qtitid  ex  relinis,  eadem  poteft. 

De  biete.  Cap.  xvi. 

EXc  E l s a & admodum  procera  Abies  fimiliter  eft.  Pinum  altitudine  fuperat : caudex  i. 

eius  rectus,  inferius  enodis,  crelcendo  in  altitudinem  progreditur,  naturali  contractura 
perxquata  ad  cacumen  vique;  circa  quod  ramos  promit,ex  eadem  caudicis  parce  fimul  qua- 
ternos,ex  aduerfo  ita  litos,  vtdecullim  imitentur;  e quatuor  caudicis  lateribus  erumpentes, 
taliadfaftigium  vfque  ordine  obferuato : ab  his  vero  ramis  &alij  exeunt,  fed  bini  tantum- 
modo lateralesjfibi  mutuo  oppofiti,  qui  fubinde deorfum  nutant , reliquis furfum  magis  re- 
clinatis. Folia  ramulos  ac  eorum  propagines  nullo  ordine  digefta  circumdant,oblonga,tere- 
tia,&  leuiter  mucronata,anguftiora  albidioraq;  multo  quam  Picex, ds|uto  videlicet  & quali 
albido  colore  virentia,  coni  oblongi  funt,&  longiores  quam  vilius  Coniferx, mollibus  com- 
pa&i  Iquamis,  ab  extremis  virgulis  deorfum  dependentes,  qui  nec  facile  decidunt,  led  diu- 
tiflime  in  arbore  hxrent : coccali  in  his  exigui,  nucleo  offis  Cerafi  non  maiores,  adnata  vna 
parte  membrana,  alisapum  aut  grandiorum  mulcarum  fere  perfimili.  materies  ligni  albida 
eft,&  ex  multiplici  tunica  contexta, veluti  Cepx  bulbus. 

Huius  verd  &c  alteram  fpcciem  Bellonius  in  lib.  De  arboribus  coniferis  oftendit , conis  i: 
non  dependentibus, led  furlum  ere£tis,quam  legitimam  elfe  Abietem,  &c  marem  dici  polfe, 
exiftimat.  Theophraftus  fiquidem  lib.m.  duas  Abietes  facit:  vnam  mafculam:  alteram  fe- 
minam. Maris  folia  acutiora,  magisque  pungentia,  pinnata  ,& in  anguftius  tendentia  cile 
ait,  ligni  verd  materiam  duriorem, & forma  decoram  e£fe  arborem:  Feminxvero  materiam 
candidiorem  mollioremque,&  ad  opera  faciliorem. 

Abies  in  montibus  altis  naicitur:  InGermanixac  Bohemix  fyluis  fatis  frequens,  in  qui- 
bus vna  cum  Pinaftris  viret:  gignitur  verd  & in  Italix,  Gallix,  & aliarum  regionum  monta- 
nis: delcendit  verd  quandoque  & ad  plana. 

Ex  Abietis  autem  cortice  liquida  quxdam  colligitur  relina,Laricex confidentia  affimilis, 
fed  magis  tranfparens ; amaricans  &lapore  Citrij  mali  corticem  proxime  referens,  qux  in 
tuberculis  nonnullis  corticis,  non  quidem  yctuftiorum,  lednouellarum  Abietum  contine- 

c e tuf j 


SJOK1 


tur ; ex  quibus  non  niix  vulneratis  eximitur , Ijiontc  etenim  non  profluit. 

Fert  &c  aridam  refinam  Abies,  qux  circa  corticis  rimas,  vel  abfciffos  ramos  veterum  arbo- 
rum  reperitur,vel  eriam  fub  ipfiscorricibus. 

Abies  au  tem  Grxcis  dicitur : apud  Grxcos  rroftri  temporis  vox  integra  ac  incorru- 

pta rclht  : Germanis  nxijj  aibantim/  ^fjonnenbaum : Belgis  taritte  tDnaienboom:  Italis 
jibete:  Hifpanis  Abeto. 

Gallis  prior,  cuius  nempe  coni  oblongiores  dependent,  Suiffe:  altera  vero  conis  furfum 
arredis,»/» SapautSapin:  vtquidem  Belloniusait.  qui  &:  hanc  marem,  vt  diximus, facit, & 
legiteimam  Abietem:  illam  vero  feminam, & Latinis Sapinum  dici  affirmat. 
s*pinus.  Sed  Sapinusnon  arboris  fpecieseft , fed  caudicis  Abiegni  inferior  ac  enodis  pars  ,vt.  non 
modo  Plinius lib.xvi.cap.xxxixifed&Vitruuiuslib.  n.cap.  xi.teftatur,  qui&fuperio- 
tuUerna.  rem  partem  nodofam  ac  duridrem  Fufternam  nominant. 

Liquidam  refina, qux ex  nouellaru  Abietu cortice  eximitur, Gtxce  ScUpuoi  tc?Ia*'wc  vo- 
cant: Latine  Lachryma  Abietis, &Lachrymam  abiegna:  Officina:  Germanie  perperam  Te^ 
rebintbinam  Venetam:  Italis  Lagrimoeft.Exiftimant  nonnulli  a Diolcoride  iAgidJW p#ri- 
iw.liue  olcoiam  refinam  appellari : verum  oleofa  refina, a Pinea  liquida  differens  haud  eft.  ' 

Arida  Abietum  refina,  pWv» efarhti  & Abiegna  refina  rede  nuncupatur,  odorata  eft,  thu- 
risque  loco  non  raro  vnacum  aliis  fuffitur. 

Cxtenim  Abietis  cortex,  Peuces  cortici  facultatem  affimilem  obtinet;  moderatiorem 
videlicet  quam  Pityos. 

Refina:  vero  facultas  qualis  Pityina:,  mitior  nempe  quam  ftrobilina  ; acrior  autem  ^cali- 
dior quam  T erebinthinx. 

Lachryma  Verb  Abietis  vti  Terebinthina  ac  Laricea  amarior  eft , ira  quoque  his  calidior 
ac  ficcior : abftergit , aperit ; vulnera  recentia  conglutinat : fordidiora  emundat:  capicis  vul- 
neribus prxcipueconducic.  Dimidix  vncix  pondere  affumpta,aluunl  clementer  mouer,& 
in inteftiniscontenta expurgat:  tum  & calculos  & harenulas  in  viis  vrinariis  hzrcntes  ex- 
pellit : mediocriter  verb  & vrinam  cit.  Aducrfus  autem  fordidorum  ex  pene  lnimorumpro- 
fluuium , Gonorrliaea  Venerea  qux  dicitur,  huius  vfus  confeft,  fi  aliquot  diebus  continuis 

matutino 


■t 


PEMETA.  DIS  SEXT.®  L I 8.  V.  8jj 

matutino  tempore  fiimatunprxllaoverbclotameire  cum  ftillatitio  liquore  Plantaginis, La- 
quea, aut  alio  confimili  refrigerante , qui  acrimoniam  & calorem  eius  remittat. 


De  Cedro  n a 

Cedri  magna:  ramulus  cum  conis.  /"'Edri  dux  funt:  vna  maior,  Co- 

'nifera  : altera  humilis,  baccas  fe- 
rens Iuniperinisfimiles : & de  hac  qui- 
dem cap.  huius  libri  v.a&unvelt : nunc 
maior  deferibenda. 

Eli  autem  maior  Cedrus  magna  ad- 
modum &c  procera  arbor , non  modd 
exteras  refiniferas  ac  coniferas  exce- 
dens,fed  & reliquas  arbores  omnes  va- 
lla amplitudine  luperans.  caudex  eius 
frequenter  admodum  cralfus  efl,  vt 
quatuor  hominum  vlnx  cum  comple- 
cti , auctore  Tfaeophrafto , 'nequeant: 
cortex  inferioris  partis , qua:  a terra  ad 
primos  porrigitur  ramos  j alperior  efl: 
reliquus  vero  lxuis  ac  glaber  inter  ra- 
mos conlpicuus.rami  ab  imo  fere,& 
haud  alte  a terra , ad  faftigium  vfque 
exeunt,  paulatim  aldusque  Icandendo 
'minores  breuioresque  facti;  arbore  Py- 
ramidis formam  referente,  orbiculari- 
ter  autem  hi  caudicem  ambiunt,  taliq; 
alterno  ordine  dilpoliti  funt,  vt  per  hos 
ad  cacumen  vique,  veluti  per  Icalas, 
conitendi  queat.  Folia  capillata  veluti 
Pini,  led  breuiora  ac  minime  aculeata, 
coni  multd  breuiores  funt,  & crafliores 
quam  Abietis,  mollibus,no  duris  Iqua- 
mis  compacti,  qui  non  deorfum pen- 
dent, led  furfum  arretti,  in  ramis  con- 
fillunt,  quibus  & adeo  pertinaciter  he- 
rehtjVt  citra  rami  particulam  auelli  nequeant,  vt  Bellonius  feribit. ligni  materies  durilfima, 
nec  cariem  nec  vctullatem  lentit:  cor  odoratum  ac  fubrubens.  Dei  Opt.  Max.  templum  ex 
Cedrino  ligno  idcirco  Salomon  Iudxorum  Rex  Hierofolymis  extrui  voluit : & Gentiles 
Deorum  fuorum  fimulachra  ex  hoc  finxerunt. 

Fluitautem  &ex Cedro  refina abiegnae lim  ilis, odorata,  lentx  admodu  fubflantix;com- 
manfafiquidem  dentibus  adeo  firmiter  adhxret,vtxgre  aiielli  queat  ;qux  inirio  liquidior 
& albida,vi  ardoreque  Solis  dureltit  8c  arida  fit:  vi  vero  ignis,&  ex  hac  Pix  excoquitur,  cui 
Cedrixnomen  ;&  quidem  proprie.  c« 

In  niuofis  montibus  Cedri  nafeuntur,  veluti  in  Syriae  Libano, in  quo  adhuc  nonnullas  ex- 
tare Bellonius  refert,  Salomonis, vt  creditur,  manu  latas:  iam  & in  Tauro  ac  Amano  monti- 
bus reperiuntur.  frigidis  & laxofis gaudent.  Cedrum,inquit  Theophratlus,Syria gignit,  eaq; 
ad  triremes  vtuntur,qui  Syriam  ac  Phcenicen  incolunt;  quiaPino  carent. 

Perpetua  coma,  vt  extera:  conifera:, viret,  humido  ac  Aullrino  cxli  llatu  Cedri  materies, 
atque  ex  hac  llatux  aliaque  opera  fudare  & humorem  emittere  videntur:  veluti  &:  omnes 
quibus  oleofus  efl  luccus:  audor  Theophrallus. 

Proceram  autem  ac  vaftx  magnitudinis  arborem  hanc  Grxci  Latini  fimiliter  Ce- 

drum: Pliniuslib.xxnn.cap.v.Cedrelatennominat,quafi  Cedrum;abietem  aut  Cedrinam 
abietem;  tum  ad  differentiam  minoris  Cedri,  tum  quod  Abietem  Valde  referat. 

Refina  proprium  nomen  non  accepit, Cedrinaautem  cognominari  potell. 

Pix  autem  ex  hacextra&a,  idem  proprieidicitur:  Plinius  tamen  &r  priorem  Tecfx  liquo- 
rem Cedrium  in  Syria.vocari  feribit:  vt  iam  antediximus.  Optima  ell, inquit  Diofeorides, 
pihguis, pellucida, odore  grauiSjquxguttatinVeffufa  coit,  non  diffipata  permanet/ 

At  Cedria  temperatura  calida  ell  & licca,cum  partium  tam  exquifita  tenuitate, vtvtriufqj 
qualitatis  ordinem  quartum  attingere  videatur.-  Mollem  itaque  barbem  cito  acprompte 


ijg  Stirpivm  histori* 

citra  dolorem  putrefacit,  vcluti  fcptica  dida  medicamenta , ex  quorum  medicamentorum 
genere  ipfa  quoquceft,  Icd  infimo  loco,  vtpote  dcbihllima : atque  idcirco  mortuorum  cor- 
pora non  corrumpitjfcd  reticeat, &:  a corruptione  tuetur, humiditates eorum  depafcens. 

Atin  viucntibuscalor  ipfequi  in  corporibuscft,Gedria;  vires  adaugens, caufa  efficitur,  vt 
tenera;  carnes  ab  ea  deurantur:  Galeno  tcfte. 

Condicbanturautcmolim  mortuorum  corpora  magnaex  parte  Cedria  apud  digyprios; 
tamctfi  Sc  abj  conditurx  fuerint  modi, quos  Hcrodotuslatius  refert. 

MumU.  Cond.tum  vero  corpus  Otficinx  M umiam  nominant,  fed  perperam : Mumia  fiquidem 
Arabum, nihil  aliud  eft,]uam  aGr^cisPifTaTphalcon  dictum, vtex  Auiccnmjcap. 474.61:  Se- 
rapionis z pj.  'fatis  manifeftum. 

e,w u-  Erroris  occafionem  prxbuic  Serapionis  interpres, qui  ex  fua,non  aurem  ex  Serapionis  fen- 
ttrpruu  tcntia  Mumiam  intcrprctacur, mixturam  cx  aloe &:  myrrha,  &:  quod  cisadmifceturexhu- 
trapioms.  nj;c]1(:arccotp0ris|lumanj  <jcc{  acj  Cedriam  redeamus. 

Hxcad  ocularia quoquemedicamcnca  commendatur : oculorum  aciem  intendit  illita: 
albugines  & cicatrices  detergit:  aurium  vermes  necac  cum  aceto  infula  :&fon;tusfibiloscp 
cum  hyffopi  dccodo:  dentium  cauitatibus  impolita  cos  frangi  t & dolorem  fedat;  idem  facit 
cum  aceto  colluta:  contra  anginas  &ton(illarum  inflammationes  illi  taprodeft:  lentes  pedi- 
culosque enecat:  Ceraftxmorfibuscumfalc  impofica  auxiliatur : contra  venena  leporis  ma- 
nni in  pafTo  fumpcaconuenit:  prodelt  & elephantiacis  inunda:  vermes  &C  tineas  fubtusinie- 
da  enecat,  & partus  extrahit  vt  quidem  Diofcondes. 


i)e  Larice.  G A P.  x V X 1 1. 
Lanx. 


LArix  non  exigux  quoque  proceri  tatisafbor  eft:  caudice  rede  affijrgeflte.cuiuscortcx 
inferiore  parce, qux  ramis  fubeft,  cra(Tus,afper,in  frequentes  rimasdehilcit,  prxeifus  in- 
terius rubere confpicitur;  reliqua  parce  lxui$,glaber,  nonnihil  foris  inalbicans.  ramos  Larix 
multos  promitjin  alios  minores  diuifos,  qui  lenti  ac  obfequiofi  funt  .-folia  vero  circa  ramulos 
multa,  ab  vno  tuberculo  numerofa,fimul  cohxrentia,breuiora, tenuiora, mollioraquequam 

Pini, 


PEMPTADIS  SEXTiC  L I B.  V.  8*7 

Pini,  haud  aculeata  fed  retufa.  flofeulifeu  po- 
tius conorum  rudimenta  e tenerrimis  ramulis 
erumpunt  rotunda, eleganti  tandem  purpura 
rubentia.  Coni  parui  Cupreflinis  magnitudi- 
ne fere  fi  miles,  fed  tamen  longiores,  gracilibus 
foliolis fquamulis  compa&i  ;fub  quibus  latent 
fruiftus  exigui , ad  nata  tenui  membranula  ,a- 
pumaut  vefparum  alis  perfimili.  .ligni  mate- 
ries duri  (fima  , colore  pradertim  qux  media  ac 
interioreft  rubefeens,  ad  diuturna  opera  per- 
quam vtilis. 

Flammis  autem  no  accendi  Laricis  lignum, 
aut  abigne non  comburi , vtVitruuiusae  Ca- 
ftro  Larigno  a Cazfare  Oppugnato  refert , veri- 
tatem non  habet:  Nam  & in  fornacibus  ardet, 

& in  carbones  vertitur, ferrariis  Officinis  vtilil- 
fimoS : vt  Matthiolus  feribit. 

Colligitur  vero  ex  Larice  & refina  liquida,  Rf/M 
candicanci  melli,  veluti  Attico  aut  Hifpanico, ,u,a' 
colore  & confiftentia  pcrfimilis,qux  tame  non 
fponte  effluit,  fed  ex  arboris  trunco  manat, 
craflo  oblongoque  terebro  ad  cor  vfquc  per- 
forato. 

Galenus  hanc  duplicem  quodammodo efle 
tradit,  lib.  De  medie,  fecundum  genera  nn. 
Vnam  fimilcm Terebinthina: : alteram  hac  a- 
criorem, calidiorem, magis  liquidam,  odoratu 
grauiorem,guftu  amariorem  calidioremq;.  Sed 
pofterior  non  Larigna,  fed  Lachryma  fuifTe  vi- 
detur Abietis, quam  Galenus, quia  confiftentia 
qfiodammodo  fimilis  , pro  Laricea  habuifle 
potuic.  Adnafeitur  & Larici  fungus, non  qualis  aliis  arboribus, fed  albidus,medicina:quevti-^«ri 
lis,qai  Agarici  nomen  adeptus,  de  hoc  autem  vbi  de  Fungis  agitur  latius  feriptumeft. 

Nafcitur  autem  Larix  non  quidem  in  Graxia  aut  Macedonia,  fed  praxipue  in  Italise  Al- 
pibus, haud  longe  a Tridento:  iuxta  Benacum  ac  Padum  fluuios;tum  & alia  eorundem 
montium  loca:  reperitur& in  Morauia,qua:  olim  Marcomannorum  prouincia  locis  mon- 
tofis:  Fuchfiusin  Silefia  quoque  gigni  refert : alij  verd  & in  Lufatia,  circa  Polonia:  fines. 

Inrer  coniferas  fbla  Larix  abfque  foliis  hyeme  repentur:  Vere  noua  ex  iifdem , vnde  prio- 
radeciderur.t,  tuberculis  erumpunt.  Coni  legendi  funtante  hyememcum  folia  defluere 
incipiunt:  poftea  etenim  fefe  pandentibus  ac  difloluentibus  fquamulis,femina  effluunt.  Re- 
linaxftiuis  menfibus  colligitur. 

Larix  Grgcefimilirer  Aa£tg  dicitur:  Italisac  Hifpanis  Larice : Germanis  ierdjfn&aum: 
Belgis  Edi&enbcmn:  Gallis  CMelefe. 

Liquida  Rcfina  a Galeno  quoque  Xagjif  nominatur : Latinis  Refina  Larigna , vel  Refina 
Laricea:  Italis  Larga:  in  Officinis  Terebinthina  appellatur,  atque  eius  loco  diuenditur,  &c 
medicamentis admifcetur.Necnouum ideft,nam'&fua  letare  Galenus Rhopopolas Lari- 
cem Terebinthina:  loco  vendidifle  refert:  Et  poteft  hoc  citra  errorem  fieri:  ipfe  fiquidem 
Galenus  vno  loco  pro  Terebinthina  Lariceam,alio  loco  pro  Laricea  Terebinthinam  fubfti- 
tuit:inlib.  De  medie,  fecundum  genera. 

At  facultate  Laricea  reliquis  omnibus  refinis  humidior  eft , ac  vna  acrimonia  ac  morfus 
expers, Terebinthina:  affimilis:  medicamentisqua:  vlcera  Sc  recentia  vulnera  probe  curatu- 
ra iunt,vtiliteradmifcetur  Omnes, inquit  Galenus, refina:  huiufcemodihumiditatis  gratia 
fimul  8i  vifeofitatis,quam  coniundtam  habent,ficca  medicamenta  veluti  colligant .-  quia  ve- 
ro non  euidentem  obtinent  acrimoniafn, vlcera  nequaquam  irritant.  Quapropter  nonnulli 
inerito talibus  medicamentorum  compofitionibus  vel  Terebinthinam  vel  Lariceamad- 
mifcuerunt : Hax  Galenus.  Poteft  vero  Laricea  omnia  qua:  Terebinthina,cui  facultate, 

.Vt  diximus,  affimilis  eft.  quod  & ipfe  Galenus  affirmat. 


De  T erebintbo. 


Terebinthus 


L X iylueltnbus  perpetuo  virentibus  .terebinthus  quoque,  i hcophralto  tclte , elt : tize 
-‘-'quandoque  fruticis  inftar,  frequenter  veto  arboris  modo  attollitur,  ramos  fpargitnon 
paucos,  oblongos:  folia  quoque  oblongiora,  ex  pluribus  ad  vnam  collam , liue , vt  Theo- 
phraflus.  vocat  p«£6i>,cohxrcntia;  veluti  Fraxini,  (ea  erafllora  pingqioraque ; lingularia  quo- 
rum Laurinis  limilia.  flores  raccmatim  cohxrent  muicofi , vti  Olcx , purpuraicentes : tru- 
cius per  maturitatem  ex  cxruleo  viret, baccatum  Juniperi  magnitudine.,  durus,atta&u  pin- 
guis  ac  refinoius,manusq;  inficiens,  ligni  mafyries  dura, & qualis  Lencilco. 

Fert  prxterea,Theophraifusait,oblongaquxdam  veluti  y.t&cna,  liue,  cornicula,  interius 
vacua, colore  nonnihil  rubentia,  in  quibus  exigui  vqnpiculr  culicibus  diniles,  Sc  quandoque 
humor  quidam  reperitur. 

Ex  huius  autem  trunco  ac  lignofis  ramis,  ifefina  profluit  liquida  qux  Terebinthina 
dicitur;  ,;j . ..._ 

In  ludxa,  Syria,  Cypro,  Aphrica,&:  Cycladibusmfulis,  vtDiofcoridcsait  ,prouenit.  Te- 
ftatur  Bellonius  in  Syria  ac  Cilicia  copioiam  inucniri , atque  illinc  yenaiem  Damalcum  ad- 
ferri : Cludus  in  Narboncnli  Gallia,ac  in  plurimis  Lufifanix  ,Fhlpatqxque  lotis  lpqpte  gi- 
gni ait,  fed  maxima  ex  parte  fruticofam,&  reiinamlyaud  profereurem^j . . ., . r ; . y- 

Theophrallus circa  Idam  & circa  Macedoniam  breuefn, frutico .{am,cpnrortaioquc  nafei 
refert:  apud  Damalcum  vero  Syrix  magnam,  copiofijn),. decoram  que.  idem  Terqhinthum 
quandam  malculam:  alteram  feminam  facit.  Malculjun, quidem  Itcrilcm:  (eminajh aurem 
fructiferam.  Huiusvcro  vnam  frudu  protinus  rubente.,  magnitudine  Lentis  >.quicoucoqui 
nequit:  alteram  frudu  initio  viridi,  poftearuffefccnti^pp^exnd-nigr^cum^ifq^^:^ 
ccnte,Fabxmagnitudine,refinofo.  ,:0j  r-..  . ,U1  : urj  {5,36? 

Ttrcbm-  Tradit  verb&r  Indicam  quandam cflc  Terebinthum : arborem  videlicet  ramis  ac.  foliis 

thm indi-  Terebintho  fimilem,  fed  frudu  diflerenrcm , quem  Amygdalqlydifcm  hqbe$t  vjjictur  w- 
tem  hxc  eadem  cum  arbore  Piltacia  ferente:  vt  antea  lcriptum.’ 

Vere  autem  Terebinthi  flofculi  vna  cum  nouis  germinibus  erumpunt:  Septembri  ac 

Octobri 


PEMPTADIS  SEXTAl  X.  I B.  V.  $f» 

Octobri  vindemia:  tempore  baccx  maturitatem  aflequuntur.  Cornicula  circaidem  tem- 
pus nafcuntur . 

Hxc  arbor  Grxcisrep/x/rSo?:  quandoque  vero  etiam  rs/jtS/vSoc  dicitur:  Latinis  Terebin- 
thus : Italis  T 'crebintho : H i I pa n i s Cornicabn:  Gallis  T crcbinte : Arabibus  Beti»,  &C  cum  arti- 
culo x^ilbotin. 

Grxeis  Refina  TipforSvnt cognominatur:  Latinis  Terebinthina : Germanis  bjcnttcntfiijn: 
Arabes  gluten  Albotm  nominant, quibus  frudi:  lis  Granum  viride  cft. 

Cxteni  ni  Terebinthi  cortex , folia , oc  fruitusadltri&ioniSquippiam  obtinent : fecundo 
verd  ordine  excalfaciunt:  rciiccant  quidem  virentia  mod ice; arida  vero  ordine  fecundo. fru- 
£tus  vero  etiam  amplius, propinquus  tertio  ordine  rcficcantibus,  & calidior  quoque.  Efui  hic 
aptus eft,vt  Diolcondes  ait , led  ventriculo  aduerlatur:  vrinam  prouocat.-  licnofis  prodelt: 
contra  phalangiorum  morius  ex  vino  bibitur. 

Refina  vero  Terebinthina  omnes  alias , Dio  fi  lententia , antecedit : Sed  Galeno  auctore 
primas  omnium  Lentilcina  meruit:  poli  hanc  vero  Terebinthina. 

Manifeftam  quoque  haec, non  tamen  limi  litet  ac  Lentilcina,  adftrictioncm  poflidet,  ex- 
terum adiunctam  habet  amaritudinem  quandam , per  quam  magis  quam  Lentilcina  diger 
rit.  ob  eandem  qualitatem  i ne  It  Se  ablterlio  tanta  quidem,  vt&  pforas  fanet:  Iib.  v 1 1 1.  De. 
fimp.medic. facultatibus:  In lib.  vero  De  medie,  fecundum  genera,Tercbinchinara  Larice? 
alfimilcm  facit, quam  reliquis  omnibus  humidiorem,  & acrimonix  ac  morius  expertem 
efle, affirmat : vt  lupcriore  capite  latius  feriptum. 

Cap.  xx. 

LEntiscvs  frequenter  inftar  fruticis 
nullo  grandiore  caudice,  fed  compluribus 
ftolonibus  Coryli  modo  luxuriat : fxpius  vero 
&c  ad  mediocrisarboris altitudinem  aflurgit  &c 
magnitudinem  aflequitur : lenti  ac  Hexibiles 
rami  eius  funt:  cortex  fubrulfus , fimiliter  ob- 
fequiofus  ac  frangi  contumax:  folia  ab  vno  pe- 
diculo octona  fere  cohxrec,Glycyrrhizx  foliis 
affimilia,  fed  du  riora,  colore  faturaco  virentia, 
ambitu  quandoque  nonnihil  rubetia,  veluti  &c 
nonnullis dilcurretitibus  venulis:  odore  non- 
nihil graueolentia.  Flores  mulcofiracematim 
longis  pediculis  adhxrent . baccx  fuccedunt 
Erui  magnitudine,  initio  virentes,inde  purpu- 
rex , poltremo  nigrx , pingues  ac  oleaginolx, 
nucleo  intus  duro, nigro,  cuius  medulla  candi- 
da eft:ex  quibus  Sc  oleum  fk:Diofeoridc  tclle. 

Folliculos  Lentifcus  quoque  profert, corni- 
culi modo  intorcos,in  quibus  initio  !iquor,de- 
inde  hoc  vcterafcente  animalcula  exigua  culi- 
cibus fimilia,  veluti  in  Terebinthi  corniculis, 
ac  complicatis  VImi  foliis. 

Effluit  quoque  ex  Lentifeo  refina,  fed  aridas 
Maltiche  dicta. 

Lentifeus  in  pluribus  regionibus  prouenit: 
veluti  in  Syria,  Creta,  Italia,  Narbonenfi  Gal- 
lia, plerifque  Hifpanix  prouinciis,  &c.  Sed  in 
Chio  maris  .dsgxi  infula  prxeipua : in  qua  vel 
fola  diligenter, &:  Elaftiches  quidem  caufaco- 
licur,  quxex  cuIciS  Lencifcis illic  ab  indigenis 
vulnerato  caule  fingulis  annis  diligenti  adhibita  cura  colligitur : ac  inde  in  omnes  orbis  par- 
tesmirtitur. 

Lcntifei  flofeuli  Vere  : baccx  fub  Autumnum  perficiuntur.  Maftiche  vero  circa  Vinde- 
mia: rempuscolligenda. 

Dicirur  Grxcis^ftos:  Latinis  Lentifeus:  Italis  Lenti fco:  Gallis  Lentifque:  Hifpanis  Mata, 
tc  Arcoyra. 

Refina,  n'm, Sc  Latinis  Lentifcina  Refina  & fimiliter  Maftiche  nomina- 

ec  4 tuts 


De  Lenti  fco. 

Lentifeus. 


86o  'Stirpi  vm  historia  pempt!  sextje 

tur:  In  Officinis  Maflix:  Icalis Majlice:  Germanis,  Bclgis,&:  Gallis CMajiic:  Hifpanis  Alm- 

ftiga.Mafiech,  & ^ 4 Imeci gj . 

Oleum  ex  bacciscxprcflum  Hifpanos  i_A%tyte  de  Mata  nominare  Clufiusfcribir. 

Lcnnfcus  autem, vr  Galenus  ait, ex  aquea  elfcntia  leuiter  calida,  & lion  pauca  terrenafri» 
gida  compotitus  cft.  deticcac  ordine  fecundo  completo  :in  caliditatis  ac  frigiditatis  quo- 
dammodo mcdius.omnibusfiiispartibusfimilitcradftringit,cxtremisturionibus,germini- 
bus,foIiis,f'ruiSu,ramorum  ac  radicum  corticibus, tum  6c  luceo  ex  foliis  cxpreflb.Bibiturali* 
quod  horum  pede, vel  cum  aliisciufmodi  medicamentis, ad  dylenterias,alui  fluores, fangui- 
ms  (putationes, & ex  vtcro  eruptiones;  eiufdem  ac  etiam  fcdis  procidentiam:  Idem  iiquidem 
poliunt  quod  Acacia  & Hypociftis. 

Dccodtum  vero  horum  fotucaua  vlccra carne  implet : fradla  otia  confolidat : fluxiones 
muliebres  fidit : nomas  reprimit:  vrinas  prouocat : mobilesque  dentes  collutione  firmatae 
ftabilit.  Ex  ramulis  aut  ligno  denti/calpia  quoque  in  eundem  vfum  conficiuntur. 

Oleum  ex  baccisadftringendi  vim  fimiliter  retinet. 

U»nuht.  Similem  quoq;  facultatem  Mafliche  obtinet,  omnium  refinarum  optima,  &:  pri  mas  par- 
tes merito  occupans:nam  pratterquod  modice  adftringat,  ineft  illi  quoque  mordacitatis  ex- 
pers dcliccatio:  Galeno  auctore. 

Vtilisautem  in  primis  debili  ventriculo  Mafliche  eft:  dolores  cius  fedat,  vel  in  exigua 
quantitate,  trium  videlicet  granorum, aflumpta, vel  foris  cum  oleo  illita,  fed  prsecipue  aluta: 
indu&a  & emplaftri  modo  admota, quo  modo  naufeam  cibique  faftidium  tollit, dolores  fo- 
pit, retinendi  potentiam  intendi t,&  concodtionem  promouct. 

Auxiliatur  vero  & fanguinem  expuentibus  in  cclcgmate,  & vereri  tuffi:  additur  addenti. 
fricia,qux  mobiles  dentes  confirmant, & lordidiorcs  emundant:  faciei  ilhnitiombus  qux  cu- 
tis nitorem  conciliant  permifeetur. 

Commanducata  vero  Mafliche  oris  halitum  emendae:  pituitam  ecapite  clementer  ci- 
traque molcftiam  detrahit:  dolores  dentium  mitigat,  dentesq;  ipfos  firmiores  reddit,  ac  gin- 
giuas  contrahit:  replicare  vero  &:  in  oculis  pilos,  Diofcorides  addit. 

Libri  qjtinti  pemptadis  sexta  et  stirpivm 

HISTORIA  FINIS. 


DE  EMENDATIONE  AC  CORRECTIONE 

PAVCIS  LOCIS  ADHIBENDA. 


CONTINGIT  quandoque  vt  animo  nonnullis  disiracloftbinde  aliter  manus  fcribat yiliter 
vero  ingenium  meditetur.  Id  quod  tametfi  haud  decens  elt , tamen  euenire  pojfe  quis  negaue- 
rit?  Siquidem  vt  in  prouerbio  e fi,  quandoque  bonus  dormitat  Homerus.  Ium  & falli  po fiunt  ty- 
porum etiam  diligcntifiimi  co/leclores: fugiunt  etiam  quadam  non  raro  ipfos  correctores  tametfi 
iniuHrios.  Vbi  autemhuiufcemodi  aliquid  contigerit , proximum  cfi  vt  correttio  ac  emendatio 
adhibeatur.  Itaque  quacunque  animaduerfione  digna  in  his  P emptadibus  obferuata,  hac  ex  fub- 
feripto  elencho  corrigenda. 

Prior  numerus foliuvi:  alter  lineam  ofiendit:  Sed  ubi  tres  ajfcripti , alter  caput:  tertius  capit  & 
lineam  notat. 


& aliis  vehementibus 

ii.  49.  Abrotoni  femen  dccoflum^mt  crudum 
tritum  cum  aqua  & potum. 

16 . J.  7.  &faporeipfum  quoque 

44.  23.  '6.  alias 

45.  27  . 10.  di  uifis:  dilute  purpureis 

4 6.  2/-  i.  pinillo. 

54.  34.  28.  & nonnihil  maceris.qui 
<58.  i<5.  9.  iimilcm  Matthiolus refert 

71.  20.  3.  plura 

72.  20.  14-  & hoc  quidem 

86.  16.  calidum  & (iccum 

ni.  16.  36.  cum  carnibus codum 

11 8.  4.  foliorum  fuccum  aliquot  continuis 
diebus  epotum,  morbum  ait  Dio- 
Icor,  lanare  regium. 

fete»  33.  33.  propinatus  idem  poteft.  Siliit  viro  & 

128.  12.  Nam  qua: 
ilii»  13-  Hac  autem 
itidem  14.  tranilata 
208-  ii.  }•  tamen.qui primi 
238.  ij>.  vbi  lafciuis 
251.9-  9*  flores  habet  pauciores 
276.  8.  5.  lignofa.  Tenui 
283.  54-  Quartum 


286.  18.  22.  flolculis  cauliculos  ambietibus,in  fpicai 

3 20.  1 . imfidtn 

328.  12.  refperfis 

359.  6.  J.  ex  alis  foliorum 

393.  8.  22.  America 

41  j.  16.  Iamque  pra 

421.  6 • eamleuic 

437.  11.9.  videlicet.-didedis, filiis 

452.  25.  11.  Germanis 

461.  2.  19.  Empiricis 

469.  14.  Mufcus  paluftris 

487.  io.  24.  diuerfis vtens 

j 69.  24.  34.  ad  ramicem  efficax 

587.  12.  comparata 

599.  53.  Italia  tantum 

600.  3J.  Quod  non  modo  hoc 

640.  26.  4.  impolita  vniunc 

756.  9.  5.  videbatur 

742.  i.  Et  hunc 

771.  24.  24.  Anonymos 
785.  5.  21.  gaudent 
i Udem  26. 

745.  20.  43.  Agrifolium 

820.  10.  11.  de  Haliphlceo  feribitur 

8 jo.  47.  operi  difficiliorem 

8ji.  15. 


jjvTDEX  NOMINVM  GR^ECORVM, 

omnivm  STIRPIVM  IN  HIS  LIBRIS 

dESCRIPTORVM.  cvivs  prior  nvmervs 
Pcmp.  alter  Librum : & tertius  ac  ("fi  adfuit) 
fcquentcs,  cap.  notant. 


AS- 

iyM”' 

iyslf1’ 

£y)J» fTII 

iytiairQ' 

d}7&- 

iym 

iygliXiua 

jyenumii&U 

£yeta»ra& 

SMW/tMF  0! 

iytt&tx* 

hw? 

tc/zusm 

iJlimr 

ih-Ler  i xJi-lQ* 

*$*'&*' 

**£an 

t^jiotxpns 

ajyiuftn 

W©- 


®'P«  ifcut 

djusapU 

«*u«t 

®<sufs, 


««iSioi 

*'■«©. 


1.1.1. 

1-43 

xrdfpmr 

1.1.14 

I.Z.I  . 

axriKSf 

3.2.6 

xvxxptptr 

5.;-f 

l.J.ZJ. 

dr.irmr  Amomtiw 

3-4  9 

dranuxl, 

3.39 

i.j.ii 

}.5.i4- 

x/Army  mtfjbhiayyit  3.4.8 

dvxtxxU 

z.j.KS 

«»»©- 

51. 28.846.2.17 

xvxptlnr 

3.2.27 

*.I.J* 

«wfr* 

j-5-9 

xtXgiyf» 

5-*.}7 

6. 1.17 

*>J>P&- 

2.3.7 

ivSpa^n  xyplx 

1.5.10 

<•».*»«  J 

6.4.1, 

Atyltuipur 

1.2.17 

6.1.4 

OKTiiyfU 

3.2.24 

dnpuSrn 

1.3.17.64  3.4.7 

6.1.10 

axuMr 

6.44 

xr$te/x&c 

2.1.9 

6.3.29 

iu*mnn 

1.1.14 

xnKx^tv 

2.5.1 

J.I.IO 

xKixuipuxipO- 

4.3.16 

xriiizr 

1.5.1 

6.i. i; 

<&-«?©■  y 

4.1.3:10 

xnnr 

1.5.3 

5-J-5 

dtovprns  xg  t©* 

4-1-3 

xrirtcir 

6 3.10 

1-4  >6 

xxixlx 

J.1.19 

xtioM 

4. 5,17: 18 

5-4-X 

dtjuot  3. 

«\<S 

j:17,&6.2.io 

x>$ponrlwift&- 

3-4-19 

i.JiJ 

/4*1.11 

« itSiM.it 

4-3.it 

3.3. 10.84  4.4.1 

£>Jz>,uQ- 

6.4.10 

xrimmt 

3-3-9 

6.2.11 

aMi* 

3-1-31 

x>tcn 

2.5.3 

5.1.11 

dtoXin 

J.l.ii 

xnur/at 

1.2.3» 

J.4.21 

xX/xxAf 

6.3.29 

irnvphpZnr 

3-t.tt 

3.4.21 

x>U 

3.1.1 

xrriixr$xp»i 

1.1.7 

1.4.3 

XXMTTf 

3-1-18 

xmxjpdirj 

3.2.29 

3J-'P 

xxxlrn 

1.2.9 

irrlfutxa 

?-4t9 

3.1.16:17 

xKJostr 

1.4.3 

errlpuer 

34t9 

3 1 1 

1.4.1. &3-1.3Z 

xrrlppfyt 

1.1.14 

1.5.8 

«AflTS» 

41.18 

xn!ppittt 

2.1.24 

,-5 -9 

dX<*rixrJf@- 

4 3-6 

xrniiipjJbY 

5-3-it 

i.j.ii 

iuity/i! 

1.2.1J.&  1.4.2 

X' 

3.4.t7 

1.1.11 

awtfjfmr  2. 

.17.841.3.25.64 

2 2.21 

4.1.3 

3-I.I2. 

6.I.3 

1.1.14 

ctuauv'^ 

6.3.15 

d*<rn  piti?  a/ 

3.3.13 

4.1.14 

xaiptjlx 

1.2.14 

x>jC,®- 

1.1.19 

4.4.1 

d/ASvit! 

2.1.24.645.1.7 

xnpln 

3.M9 

3.1.10 

4.3.2.& 6.4.8 

xpAU-jiO!  oit®- 

3.3.26 

xrxtSpuvtr 

3.7.23 

xpunn.uiarQ- 

6.2.11 

imnt’ 

1.2.2" 

1.1. 11 

ttfowv©- 

1.4.24 

i-ra9nr 

1.1.1 

4.1.17 

xi*mxii@pmf  ■ 

3.1.29 

«W 

3.1.14.84  6.3.9 

6.4.14 

xpmXtvjpxmr 

5.3.19 

d-apipjty.tr 

I.4.3 

i.j.8 

xjxw.®-xyg!x 

3.311:16 

*nox/jvo  r 

3.3.IO.645.I.34 

1.5.32 

xjmMin, uip&- 

3.3.26 

^xtXinr 

3.2.7 

1.1.52 

x,u7nM!Xim« 

3-3-10 

6.39 

3.1.1 

xpanXtt  pAxa/rx 

3.3.10 

xymix 

3.3.IO 

3.1.11:12 

xptmMs  Sit&p  tp&- 

3.3.26 

xgrGif 

5-4.11 

4-4.1 

1.3.12 

djdyyn 

I.5.1I 

6.1.3. 

dujySxm 

6.3.8 

«e?xof 

4i.Il 

3.2.7 

d/xijyJkxov 

6.3.8 

dp-/)s 

4-3-9 

1.3.16 

aujyJcixst-iiai  TiSuuaXit  3. 2.1 1 

xpx< 

4 3-9 

4.3.1 

O.UI/AO» 

4.1.13 

aax 

6.4.7 

6.1.13 

ayvpw 

5-5-I7 

xear 

6.1. 14 

apvpiimr 

.3.1.1 

xpioxpor  . 

3-t.S 

«•5-35 

«(KSIXSfJIW 

5.3.1 1 

3-1-8 

6.1.4 

aVaCant 

1:3.1» 

xeisxxSmx 

5 1.29 
3.1.1 

S.j.l 

xrxyatxii 

iii.it 

dei70>oy-i* 

6.1.7 

xrxyytxQ- 

6.1.4 

xpxvor 

w.41 

7*5.5 

xtxyitit 

6. 2.27 

1.2.18 

5-J.i 

aVaxTteior 

2.2.H 

XgZ tJ%{ 

6.5.4 

J-5» 

W* 

appuxyeav 

3-1-6 

1.4.U 

jit;*  5 

“'““dd 

'tippij/rir 

apnaiSim 

UfrtUIfftX 

UfT&- 

Jp^igoStt 

dpyiSsikioy 


«tofitor 

dn&xtty 
&<VH 
ttsafif 
«sa ?«<&<* 
«rseioc 

4.1.16 
a illtit 
«s-fajaA©- 
««itf 

drtdkvoy 

iVio/iA©- 

ann&- 

tfr&nwfjf 

«UAH77K35  XOASft©- 

dvmmipot  apr©- 
<*?«*» 

5-1-19 

dfpfitns  Aovj&? 
cfo»o<)Wa{ 
w?po«opoc/ii> 
««UMOfSsS 

Z]&«f 

d-lnSiipAM 

&!Aa'a «i» 

Sabvnxf «r 


1.4.15 

J.I.5.6 

5.1.55:36 


J-5.6 

'3.1.17 

1.1.16 

5.1.14 
5-4-»3 

1.4.3.&  5.5.17 
5-5-8 

3.5.15 
6.4.10 
3-3-V 


d&ktoTa 

BfpvZfW 

@*fktyJxygJ.it 

c*r©- 

iJklt 

op 

$Aav  f« 

e^w 

CsA7sW 

(58A0V«Mf 


I N 

fciCaUyuw 

(innyixk 

/Sirxxior 

0Aii3po» 

Qhiya* 

0oaEo*  ««sfl/is 
0oa£os  ifumii 
^op<Sj^uAoy 
0o©r«©- 

&7f« 

QifrX©' 

0o  uCmny 


J..-6 

4.1-1* 
6.5-15 
4-5-5 
3.5.1 
5.1-4 
3-5-1 
-*-4-»4 
1.4- '4 
1.16. 1 8 
3.1.10 


3-4-19 

6.5.17 

6.5- ij 
1.1.13 

3-3-17 

1.3-14 


1-3-14 

@ovy\uaol> 

5.1.9 

4.3.10 

favxtfaf 

4.2.27 

1.4.14 

frvzfxynv  1.I.14.&  3-3-10 

1.4.19:31 

0ovAomSrr 

5-1-5 

4-4-8 

HyjuvJx 

64.13 

1.1.9 

fayiil 

5-3-1 

3.4.11 

00  M 

1-5-34 

3.1.17 

0Ol/3*«-JJOP 

5.1.14 

1.1.15 

g,ain(av 

4.5.16 

J-5-»7 

tf&vK* 

6.3.14 

J-l-l 

Qfc&v 

6.5-6 

4-5-«7 

0foo3v« 

6.5.6 

1-4-17 

0f‘5O>-.7O»©- 

1.1.31 

2.2.21 

0f»r 

54-8 

4.1.3 

&=’ 

J.  3.11. & 

4.3.12.& 

is-tr-is 

0s  oop  SoAsoto» 

?-5-*9 

5-5-1 6 

0fO77« 

3-3-17 

2.3.7 

4.1.11 

j-S-ii 

0r“oAf'f 

3-5-4 

1.J.6 

V™ 

1.5.9 

i-4-i 5 

0po»;«Ato«i 

3.3.10 

4-J-4 

0fa'u©- 

4-1-31 

6.3.9 

0f»f»foro<e 

4-3-5 

,1.1.1 

0u'r» 

4.1. 11 

1.1.2 

0»V^ op©- 

4.1.19 

1.1-4 

IaAaf 

4.4.11 

3-1-3» 

i.4.15 

3«A«c0<AAop 

1.5.56 

6.4.1 

jaAe&op 

3.1.31 

4-4-14 

3.1.31 

6.3.3 

^A/o4-'S 

1 5.36 

2.1.14 

7o!»iop 

3.1.3» 

1-4-4 

5. 3-1 

6.J.6 

yikxiri 

1-3-n 

3-4-53 

ykomZvil 

3-4-i:  3 

1.4.10 

■f.y-nxm 

3.1. 18 

6.Z.1 

ytpatuy 

i'3.6 

e.  1.1 

yfxvuy  0a7fa^ofiJ'U 

»-3.io 

3.4.2 

ji&tyoyipuy 

1.3.6 

j.1.6 

y.&tmrafiw 

2.1.14 

2.4-15 

>»0oaxop 

5.3.12 

2.4.12 

yiinv 

5-3.16.17 

M.  12 

yil^j/kli 

5-3-17 

yr,fSHfHkc< 

y»i 

Wf“ 

yiyylJW 

>>•*%  @- 

ytofov  * 
ytoyur  *>('* 
1.4.11 

yKMV^XS®' 

ykMviW* 

yMlUiaS» 

ykvKufVTty 

yvcttaMw 

yyyvM 

yyyiknitfi* 

pzyyiUI 


jttMxnr 

yfylwr 

ytpyiyioy 

X*i7{ 

p{/W 

yilutsxsAt 

^wiixaVSB 

>“V  a 

yjfUTti  xynt 

A£KfU5?TM6Aa7J5 

JkKruKrnr 

Jk/aaftin 

Jztan 


Jkuxtif  ap5/©- 

f«V» 

iTaira  «??'* 

Xa?ra  «Asjac^a* 

cTalr»  iJkm 

Jkfylin 

Jafyyniif 

Snyo?[xQ- 

Akfinsy 

JirJfCuSl;  Tj5i/Mk&J 

SivfujMhdyt 

JlvTiei* 

Jidyyns 
Hykxmy 
JiSia/jSear 
Humi  i^in 
t:xm,yy&. 

Midi*®- 
•filii  SelAsO-©- 
Jiof  ivaulQ- 

Jlf/Aix 
dlyo/inyiiy 
MJxtXOS 
5 o\l'yjQJ 
' Jhvxxivi 

oftpx«J)« 


3-3-4 

3- 3-17 
5-4.il 

4- 4-H 
»-i.i9 
4-4-H 
3-3-19 
1-4-14 

«-4-I5-& 

3-1.16 

3-3-13 

3-1.6 

1.1.31 
3-i.  16 
i-3.ii 
5-3-1 


4- 1-15 

5- 4-5 
4.1.6 


<3.5.1$ 


1.3.16 

«•‘•5 


J-5-S 

5-4-8 

6.J.X 

6.J.1 

6.1-5 


3-4-11 

4-1-4 

1.4.11 

i.i.14 

6.3. U 

3.4. U 
5-3-15 
3.4.19 

5-5-.’f 


INDEX. 


2.4.12 

5e<»/«MiTjr«> 

5.J-3 

4 — 

3.1.11 

J.4.11 

tfifior 

3-1.4 

ipaxfMW 

ifiC« 

•pfaor 

5*5*'2 

3.2.1 

ipaxMtec 

JftVM*®' 

3.J.2f 

/ . 

npti 

jfattrr!* 

jpu°rf*r‘s 

3.1.J.6 

iptau  (Sorimr 

5.133 

ifiyipur 

3. 5 -4 

tJWuAA©* 

2.4.9 

«fryfnr 

4* 

6.4.1 

‘f^S* 

J.3.10 

ifiunor 

J Vmur  r 

».5-7 

3 -3.9 

£po'»ior 

ipt/JpoJluw 

3.5.12 

3.1.28 

©«Ainjfs/ 

M‘* W* 

«•3>7 

‘-pvvws 

5.5.11 

$a'Jtuasoi 

*• 3. *7 

ipjriC» 

4.2.4 

366^  ©- 

ESs  >n» 

M-ij 

spvnfiop 

ipujimrfa 

4.2.i$.& 5.4.3 
3.1.14 

2w 

StAincjV 

Sg&tM 

5.1.29 

i^phniapr®- 

4.1.3 

’:  ..7:; 

j^tsfawt  ™ ?o/hx©- 

6-3-18 

irr©- 

4.2.7 

3»ft»W 

‘tytp?tte*fTQ- 

4.1.3 

lUjpwfyvS 

6.4.1 

Stftat  ifag 

tXTSfU? 

3.2.29 

iyCiixii 

3.2.24 

StAiXgffKt 

6. 3.2.9 

iuytMim» 

4.4.21 

8c6. 

5a«o?v».i!I' 

j.1.36 

K«f a' 

5.4.26 

SxZuyivQ- 

tiara  6.3.27 

&6.5.17 

iumraea» 

1. 1.7,  & 1.4.1 

$*\ti&t/xror 

5.3.1° 

IvTimtov 

3.2.9 

SxKinSieis 

iuvpL&imv 

-4-21.& 

eumfoV' 

3.2.1 

Satoltonr 

j. 5.10:1 
UaftmipaJir 
i&Cwrii? 

:^xvny 

tMfJrfmQ' 

hUiv 

bjii 


£.:Ci>3©-  i ©- 


efsu&JW 

«CWt 

WsJs 

‘e«Jop©.gsA|3sf 


iUJ»p(3i0f 

lyfpcmm 

« Juni*©- 

WtJ/>Z 

ipss»®* 


i.Z.ii.&j.i.i 

3-M 

Z.<f.&i.4.l2.& 


SP.«S7T( 

^fvfySfir 

Sptfalj  dppa 
3p«fef  »<«p©- 
2 pjcotis 


6*3-2 

5.5.1 


MIOfTCSWiW**©' 

ivorfip©*  ^ 

«AiflTjfewioypt*?* 

S«K», 

nUiflKZMJS: 


lifauujm! 
iSvSt!  ore? 
#«:  . 


ar.ltpQupmr 

i^TnKazzcZoy 

'rrmpuais 

ifrmiiofaifw 

rrTzpp&jvw 

d d i 


..1.&5.2.6 
1.4.29 
2.3.I S 


3-4.8 

3.1.4 


baUixri 

3.2.24 

5-I.I1 

Sfvopol 

3.4.17 

%*4 

3*3-25 

5.1.11 

Snia 

6.J.8 

aiMh# 

2.3.15 

•a©- 

5.1.12 

Syzcums 

3-4.26 

i»s.iiftn 

3.2.28:3.1 

2.4.19 

bttfbfntf 

J.i.il 

6.I.5 

Srj/ii>MX 

3.2/7 

i».iC3fl(;.i!/r2{ 

3.2.27 

<foe<3& 

1.4.29 

Sv(iuahit 

1.4.32 

bte&ieffuMt 

3.2.29:30 

h 

4.I.4 

3»,«©* 

2.4.7 

I-4-18 

(m 

4-1.4 

3“f«*  wpOxrns 

2.4.7 

m|ot  jus 

3.3.6 

5.3.1 

Svpst  nfjifmpQ’ 

2-4.7 

tf$&Z7fW 

2.4.12 

£537:140? 

4-1.8 

Supffnp 

2.4.7 

iluiuna 

1.2.33 

4V«  , 

3-1-14 

3-jqAkmp 

5.4-7 

i uputtit 

3.4.11 

(tuynUSxaMfi©- 

4-5-17 

ipv-TSep 

1.3- 30.  & 

tfii-hr 

4.1.22 

3-1.6 

2.4.8 

£#A«<4©» 

iamam 

3.4.17 

£/£141©* 

6.3.16 

%tfit 

i.4-24 

3-3.9:23 

£«>« 

6.4.19 

jSira©- 

5-1.29 

&i>»nc 

5.3.18 

£w3o? 

4.1.22 

iicu©-  fata &A©- 

2.1.34 

6.1.5 

^v/Jtus  apr©‘ 

4.1.3 

Mfvnr 

1.3.16 

felSvpOV 

4.3-25 

\ulrjw 

I.3-I6 

Itu t. 

3-5-25 

Zfapepjf 

6.3.19 

(mpSnhtut 

- 2.5.8 

1.5.34 

&>pm&w 

4.5.22 

3.2.28 

ieptorty 

5- 1-*# 

^hntxTit 

IfJlpuctf 

1.2.32 

hf<oux@- 

31*6 

teirSiC» 

4-3.2J 

HfuOffJO©* 

1.4.10 

kixxniJiiV 

2.1.15 

*??«nXeuf©. 

ijWMMr 

1.4.13 

1.4.53 

Hdiusnpoy 

: 4.3.i3 
6.3.14 

k(if  ■ 
i4{0j3oA^©- 

2.J.I 

2.2.14 

<S-i-4 
, 5r'34*» 
1.&6.4.3, 

<5.4.$ 


•J**4** 

3*^ 

fetfik 

54-t 


fafifb 

«?*»* 

hfif 

Ssdf 

ikvt 


( 1 N 

XAKfCtjXlJit 


.1.28.&  6.4.1. 
1.2.Z0.&  j.i.' 

6.5.2 


4-4.25 

.14.&6.5.20 

y-5-8 


nSmsisfsSl-nj, 

XXflXvW 


Xsixw  2. 5-4*&  J.  J.S  &6.  5.10  xif/jua 


Mfv/tSnvi  TiSt/futAQ' 

xomAnfdr 

xpaptCn  dypla 
xpauBn  Saxama 
xf«-ra/a 

K{XTa,& 

XP'~f «w 


5-4:14 

4-1.16 

5.414 


pgMiuti» 

xaKaucs 


4.5.26 

1.4-12 

4-5-»7 


xs&aySsusy 

}.13:i9 


34.29 

J.J.J9 

.I.15-&5- 


&»,deav 

2.2.1 

x/aj©-^ 

3-3-25 

XfWlSdpMY 

5-5-16 

Igtefarov 

1.4-29 

xiWa/^fT© 

3-5-4 

XflX©- 

2.2.15 

IfetjtJtrtTatot 

I.4.52 

ytxrapoy  2. 

1.29.&  3.3.25 

XfO/XfUSX 

5.3.16 

tpMJtftycv 

3.5.10 

ydn^y 

6.3.2 

*P 

2-3.9 

&K-jMiihucy 

5-5-23 

*/#©- 

3-3-25 

1.316 

tduap&- 

2.3.9 

uyaenv 

5.1. 15:17 

Xfotoifdtov 

1-316 

tgfPXhmUny 

1.4-1 

ttxiayla 

3.1.20 

XfiTO? 

3-2.11 

ndixuofsy 

3-4-8 

x*il3?« 

6.4.17 

rdiauAS  \»mr/.is 

4-2-4:31 

xdy/aeAi 

1.5.4 

x*»/*x 

I.4  2? 

ydctius  euyvdbQr 

4.2.5 

uirragis 

42.26 

xiaputT»  diyrffia 

3-3-17 

xoi)r&- 

44-11 

xdnaCis  ajjw 

5.1. 31 

xfjipums  tripa 

3.3.18 

XoiJ 

2.2.16:18 

x«^rae:5 

6.1.6 

xtouaris  iatnnSns 

3-3-17 

KUKf.dg.vQ- 

5.1.13 

XO5TH0V 

1-3-4 

xMpuefivs  l 

5.3.23 

vjjuGdfjn 

1.5.11 

«4375« 

1.3.4 

Yfj&atmit  xprQ- 

4-1-3 

tvutvty  Zus.pot 

2.5.5 

xaa-rar  z&ypms 

3.1.4 

YMvvolitsy 

2.4.3 

Utum&xi» 

2.5.9.&2.J./ 

y3.piat1a.y7n» 

y-4-24 

YfJYrrfOyOt 

6-4-19 

1.2.1 

xdpikusy 

5-4-19 

xAvuaiar 

3-3-23 

rdvttfx 

5-5-6 

yg-pSapum 

4-5-13 

xriopty 

3-2-7: 8 

ydviA 

5 '-34 

ygp idfmuay 

I.3.7 

itwun 

3.2.5 

Js4ro)-Aaaj©- 

1.2.33 

ygpYin&pov 

1.4.19 

Krius  _ 

3.2.5 

XWofs,«tTt77f 

1.2.32 

xscfraSt» 

iapi*  szrmdi 
*£Fl/i7»f7J0JfMA© 
xapuer  ;-5-I 

X2f?©- 

ub.art 

ygrdyk Kt< 

VPrdyysuaa 

HS-mmn 

yg.uy3f.it 

4“V.f« 

*%.=©- 

«JfU 

KtJfit 

x£<^©- 

«e^fas-if 

fytmuM®-  p t£a 

Kpymdaryri  giyt 
Xeymveayri  puxpi* 


J-5-iJ 
6.3.23 
6-3.24 
. 5-2-12 
.&  6.3.22 
6.3.27 


6.5. 

6.1.4 

5.1.11 

3.4:2 

5-4-8 

5-4.8 


5- 4-i6 
4.1.23 

6- 7:17 
6.5.5 

6.5.17 

5-5-'o 


UtMUMKW 

umetis 
XotiiwrSu  ifdiitus 

MAintUd-xk 

3 

XO|lM!p©- 

XOfOOWT  nSojWrt©- 
tAiSfliyn 
xkufx 
tofixrm 
¥‘” 
tdfmv  - 
xofi/JloA/o» 


5-5-«7 
1-4- J9 

6.5.11 

3.2.12 

6.4.4 
3. 2.6:7 

6.3.14 

4-1.14 

4.2.5 

3.2.26.&5.2.7 

1.2.26.&  5.2.3. '7 

6.5.14 

3.3.1. 

6.3.29 

6.2.26 

3-4-34 

6.3.13 


xtnoxdpiamy 

KuysY.izaf.ov 

turjoxfau^" 

xuvoKnvov 

xovol-uKor 

xovouxfov 

KuvopapioY 


xmisoo%, 
iodis  ry&mv 

xwodp  jax©- 


I.3.4.&2.  5.7 

64-24“ 


Hjpfel* 

KvwlipuMor 


4.5-33 
.I.28.&  3.3:29.8^ 


••  6y5;7 
6.5.7 
3.1.14 
3.1:14 
*3-‘-6 
6:2.14 

5.2-2? 
•4.I.5 
3-3:1*1* 
.H.ScWy'9 
i.t.2 9 

i.i'2? 
4-+  ” 
'4.4-1 1 
i.?:»? 

tJrMt 


I U *>  E X. 


Aayunvp®' 

ijzyuirM 

tJJbr’ 

MJknt 

taSyf‘t 

M&?®* 

kxuviis 

I 

/,amStr 

to&Z 

*W”  ' 

tihr» 

Mtfiari» 

tuiiano’ 


Msrnirvntev 

AiafTJToi/ls» 

Xwn»V t°' 

MriJl-.v 


HtitgxarSv 

Mv*a>3tuai 

MWUBfO» 

Mwoxxflf 


5-6-4 

r.iV 

6.5' 8 
1. 1}° 

jJ-7 

5-1- 11 


KvrA" 


* J?"* 

' i.i.iy.  14 
\vx iU  5!7«‘,“ft“T'RI' 
Kanf  ^'2 


n-.zyiS 

6.3-24 

5-i.ll 

»■*■■«* 

5.3.&6.1.16 

5-5-8 

.IJ.&1.J.I5 

i-4  »5 
6.4.14 
*-Mf 

5.1.1$ 

J.1.5.-4 


fjCzvmh 

A/Sararis  n5ap»,««77/M 

AlC«i 

AiCvts-asar 

A/j3ws7xey 

h&ijvpuot 

iiSmltenr 

toftnSaor 

toUrmSi 

liM&aw 

>Jnt 

hi&t&o-iuy 


1*aWX  iW* 

/Aa>.xr.'M03&- 

(to/jvaftcQto 

'fUtyU&t 

fjjtvSfiyscfi 

■ftafiMfhtis 

HapuiiQY 

fMtty!  t 

'jj.ytlttun-.Y 

(myai-fvpvtka 

pter'*' 

(/AKayyytut 

I iuki^mfuy  4-' 

/j&.aiszoJlw 

iukdppvmr 

fUkdrSiay 

( tskdrSnv  crnav  mpai 

ptt\ctyapst2ov 

iukiktmt 
f«A/«o?WAor 
fiajpu M,o» 


5.I.16 

jr.5.15 


■5  ‘lV-i4 
4-i-t4 

4- 5-iJ 

i-i.ij 

5- «-33 

4- 1-6 

5- J.9 

6.5.11 


plp3fu| 

&5.4.18 
//nuat  apfaJxs 
faiKar  tuescrhis 

VMkii  dfi/fyium 

fMkiO. 

/Mkoiri7IUt 


5.1.10 

fu»kipJ>kW 

4-5-4 

5-3- >o 

w-53 

1.4.10 

J-3-3z 

luri&vMv 

1.4.3 

1-5.5 1 

umUkay©- 

1.3-17.  & 

2.2.8 

■ V''; 

f «f** 

6.3. 18 

2.1. 14 

I**#,,, 

4.2.25 

7.&  6.4.14 

uvdt&vS* 

6.1.4 

4.4.14 

flufojou 

}.i.u 

(U>hf 

5-4-8 

6.5.14 

HVKttM 

6.1.5 

i.;.24'.i6 

[iviwm 

3.5.21:2} 

4-1.19 

5-5*4 

5-I-z7 

V»Z* 

6.3.15 

J.i.iS 

pvircU/oy 

6.3.15 

5.5  6 

pac;  iiTf©- 

1-4-27 

3-4-5* 

/kuifnycr 

1.1.9 

2.1.14 

pvUmov 

34-8:12 

1.2.29 

3-4.29 

1.2.9 

1.2.9:10 

i.f.i 

fSfd^ySn 

, S-7-12 

- 1-3-4 

fivpiZtv>kw 

4 5-4 

3.1.11 

fmppit 

5.4.10 

3.1.11 

uvpdlyn 

3.3.23. &6.2.II 

6.J.20 

fajfdtn  dypi* 

6.1.4 

i.2.11 

fivfriJkycy 

6.2.1 1 

2.2.11 

HvfTmimMt 

i.4-z9 

$.i.:o 

1-4-1/ 

6.1:5 

tJvrd-^ySx 

6.1.4 

4-5-z9 

fi2h-j 

i-5-i- ®i5-3-I3:,4 
1.5.1 

23-&4-5-7 

fyal.v  yptmv 

3.2.29 

HBkvf* 

5.3.12 

J-5-i 

2.J-8 

N iyn 

5-4-15 

2.1.17 

rxpJbs  «X'« 

3-i  -z5 

$.2.19 

yafTM  - 

3.1. ir. 'i  8 

1-4-4 

t <OfiU03&' 

6.4.12 

Wf3»f 

i-yi-1 

6.4.1$ 

yafsml* 

1.5.27 

4.1.25 

yatif 

4-5-z7 

4.4.10 

yiy.rdeay 

3.  i.ip 

1 A-6 

nniiet 

4-3-24 

1.4.6 

ysas/oy 

3.1.11 

2.4.15 

yipaer 

/•  3-io 

6-3-13 

yneidJitir 

2.3.9 

6.3.10 

2.5.11 

1.3.7 

YWTifim 

4-4- >9 

4-5-5 

.St  3.4-16 

nHfdiaiSlie* 

3-5-i 

2.5.8 

S-iiSmy 

1.2.19 

3.2.17:19 

%iMav 

3-4-21 

1-3-17 

3-4- 19 

6.3.! 

ZiipaTiosd 

6.3.15 

6.3.17 

'iipiJuy 

4~5-*5 

6.3.5 

?'W 

2.2.11 

6.3.2 

1.3.15 

6.3.2 

fwAoAfflTW 

1-4-3* 

6.3.1 

luAoa-s-mAo!' 

1.4-32 

j-i.i 

&& 

2.3.4 

5.2.2 

3.3.10 

6 r(,u»- 

2.4.10 

2.1.32 

Sii 

6.3.11 

3-4-9 

6-4-l$ 


frilaS-hS* 

«k 


6.45 

3-5-^* 


ZtovS©- 

6. 3.1° 

oho  & IV 

1.4.26 

Zm& 

4-I-9 

3.1.16 

il^aybvgfuQ- 

3.1.29 

OHQCCKIW 

3.3.35 

c/tfatif 

6.4.1 

ZnQpvXit 

4.3.17 

CVtVxtfeflOV 

5-5-16 

CVOJUlKJS 

6.4.2 

ovavAtia 

5.I.1I 

btbfi/to®- 

5.1.1 1 

5.1.11 

5.1.1/ 

0%Vttt&V$*t 

6.1.10 

6.r.  11 

ti-iv+Sf©- 

6.5.5 

«?«  / 

6.4.H 

o^vpjcrz^v 

5.1.15 

Vcppwfcim 

6.1.4 

4.5.29 

Hw*» 

1.3.7 

c/;J7f!$v».i>v 

4-4.8 

cm/fiiT®- 

2.3.1 

imrit 

8-1.1 

2.5.14 

IffeiSiKU 

6.4.15 

Sfuvbimr 

5-4-3 

OfiSHiV 

3.1.20 

iglyaQ- 

1.3.7.&  2.4.16 

iplyxt&i&x Mav; 

« 2.4.16 

igrya©-  bnm 

2.4.16 

4.1.28 

cpfuvov 

2-4.24 

cpriS&yttor 

2.2.19 

ift&mrifnt 

4.3-11 

igo&yy» 

4-3.23 

k&S 

2.1.32 

ipogttotr 

2.1.32 

ipb^niftr 

2.1.29 

•f»(3©- 

4.2.17 

ifvfrfyor 

1.3.17 

‘fW  t 

2.2.30 

caspaMar 

4-3-23 

ir&txiAs 

6.5.11 

IrupH 

1.4.17 

cut 

6.3.12 

eWkofMW 

5.5.11 

ewgs t«« 

2.3.1 

ifiyimv 

j.3.10 

efloytonajor 

1.J.21 

itmatnr 

5.3.10 

iViomipiAr 

5-3-I3 

Jf»r4wcr 

3-3*0 

5.5.11 

5.3.21.  & 5.5.1 1 

mibifaf 

5.5.1 

mmU 

1.2.29.&  2.1.32 

mnrtttofi 

4-1-8 

miamJh 

2.1.32 

sray&fis 

2.4.25 

6.5.15 

mrJouf©- 

6.1.17 

srixaMt  2.5.12 

:iS.&3.i.u:ii 

OftuxtXK  etixtoman 

2.5.13 

irataxts  iptaMnv 

2.4.16.  & 

M«» 


INDE 

T«ai  ytegincv 
xuv$iKt&rr@* 
rdy/iot  f/£<t 


X. 


i«y** 

xaptaui 

metuar 


’ j-4-ie 

:fl8i/(Ka>.©-  3. 2.1 2 

>t  i-  34> 

» 1.2.11:1  j.&  x.4,i,« 


rtsMf/lImr 
ViXtiV  bfiitlr 

VUffmlfrS*  3 

778*oit*>5(§>- 

77CAU>01'c(7O7 

J.I.2t,&J.J.g 


2.1.10 


2.T.I6 


H«4 

4.J.U 

'•4-19.& 


«nivjpiw 


mpptpit 

1.1.12 

mPiVptvovSSto/ 

zapoxiix^stAo» 

3-4-33 

sn», vafer 

ra.fm.yjit 

1.4.18 

7757.1/Hcft{ 

J-4-2 

OTlV^fTTB» 

•mMxu©- 

4-3-13 

mKatn)t 

1.3.6 

mXvrrbJiop 

vnvSnbuoiQ' 

3.1.16 

nvtolppif©- 

7nvTB  i av.Tjt.ov 

1.4.32 

. / 3-5-1 

mrtajfjnv 

3-4-27 

snvTetxomv 

»•4.32 

070777X17  pl^tt 

TnfTetvtvpQ* 

1.4.13 

ntfVJ&vZU 

mrmsmit 

«•4-32 

wtftvpif 

myramptcv 

1.4-3» 

mmueyeliur 

mrrcfovPtoef 

1.4.31 

■ssfictv 

srv&jn 

3.1.9:18 

jair“ 

vnv&jf 

3.2.18 

**"©• 

sri-AQ- 

301.17 

«^O.SaTH©- 

trtXBK 

5.1.4--5 

&£jte![*77ii>.er 

mgf&nr 

1.4.18 

«CS  toiuutr 

<&fcoi>,ilftsyeT 

3.3.23 

W>rm* 

s&GipsBr 

J-5-34 

sgstumt 

'BfSizivllV 

6.1.26 

•Sfttmrr): 

07XM 

3.1.20 

sSeffuta 

»855707 

5-4.27 

0B6ASX 

sifxit 

3.3-25 

KSfU-SW 

4.5.20 

$U4 

mZfT&jv.v 

J-4-4 

■3'tenv 

mQfftrjvw  a^fiet 

5-4-3 

S7SOf 

xwSatoi 

1.4.29 

■Xiejftiiyiui 

mvxUkr©- 

2.5.23 

taux» 

6.5.1 1:12 

7^(0700777 

Tnywer 

1.5.I  :l 

STi^aW 

'avyunv  et ngnt 

I.3.2J 

77V*os'j»7&t 

ereSeOjtV 

1-4.29 

57V«/07©- 

mr.-nv 

1.5. 15 

srS^Q- 

vnytangy^if 

3-2.27 

fueyif 

373(775 

3.4,16 

TVpiSptf 

373b7U0» 

2.1.24 

■mpint 

37*p)f 

5-I-15 

uvemr 

77*©* 

4.2.5 

mprns 

7(707 

4.1.21 

wpstiyn 

srmv 

4.1.27 

Trvptf 

•zimttxnr 

6.5.25 

trvpuSpev 

vnrctra 

4.5.8 

7nn<a3n 

"mtciv  2. 

6.5,15 

.16:18:27 

Pa 

mumtiiaal 

65.13 

pa/tv©- 

smunm 

3.2.15 

vnus  6 

5.11:12:13 

% 

paipxvU 

STtTjCjP 

4.1-3 

paretfitdjflx 

7&amv©* 

6.4.20 

pttpetv®' 

lAaTuQtMiOV  vritteut 

3.1.11 

pjyia 

atomi  ,W2©- 

6.4.9 

paor 

ztotrvfvMot  773 vpMK©- 

3.1.1* 

p <rrln  ?»f * 

7728X7507(57 

3.1.11 

fiix/n)  rp oj?(M7 

erkituiett  yytt.ecu©- 

4-5.27 

pnlvn  fp  oxTM 

4-4-3 

TTsiroxa 

3.3.25 

pi&nSpw 

»•4.29 

'•4.29 

5.2,20 

5.i.27.&5^.,7 

1-4.29 

«•4-2} 

„ 1 3-5-5 

5.1.2.&3.2.29.& 


3-J.io 

3.1-1« 


4-j.i 

5;3.17 

M.4:y.-7 

I. 4.2, 
1.2.1 
6.J.7 

J. 2.29 
2.2.2* 
».2.Ig 
5.4.18 
6.4-15 


3-5-* 

3.5.1 
3-/.I 
3.,.» 
5.5.« 

4.1.26:27 

5.4.21 

6,1.29 

3.2.2 

6.2.22 
2.2-33 
3.2.21 
6.1.11 
3.1.21 
3.1.21 
3.1.  &7 

4.1.1 

3.1.21 

6.1.10 


3.2.35 

6.1.16 

3.5-27 

m 

5.3.6 

W.7-&H-5 

y.5.3 

3.2-33 

6./.14 

6.5.14 

6-5-14 

6.3-3 

1.1.2? 

/«fi* 


INDEX. 


r«fT<'©- 

I.3.23.&  3.4.8 

7«»W 

1.1.14 

fU)t 

3.1.13 

&6.I.11. 

HaI«IW 

ptftfZfni 

6-5-3 

CKopTrnn^lf 

I.3.20 

TSftjSia©. 

6 5 19 

poJir 

1.1.18 

euipnnpv, 

1.3.18:19 

VspA</V9©- 

6.7.I9 

ftittuJfW 

6.J.3 

fKoStKH  pl^ct 

3->.7 

Ttrg^a^r 

2.3. 13 

ftfutU 

2.1.1? 

a/.Z%itr 

3.1.16 

TrJOpiov 

2.4.15 

fild 

6.3.3 

wW 

6.4.5.  & 6. 5. 10 

7St«SW 

1.1.14:25 

6.2.18 

Wb4**mi* 

4.2.6 

KytfXittt 

3.4.1 

fffuVef  khs 

3.3.1 

5.1.6 

fVnfU  UfT@- 

4.1.3 

vtdtelfayita 

GIMK@~ 

3-3.9 

6.5.10 

j.i.6 

j-i-5 

ffirtaad 

6.1. j 

J-4-j:6 

4.2-27 

1.4.1 

'*hoc&- 

5.1.11 

'3.2.12 

ciey>.&- 

4.2.11 

mylnt 

•J.1.T8 

ItSvfiaA®* 

3.2.12 

espJlar&C&MQ- 

6.3.21 

»*M©- 

5-2-7 

"ng^uKtov 

i.j.id 

rapf/pajcr 

2.4.8 

<mtjn  . 

6.3.17 

4.5.27 

m&h&yyr 

2.4.8 

6.2.5 

pctjay©- 

1:3.25 

axrZm&- 

6.3.10 

mdpTiYV 

«•2.3 

6.1.12 

tniem  leeSpoww’ 

1.1.29 

apefyamp 

4.5.15 

5f*>nV«w 

1-3-2? 

WMffShviMr 

2.1.29 

r^Zyyyn 

3-5-*3 

/SajsWjM? 

- 2.3.13 

1.2.11 

ertaitm 

1.1.33.&3.3.23 

2.1.  Ij 

eium  ayut 

3.4.2: 3 

ff7&jivoS'a.7niyov 

3-5-8 

7feyi77Vfct 

4-1.3  2 

trifjnrvS-Zmv 

3.4.2 

apiyyt 

6.5.3 

2.4.I7 

ekjntxmttiir 

j.4.1 

act.vSv>Mv 

2.5.11 

2.1.  36 

sitonnt  1 

J.21.& 3.3.4 

aLViSWKif 

2.5-1 r 

psZy&- 

I.3.1J.&4.1.H 

evZmr 

2.1.31 

s raur®.  a%iQ- 

5.3.910 

Tpxyxdtw 

2.1.9 

citotfa mr 

2.1.5I 

safidinsnuipO- 

5.3.8:10 

•3.1.2 

GipsJali; 

#Wi UlfUIxU 
cldiM  pcacja}.iuv/.:r 
carjj  mtommmaxar 

cvjTteuaPdyj 

at/aJk 


CWSU«>j't( 

eihfmt 

<r,W  «X<©- 

murTiTrur 

n».ra'S?ii! 


eisiuQ (m 

C17VU&MV  S7!f  07 
ctmx^iin'a'p!^d 

crZvJl!; 


crjMriiSfiiiv 

ctapjtcv 

micpJif 


J.I.IJM7 


.20 
i-5->7 
2.J.19 
j.i.6 
5-«-* 
64  18 

6.3.16 

4.2.12. 


,2.2/.&;.2.2 

5-2-4 


2.5.24:26 

5- 4->5 


6.3.10 

j.j.6 


suplfaxld 

sayy; 

rayytvK 

riKfvf,* 
fipynip  or 
9i(Zvn 

“X*  - 

rgfnavr-M 

tgjvdrit  yjui  ju».®” 

ffV©'  , 

rpvyvmafMaKS.C®' 
rpvyyai  piaviVAt 
tfvytts  ■iavavrj> s 

CVyvJj pttCf  af7&- 

owcLmv©- 


mcti  aiyrnud 

evrjSfd 

avtKvnr 


3-3-27 
3.2.10  $$etofirvJp& 

^1$ Zy.TV}.®* 


I.5.I5.&3.I.I6: 


o-tJew™  QvU 
rpaxtf-®4 

eta’<r&nr&J 
fycn'vafdmt 
cyfi>@-  Zp  anavru* 


4.5:2 

tilfg. 

i-J-« 

3-3-27 

5-2-15 

.5.8:12 

7SJTin>S.T 

4-4-S 

6.11 5. 

7ZnriJhv 

4-4-J4 

5.2.10 

Tter0Jbr 

3. >.2  2 

2.4.6 

Tp/?t/».c>- 

3.2.10.&  4.4.8:14 

1.5.12 

7iiyj.ua.si; 

3.5.I2 

2.4.6 

7 ayjvpim.;p 

3.5.I9 

4-5-4 

7Vryaf*(fc}&; 

5- -3-.il 

1.4.16 

rpuydvur 

2-5-34 

4-5-9 

7fip™ 

3.3.26 

6.5.  it 

Vfiyy@* 

3.3.26 

6.3.5 

Tvpa 

4-2-9 

3.4.23 

Tupittii 

3-3-26 

3-4.24 

3-4-27 

Ciurt®- 

2.2.1:17.  & 2.3.9 

3*4-26 

CSphamStr 

5-2* 1J 

4.1.3 

ifpvziaSej 

4-5-3‘ 

S.3.18 

iSfnium 

5-4-* 

6.3.20 

■taUacr 

1.3.24 

6.3.19 

vsr> \mv 

3.4.20 

6.3.19 

iivny 

3-5-«3 

31.16 

■C&vamh 

3-4  21 

.16:20 

\zzlyPwaw 

6.1.5 

3.3.30 

■i&otfia» 

2.4.20 

3.5.13 

■Saoycip); 

5.2.28 

2.5.17 

SnOTtof 

2.4.18 

6.4.1 

ioniayi©- 

3-4.it 

2.4.11 

3.3.36 

..v» 

2.4.21 

64.19 

6.J.20 

J.3.I8 

4.J.29 

4-5«  » 
2.3.9 


Ut 

pixtt  i Zh  7ut  7ihfjtrrw 
QCOMHZtf 

paxayymr  2-4-: 


4-i.x 6 

1.3.30 

2.&2.5.M 


5.3.11  T ***%» 


I.2.32  fifyatt 


d d 4 


INDEX. 


fttOXOy 

6-4-8 

»u'wf  3*j.xojiQ- 

3.5.2O 

ytfiMmr 

farif.Q- 

4-2.ii6 

fjf,u& 

6.4.16 

ytufAnom  fjiyj 

far/of-Q' 

fUffJJfU 

6.1.13 

yffjtimrnfiapir 

fblf.&- 

6.4.6 

fifrifapts 

1.4.1 

ytriruor 

fM.ii ffK 

6.4.6 

furine 

3.5.6 

XKiMrafMs 

ftAcfoiiacr 

1.1.19 

fliffJIV 

5.5.8 

yif.ibfuff.cr 

ftgnf 'onir 

*-5-?4 

funt/M e m vivit 

6.;.I4 

XW""' 

ft  uZaaztim 

2.4.15 

fUTIUfM 

2-1- 15 

yorismor 

fxyii 

6.4-11 

funCatlka 

I.3.I6 

yfffflfM 

fnyorupor 

4.1.31 

yoiJ/Q- 

fntM\af,)\ 

1.J.27 

ycup(fuff.cr 

5*4-9 

ysrSfvSiorm 

fSeieioy 

3.2.10 

ya/uueam 

3.2.14 

XpiJhtiar 

f^apoKnrov 

3.1.10 

yafMti.Saf.arQ-  3.2 

• I4.&4-3.29 

y$utdr$siiov 

fSieav 

4.3.17 

yapnaCarQ- 

6.1.1 

Xynias,' 

fStfa 

3.4.12 

yanatidfm 

5.29 

yfytitavSpor 

fifJjikfQ- 

3.1.29 

ya/Mu'<tfis 

1.1.14:25 

Xytrri, 

fitamear 

3.1.29 

yaiMtiJpahi. 

2.2*2 J 

yputbyorcr 

fifar^punos 

3.1.29 

pfltMU^f.or 

1.4.32 

ypvraKgprQ- 

fiMmieiw 

2.1.16 

yafMixixrQ-  3-3-4 •&  3-3-15 

XyJOVK&flM 

fif.trthfbf.ct 

1.3.1 

ya/MiUux* 

3-3-4 

yjueifayanr 

fifisioi 

3.1.29 

yafMtil.tcir 

5,5.16 

ytutourhcr 

?/a£<SoW( 

*-5- 34 

yafaalfimfiur.is 

5-5. 10 

Xjfir» 

fifuy.il 

6.1.20 

yaiMUftav  fiifjts 

5-5-  «i 

f itaris 

3.4.24 

yafixifVMS 

1-5-34 

'ttvJbStvntr 

flfdutr 

6.3.1; 

yafuttfttijat 

3.1.24 

'liufbhK-mptrst 

ff.tds 

4-J.28 

yatiaifivria 

6.3.1 

^tvJbr&lnur 

ff.  byor 

1.1.1 

yafMUfixf.oi 

2.3.15 

4-tufbmi‘s 

fliynQ- 

i-5-17 

ya.uaifiu-.7T, 

6.1.4 

4*uJbtifJrar 

f2aj 

2.1.2 

yafiaimuM 

6.5.12 

4&«3por 

fricuAs 

1.5.30 

yafMUs^jcv 

5-4-2/ 

ff.bfj.Q- 

2-5*27 

yauatTrrila 

3.1.14 

-byjTgasr 

frias  Ua.Q- 

3.1.20 

ya/Mufpiflt 

6.3.18 

4-ulP.icr 

fo m* 

4.3-4.  & 6.3.27 

y_afjaifjr.11 

3.2.17.-19 

foirittSxfAy©- 

6.3.27 

yafiriua 

3- 2.6:7 

firQ- 

5 5.17 

ya&yjaj  rdfauQ- 

4-5-27 

l/xjpanSiS 

fOV 

3.1.25 

ya&x/at  71-rfjaf.Q- 

3.2.11 

axisior 

fovxasi 

yaeasoftyla 

1.2.2 

af.tr/iigfrQi 

fomaJht 

4-i.li 

yaparia 

3-i.li 

dfiA  falas 

fgtyi* 

1.2.33 

XHfdrior  * 

3-i-i8 

draris 

I.2.32.&3./.20 

yagaries  aftmf-Q- 

3.3.10 

"&&■ 

J-/-io 

«•2.30 

M.i, 

2.1.16 


2- 3-20 

3-  1.28 
J-J.IO 
1.4.1; 
M.33 
3-3-1/ 

I.  3. 26 

1-i.i-.i6 

6.3-4  S 

J. i.ij 


5-4-2o 

1.4.:, 

J-4.17 


3.2.2* 
1.2.10 
1.4.32 
1 -M 


2.4.11 

2.4.10 

M-20 

4.I.I6 

6.1.J 

4-2-S 


T E A O S. 


LATINARVM  VOCVM  ET  A PPELLATIO- 

NVM  STIRPIVM  INDEX.  NVMERVS  PRIOR 

Pempt.  fecundus  Librum:  C.ip.  vero  tertius 

ac  fequentes,  oftendunt.  A. 


AB.es  6.5.16 

Abiecis  lachryma  6.5.16 

Abiga  1.1.17 

Abrotonum  i.a.x 

Abfinthium  anguftifolium  1.1.5 
Ablinthium  A gyptium  1.14 

Abfinthia  externa  1.1.5 

Abfinthium  inodorum  1.1.5 
Abfinthium  latifolium  1.1.1 
. Abfinthium  marinum  1.1.4 
Abfinthium  Ponticum  1 . 1. 1:1:5 
Abfinthium  Santonicum  1. 1.5:5 
Abfinthium  tenuifolium  1.1.5 
Acacia  altera  <>.1.14 

Acacia  Germanica  6.1.15 

Acacia  Pontica  6.1. 14 


Alcibiadion  5.1.11:11  Antirrhinon 

Alchimilla  1.5.14  Antirrhinon  fyl.  S/1I15 

Alga  5.5.10  Anthyllis  Lenti  fimilis  «^Jir 

Algapaluilris  4.5.5  Anthyilis  altera  T*i;28. 

Alliaria  5.5.1 5 Anthora 

Alliaris  5.5.15  Antura  5-4>4-' 

Allium  5.5.1  z Aparine  5 .1.19 

Allium  fylueftre  5.5.1 5 Aphace.  4.3.12 

Alimonia  4.4.15  Aphyllanrhes  1.5 .6 

Aliima  1.1.11: 11.&1.3.11.&  Apiaftellum  3.3.IO.&3.4.2 

4.5.30.  Apium  aquatile  4.5.10 

Alnus  6.4.17  Apium  hortenie  1 5.4.1 

Alnus  nigra  6.2.15  Apium  montanum  5.4.3 

Aloe  3.2.2  Apium  paluilre  3.4.2. &5-4.2 

AloeGallica  3.1.18  Apiumrifus  3.4.2: 5:6 

Alopecuros  2.1.  «).&  3.4.21  Apium  fylueftre  3.4.3.  & 5.4.7 
Alfine  1.2.9  Apocynum  3.3.20 

Alfine  repens  3.3.14.  Apollinaris  3.4.21 

Alfines  ipuriz  1.2.10  Apollinaris  minor  3.4.26 

Alterculum  3.4-21  Aqua  vita:  3.3.33 

Althtea  5.1.29:30  Aquifolium  6.1.20 

Alus  Gallica  1.5.15  Aquileia  2.1.23 

Aly  (Tum  Diofcoridis  1.4.3  Aquilina  2.1.23 

Alylfum  Galeni  1.4.2  Arabis  5.4.22 

Alyflos  Plinij  3.1.34  Arachus  4.3.9 

Amaracus  2.4.2  Arachus  latifolius  4.3.10 


Aconitum  bacciferum  3 . 3 . 1 2 

Aconitum  hyemale  3.4.10 

Aconitum  Lycoctouon  3. 4. 9: 


Acrofcorodon 
Aculeofa 
Acyton 
Adianthum 
Adonidis  flos 

Aigilops 
ifigyptiafaba 
aEgyptia  ficus 
lEgy^da  herba 

aEgonychon 
A-chiopis 
lEthiopica  mala 
lEthiopifca  olea 
iEfculus 
aEfchynomene 


3-4-7 

4.1.4 

4.3.2.  & 6.4.8 

4.2.5 


4-5-  3°. 

Alnus 
Alnus  nigra 
Aloe 

AloeGallica 
Alopecuros  2.1.9. 
Alfine 

Alfirte  repens 
Alfines  fpuriz 
Alterculum 

Alrhza  5 

Alus  Gallica 
Alyflum  Diofcoridis 
Alylfum  Galeni 
Alyflos  Plinij 

Amantilla  Valentiana 

Amaranthus  purpureus 

Amarens 

Aniarodulcis 

Ambarualisflos 

Ambrofia  1.2. 14. 

Ambubeia 

Ambugia 

Ambuxtim 

Amellus  flos 

Amethyftus  herba 

Ampeloprafum 

Amygdalus 

Amylum 

Amyleum  frumentum 
Anagallis 

Anagallis  aquatica  4 

Anagyris 

Anblatum 

Anchomanes 

Anehuia  5 

Androface 


eus  2.1.27  Arborludte 
6.3.17  Arbor  vine 
3.3.13  Arbutus 
2.3.10  Archangelica 
.14.Sc  2.4. 22  Arcium 


5.1.1 5 Argentina  1.5.11. 
3.3.18  Arida  pix. 

2.3.24  Ariene 
5.1.7  Arinca 

1.5.6  Aris 

j.i.  it)  Ari  (arum 
6.5's  Ariftalthza 
4.1. 13  Ariftolochia 

4.1.6  Ariftolochia  Clematitis 
i. 2.11  Ariftolochia  rotunda 

5.10:15  AriftolochiaSaracenica 
6.2.27  Armerij  flores 
4. 3;  24  Armoracia 
-3.1.6  Aronia 
i.io-.ii  Aronia  Mcfpilus 
•4.?:2t  Arremifia 


M-55 

.5.21.6;  4-5-13 

6.5.15 


Agaricus  3.5.24.  Sc6. 5.1 8 

Aglaophotis  • '2.1.32 

Agrifolium  3.3.10.&  6.1.10 
Agrimonia  1.1.7 

Aiuga  1.2.27 

Alabaftri  -2.1.28 

Albintm  ' '1.5.12 

Albucum  ' 2.2.9 

Alcea  2.1.11. 8C5. 1.3 1 

Alcea  veficaria  5.1.3  i 

Alcclorolophos  4. 3. 16 


Androfemum  1.3. 14:25:16:27  Arthecica 


Anemone 

Anemone  Pannonica 
Anemone  (ylueftris 
Anethum 

Anethum  tortuofiim 

Angifinum  allium  - 

'Anguria 

A^ihura 

Aftonis 

Anchemifium  iial 
Anteuphorbium 


'3:4.7  Arun’  ' f~:  3 -J-.j 

5-4.7  Arum^h  gyptium  3.1.5 

3.4.17  Arumpaluftre  ; 3.1.7 

2.5.2  Arundo  lithofpermos  4.1.24 

2.3.9  Arundo  ride  Harundo. ' 

5.3.13  Afarum  3.2.1 

5.2.3  Afclepias  3.19 

2.5.3  Afeyrum  r.3.2^ 

6.1.3  Afparagus  1 5-4*1? 

■"2. 3:1-5  Afcerugo  ' . 3-i-*5> 

3.  2.2I  A(perulaca:rulea  ' 3-1-34 

A (pero- 


INDEX. 


Afpcrula  odorata 
Alphalrium 
Afphodclus 
Aiphodelus  bulbofus 
Aiphodelus  luteus 
Alplenium 
Alplenium  lylueftre 
Alplenium  magnum 

Afpris 

Aftaphis  agria 
After  Atticus 
Afterion 
Aftragalus 
Aftragaloidcs 
Aftragalices  Iris 
Aftranria 
Aftranria  nigra 
Athanafia 

Atra&ylis 
Atra&ylis  altera 
Atriplex 
Atriplex  fcetida 
Aulecica  harundo 
Auornus 
Aurea  mala 

Aureum  olus 


j.j.8 

3-5-9 

3-5-9 

5.5.S 


Blattaria 
Blitum 

Bolbocaftanon 

Boleti 

Bonifacia 

Bonus  genius 

Borago 

Bofmorus 


Boupfetiron 
Bou  tomum 
Brabyla 

Brallica  eius  que  genera 
BraiGca  canina 
Brallica  marina 
Braffica  perfoliata 
Brallica  Iylueftris 
Brelilianiun  piper 
Britannica 
Briza 

Bromus  herba 

Brumaria 

Bruta 

Bryonia  alba  & nigra 
Bryoprcris 
Bubonium 
Bucinus 


6.5. ao 
5-3*5 
3-5-2.S 


Cannabis 

j.1.4  Cannabis  Iylueftris 
5.1.10  Canirubus  2.1.28. 

j.j.zt  Cantabrica 
6. 1 . j Cantherinum  hordeum 

а. j.i5  Capparis 

5.1.9  Capparis  Fabago 

4.1.29  Capillaris  3. 

1 . 2. 1 3 Capillus  Veneris 

•5.1.5  Capnos  chelidonia 

5.1.14  Caprilicus 

4.5.26  Capri  folium 

б. 3.14  Caprifoliutu  Italicum 

j.1.7  Caplella 

3.3.20  Capficum  5-4-26 

j.1.8  Cardiaca  ‘•4-9:io 

j.1.8  Carduus  5-J.6.-7 

5.1.8  Carduus  benedicius  5.5.18 

5.4.26  Carduus  Chrylanthemus  5.5.7 

3.1.9  Carduus  Eriocephalus  5,^.5 

.1.5:15  Carduus  fullonum  5 5-i6 

4.3.5  Carduus  Leucographus  5.5.3 

1.3.17  Carduus  niger  5.5.U 

6.5.6  Carduus  ftellatus  5.5.14 

3.3.10  Carduus  fphatrocephalus  5.5.4 

5.5.4  Carduus  luarius  5.5.10 

2.3.24  Cardui  fylueftres  5.5.2 

2.3.9  Carduus  Veneris  5.5.16 

.1.9:10  Careum  2.5.4 

1.5.17  Carica  3.2.14.  & 6.3.20 


Aucna  nuda 

4.1.31 

Bulbus  agreftis 

3.4.?4 

Carlina 

5-5-8 

Auricomum 

3-4-1 

Bulbus  Eriophonts 

5.3.11 

Carlina  fylueftris 

5.5.9 

Auricula  muris  1.2.2: 

: 10.  & 1. 

Bulbus  Leucanthemus 

2.2.13» 

Carnabadion 

1.5.4 

3.15 

Bulbus  Iylueftris 

2.2.20 

Carcenum 

3.3.50 

Auricula  vrfi 

1.5.31 

Bulbus  vomitorius 

2.2.11 

Carpefium 

6.1.4 

Bunium 

2.5.21 

Carpinus 

6.4.19 

Bac anon 

5-3-y 

Bunium  fpurium 

5.4.20 

Carum 

2-5-4 

Baccharis 

1-4-2J 

Buphthalmum  : 

1.3.16:19 

Caryophylkta 

1.5.19 

Bacchion 

«1.18 

Buxus 

6.2.22 

Caryophyllei  flores 

2.1. ,8 

Bactrianum  triticum 

4.1.29 

Caryota: 

6.3.27 

Balaullium 

6.3.3 

C ACTVS 

5.5.6 

Caffilago 

3.4.H 

Ballote 

1.4.4 

Cadytas 

4-3-1J 

Cafia  nigra 

6.2.30 

Balfaminum 

5-2.9 

Calabrina 

3-  5-9 

Calii  odorara 

2.4.5 

Balfamina 

5.2. 8:9 

Calamintha 

1.4.12 

CalTutha 

4-3-25 

Balfamella 

5.2.9 

Calceolus  Marianus 

£.1.22 

Caftanea 

6.3.21 

Ballamita 

2.5.26 

Calendula 

2.3. II 

Cacananee  prima 

4.2.1 8 

Barbarea 

5.4.20 

Callion 

3.4.24 

Cattaria,  herba 

1 4-14 

Bafilica 

Bati 

Batrachion 

Bechium 

Behen 

Bellio 

Bellis 

Bellinuncia 
Benedida  herba 
Bera 

Bera 
Betonica 
Betonica  aquatilis 
Betonica  Pauli 
Betula 
Bi  folium 
Biflingua 
Biftorta 


5-5-14 

3-41:4 

4.J.19 

3.1.9 


6.4.18 

2.1.32 


Callionymum  2.1.8 

Callirrichum  3.5.10 

Caltha  2.3.11:19 

Caltha  paluftris  4.5.21 

Calycularis  3-4-21 

Calyx  glandis  6,4.1 

Camelina  4.2.25 

Campanclla 
Campanula 
Campanula  aruends 
Campanula  Autumnalis  1.1.12. 
&3-1I9 

Campana  catrulea 
Cancnrys 

Canina  lingua 
Canis  cerebrum 
Canina  malus 
Canina  Roia 
Canieaceus  panis 
Cannabina 


9:io 


3-3-7 

»3-35 

1.2.33 


3-4-39 

2.1.28:29 

M-.S 


Caua  radix 
Caucalis 
Caucon 
Cauda  murina 
Cechramides 
Ceciliana  cera/a 
Cedrelate 
Cedria 

Cedrus  magna 
Cali  flos 
Celtis 
Centaurea 
Centauris 

Cenraurida  1 

Centaurium  magnum 
Centaurium  minus 
Centummorbia 
Centumcularis 
Centunculus  , 

Cepa,- 

Cep.: 


54.8 

1.3.12 

1-4-17 

6.320 

6.5.17 

6.J.17 

6.5-17 

2.1.14 

6. '.24 


5-3'1” 

-5.3.16 

Ceps» 


'Cepa*  !*•'*.<  j 

Cerafas  j.,7 

Ccraconia  6-i.tO 

Ceraunia  l,j,9 

Cereis  6'*.*S 

Cerinthe  ‘5.1.13 

Cerrus  6.4,8 

Ceruicaria  2.  i ,9 

Ccruiiia  4-t.ji 

Cerui  ocellus  5.3.1° 

Chamarcerafus  6-3.17 

ChamxrilTus  ?.  j . 4- 

Chamtrcypariflus  'i.  3. »7 

Chamxdaphnc  3-3,17 

Cham.xdrys  repens  i.2.»4 

Chamatdrys  Iylueftris  i.  a.  »6 

Chamxgenilla  6.1.2 

Chamxiris  2.3.3 

Chartielxa  5-2.6 

Chamclara  Germanica  3 -i. 8 
Chamelxagnus  6.1.20 

Chamxleuce  4-J.t  9 

Chamsleon  albus  f-S.io 

Chartisleon  niger  j-5- 1 r 

Chamsmeiur.i  1.3.15 

Chamtemelum  odoratum  a.  3.1 7 
Chamspitys  1.2.27.&  1.3.25 
Chamxpityes  fpuria:  i.a.  28 

Chamaplium  J.4.2J 

Chamxriphes  6.3.28 

Chamatiyce  3.2.19 

Chamatxylon  1-3.H 

Chamxzelon  '1.3.11 

Characias  Tithymalus  3.2.11 

Charantia  3*2-8 

Chartamus  3.2.5 

Chelidonium  maius  1.2.29 

Chelidonium  minus  1.2.30 

Chzrefolium  5 '4-9 

Chxrephyllum  5-4-9 

Chiliodynamis  2.1. 16 

Chironia  ampelos  3-  3.10 

Chironium  Panaces  3.  1.  11: 

Chondrilla  5. 1.17 

Chondryllon  5.1.17 

Chondrus  4.1.11 

Chriftophoriana  3. 3.12 

Chryfanthemum  2.3.15:16:17: 

. 19:20.  & 3.4.2 
Chryfanthemu  latifolium  2.3.21 
Chryfanrhemu  Peruuianu  2.  i-h 
Chryfocome  2.3.26 

Chryfogonum  1.4. 3;.  & 1.5.28 
Chryfolachanon  5.1.1 

Cicer  Arietinum  4.2.14 

Cicer  fatiuum  4-2-r  3 

Cicer  fylueftre  4- 1. 1 5 

Cicercula  4.2.10 

ficerbira  5.1.21 

Cichorium  5-i.i  5 

Cichorium  foetidum  5.1-19 

Cicuta  3-4-35 

Cicutaria  1 -3.7 

Cinamomum  *•  5-*  9 

Cinara  5-7.6 

CineinaliS  3.5*1 


INDE 

X. 

Oneraria 

5.1.10 

Circia 

3.4.29 

Ciriion 

5.5.19 

Cillus 

1.1.29 

Cillus  Ledon 

2.7,30 

Cirocacium 

3.2.6 

Citrulus  Cucumis 

5. 2. 1:3 

Clalia  Herculis 

4-5.5 

Ciauicula 

3.3.25 

Clauum  Veneris 

4-5-5 

Clematis  altera 

3.5.15:18 

Clematis  Daphnoides 

3-3-17 

Cleoma  herba 

3-4-5 

Cleonicum 

i.4.3 

Clinopodium 

2.4.3 

Clymenon  1.2.31 

3-3.24 

Cneoron  2.4.5.  &3.2.7:8:o 

Cnicus  Jiue  Cnecus 

3.2.5 

Cnicus  fupinus 

j.J.iS 

Cnicus  Iylueftris 

5-5-17 

Coccalus 

6. 5.11 

Coccus  infectoria 

6.4.4 

Cochlearia 

45.16 

Coggygria 

6.2.19 

Colchicum 

3-4.34 

Ccdocalia 

3-1-5 

Colocynthis  3.1.16.&  5. 2.3:7 

Colophonia 

6.5.14 

Color  ferrugineus 

2.2,1 

Colubrina 

3-i.6:9 

Columbina 

1-5-34 

Colus  ruftica 

5-5-17 

Colutea 

6.2.26 

Colytea 

6. 2.26 

Coma 

2.3.13 

Comolandalus 

Concilium 

2r.r0 

Conila 

5-4.ro 

Confolida  media 

1-5-17 

Confolida  minor  1 . < 

;.i8.  &i. 

Coniblida  regalis  2.3-9 

Conliligo  2. 3. 19.  & 3.2.29 
Conllancinopolitanus  Ranuncu- 
lus 3-4.3 

Conus  6.5.11 

Conuoluulus  5.3. 1:3 

Conuoluulum  cxruleum  3.3.7 
Conuoluulum  marinum  3.3.5 
Conuoluulum  nigmm  3. 3.6 
Corago  5.1.9 

Corallina  3.  j.  1 9 

Corallion  1.2. 11 

Coralloides  2.1.6 

Corchorus  1.2.1 1 

Cordialis  3.1.34 

Coriandrum  2.5.7 

Cor  Indicum  . 3.4.25 

Corion  1.3.2J.&2.5.7 

Cornu  cerui  1.4.24 

Cornu  ceruinum  1.4.24 

Cornu  cerui  repens  1.4.25 

Cornus  6. 3. 1 1 

Cornus  fy  lueftris  6 .2.2  3 

Coroneola  1.3.32 

Coronopus  1.4.24:25 

Corona  Imperialis  2. 2.4 


CoronaRegia  3.4.33.  & 4-4-1^ 

Corona  terne 

3-3-4 

Corruda 

5-4-13 

Corydalis 

1.3.5 

Corylus 

6.5.24 

Corymbe 

2.1.14 

Collus  niger 

3.3.12 

Cotinus 

6.3.29 

Cotinus  coriaria 

6.1.19 

Cotulce 

2.3.16 

Cotyledon 

1.5.12 

Cotyledon  paluftris 

‘•5-1 3 

Crepula 

5*5-1 

Crimnum 

4.1*20 

3.5.10 

Crilla  galli 

4.3.26 

Crifta  gallinacea 

i-J-34 

Crirhmus 

5.4.14 

Crocodilion 

. -3.1.6 

Crocus 

2.2.1* 

Crocus  Saracenicus 

3-2.J 

Croci  iylueftres 

2.2.11$ 

Cruciata 

3.1,19:35 

Cucubalus 

3.4.25 

-Cuculi  flos 

4.5.14 

Cucumis 

5.2.1 

Cucumis  Galeni 

5-2.2, 

Cucumis  Iylueftris  5.2. 

l.&y.l^rj 

Cucurbita 

5.2.6 

Cucurbita  Iylueftris 

3.2. 26.  & 

5.2.7. 

Cuminum 

3-5-5 

Cuminum  A thiopicui 

m 2.5.6 

Cuminum  lyluellre 

2.5.5 

Cunila 

Cunilago 

1.2.32 

Cuprellus 

6.5. 7-8 

Cuprellus  Cretica 

6.5.6 

Culculium 

6.44 

Cyanus  flos  2.3.8 

Cyanoides  flos  2.3.8 

Cyclamen  3-1.13 

Cyclaminus  altera  3 • 3- 1 3: 1 4 

Cycl?minus  orbicularis  J.i.iJ 

Cyminalis  3-  ‘8 

Cynocrambe  5- ■•34 

Cynogloffum  1.2.33 

Cynorhodos  .2,1.28 

Cynofbatos  2,i.i8.& 

6.1.6 

Cynoipaftus  2.1.32 

Cypariffias  Tithymalus  3,2. i 2 

Cyperus  3.i.i4:ix 

Cyperida  3.I*I4 

Cypirus  3*l»4 

Cyprium  allium  5-3.12 

Cyprus  6.2.14 

Cy  tinus  6.3.3 

Cytifus  4.4.11:21 

Daphnoides  3.2.3 

Dardana  1.2.18 

Daucus  iylueftris  5.4-8 

DaucusTheophrafti  5.3.8 

Deliarium  1-2.32 

Demetria  I-5-34 

Dcndroides  Tithymalus  3.1.14 


Dens  caballinus 

5.4.21 

2.2.6 

inde 

Eruum  tyluctlrc  4.  2. 

X.' 

18.  Se  4. 

Dens  caninus 

321 

Dens  Leonis 

j.1.16 

Eruum  Venetum 

4.3.10 

Detlderium 

Eryngium 

5-5*2 

Dentaria  2.  1.7.  3. 3.  1 

10.  8c  5. 

Eryngiutn  Alpinum 

5-5*4 

4.2:  21. 

Eryngia  fpuria 

5J-*J 

Didamnum 

2.4.12 

Erytimum 

4.2.23 

Didamnum  album 

3.1.24 

Eufrafia 

1.2.34:35 

Dichomemon 

2.1.31 

Euonymus 

6.2.14 

Digitalis 

2.1. 13 

Eupatoria 

x.2.7 

Dionytias 

1.5.26 

Eupatorium 

1. 2.7:8 

Dionyfia  hedera 

3-5-25 

Euphorbi  um 

3.1.21 

Dionyfio  nymphas 

2.4.22 

Euphrotyne 

1.2.34 

Diofporon 

1 • 3 • 3 1 

Euphrofynon 

j.1.9 

Dipfacus 

5.5.16 

Exupera 

1.5.34 

Dolichus 

Ezula 

3.2.15 

Dorcadion 

i.1.6 

Faba 

4.2. 3:4:5 

Doronicum 

3.48 

Faba  inuerfa 

3.4.28 

Dotycnion 

3-4-  27 

Faba  Lupina 

3.4.21 

Draba 

5-422 

4.17:18 

Faba  fuilla 

3.4.21 

Draco  herba  j. 

Fabulonia 

3.4.21 

Dracontea 

3.1.6 

Fagus 

6.4.1 1 

Dracontium 

3.1.6 

Farfara 

4.5.19 

Dracunculus 

3.1.619 

Farta  rella 

4-5-*9 

Dracunculus  aquatilis 

3-2-7 

Farfarus 

6.4.14 

Dracunculus  henicophyll 

os  3.T.6 

Far 

4.1.4:  5 

Dracunculus  polyphytlos 

j.1.6 

Far  faditium 

4.1.10 

Dryophonon 

5.4.22 

Farrago 

4.1.15 

Dryopteris 

3-3-4 

Fafelus 

4.2.1  .-2:3 

Dryopteris  nigra 

3-J-3 

Febrifugia 

3.1. 12 

Dulcamara 

3-3-2  J 

Fesopyrum 

4-*.32 

Dulcichinura 

3-2-2  5 

Fef  terra 

3.1.12 

Dulcis  radix 

3.1.16 

Felicula 

i.4-*4 

Dulcihda 

2.I.3I 

Ferraria  1.2.31. 

■ &I.5-34 

Ebvlvs 

3.2.24 

Ferrum  equinum 
Ferula 

4-3.*4 

2.5.27 

Echinati  tum 

I.3.6 

Ferulago 

2.5.27 

Echinatus  Ranunculus 

3.4.2 

Fetluca 

4-5-*:3 

Echium 

5-2.12 

Fex  vini 

3-3.36 

Elaphobofcura 

5.3.IO 

Ficus 

6.3.20 

Elate 

6.3.27 

Ficus  Indica 

6.3.21 

Elaterium 

3.2.2J 

Filicaftrum 

3-5-2 

Eia  tine 

Filipendula 

1.3.1 

Elephantofis 

6.2.20 

J-J-3:,2 

1.2.13 

Filix 

3.5.1 

Elichryton 

2.3.25 

Filix  aquatilis 

3-5.2 

Eminion 

3.1.6 

Filix  latifolia 

3.52 

Empetrum  1.3.30. 

& 2.4.8 

Filix  paluftris 

3.5.2 

Enneadynamis 

4-4-6 

Filix  parua 

3.5.3H2 

Entis 

1:2.11 

Filix  querna 

3-5-4 

Enula  campana 

3.I.20 

Fiftularia 

4-3.27 

Ephedra 

1.3.21 

Flammula 

3.3.16 

Ephedron 

1.3.22 

Flammula  Ranunculus 

3-4-5 

Ephemeron 

2.1.6 

Flos 

41.3 

Epimedium 

4.J.21 

Flos  Adonidis 

3-4-7 

Equapium 

5-4.5 

1.3.1» 

Flos  Africanus 

2.3.12 

Equinalis 

Flo&Ambarualis 

2.3.10 

Equiferum 

i.j.21 

Flos  Crytlalli 

1.3.30 

Eranthemum  vulgare 

2.3.18 

Flos  Conflantinopolitanus  2.1. 10 

Ereuthedanon 

3-2.28 

Flos  cuculi 

4-5-I4 

Erica 

6.2.6 

FlossUs* 

1.3.9 

Erigerum 

5.1. 19 

2.1.31 

Eftphion 

3.1.4 

Fluida 

6.2.18 

Eruca 

5.4.16 

Fontalis 

4. 5- 2 

Emilia 

4-2  8 

Fceniculum 

2.5.1 

Eruiliatyluetlris 

42.9 

Fceniculum  tortuofum 

2.5.17 

Eruum  4- 

2.13:17 

Fcenumgrxcura 

4.2.17 

Fccnurogrxcii  fyluctlre  4.5 , 

Fragi 

Fragilia 

Frangula 

Fraxindla  3.1 

Fraxinus 

Frumentum  Turcicum 
Fucus  herba  5.1 

Fucus  marinus 
Fumaria 
Fumaria  altera 

Fungi  arborei 
Fungi  lucernarum 
Fungi  orbiculares 
Funis  arborum 
Furfures 
Fufanus 
Fuftcrna 
Fufus  agretlis 


5*.io 

J.2.IO 


4-*-*9 
,-1° :« 
3-5-ao 


H-*  i 
5-5-ii 
3- 5-ia 


^•24 

6.J.16 

i-3-17 


Galla  6.4.2 

Gallium  ^.1.31 

Garofmos  5.1.3 

Gelotophyllis  3.4.3 

Gcminalis  2.4.24 

Genicularis  2.1.14.&  3.1.25 
Gcnifta  6.2.1 

Geniftafpinofa  6.1.21 

Geniftatinctoria  6.2.2 

Gentiana  3.1.18 

Geranium  batrachioides  1.3.10 
Geranium  columbinum  1.3.7 
Geranium  Robertianum  1.3.8 
Geranium  fupinum  1.3.9 
Geranium  cuberotiim  1.5.6 


G.ilarum 

2.4-9 

Gingidium 

5.4.12 

1.1.17 

Gladiolus 

2.2.11 

Gladiolus  aquatilis 

4-5-25 

Glans 

6.4.I 

Glandes  terretlres 

4.3.19 

Glans  vnguentaria 

6.2.17 

Glatlum 

l.J.lS 

Glaucium  1 

4*8:*? 

Gluten 

4.1.14 

Glycyrrhizon 

5-5-7 

Gnaphalium 

1.3.12 

Gordylium 

1.5.20 

Gorgonium 

1-3-3*' 

Goffipiuin 

1.3.13 

Gramen 

4-4- ?!3 

Gramen  eriophoron 

4-4-3 

Gramen  leucanthemum 

4-4.4 

Gramen  Manna 

4-4- * 

Gramen  Parnafium 

4-4.6 

Gramen  polyanthemum 

4-4-5 

Gramen  Regium 

3.2.1 1 

GrariaDei  3.2.4.«  J- 

Gratiola 

3.2.* 

Grias  herba 

5.4.24 

Grotlus 

6 3.2® 

Groflularia  rubra 
Groflularia  tranfmarina 
Gruina 
Gruinalis 


* 


Hau 


Halicacabum 
Halicaftrum  ’ 

Halimns  8.1.10 

Haliphkos  6.4.10 

Hatmala  ;.j. 14 

Harundo  4.5,17 

Haftula  regia  1.1.9 

Hedera  3.3.25 

Hederaarborca  3.3.25 

Hederalis  3.5.19 

Hederacandida  3.3.25 

Hederamollis  3.5.6 

Hedera  nigra  3.5,23 

Hedera  pluraatica  3.3.4 

Hederaterrcftris  3.3.4 

Helenium  3.1.20 

Heleniu  itgypciu  3 . r . 10. &4-  5 . 1 8 
Helleborinc  3.2.4:18 

Helianche  1.1.31 

Helianthemum  2.1.31 

Heliofcopius  Tithymalus  3.2.11 
Heliorropium  maius  1.3.1S 

HeliOtropium  minus  1.3.29 

Heliorropium  tricoccon  1.3.19 
Helix  hedera  3. 3-a  J 

Hclxineciirampelos  3.3.6 

Hemeris  6.4.1 

Hemerocallis  2.2.7 

Hemionitis  3.3.7 

Hepatica  4.4.24 

Hepatica  alba  4.4  * 

Hepatorium  1.2.3 

Hepatorium  aquatile  4.3. 17 

Heraclea  1.3.8 

Herbacantha  3.3.1 

Herba  alba  1.2.3 

Herba  benedida  3.1.23 

Herba  calla  2.1.32 

HerbaDoria  I.J.2J 

Herba  Gallica  4-3.t6 

Herba  Gerardi  2.525 

Herba  Hungarica  3.1.31 

Herba  Iudaica  M-8 

Herba  Paris  3-4-1  J 

Herba  pedicularis  3.2.10 

Herba  Pinula  3-4-21 

Herba  Rutinalis  2.3.1 1 

Herba  lacra, fanda  5.4. 22 

Herba  Sardoa  3.4*1 

Herba  Simeonis  3.1.31 

Herba  Siminina  '2. 1. 24 

Herba  ftella  1.4.24 

Herbaventi  3.47 

Herbutum  5.1.19 

Herculana  1 ■ S*  34 

Herculis  (anguis  3 2.17 

Hermodadylus  9-4.34 

Herniaria  1.4.30 

Hefperis  2.1.3 

Hieraciitm  J.i.18 

Hiero  bulbus  a,  2. 24 

Hippace  3,,«I7 

Hippion  3.2.20 

Hipproloffum  6.1.3 

Hippolapathum  1.1.23 

Hippomanes  3.1.1 3.8:  3.4.33 
Hippomarathrum  2.3.1 


INDEX. 

Hippophae  3.2.20 

Hippophxllum  3.2.10 

Hippolelinon  9*4.3 

Hippuris  1.3.11 

Hirci  barba  2..3.1 3 

Hirundinaria  3.3.19 

Hirundinaria  maior  1.2.29 

Hirundinaria  minor  1.2.30 

Hilpanicum  olus  3.1.3 

Holoftium  1.4.16 

Hordeum  4.1.16 

Hordeum  murinum  4.3.4 

Horminum  2.4.24 

Horminum  (ylueftre  2.4.13 

Humilis  Fraxinus  3.1.24 

Humirubus  6.1.2 

Hyacinthus  non  (criptus  1.2.17 
Hyacinthus  (criptus  2.2.2 

Hyacinthi  (purij  2.2.18 

Hydropiper  4.5.31 

Hydropcperi  rubens  .3.2.7 

Hydrolelinum  2.3.24 

Hyemalis  Ranunculus  3.4. 3 

Hyophthalmum  2.3.24 

Hyoliris  3.2.15 

Hyolcyamus  albus  3.4.11 

Hyofcyamus  luteus  3.4.22 

Hyofcyamus  niger  ■ 3.4.1 

Hyolcyamus  Peruuian9  5 .4. 22: 3 5 
Hypecoum  3.4.20 

Hypericon  1.3.14 

Hypociftis  2.1.29 

Hypochoeris  3.1.18 

Hyllopus  2.4.18 


IACIA 
Iacea  nigra 
Iacobea 
Ialione 
Iafminum 

jbiga 

Idxusdadylus 
Illecebra 
Ilex  coccifera 
Ilex  glandifera 


2.5.25 

I. 3.28 
2.3.24 
3.421 
5.4.51 

J. i.iy 

2.1.15 

3-1 


tf.4.4 
•5-4-J 

Impatiens  herba  9.1.35 

Imperatoria 
Indicum 
Inguinalis 

Infanamala 
Intybum 
Intybum  agrefte 
Inula 

Inula  rullica 
Iouis  flos 
Iouis  glans 

Iris 

Irisbulbofa 
Iris  minor 
Iris  (ylueftris 
Iris  (ylueftris  lutea 
Iristuberofa 
Haris 

Ifophyllon 


Ifopyron  44.25 

luncus.  4.5.29 

Iuncusanguloftis  3*i.>4 

luncus  floridus  4.5.25 

luncus  odoratus  4.5.10;  11 
luncus  quadratus  3.1*24 

luncus  triangularis  3.1.14 

Iuniperus  6.3. 4 


Labrum  Veneris 

Labra  lea 

Laburnum 

Lachryma  lobi 

Ladaria 

Ladoris 

Laduca 

Laducclla 

Laduca  caprina 

Laduca  leporina 

Laduca  marina 

Laduca  (yluatica 

Laduca  (ylueftris 

Ladanum 

Lagopus 

Lamium 

Lamplana 

Laropuca 

Lanceolata 

Lantana 

Lappa 

Lappa  maior 
Lappa  minor 


5.5.16 
5*  3.2 6 

6.2.17 
4.1.24 

3.2.11 

3.1.11 


5.1.18 

j.1.23 

2.1.36 

4-4-2i 

i.5.?<r 

J-3-4 

9-1.18 

2.4.23 

1.5.27 

6.2.21 

3.1.29 


3.1.29 


Lapathum eiu(q.  genera  5.1.25 


6.5.16 
6.5.18 
2.5.26 

. 2.5.16:26 

Larifolia  quercus  6.4.9 


Lafer 
Lalerpitium 


Lathyris  3.2.16 

Lathyrus 

Lathyrus  (ylueftris 
Lauandula 
Lauer 
Laurentina 
Laureola 

Laurus  Alexandrina  6.1.5 

Laurus  (ylueftris  6.5.: 

Ledipes 


4-5.'° 
1.5. 17 
3- 2.8:9 
2.4.9 
6.5.1 


Lens  aquatilis 
Lens  lacu  liris 
Lenticula 


42.16 
4.5.6 
4.5.6 
4 2.16 


1.5.15 

Lentifcus 

6.5.20 

2.1.14 

Leo  herba 

2.1.24 

6.3.22 

Leontopetaion  1.3. 

.17.&3.1.4 

5.4.2; 

Leontopodium 

1.546 

2.3.1 

Lepidium  5 -4. 1 2;  24:2  5 

2.2.14 

2.4-15 

2.3.1 

Leucacantha 

M-8 

2.3.4 

Leucoion 

2.1.3 

2.3.5 

Leucoion  bulbofum 

1.2.26 

1.3.6 

Leucographis 

5-I.I3 
2.5. i'6 

1.3.27 

'LeUifticum 

5.1*14 

Libadioh 

3.1. 12 
Libanium 

Libaniun*  , 

Libanotis  * ?>,o 


J-idn>a  «.j'j4 

«-‘g'!  (licum  2.5.15 

Liguftrum  6.1.1 3 

Ligurtium  nigtum  j. 5,1:7 

Liliaftrum  ».2.7 

Lilialis  2.5.1 

Liliafphodclus  2.2.7 

Lilium  Alexandrinum  2.2,19 
Lilium  non  bulbofum  2.2.7 
Lilium  conuallium  2.1.8 

Lilium  inter  (pinas 
Lilium  PerG  cum 
Lilium  purpureum 
Lilium  (ylueftre 
Limodoron 


3-3-*3 


4-3*3 


index. 

Malicorium 
Malinathalla 
Mala  aurea 

Mala  Aflyria 
MalaAncrantia 
Mala  Alt hiopica 
Mala  infana 
Mala  Limonia 
Malum  fpinoliim 
Malus  Armeniaca 
Malus  aurea 
Malus  Cotonea 
Malus  Medica 
Malus  Perfica  6.3.6 

Malus  Punica  6.5.5 

Malum  terta  5.1.1:15 

Maltum  4.1. 21 

Malua  hortenfis  5-1.Z7 

Malua  fylucftris , eiufque  genera 


6.5.5 
3-4. 5 1 
5.4.50 

6.3.1 

6.5.2 

3-4-31 

3-43* 

6.5.1 

3-4-33 

6.5.7 

6.5.4 

6.5.J 


Limnefion 

3.2.4 

5.I.28 

Limonium  i.a.35.&  3.1.9:26 

Mamolaria 

5.5.I 

Linaria 

2.1.26 

Mandragoras 

3-4.29 

Lingulaca 

i.j.21 

Mandragoras  Morion 

3 4-19 

Linguabubula 

5.1.9.10 

MandragorasThcophrafti  3.4.28 

1.2.33 

Manifolium 

1-2.1  * 

Lingua ceruina  2.2.1 1 

.&3.5.i:6 

Manus  Martis 

I.4.3I 

Lingua  pagana 

6.1.5 

Marinella 

3.1.25 

Linum 

4.1-24 

MarifcaCepa 

S.3.I6 

Linum  (ylueftre 

4.215 

Marifcus 

4-5-19 

Lirium 

1.2.14:11 

Marcis  capitulum 

5-J-i* 

Ltchofpermum 

1.3.31 

Marum 

2.4.3 

Lolium 

4-3-1 

Marrubium 

Lolium  rubrum 

4-3-4 

Marrubia  ftruin 

1-4-4 

Lonchitis  afpera 

3-5-9 

Marrubium  aquatile 

4.5.18 

Lonchitis  prior 

1.5.6 

Marrubium  candidum 

1.4.1:! 

Longina 

3-  J-9 

Malpeton 

1.5.26 

Lora 

3-3-34 

Matricalis 

i-J-34 

Locus 

6.4.24 

Matriciria 

I.2.17 

Lotus  iEgypria 

4.4.16 

Matriljlua 

3-3-iJ 

Lotus  (atiua 

4-4-14 

Maza 

4.1.19 

Lotus  fylueftris 

4-4.15 

Meconium 

3.4.16 

Lunaria  1.5. 2j 

2.1.31 

Medica 

4.4-19 

Lunaria  maioc 

3.5.1 

Medium 

2.1.8 

Lupi  crepitus 

3.J.11 

Mclampodium 

3.1.29 

Lupinus 

4.1.19:10 

Melampyrum 

4-3-7 

Lupulus 

j.3.11 

Melandrium 

2.3.16 

Lupus  & Lupulus  falidtarius 

Melanthium 

2.5.8 

3.3.11 

Meleagris 

2.2.18 

LuGtanicus  Ranunculus  3.4.3 

Mcl  frugum 

4.1.25 

Luftrago 

‘•J-34 

Melica 

4.1.17 

Lucum  herba 

E 3-29 

Melilorus 

4-4-IO 

Luyula 

4.4-23 

Meli  fla 

2.4.6 

Lycia  Cedrus 

6.5.7 

Meliflbphyllon 

1.4.6 

Lycium 

Melittena 

Lychnis  coronaria 

2.1.14 

Melo 

5.1.2 

Lychnis  (ylueftris 

2.1. iy 

Mclopepon  Galeni 

5.2.1 

Lychnitis  Verbafcum 

1.5.27:19 

Melofpinum 

5-4-33 

Lyco&onon  Ponticum 

3-4-9 

Memacylum 

6.3.13 

Lycoperfium 

a.3.n 

Mentha 

1.4.10 

Lycopodium 

3-5-14 

Menthafttum 

1.4.10 

LycopGs 

J.I. 10 

Mentha  corymbifera 

2.4.26 

Lycoilaphylus 

6.4.15 

Mentha  Graea 

2.4.16 

Lyron 

2.1,11 

Menogenion 

2.1. ji 

LyGmachium 

1.3.31 

Mercurialis 

J-M3 

Merenda 

6.3.17 

Madon 

3.3.10 

Mefpilus 

6.3.10 

Magudaris 

1.5.24:16 

Meum  2.7.9.  & 5-4-7 

Millefolium  1.4.15 

Millefolium  aquatile  4.5.4 

Millefolium  minus  1.4.14 


Militaris  x.i.  5 z.&  i.4.ij,&i.j.  5, 

Milium  4.1.25 

Mimmulus  herba  4.5.26 


Moilugo  3.1.50 

Moly  j.5.14. 

Monococcon  4.1,5 

Morella  3.4.25 

Morus  6.5.13 

Morum  rubi  6.1.  j 

Mulaherba  3-S-8 

Multibona  5.4.3 

Multiradix  3.1.12. 

& 5.2.4 

M urica  . 6.2.5 

Muricida  3.4.12 

Mufcum  3.  j.i  5 

Mufcus  3.5.15 

Mufcus  arboreus  3.  j.i  5 

Mulcus  capillaris  3.5.1 8 

Mulcus  marinus  3.5.29 

Mufcus  paluftris  3.5.14 

Mufcus  terreftris  5.5.14 

Mulleros  1.2.32 

Mullum  3.3.19 

Myoctonon  3.4.8 

Myrica  6.2.5 

Myriophyllon  4.5  4 

Myrrhis  3.4.10 

MyrGnitesTithymalus  3.1,11 
Myrtidanum  6.2.1 1 

Myrtus  6.2.1* 

Myrtus  Brabantica  6.2.10 

Myxa  65.15 

Myxaria  6.3.15 


Napeuts  3.4-** 

Napiura  5.3.4 

Napus  5.5.1 

N arci  (fi  genera  1.1.21 

NarciiTus  Autumnalis  a. 2.24 
Narcillus  luteus  Iuncifolius 


NarciiTus  luteus  fyluellris  2.2.25 
NarciJJus  marinus  a.2.25 
Nardus  Cretica  3.1.15 

Nardus  Italica  a.4-5 

Nardus  ruftica  1.5. 19.&  3.1.25» 


& 3.2.1 

Nardum  ru  (licum 
Nardus  fyluellris 
Naronica  radix 
Nafturrium 
Naflurtium  aquaticum  4.5.1 3:14 
Nafturtium  (ylueftre  5-4*4 
Naflurtium  teflorum 
Nautica  radix 
Neotria 
Nepa 
Ncpera 
Nephelion 


J-<-*‘ 

2.3.7 

4.5.24 


Nicodan* 


Nicotiana 

3.4.21 

inde 

Pala 

X. 

6.5.4 

Nigellallrum 

2.1. 17 

Pallacana 

5.3.16 

Nummularia 

4- 5- »4 

Palladium 

1,3.16 

Nux  aucllana 

6.3.24 

Palilia 

3-1.13 

Nuxluglans 

6.3.25 

Paliurus  - 

6.1.17. 

NuxPrameilini 

6.5-24 

Palma 

6.3.27 

Nuxllegia 

Nux  veficaria 

. 6.3.13 

Palm®  cerebrum 

6.5.28 

6.3.26 

'Palmula 

6.3.27 

Nymphxa 

4-5-5 

'2.1.18 

Paliidapium 

5.4- 2 

OcELtYS 

Panacis  genera 
Panaces  Afclepium 

1.5.12 
2.5. 23 

Ocimum 

1.4.10 

Panaces  Chironiurri 

2.5.14 

■Ocimum  (yluellrc 

Panaces  Herculeum 

2.5.11 

'Ocularis 

1.2.34 

Pan  cratium 

5.3.21 

Oculus  bouis 

1.3.16 

Panicum 

4.1.25 

Ocyrtium 

4.1.31 

Panicum  Indicum 

4.1.26 

Olea 

6-j.-2'9 

3.2.6 

Pariis 

4-1.3 

Oleago 

Pariis  porcinus 

3.1.13 

Olealirum 

3-2-6 

Pariion  1.2.31 

L.&  2.2.56 

Olcafter 

6.3.29 

Panus 

6.4-8 

Oleafter  Germanicus 

6.1.16 

Papauer 

3.4.16 

Oliueila 
Olus  album 
Olus  aerum 
Olus  aureum 
Olyra 
Omphacis 
Omphacium 
Omphaciccs  vinum 
Onobrychis 
Onoclia 
Ononis 
Onopordon 
Opalis  grata 
OpkioglolTum 
Opiofeorodoa 
Opium 
Opopanax 
Opfago 
Opuntia 
Orbicularis 
Orchies 
©reofehnum 
Origanum 
Oriza 

Oriza  Germanica 
Orminalis 
Ornithogalon  a.2.19 

Ornithogalon  Narbonenfe  a. 

Omithopodium  4.3.1 1 

Ornus  6.4.1 3 

Orobanche  4.3:23:  2 5 

Oruala  a -4- a? 

Ofiniaca  ‘ J.1.18 

Ofteocollon  x.j -ij 

O lyris  l-4.'7 

Oftrutium  2.5-25 

Oftrya  6.4.11 

Othonna  1.2.29.&  2.3.11 

Oxalis  j-t.aj 

Oxyacantha  6.1. 16 

Oxycedrus  6.  y.J 

Oxycoccon  6.2.9 

Oxylapathum  J.i.iy 

Oxymyrfines  a.  3.7 

Oxys  4-4- a 3 

Oxytriphyllon  4.4.8:21 


3.2.6 

J.:.24 

J-4-J 


3-5-35 

3-5-35 

4-3-‘7:«8 


/•  J.20 
2.1.14 

1. y.ii 
J-3-i 3 

3.4.16 

2. J.14 
3.4.26 
6.3.21 

2.1.30 

5-4-5 

2.4.16 
4.1.28 

4-l-7 


Papauer  agrefte 
Papauer  album 
Papauerculuiti 


3-4.1 6 
3-4.16 
.3.17 


Papauer  corniculatum  3.4.18:19 
Papauer  erraticum  3-4.17 

Papauer  fluidum  3-4.17 

Papauer  luteum  3.4.1  g 

Papauer  marinum  3-4- 18 

Papauernigrum  ' 2./.8.&3.+16 
Papauer  paluftrc 
Papauer  Paralium 
Papauer  Rhmas 
Papauer  rubrum 
Papauer  (yluellrc 
Paralias  Tithymilus 
Paris  herba 
Parietaria 
Paronychia 


4 )--J 
3-4.18 
3- 4- 17 
34.16:17 
3.4.1S 


1.4.1 
.4.2R& 3.5.1 


Parthenium 
Pafpale  4-i-H 

Pallula  3-3-26 

Pallula  montana  3.2.10 

Pallinaca  Daucus  5 • 3 -8 

Pallinaca  latifolia  J-  3. 10 

Pallinaca  lylueflris  5.3.9 

Pallinaca  tenuifolia  5-3-8 

Paftoria  burla  i .4- 19! 

Pieoniie  genera  2.1.32! 

Pcfien  Veneris  J.4-11 

Pedicularis  3.2.10:29. &4-3-27: 
Peduncularia  j.i.io! 

Pelecinon  3.2.20 

Pentada&ylos  3.2.1 1 

Peplis  3.2.17 

Peplion  3. 2.1 8 

Peplus  '3-2.17 

Pepo  3.2.4:  J 

Peponella  1.4-21 

Peregrina  veficaria  3-4-2J 

Perfoliata  i-4-2b 

Periclymenum  3;3i:t5 

Periclymenum  flans  3 -3-24 

Periploca  3.3.20 

Perpenla  ' - 5-2-i 

Perlicaria  4-5-32 

Perfica  nux  6.5.23 

Pesanferinus  j-i.2 


Pes  comibus  3.4.2 

Pes  gallinaceus  1.3.5.& 

5.4.8:21 

Pes  Leoninus  1.3.17 

Pes  Lupi  3-5-14 

Pesmilumus  1-4-25 

Pes  vituli  3.i.{ 

Petafites  4- 5-2° 

Petiliusflos  2.3.12 

Petrapium  5 -4  4 

Petrafindula  '2.5.2I 

Petrdlclinum  5.4.114 

Petrolelinum  Macedonicum 
5-4-4:5 

Peucedanos  ! 2.5.23 

Pezicx  . Jbtr*? 
Phaldngij IpedeS  ' ; a. 2. 9 

Phalangium  1.4.2  z 

Phalaris  4.1.30 

Phamaceon  3.1.11 

Phafelus  4-2.r 

Phafeolus  4.2.6; 

Phafiolus  ' 4.2.1 

Phalganon  2.2.1 r 

Pheliandrium  ' - 4.5.12 

Phellodrys  1 6.4.7 

Phileterium  • : '2.2.16 

Phillyrea  6.2.13 

Pheminalis  ' J.5.27 

Phoenix  y 4-5-4; 

Phcenicia  Cedrus  -6.5.5 

PhtEnicioa  “ ■ i.l.ir 

Phragmola 

PhyUxiis  ’ ’ 3.5.6 

Phyllon  Diofcoridis  ' 5.1.36 

PhyllonTheophralH  5.1.33 

Phyreuma  2.1.23 

Picea  6.3.13 

PiloleHa  1.3.14:13 

PiloleHa  minor  1.3.16 

Pilula  Quercus  6.4.2 

Pimpinella  languiibrba  1 -4.2r 

Pimpinella  faxifraga.  2.5.21 

Pinallellum  2.5.25 

Pinaller  6.5.12 

Pinus-  6.3.11 

Pinuslyluefter  6.5.12 

Piper  agrefte  6.2.12 

Piperaquatile  4.5.31 

Piper  fndianum  5 4-6 

Catecutium 

Piper  montanum  3. 2.8:9 

Piperitis  . 5.4-iS 

Pillacium  6. 3.25 

Pillana  4.5-8 

Pillolochia  3.1.4 

Pifum  „ ! 4.2.7: 8 

Pifum  tordarum  3.4.25 

Pituitaria  • 3.2.10 

Pityufa  -3-2-i5 

Pix  6.5.15 

Placida  Quercus  6.4.2 

Plantago  1.4.23 

Platago  anguflifolia  albida  1.4.26 
Plantago  aquatica  4.  5.30 

Platanaria  4-5-26 

Platanus  6.4.26 

Platyphyllos  6.4.9 

ec  2 Platy- 


index. 


Platyphyllos  Tichymalus  J.t.lt 

6.4.1 

Rofalunonis 

, 

Plumbago 

Qucrcula  minor 

Rola  mariana 

, , 1 

Pncumonanthe 

Qucrna  Filix 

Rofa  lyluatica 

. T ^ 

Polcmouium 

2.1.16 

Quinquefolium 

Rofea  Laurus 

Polenta 

4-i-i8 

Qtiinqucncruia 

Rolinarinum 

Polium  , 

Quilquilium 

Rofmart nus  coronaria  ,,  . 

Pollen 

Ros  Solis 

R ACEM vs 

Rubcii 

Polyanthemum  aquatile  4-  5- 1 

Radicula 

5-35 

Rubia 

Polygalum 

Radicula  magna 

Rubia  marina 

Radicula  (ylucltris 

5- 5 6 

Rubigo 

Polygonaton 

Radiolus 

Rubus 

Polypodium . 

Radix  caua 

3.1.4 

Rubusldatus 

Radix  dulcis  1 

1.1.16:17 

Radix  Rhodia 

Rulcum 

Pomus 

6.,.i 

Radix  Iquamata 

4.3  24 

Ruta  capraria 

Rana;  morfus 

Rutagraueolcns 

Populugo 

4.1. 19 

Ranuculus aquatilis  3.4.3 

L.&4.J.7 

Ruta  nortenfis 

Populus  vtraque 

Ranunculi  externi 

Ruramuraria 

Popu'us  Libyci 

Ranunculus  Flammula 

Ruta  fyluellris  hypericoides 

Ranunculus  hortenlis 

3.4.1 

Porcellu 

Ranunculus  longifolius 

3^4-  5 

Porra  pn 

Ranunculus  Platyphyllu: 

1 3 4-y 

6.5.6 

Ranunculi  fylueftres 

Portulaca 

Ranunculus  tuberolus 

3-4-4 

Sagminalis  herba 

6.2.10 

Rapa 

Salix 

Potamogeiton 

Rapeium 

1.3.17 

Salix  Amerina 

6.1.1* 

Raphanis 

Salix  equina 

Raphanis  fvlueftris 

J.4.2/ 

Salix  marina 

6.1.11 

'Profepium 

5-5*  7 

Raphanis  magna 

5-3-7 

Silicaflrum 

3-3-u 

Raphanus  5.1.7.&5.3.5 

Saliuaris 

3.1.22 

Raphanus  Rufticanus 

Sallicortex 

6.4.10 

Prunus 

6.5.14 

Rapiftrum 

s-ii 

Sallirora 

3-J  ‘7 

Rapum 

Saluia 

1.4.11 

Pfeudoanchufa 

Rapum  Genilbe 

i.i.i 

Saluia  agreflis 

1-412 

Pleudoalphodelus 

Rapum  porcinum 

3.1.13 

Salulandria 

2.JS 

Pfcudocap  licum 

Rapum  lylueftrc 

1.1.8 

Sambucus 

6.4.2* 

Pleudocypcrus 

3-1.14 

Rapum  terra: 

3.1.13 

Sambucus  palullris 

6 4.2J 

Pleudocyriliis 

4-4- 11 

Regius  flos 

2-3-9 

Samera 

<5-4  i 5 

Remenia 

Sanamunda 

15.19 

Remora  aratri 

6.1.3 

Sandaracha 

654. 

Pfeudohelleborura 

Rcfina 

6.J.14 

Sanguinaria  1 

.4.21. -24:29 

Rclina  Lancea 

6.J.18 

Sanguinalis  1.4.29. &4  4.t 

Refina  Lentifcina 

6.J.20 

Sanguilbrba 

I.4.1I 

Pleudolylimacbia  i. 

RelinaTerebinthina 

6.5.19 

Sanicula 

1 7.13 

1’leudomclanthium 

Rha 

3-1.33 

Sanicula  Alpini 

1.7-3« 

Rha  album 

San  talum 

4'.7 

Pleudoorchis 

Rhacoma 

Santolina 

1.3-27 

Pfeudophu 

Rhamnus 

6.1.16 

Sapa 

3.3.30 

PfyUium 

Rheon 

3-2.33 

Sapinus 

6.516 

Rhodia  radix 

Saponaria 

1.1.1« 

Ptilana 

Rhododaphne 

Sardiana  glans 

6.3.U 

Rhododendron 

Sardoa  herba 

3-4  3 

Pulegium  regale 

Rhodora 

Saraccnica 

3-1-3 

Pulegium  montanum 

Rhoe 

6.2.18 

Sarxiph.-igon  x.: 

1.20.&  2-4-S 

Pulegium  fylueftre 

1.4.13 

Rhus  coriaria 

6.1.18 

Satureia 

1.420 

&1.4.U 

Rhus  obfoniorutn 

6.1.18 

Satyrium 

2.2.29:30 

Pulicaria  «.2. 3 

2.&1.4.  31 

Rhus  fyluellris 

6.2.20 

Satyrium  bafilicum 

2.2.3* 

Pulmonaria  1.5.1 

Ribefium 

Saurion 

3.415 

Pulmonia 

Ricinus 

Sauchromaton 

i 't 

Pulla  tilia 

Robur 

6.4.1 

Sauromaron 

3.1.6 

Puls 

Robus 

4-'.i 

Saxifragia: 

2-5  2« 

Pycnitis 

Roraftrum 

Saxifraga  alba 

1.J.21 

Pyrethrum 

Rorclla 

aurea  ibidem 

Pyrola 

Rofarum  genera 

1.1.28 

Saxifragalutea 

Pyrus 

6.3.9 

Rofa  canina  a. 

1.28:29 

Saxifranga 

Pythonfon 

3.1.6 

Rofa  carii 

2.1.14 

Scabiofa 

Pyxacantha 

6.1.19 

Rofafatuin» 

2.1.31 

Scammonium 

Scamn'0' 

Scammoniu  Americanum  3. 5.8 

Scandix 

Scandulaceum 

5-4.it 

Schifta  Cepa 

5 3 ,6 

Schatnopralum 

5.3.18 

Schccnos 

3-1-6 

Sclarea 

Sciila 

5-3.10:11 

Scirpus 

4-5-2J-'i8 

Scolopendrium 

3-5-8 

Scolymus 

5-57 

7.5.21 

Scolymus  Diofcor. 

S.colymus  Plinij 

5.5.21 

Scopa  regia 

6.1.4 

Scordium 

1.5.7 

Scordonia 

Scorpioides 

1.3.20 

Scorpius 

. i-48 

Scorpius  herba 

1.3.20 

Scrophularia 

1.2.31 

Scythica  hetba 

3.1-17 

Secale 

4-'.i5 

Securidaca 

4-5-13 

Sedum 

Sedum  aquatile 

4-5-9 

Seclum  maius  1.7.8 

Sedum  minus  i.  5.9 

Segetalis  1,2.1  i 

Sclenion  2.1.51 

Selenicis  5.5.4 

Selenicium  3.3.25 

Semen  leoninum  1.3.17 

Seminalis  1.4.1 9 

Sempcruiuum  3.1.2 

Seraperuiuum  maius  1 . j.S 

Sempcruiuum  marinum  5.1.1 
Semperuiuum  (ylueftre  1.5.1 1 

Semperuiuumtcrrium  J.5.10 

Senecio  5.1.19 

Sentis  6.1.1 

Sepicularis  harundo  4-5-17 

Serica  6.5.16 

Seriphium  1.1.4 

Serpentaria  4.J.14 

Serpeutaria  maior  5.1  6 

Serpentaria  minor  5 .1-5:9 

Serpentina  I.J.2t 

Serpentina  Matthioli  1-4-14 

Serpillum  2.4-9 

Serpillum  vulgare  2.4. S 

Serratula  1.2.20:^5:24 

Serriola  5-1-1? 

Serta  campana  4.4.10 

Sertula  campana  4.4.10 

Selamoides  5.2.5i:52.&5-i.i7 
Selamum  4.2.1 2 

Sefimum  iylueftrc  5.2.11 

Sefeli  Creticum  2.5.20 

Sefeli  y£chio^>icum.  2.5.18 

Seleli  Maffilienfe  2*5-  l7 

Sefeli  Peloponnenle  i-5-r  9 

Setania:  Cepa  5-3-,<’ 

Setanium  4-i-x 

Sida 

Sideritis  prima  I-4-8 

Sideritis  altera  M-*1 


INDEX. 
Sideritis  tertia  1.5.8 

Sidium  6,3.3 

Sigillum  B. Marte  3-5-11 

Sigillum  Salomonis  5.1. 11 

Sile  Atticum  2.1.1 

Silcrmontanum  2-515 

Siligo  4-*.  * 53 

Siliqua  4.1.6.& 6.2.29 

Siliquailrum  5-4-26 

Sinapi  5.4.15 

Sinapi  rufticum  5-4-21 

Sjnapi  (yhteftre  5-5-3 

Singentiana  2.5.7 

Sitarum  3-3-3° 

Silarum  5.3.1 1 

Siflkiepteris  1.4.21 

Siion  2.5.6 

Sifymbrium  1.4.11 

Sifynrichium  2.2. j 3 

Sium  '4.5.10:13 

Smilaxafpera  3.3.9 

Smilaxteuis  5.3. 1:3 

Smyrrhiza  5.4.10 

Solanum  3-4-23 

Solanum  furiofurii  3-4-27 

Solanum  fruticofum  3.3.13 

Solanum  hortenie  3-4-23 

Solanum  lethale  3.4.28 

Solanti lignofum  3.3.13.&  5.4.27 
Solanum  manicum  3.4.  26:  27 
Solanum  fbmtiiferum  3.4.26 

Solanum  tetraphyllon  3.4.15 

Solanum  vtficarium  3-4.24 

Soldana  3.3.5 

Soldar.ella  3.3.7 

Solecium  . 6.4.4 

Solidago  1.5.15 

SolidagoSaratenici  1.5.27 

Sollndianus  2.3.22 

Solfequiuni  3.2.12.  & 5.1. 1 5 
Sonchus  5.1.21 

Sophia  1.5. 14 

Sorbus  6.3.12 

Sorbus  (ylueitris  6.4.1 3 

Sorbus  torminalii  6. 5. 1 2 

Spagas  6.5.14 

Spartum  6.2.3 

Spartum  herba  . 6.2.4 

Spatha  6. 3.27 

Spatula.  2.3.1 

Spatula  Aeetida  2.3.14 

Sphacelus  2.4.22 

Sphxriris  i. 5.6 

Spica  i-4-5 

Spicata  4.5.1 

Spinachia  5.1.5 

Spina  acida  '6.1. xo 

Spiriaacuta  <5.t.u 

Spinaalba  6.r.i6 

Spina  buxea  6.1.19 

Spina  cerualis  £.1.16 

Spina  cerui  6.1. 18 

Spina  Aigyptia  6.1.15 

Spinahirci  6.1.12 

Spina  infe&oria  6.1.18 

Spina  peregrina  5.5.4 


Spina  ialutaris  6.1. 1S 

Spina  (epicularis  6.1.  II 

Spina  folilitialis  5.5.15 

Spina  vallaris  6.1. n 

Spondylium  2.5.1 1:12 

Srachys  1.4.5 

Staphis-agria  3.2.10.&3.3.1 1 
Staphylodendrum  6.3.26 

Stataria  2.5.23 

Stellaria  1.4.24.  & 3. 1.32 

Sccebe  1.5.3 

Stcechas  2.4.6 

Stcecas  citrina  2.3.26 

Stramonia  3-4-33 

Stratiotesmillefolius  1.4.16 

Stratiores  potamios  475.9. 

Strobilus  6.5.1 1 

Strumusherba  3.4.23 

Struthia  mala  6.3 .5 

Struthion  5.4.18 

Strutiopteris  3.5.9 

Suber  6.4.6 

Succinum  6.4.14 

Succiia  1.5.4 

Supercilium  terra  3.5.10 

Supercilium  Veneris  1.4.1 5 

Sycomorus  6.3.16 

Sylua  mater  3.3.2  3:'25 

Symphoniaca  3-4.21 

Symphycum  maius  1.5.1 5 

Syringa  6.2.16 

Tamarix  6.2.5 

Tamecnemum  1.420 

Tamus  3.3.11 

Tanacetum  1.2.16 

Tanacetum  album  1.2.17 

Tanacetum  inodorum  1.2.16 
Tanacetum  Peruuianum  2.3.12 

Taxus  6.5.10 

Terebinthus  6.5.19 

Terra  capillus  3.5.10 

Terra  glandes  4-3-19 

Terramaium  3. 1. 1:13. & 3.4.29 
Terrarapum  tuber  3.1. 15 

T erreftris  malus  3 .4. 29 

Teucrion  1. 2.24:25 

T eucrion  paluftre  1.2.26 

Teftfculus  hirci  2,2.29 

Tefticulus  morionis  2.2.30 

Telliculus  odoratus  2.2.29 

TeiliculusSerapias  2.2.30. 

Thalietrum  i;  5.3 

TheLyphonon  3.4.8 

Theriacaria  3.1.25 

Therion  3.1.6 

Theriophonon  3.1.6 

Thefium  3.1.4 

Thlafpi  3. i-4,&  5.4.21 

Thlaipi  Crateua  2.1.5 

Thora  3.4.1  i 

Thora  Valdenfis  3.4-1 3 

Thridacina  5.1.25 

e c 3 Thya 


5-4-7 

6- 4- * <5 


,j.&  5.1. 2(5 

6.1.  ii 
J.T.Z4 

5-«  3 
* }■*} 
1-4.17 


Thya 
Thymbra 
Thymela-a 
Thymus 
Thyrfus 
Thyflclium 
Tilia 
Tinearia 
Tinus 
Tithymafi 

Tithymalustuberofus 
Tomenritia 
Tordylium 
Tormen  tilia 
Tota  bona 
Toxicum 
Tragachanta 
Tragium 

Tragium  Germanicum 
Tragopogon 
Tragoriganum 
Tragus 

S? 

Trafci 

Tremula  Populus 
Tribulus  aquatilis 
T ribulus  terreftris 
Trichomanes 
Trifolium  acecofum 
Trifolium  agrarium 
Trifolium  ex  America 
Trifolium  aureum  4-4  r-4 

Trifolium  bituminofum  4.4.S 
Trifolium  candidum  4.4  ar 

Trifolium  cochleatum  4.4.18 
Trifolium  corniculatum  4.4.17 
Trifolium  fruticans  4-4.15 
Trifolium  odoratum  4410:14 
Trifolium  odoratum  alterum  4. 
4-  >4 

Trifolium paluftre  . ... 

Trifolium  prarenle 
Tripolium 
Trillago  minor 
Triticum 

Triticum  Bactrianum 
Triticum  Romanum 
Triticum  typhinum 
Triticum  vaccinum 

Trolliusflos 
Tubera 
Tuber  terra 
Tulipa 
Tura 
Tuflilago 
Typha 


449 


I N D E 

Typha  palufti  i* 

x. 

4 • f * 8 

Virga  fanguinea 

***** 

Typhonion 

3-*-6 

Vifumarus 

6-4-3 

4-4-7 

VACC  ARI  A 

1.4.20 

Vitalis 

1.5.9 

Vaccinium  2. 

1.1.&  2.2.7 

Vitalba 

3-3-i j 

Vatcinia  nigra 

6.2.7:13 

Yitisalba 

3-3-io 

Vaccinia  paluftria 

6.29 

Vitislda-a 

Vaccinia  rubra 

6.2.8 

Vitis  nigra 

5-3.ro 

Vallatoriaharundo 

4-5-27 

Vitis  (yluertris 

3-3-ii:26 

Valentina  1.2,1 

2.&  3.1.25 

Vitis  vinifera 

3-3-26 

Valeriana 

3.1.2; 

3-1-27 

Viticella  3, 

3.,0-&;.2.8 

Valeriana  Graea 

Vita:faluia 

3-5-n 

Valeriana  peregrina 

5.1.27 

Vitraria 

1.4.18 

Valeriana  rubra 

3.1.26 

Vlceraria 

Venerea 

2i3-7 

Vlmaria 

1-3-2 

Veneris  labrum 

5 5-'6 

Vlmus 

6.4.1 J 

Venuftas  minor 

Vlpicum 

5-3-ix 

Vepres 

6.1. 1 

Vlticana  herba 

3-4-26 

Veratrum  album 

3 2.27 

Vmbilicus  Veneris 

'•5-12 

Veratrum  nigrum 

3.2.29:30 

Vncdo 

6.3.10:1} 

Veronica 

1.2.21 

Vnifolium 

2.2.g 

Veronica  fylueftris 
Verbafcum 
Verbaiculum 
Verbafcum  lylueftre 
Verbenaca 
Vermicularis 
Vernilago 
Vernix 
Vertipedium 
Veficaria 

Velicaria  peregrina 
Vctonica  I, 

Vetonica  altera  2. 

Viburnum  2.1.28.&6. 
Vicia  4 

Viciaftrum 
Vicia  fylueftris 
Viftoriola 
Victorialis  femina 

Vinea  peruinca 
Vincetoxicum 
Vineale  Reuelium 
Violaria 
Viola  aquatilis 
Viola  alfurgens 
Viola  bulbofa 
Viola  Calathiana 
Viola  dentaria 
Viola  latifolia 
Viola  Mariana 
Viola  matronalis 
Viola  purpurea 
Viola  tri  color 
Vinum 
Viperina 
Virga  aurea 


. 5-5  11 
/6.J.4-; 
1 -5-54 
3-4-24 


4 3-9 

4.5.16 
6-1-5 

3.5.26 

6.4.5 

3- 3  «7 
3-  3*9 

5.2.17 

4- 5-4 


Vnio 
Vniola 
Vngucntaria 

Volubilis  s minor 
(nigra 
Volucrum  maius 
Vrccolaria 

Vrinalis 
Vrlinum  allium 


3-3-3 

3-5.6 

3-3-2} 


Vrtica  iners 

1-5-3 6 

Vrticavrcns 

1-5-36 

Vililago 

4-3-8 

Vua 

3.3.26:27 

Vuularia 

2.1.9.&6.1.; 

Vuacrifpa 

6... 8 

Vua  Lupina 

3.4.15:23 

Vua  marina 

1.3-23 

Vuapafla 

3.3.26:28 

Vuafpina 

6.1.8 

Vua  (pinclla 

6.1.8 

VtiaTaminia  3.2 

10.&  3.3.10:12 

Vua  ver  fi 

3-4-1 5 

Vua  vulpis 

3-  4 2? 

Vulgago 

3.2.1 

X A N T H 1 V M 

1.2.19 

Xylofteum 

3.324 

Xylum 

i-3-*3 

4 ,-4 

Zedoaria  3-4-  *♦ 

Zcopyron  4-'-S 

Ziziphus  6.5.16 

Ziziphus  Cappadocia  6-3 '6 


Zura 


6.117 


arabicarvm,  barbararvm, 

ET  OFFICINIS  RECEPTARVM  APPELLATIONVM 

elenchus.  Pempt.numerus  prior:  Librum  fubfequens: 

Cap.  tertius  & fubfequetttes  denotant. 


A B ALZEMEB 
Jf\.Abrong 

3-2-3 

Berula 

4.5-15 

Corrigiola 

1-4-29 

3-4-25 

Befaft 

1.3-2 

Corona  fratrum 

3-5-3 

Abrugi 

3-a,2S 

Bez.a 

6.4.21 

Cot 

4-419- 

Abutilon 

S-t-3» 

Bifaria 

3-1-6 

Cotum 

i- 3-t ’» 

Aconachia 

f-S-20 

Blattaria 

1.S.2S 

Coulcoul 

6.3.26 

Acorus 

2-3-1 

Bolbonac 

Cracca 

4-3-9 

Acus  mofchata 

1.3:10 

Bombax 

•■3-ii 

Crajfula  Fabaria 

i.S.Jf 

Agrimonia 

1.2.7 

Burta 

4-2-1 -2 

6tM,Sn",ior 

CraPu\mi„or 

‘-5.10 

Alas 

6.1.  it 

Bonus  Genius 

2.3.23 

1-5-9 

Alafeleti 

4.4-19 

Bonus  Henricus 

3.1. 26 

Crepo 

5-4-19 

Albarus 

6.4- 14 

Bofnfaluia 

1.4.22 

Creta  marina 

5-4-14 

Albolin 

* 6.2.19 

Botin 

6.2.19 

Cubebe 

6.1.4 

Alcbilel 

4-4-17 

Branca  leonina 

3-3-to 

Cucumer 

3-2.1 

Aim* 

4-4.19 

Brancavrfina 

!■!.> 

Cuicui 

5.3.11 

1-3  3» 

BruneUa 

1-3.1 S 

Cupulaglandis 

6.4.1 

Alkaniu 

6.2.14 

Brufcus 

6.1.4 

Cufcuta 

43.25 

Alkekengi 

3-4.24 

B ligula 

I.3.17 

Cyclamen 

3-1-13 

Alleluya 

4-4.2 3 

Bnglojfa 

3.1-10 

Cymbium 

2-S.S, 

Alphe  fera 

3-3-10 

Burgijpina 

6.1,1 S 

Alfebran 

3-2.1 ! 

BuzAden 

2.2.31 

DXctuvs 

4.3.27 

Alfcobran 

3-2.1  s 

Dens  cabadmus 

3-4.ll 

'Alienum 

3-4-21 

1.4-12 

Dentaria 

2.1.6 

Altercangelunt 

3-4.21 

Calamus  aromaticus 

2.3.7 

Diagridium 

3.3-1 

Aluardachule 

1.2.2  9 

Calcatrippa  1.2. 

9-  & 3-3.14 

Diapenfia 

1-5-23 

Alxardahune 

1 2.29 

Camelina 

4-2.23 

Digiti  citri  ni 

1-2.31 

Alzxlin 

3-1-1! 

Campana  Lazatra 

3-3-7 

Diptamum 

3-1-24 

Atnaretta 

>■2.1! 

CamomiUa 

2.3.13 

Durinigi  r 

3-4-8 

Ameos 

2.3.6 

Cancri  chela 

4-3-9 

Amoris  pomn 

3-4-30 

Cancri  forficula 

4-3-9 

Elacieri VM 

3-2-25 

Amylum 

4 1-1 3 

Candelaria 

1-3.27 

Endiuia 

5-1-23 

Amyrberis 

6.1.1  0:  n 

Canum  Cerafa 

3-3-24 

Enula  campana 

3-1.26 

Anthora 

3-4-14 

Capillus  V eneris 

3-3.10-.ll 

Equitis  calcar 

2-2.9 

S.intonij  herba 

>2.3, 

Cardiaca 

1.4-9 

Arblutil.n 

!■'  .30 

Carlopathm 

3-3-8 

Farbivm 

3-4-13 

Archeucas 

6-3.4 

Carobe 

6.2.29 

Ferraria  minor 

Arcontts 

6-3.4 

Cafiilago 

3-4-21 

Ficaria  minor 

1.1.30 

Ardifiigi 

6.1.7 

CaSlranguLt 

(fataputia 

1.2.31 

Filago 

t-3-14 

ArreildbouU 

6.1.3 

3.2.11 

Fislici 

6-3225 

Arthanita 

3.>-is 

3.2.16  - 

. Fcemculum porcinum  2 

‘-5.9-23 

A far  ab  accura 

3-2., 

Caucafon 

3-3-14 

Fragula 

5-2.ro 

Afabafafia 

2-2.31 

Cauchun 

I.2.29 

FUgadamonum 

1-3-24 

Ajfafartida 

2-3. 2 6 

Cauda  equina 

1-3-21 

Axungia  Vitri 

1-3-30 

Cauda  vulpina 

4-3-6 

G AIXIIRICTM 

2.4.23 

Az.edaracb 

6-4.23 

Centummorbia 

4-3-24 

Gith 

2.3.8 

(fentumnodaa 

1.4.29 

Gith  quod  in  fegete  nafeitur 

2->-32 

Cestrum  morionis 

4-3.28 

Giula 

2.4.26 

Badilis 

4-3.3 

Ceteracb 

3.3.8 

Gramim  Alz,elan 

3-115 

BaptificuU 

2-2.3 

Chanach  adip 

3-4-12 

Granum  Kil 

3-3-7 

Barba  Aron 

3-1.3 

Chartamus  fyluefiris 

3-3-17 

Gratia  Dei 

i-3-io 

Barba  fyluatk* 

4-3.30 

Chafuth 

4-3-23 

Gutnmi  Arabicum 

6.1.13 

Bardana 

Chelidonia 

I.2.29 

Baucia 

3-3.10 

Chertiillum 

3,3,u 

Habalnii  1.3.28, 

& 3-3-7 

Becabunga 

6-3.13 

Chefmes 

6.4.4 

Habalzxlin 

3-1.15 

Beieguar 

*-3.3 

Cicorea 

3-1-13 

llandacocha 

44-8:15 

Bedeard 

3-3.3 

Citrones 

4.3.2 

Hareoman 

4.1.27 

Been  album 

2.1.16;  ,9 

Colocafia 

3-1-3 

Hebulben 

6.3.26 

Beat  rubrum 

3->-9"-26 

Coloquintida 

3-2.26 

Henne 

6.2.14 

Bella  dena 

3-4.23 

Concordia 

2-2-7 

Hepatica 

3-5' 5 

Ben 

6.2.17 

Confohda  maior 

t-3.13 

Hepatkapetraa 

3-5-15 

Berberb 

6 -i.  10 

Corallma 

3.3.19 

Hepatica  aquatica 

4-5-7 

lfcrbabencdUla 
ifrrbj  doria 
Herbae  uni 
Herba  claucUata 
Herba  lajfulau 
Herba  leporina 
Herba  par aly  fis 
Herba  pinula 
HerbaS  Petri 
Herba  ftella 

Herba  Tunica  g. 

Herba  Turea 

Herba  venti 

Hippia 

Htfpanac 

Iarvs 

lefemin 

lefemnum 

Ionis  barba 

Iringus 

Iua 

lua  mofchxu 
luiube 
Jufquiamm 
Xali 

Keruagha 
Keruagb 
Kejfutb 
Laii 
Lancea  CbriSH 
Lap donum 
Lappa  maior 
lazaira  campana 
Leuisticum 
Lillach 

Lingua  ceruina 
Liquiritia 

Lucciola 
Lunaria  maior 
Luparia 
Lupba 

Luph  criftuttt 

Macia 

Mabaleb 

MairJum 

Malium 

Malum  Granatum 
Malus  Hernicus 
MarmoreUa 
Martagon 

Majfa 

Majfepaner 

Mater  herbarum 

Matricalia 

Mecboacan 

Melub 

Memilha 

Memiran 

Mtmiren  Serapionis 
Mtureon 
Mthmandrum 
Milium  Soler 


1.5.19  Mifcb... 
1-5-25  Modius 


INDEX. 


Molucca 
Moinordica 
Mora  bali 
Morandula 
Morfus  diaboli 
Morfus  gallina 
Morfus  rana 
Moyfis  N apelhu 
Mumia 
Mufcipula 
Myrttllus 


Rofirum  Ciconia 
Rofirum  porcinum 
Rhberta 
Rubia  mulorum 


Salalkali 
Salicornia 
Sandarax 
Sanguis  draconis 
Sanguintts 

S.cbriftopbori  herba 

Sauina 

Scamonea 


1.2.1S 
3-3.7 
2-5.16 
6.2  17 


3-5-2 

3-4-9 

3-t-S 

31.6 


3-3-3 

4-4.17 

3-4-it 


Napeilvs 

3-4.12 

Scarlata 

NapeUus  luteus 

3-4-9 

Scarlea 

NapeUus  Moyfis 

3-4-14 

Scatellum 

Naueta 

5-3-2 

S catum  cali 

Nenuphar 

4-5-5 

Scebran 

Nepeta 

1-4.13 

Sceylen  * 

Nigella 

2-5-t 

Scorzjmera 

Nil 

t-3-23 

Scourgeon 

Nilgranum 

3-3-7 

Scrophularia  minor 

Noli  me  tangere 

S-t-33 

Sebefien 

Nux  Met  hei 

3-4-33 

Secacul  3.1.21. 

O c v l v s Cbrim 

Semen  contra  lumbricos ^ 
Semen  fanclum  1 

Semen  Zedoarta  1 

Sementina  J 

Oljenkhium 

5-4-7 

Ojmunda 

3,3-2 

Palma  Chrifti  2.2.31. 

& 3.2.11 

Septem  temporum  herba 

fanatzj  di  Pcrfrano 

2.2.13 

Seruillum  ■ 

Panis  cuculi 

4-4-23 

Stela 

Paffula  vua 

3.326 

Sinapium 

Pata  equina 

4-5-19 

Soda 

Pota  leonis 

1-3-17 

Solatrttm 

Padua 

2.3.12 

Solatrum  litbale 

Pdhboffa 

1.3-32 

Solfcquium 

Pera  palloris 

t.4.19 

Somacbo 

Perforata 

1.3.24 

Sorgbum 

Peruinca 

3-3-17 

Sparagus 

Pes  Alexandrinus 

3-1-22 

Speculum  Veneris 

Pes  Leonis 

1-5-24 

Spelta 

Pes  Leopardi 

3-4-2 

Spiniuineta 

Pes  Lupi 

3-5-14 

Sponfa  Solis 

Pettimborf* 

2.1.12 

Squilla 

Petum 

3.4-22 

Stcecas  citrina 

Ptgamum 

1-3-3 

Strangulator  adip 

Pionia 

2.1.32 

Strangulator  Leopardi 

Piant  a leonis 

1.5-24 

Sumacb 

Pomum  Adami 

Prafiium 

6.3.2 

J.4.1 

Tabaco 

Primula  Veris 

I.5.30 

Tamarifcus 

Pulmonaria 

1.5.16 

Tapfus  barbatus 

PulfatilU 

3-4-6 

Taraxacon 

Raha  morfus 

4-1.3 

Taifilon 

Rapum  D.Antonij 

3.4-4 

Tartarum 

Rapunculum 

2.1.9 

Taura 

3.2-33 

Terdina 

Rha  album 

3-3-t 

Terzjila 

Regina  prati 

e- 3-2 

Ter  z.ola  aquatica 

Rella  bouis 

6.1.3 

Tetrahil 

Reubarbarum 

3-2.33 

Te  trahit 

Rite 

6.1  9 

Ri mus  marinus 

5-4-14 

Trinitatis  herba 

Rogga 

4-1  15 

Tr ollius  fios 

Rorafttum 

3-349 

Tune 

5- '.2r 

6- 2.2} 
3-3.12 
6-5.6 


4.1.16 

l.2.}o:}t 

*.3->S 

&5-3.U 


62.tr 

4.127 

5-443 


2.326 

3-4-9 


3-3-3* 

3-4-13 

3- i-ef 

i.i.t 

4- 5  <7 

l.4-t 
t-4-t 
322 ! 
4-4-2* 
}■*■* 
6-3-2  1 

Xutbitb 


Turbilb 

3-2.23 

Vifnaga 

S.412 

Tu, fani 

2.2. s 

Vtfumam 

4-4-7 

V/leRiAn 

a domestica  3-t.t3 

VitiuOa 

3.3.10 

Veiarum 

4-2.23 

Vngues  Leopardi 

3-4.2 

Vetlgutta 

3.4-3 

Vngula  caballina 

4-5  ‘9 

Verbena 

1334 

Vfnea 

3-5-I3 

Vinea  peruinca 
Virga  palloris 

3.3.17 

Xyloc aractA 

6.2.2 f 

Vifcaria 

2.1.19 

Zaeparan 

2.2.13 

Zinzjber  caninum 

Zizania 

Zurumbeib 


4.J.Z2 

''■3-3.22 

3-3-9 

3-4-I4 


RERVM  ET  SENTENTIA  RVM 

INDEX. 


489 


ABstergentia  quffint 
fol.  9 

Acacia  fuccedaneum  745 

Acerbus  fapor  1 J 

Acidusfapor  15 

Acria  edulia  aut  medicamenta  1 J 
Acria  cauftica  1 5 

Acris  fapor  14 

Aclu  efle  quid  dicatur  6 

Adftringentium  admixtione  pur- 
gantia medicamenta  repreila, 
violentius  fubinde  vim  fiiam 
exercent  379.Sc  388 

Alburnum  quid  fit  j 

Alexipharmaca  qua  i 3 

Alexiteria  qua  1 3 

Alimenta  bonifucci  19 

Alimenta  prauifucci  19 

Alimentum  quid  dicatur  19 
Alimentorum  facultates  18. 
&19 

Alkermes  confectio  816 

Amarus  fapor  i f 

Amuleta  qua:  dicantur 
Amyli  fuccedaneum 
Anaftomica  qua  fint 

3 18 

Animalia  virus  eiaculantia  1 3 
Anodyna  qua  dicanmr  9 
Antidotus  Diachartamou  339 
Antidotus  ex  mufeis  Napelli  439 
Antipatheia  i 3 

Aperientia  qua;  fint  8 

Apices  qui  dicantur  5 

Apocrouftica  qua:  fint  9 

Aporos  fapor  1 j 

Apotropaa  qua  13 

. , . f notatur  98 

Arbor  qua  dicatur  4 

Arabum  confufio  3 59 

Arthrius  vniuerfalis 
Attenuans  vidius 
Attenuantia  qua:  fint  9 

Attrahentia  qualia  fint  9 

Aufterus  fapor  15 

Bechica  qualiafint  11 

23?aun  Germanorum  qualis 
morbus  ? ?7 

Butyrum  rubrum  619 


461 


iochYma  qua  fint  19  Diacalaminthes  98 

Cafarei  codicis  fides  afferta  no  Diachartamou  Antidotus  339 

Diaphoretica  qua  fint  8 

Diofcorides  notatur  74. 198.330. 
467.630 

Diofcoridislapfus  33 

Diofcoridis  locus  animaduerfus 
ioj.434.54i 

Diofcoridis  locus  caftigatus  7$. 
3 172.136.177.  311 

3 emendatus  344. 347-  416.435. 

3 370.643.85p.841 

16  Diofcoridis  locus  corruptus  163. 

ii  103.374.674 

20  deprauatus  3S3-455-445 

Cali  ac  feli  mutatio  ad ftirpium  fulpedtus  385.510.674.791 

mutationem  plurimum  poteft  Diuretica  qua  fint 


Callum  gignentia  qua 
Callusquid  . u 

Calyx  quis  dicatur  5 

Capitulum  J 

Caput  quid  5 

KafwJrquid  5.&183 

Cathartica  qua:  dicantur  1 3 

Caudex  quid  5 

Caulis  quis  f 

Cauliculus  quid 


Dolores  fopientia 
11  Dulcis  fapor  quis 
336  Durum  quid  dicatut 


191.191.155 
Colletica  qua  fint 
Color  Coloffinus 
Color  ferrugineus 
Color  galbineus 
Color  Phceniceus 
Color  Silis  Attici 
KaiuvSaj  qUS  fint 
Concodtu  difficilia 
Conco&u  facilia 
Condenfantia 
ConfedKo  Alkermes 
Conglutinantia 

Confentientia  inuicem  acdiflen. 

Conftringentia  f 

Conftipantia  1 

Cor  ligni  quid  fit  j 

Cortex  5 p hv 

°£“d?  y|n|Tv 

Craffi  (ucci  alimenta 
Craflarum  panium  qua 
Cremium  quid 
Crotones  qui  fint 
Culmi 


2°°  EM9TfB77x«medicamenta  qu?  3 56 

J 1 Echinata  J 

43*  Echini  J 

1Y?  Emollientia  qua  fint  8 

Eniplaftica  qualia  9 

20  tftiufia  qua  dicantur  11 

Io  Epoulotica  qua  Ii 

_ ! EW<  quid  J3? 

8 Error  officinarum  1 3 ?.  148 .149* 

” 280.193.314.470.5i8.74J- 

Errorquorundam  371,444.463. 

81418 16.83j.846 

Erui  fuccedaneum  5 1 8 

Efcharoticaqua  fint . 10 


Experientia  qua  dicatur  1 

Expurgantia  qua  fint 
4 F a c vltates  fecunda 
363  Facultates  medicamentorum 
] Ferrugineus  color  ic 


Cyaneus  lapis  quid  efficiat  816  Flatus  expenia 
Flatus  gignentia 

Denc  rolachana  4 Flos  quis  dicatur 
Dendromalache  4 Flos  Tigridis 

Denfum  quid  dicatur  8 Folium  quid  dicarar 

Defcriptiones  ftirpium  apud  ve-  Folliculus 
teres  fepenumero  deprauat?  aut  Fruftus  quid  fit 
confofa:  354  Frutex  quid  dicatur 


Galbinbvs  color  561 
Galeni  locus  emendatus  571 
Galenus  deceptus  590 

Galenus  notatur  i07.Sc  ;jo 

Herba  qua:  fit  4 

Hippace  calcus  equinus  34° 

Illinentia  qualia  9 

Incraflan  eia  qux  fin  t 9 

Indicum  quid  fit  So 

Indicum  Nafturtium  4io 

Indurantia  qualia  8 

Inlipidus  lapor  1 6 . 

Iulus  quid  fic  5 

Lac  generantia  12 

Lapidis  Cyanei  nocumenta  816 
Leptynricaquxfinc  9 

Lignum  quid  dicatur  f 

Lithoutripticaqux  n.&ii 
Loculamenta  qua:  j 

Lucernarum  fungi  476 

jLycij  luccedancura  7.45.767 

Marcellus  notatur  8j 

error  eius  482 

Maflepahes  494 

Matthxi  fyluatici  error  406 
Matthiolus  notatur  sy  3 

Matthioli  hippogloffi  falia  icon 
755 

.Lycij  non  legitima  743 

nec  Aeaci»  ; 740 

Matrix  ligni  qux  J 

Maturantia  qux  10 

Medicantium  error  406 

Medulla  5 

Menfes  euocantia  1 a 

Metafyncritica  10 

Mumia  856 

Mufcarium  quid  6 

Narcotica  qux  9:10 
Nafturtium  Indicum  410 

Obstrventia  qux  fine  9 
Odores  14 

Officinarum  error  133. 248. 249. 
28°.  293.  ioi.  324.406.470. 
5*8-74  5 

Olcriarbores  4 

Oleum  fcorpionum  787 

Opio  Turcx  citra  incommodum 
vtuntur  449 


IN  D E X. 

(fpyva  quid  fit  453 

P A n v s quid  fit  81? 

Pappus  quis  6 

Parti  alicui  qux  profunt  aut  nb- 

Pe&ihes  qui  fint  5 

Periammata.  15 

Pharmacopccorum  error  302.4^6 
Phamiceus color  ' 432 

Pii  r.  i j error  2 1 o.  3 40.6  jo-8  a 2 . 8;  o 

halitantia 396.443 

incon  dantia  474 

igOoramia  •_  • 302 

hpfus  '469.533.5-6° 

Plinij  exemplaria  corrupta-  6g o 
Plinij  locus  corruptus  236.  307. 
680 

mutilus  409 

fufpcaus  »57.  233,  392.501. 
592.766.813 

Plinij  locus  reftitutus  & emen- 
datus 102. 120. 167. 189. 24  j. 
333-  345-  35°-  39°-40,-4*J- 
44.8.-49°.  S°3-  545-  J7°-  64!- 
821. 829.84  5.850 
Plinius  notatur  y^.63.92.  283. 
4d7.732.763 

Pilulxlliacx  37  9 

Pinguis  lapor  i 5 

Porotica  1 1 

Potedate  ede  quid  dicatur  6 

Pusmouentiaqux  8.&10 

Pycnotica  qux  fint  i » 

Radix  quid  • 5 

Rami  qui  5 

Rarefacientia  qux  8 

Rarum  quid  8 

Repercutienda  qux  9 

Rhafluuius  386 

Rhyptica  qux  fint  9 

Roris  folisaqua  17.47 1 

Rubefacientia  10 

Ruellij  error  85-826 

infidelis  verfio  733 

Salsvs  lapor  «5 

Sanguinis  vomitui  23 

Sapores  nouem  »4 

S arcotica  1 * 

Scapi  qui  dicantur  J 

Scirpus  594 

®)C0i6uic&  morbus  }S) 

Scribonij  locus  fufpe&us  >5° 
Secundas  expellentia  »2 

Semen  generantia  12 

Finis. 


Septica  10 

Serapium  ex  Symphy  to  1 54 
Serapionis  error  73.2 

Serapionis  interpretis  error  8)6 
Sericum  prxbcntcs  vermes  792 
Signatur»  llirpium  16 

Siliqua  5 

Silis  Attici  color  157 

Sinapi  fini  •.  10 

Soli  mutatio  ad  dirpium  muta- 
tionem multum  poted  255.580 
XvlptM  quid  dicatur  366 

Stamina  qux  fint  j 

Stirpes  exdwn  quandoque  lepa- 
ratis  locis  fub  diucrfis  nomini- 
bus deferiprx  585,621.646 
Stirpes  in  alium  locum  tranllat» 
formam  quandoque  cbmmu- 


Succedaneutn  Acaci» 
Succedaneum  Amyli 
Succedaneam  Erui 
Succedaneum  Lycij 
Succinum  • 

Suffrutex  quis 
Sympatheia 
Symphoriani  lapfus 


TARDEdelcendenria  20 
Tenuis  fucf i alimenta  1 9 

Tenuis  vi&us  19 

Tenuiu  ro  partium  qua:  fint  7 
Theophradi  locus  emendatus  66, 
i89-225.322.437.555 
Theophradilocus  corruptus  236. 


437 

fufpedus  645 

Theriaca  qux  dicantur  . 13 

Thyrfus  179 

Tigridis  flos  42t 

Toxicum  458 

T&yifum  75-526 

Truncus  quid  J 


Valvvia  S 

Valcula  5 

Venena  qux  13 

Vermes  fericum  prxbentes  792 
Veterum  deferiptiones  quandoq; 

deprauarx  aut  confulx  354 
Vifcida  alimenta  19 

Vmbellxqux  6 

Vnguentum  Pomatum  778 
Vngues  qui  fint  5 


SVMMA  PRIVILEGII  CASARII. 

Sacra  C*(arc?  Maieftatis  priuilegio  caucum  eft , ne  quis  Typographus  aut  Librarias,  Remberti  Do- 
domi  Stirpium  hiltoria  Pemptades,  in  facro  Romano  Imperio,  aut  aliis  quibufcunque  Cax  maieftatis  regnis  ac 
dicionibus,  imprimac,alibiveimpre(Tas  inferat  aut  diftrahat,intra  decem  annorum  terminum , pratter  eum 
cui  a Dodonzo  commiife  fuerint,  hoc  eft,  Chtiftophorum  Plantintim  Architypographum : fub  posna  ia 
Diplomate  Crefareo  exprefla,  DacoPragat,  Anno  m.  d.  txxx.  Auguilidie  x i. 


Sriftg. 

Rudolphus. 


S.Vieheufer. 


%Ad  mundatum  Sacr a Caf.Maiefktk 
proprium-/. 


oA  Srftenberger. 


Sr  MMA  PRIVIIEGU  REGIS  GAILIARYM. 

H E n r i c i Chrijlutmfi.  Regis  Galliarum  priuilegio  cautum  eft,  nequis  typographus  aut  bibliopola  m tota  Gallia  ac 
tn  ceteris  ipft [ubiectis  ditionibus  imprimat  aut  dijlrahat  librum  vlum  integrum  ,vel  partem  eius,  quem  Christophorus  Plan- 
tinus  Antuerpia  primus  excuderit , vel  fuis  fumptibus  excudi  iujferit,  ne  'tpfe  [uis  laboribus, &impenfts  quas  in  re  litteraria 
iuuanda  innumeras  quotidie  fushnet,frustretur(modb  ij  libri  nec  Catholica  Aposlolica  Romanaq 3 Religioni.neque  Statia  no - 
ftro  aduerfentur:  )idq!ad  fexennium,d  tempore  ipfo  quo  prima  editio  in  publicum  prodierit, numerandum;  Sub  pcenacon- 
ffcatmis  librorum-, vt  latius  patet  in  Diplomate,  DatoFontanabtai  die  Augusti,  Annia,  v.  txxxii. 

Pramonentttr%  hoc  priuilegio  typographi  ac  librarij  ,vt  cum 
tenor  harum  Regiarum  Litterarum  ijfdem  libris  prafxus, 
aut  eorum  calci  annexus  fuerit , legitimam  fibi  factam  ejfe 
pgnificatmem  certo  Jiatuant,  nequis  ignorantia  caufam 
protendat.  ' Subpgnat. 


De  Neufuillc. 


*W£;